All posts by V.F.

Zaev pranon disa nga kërkesat e opozitës shqiptare

ZaevKryeministri i Maqedonisë, Zoran Zaev ka pranuar disa nga kërkesat e opozitës shqiptare, e cila mbështetjen e ndryshimeve kushtetuese e ka kushtëzuar me pranimin e amendamenteve të tyre për forcimin e statusit juridik të shqiptarëve në Kushtetutë.

Pas takimit me kryetarin e Aleancës për Shqiptarët, Zijadin Sela, kreu i Qeverisë tha se është pranuar ndryshimi i preambulës me atë që në nuk do të ketë “qytetarë të dyfishtë”.

Përkufizimi i ri i preambulës Maqedoninë e përkufizon si “shtet të qytetarëve të Maqedonisë, popullit maqedon si dhe pjesëve të popullit shqiptar, turq, rom, vllah, serb, rom, boshnjak”.

Kryeministri Zaev tha se është pranuar edhe kërkesa tjetër lidhur me kujdesin e shtetit ndaj diasporës me të cilën përmendej vetëm se kombi maqedonas, ndërsa tani në të thuhet se “shtetit do të kujdeset ndaj popullit maqedon dhe bashkësive tjera etnike që jetojnë këtu”.

Kreu i Aleancës për Shqiptarët, Zijadin Sela tha se për çështjen e gjuhës nuk është arritur marrëveshje, por se “nuk do të heqë dorë nga beteja që shqipja të mos përkufizohet si gjuhë që e flasin 20 për qind e popullatës por si gjuhë shqipe”.

Ndërkohë, ende mbetet e paqartë nëse është pranuar ose jo kërkesa e Lëvizjes Besa lidhur me dokumentet personale. Kjo parti kërkon që në pasaporta dhe letërnjoftimet në grafën e shtetësisë të mos shënohet “maqedonas/qytetar i Maqedonisë së Veriut”, por vetëm se pjesa e dytë, apo të shënohet edhe përkatësia etnike e shqiptarëve.

Kryeministri Zoran Zaev, paraprakisht kishte thënë se do të bënte gjithçka për të siguruar votat edhe të këtyre partive.

“Deri në momentin e fundit do të bëj gjithçka që të sigurojmë dy të tretat e votave dhe këtë do t’ia kumtojmë opinionit në momentin e votimit dhe së bashku do të ndajmë kënaqësinë nga ajo që kemi arritur, apo do të bartim përgjegjësinë. Por, unë jam optimist para se gjithë për përgjegjësinë që e bartin të gjithë deputetët për këtë proces që kemi shansin ta përmbyllim me sukses”, ka deklaruar kryeministri Zaev.

Nga Bashkimi Demokratik për Integrim që është pjesë e Qeverisë kanë kritikuar qëndrimin e partive opozitare shqiptare duke kërkuar që të venë në rrezik zgjidhjen e kontestit të emrit që zhbllokon procesin euro-integrues.

“Shërbimin më të keq që mund t’ia bëni shqiptarëve në këtë moment është që të prezantoni se shqiptarët janë ata që e pengojnë procesin e anëtarësimit të vendit në NATO. Nuk ka interes më të rëndësishëm etnik për shqiptarët se sa anëtarësimi i Maqedonisë në NATO. Ky është interes i të gjithë shqiptarëve në rajon”, ka deklaruar Bujar Osmani, zëvendëskryeministër për Çështje Evropiane.

Por, kreu i Qeverisë po përballet edhe me rrezikun e humbjes së votave nga tetë deputetëve e përjashtuar të VMRO-së. Ata kanë bërë të ditur se vota e tyre mund të jetë kundër ndryshimeve nëse pranohen kërkesat e opozitës shqiptare, pasi sipas tyre heqja dorë nga përcaktimet që forcojnë identitetin maqedon, rrezikojnë zbatimin e Marrëveshjes me Greqinë, të arritur më 17 qershor të vitit të kaluar, që parasheh emrin e ri të shtetit, Maqedonia e Veriut.

Njohësit e çështjeve politike thonë se vendin ndodhet para një sfide të re para amendamenteve të paraqitura nga partitë opozitare shqiptare.

Analisti, Petar Arsovski beson se procesi mund të shpëtohet në gjetjen e një kompromisi të mundshëm por jo edhe në lëshime që do t’i humbnin esencën marrëveshjes apo që do të rrezikonin votat e deputetëve të përjashtuar të VMRO-së që tani veprojnë si të pavarur.

“Nuk besoj se Zaevi do të bëjë lëshime për diçka për të cilën është marr vesh me palën greke. Këtë nuk besoj se edhe Lëvizja Besa mund ta kërkojë, e kryeministri t’ia japë. Mendoj se kompromisi i vetëm që mund të bëhet është që të ketë lehtësime gjatë zbatimit të Marrëveshjes së Prespës lidhur me ndonjë kërkesë të partive shqiptare”, thotë Arsovski.

Që të jetë e plotfuqishme, Marrëveshja për emrin duhet të ratifikohet edhe nga Parlamenti i Greqisë, por vetëm pasi më parë të jetë zbatuar tërësisht nga Maqedonia.

SHBA, Muzeu i Farmacisë në Aleksandria

Muzeu FarmaciseGjaku i Dragoit, rrënja e mandragorës dhe kurthi i djallit u përdorën për lëngun magjik dhe parashikimet në serinë e filmave Harry Potter. Por në realitet, bimë me emra të frikshme janë përdorur për qëllime mjekësore dhe mund të bliheshin në farmaci. Sot, një nga farmacitë më të vjetra dhe më të ruajtura që tregtonte këto lloje ilaçesh në Shtetet e Bashkuara është shndërruar në një muze të vogël në zonën historke të Aleksandrisë në Virxhinia. Muzeu ofron një prezantim interesant të ilaçeve të periudhës para zbulimit të antibiotikëve dhe ilaçeve të tjera bashkëkohore.

Për më shumë se 140 vjet, nga fundi i viteve 1700 deri në vitet 1930, farmacia e familjes Stabler-Leadbeater ofronte ilaçe të llojeve të shumta. Kur dyqani u mbyll, pronari i ri i ndërtesës e ruajti të paprekur farmacinë dhe e ktheu në muze.

“Shumica e ilaçeve që njerëzit mund të kenë blerë këtu janë përdorur për trajtimin e sëmundjeve të lehta si skuqja e lëkurës, problemet të tjera të lëkurës, ose për dhimbje koke”.

Në këtë muze ndodhen mijëra artikuj, përfshirë vegla për të nxitur mehorragi dhe epruveta ku mbaheshin lëndë helmuese.

Ashtu si shumica e farmacive moderne, farmacitë e atëhershme shisnin edhe gjëra të tjera përveç ilaçeve.

“Shumë kimikate të tjera, bojëra dhe parfume, janë shitur këtu, por edhe gjëra të tjera si makina qepëse, stilolapsa, thika xhepi dhe shishe për ushqimin e fëmijëve”.

Në raftet origjinale të dyqanit janë dhjetëra shishe prej qelqi mbi të cilat ka një veshje ari ku janë shkruar etiketat e medikamenteve.

“Këto shishe kanë qenë ndoshta pjesë e koleksionit të kësaj farmacie që nga vitet 1850.”

Një numër prej tyre kanë gjurmë të mbetjeve nga përbërësit kimikë. Të tjerat, ende përmbajnë lëngje të asaj kohe, duke përfshirë kanellë për të kuruar simptomat përzierjes, jod që përdorej për dizinfektim dhe opium.

“Opiumi ishte shumë i efektshëm për dhimbjet dhe shpesh përdorej për të trajtuar gripin ose dizenterinë.”

Dhoma në katin e sipërm duket si diçka nga filmat Harry Potter me kutitë e vjetra prej druri dhe raftet për ruajtjen e ilaçeve dhe bimëve.

Bima helmuese aconite, ose volvsban trajton dhimbjen. Por në botën e Harry Potterit, bima ndihmon në kontrollin e dhunës nga kafshët e magjepsura si ajo njeriut që transformohet në netët me hënë të plotë.

“Pra, nëse keni probleme, kjo do t’ju ndihmojë deri në natën tjetër me hënë të plotë, por përdorimi praktik ishte për dhimbjet e kyçeve”, thotë ciceroni Jim Williams.

Këtu ndodhet edhe Gjaku i Dragoit, i përdorur për të prodhuar substancat magjike në serinë Potter. Por gjaku i Dragoit në fakt vjen nga një pemë që lëshon rrëshirë të kuqe, e cila përdoret kryesisht si llak.

Këto gjethe të thara të karrotave të egra ndihmojnë për të ulur enjte.

“Ato çuditërisht duken sikur të ishin paketuar për t’u dërguar me postë”.

Kjo vizitore nga Kalifornia është e befasuar nga shumëllojshmëria e bimëve, që përfshijnë kanabisin, të prodhuar nga gjethet e marijuanës.

“Përdorimi i bimëve dhe ilaçeve me bazë bimore po rikthehet tani, dhe njerëzit duan kura që përfshijnë shkencën dhe mjekësinë popullore. Për mua ishte më interesante sepse punoj në industrinë e prodhimit të kanabisit”.

Mjekësia nxori nga përdorimi disa nga këto ilaçe sepse ishin toksike, por shumë medikamente të tjera vazhdojnë të përdoren për prodhimin e ilaçeve moderne.

Delegacioni i Kosovës paralajmëron negociata të ngjeshura

FatmirDelegacioni i Kosovës, të martën (08.01) u takua në Bruksel me Përfaqëuesen e lartë e BE-së për Politikë të Jashtme Federica Mogherini. Ekipi paraqiti mesazhet e Parlamentit.

Mesazhet kryesore ishin se negociatat tani duhet të bëhen përmes këtij ekipi. Taksa prej 100 përqind nuk mund të hiqet “në të thatë” dhe qëllimi i negociatave duhet të jetë njohja reciproke mes Kosovës dhe Serbisë.

Udhëheqësit e delegacionit bën të ditur se gjatë pjesës së parë të këtij viti do të punohet me orarë të ngjeshur për të shfrytëzuar ate që Bashkimi Evropian e quan një “dritare e mundësisë”.

Shpend Ahmeti, bashkëkryesues i ekipit, theksoi pas takimit me Mogherinin se gjatë muajve të parë të këtij viti do të punohet me një orar të ngjeshur. “Sipas zonjës Mogerini edhe sipas asaj që e kemi dëgjuar nga përfaqësues të Departamentit të Shtetit (SHBA), ideja është që të punohet me një orar pak më të ngjeshur në gjysmën e parë të këtij viti, për të parë se a mund të arrijmë një marrëveshje me Serbinë. Këtu puna po koordinohet shumë afër me shtetet anëtare të BE-së, me shtetet anëtare të përhershme të Këshillit të Sigurimit të OKB-së… Është e qartë se ka pasur komunikim edhe me Uashingtonin edhe Moskën, se mund të ketë një marrëveshje”, tha Ahmeti.

Taksat nuk hiqen

Mirëpo përderisa bashkësia ndërkombëtare ka bërë angazhim shtesë për arritjen e një marrëveshjeve në mes të Kosovës dhe Serbisë dhe presioni është shtuar nga Uashingtoni dhe Brukseli, delegacioni kosovar nuk solli diçka të re nga zhvillimet e fundit. Delegacioni bëri të qartë se taksa prej 100 % nuk duhet të hiqet. Delegacioni e konsideron këtë si mjet të vetëm të Kosovës në politikën e jashtme. Në anën tjetër Serbia ka kushtëzuar pjesëmarrjen e vet në dialog me heqjen e kësaj takse.

“Taksa nuk hiqet në të thatë”, tha Ahmeti. Ai tutje shtoi se nuk bënë të vendosen kushte për zhvillimin e dialogut: “Nuk bënë të thuhet nuk diskutojmë pa e hequr taksën. Çka nëse Kosova thotë nuk diskutojmë derisa Serbia të mos zbatojë marrëveshjen e energjetikës… cili është kuptimi i dialogut?” pyeti Ahmeti.

BE insiston në heqjen e taksave

Nga ana tjetër BE-ja në një deklaratë për media të lëshuar pas takimit ka theksuar “urgjencën e heqjes së taksës” duke theksuar se “marrëveshja gjithpërfshirëse ligjërisht e obligueshme mund të arrihet në një klimë që nuk ndihmon marrëdhëniet e mira fqinjësore, ku marrëveshjet e mëhershme nuk respektohen dhe nuk zbatohen”, thuhet në deklaratën e Mogherinit.

Bashkëkryesuesi i ekipit kosovar Fatmir Limaj tha e nuk do të ketë më “dialog me tema te veçanta”. “Epilogu i dialogut duhet të jetë njohja reciproke, anëtarësimi në OKB, dhe njohja nga pesë vendet e Bashkimit Evropian, të cilat ende nuk e kanë njohur Kosovën”, tha ai.

Ndërsa Ahmeti theksoi se delegacioni është i gatshëm për dialog. “Mirëpo kjo të mos konsiderohet si një gatishmëri për të bërë kompromise për të cilat nuk ia vlenë. Pra për një njohje nga Serbia duhet ta masim e ta diskutojmë edhe si shoqëri se çka jemi të gatshëm të kemi si pjesë të marrëveshjes, se çka fiton Kosova. Një marrëveshje ku fiton vetëm njëra palë nuk është e pranueshme”, theksoi ai.

Ndarja e Kosovës (nuk) do të lejohet

Sa i përket mundësisë së ndarjes së Kosovës nuk u tha asgjë e re duke u përsëritur porosia e BE-së se zgjidhjet e pranueshme për palët do të jenë të pranueshme edhe për BE-në. Mirëpo këto duhet të jenë në kuadër të vlerave evropiane, pra kundër krijimit të shteteve etnike.

Ky ishte takimi i parë i ekipit të mandatuar nga Kuvendi i Kosovës, por i kontestuar nga dy partitë kryesore opozitare – Vetëvendosje dhe LDK. Porosia ishte se gjashtë mujori i parë i këtij viti do të jetë i ngjeshur me aktivitete dhe negociata. Por pas futjes së taksës nga Kosova, analistët thonë se situata ka shkallëzuar dhe se nuk pritet një rezultat i shpejtë drejt marrëveshjes.

dw

Panairi i pajisjeve elektronike të konsumit

QLED 8KNë këtë panair, duket se çdo aktivitet është i ndërthurur me teknologjinë. Gerard Thevelnot është me kompaninë Helite.

“Në panair po tregojmë produktin e ri që është mburojë për ngarësit e biçikletave.”

Më shumë se 180 mijë njerëz kanë pushtuar qytetin këtë javë në panairin vjetor të teknologjisë. Ata vijnë të shohin arritjet e fundit nga gjigandët e teknologjisë, por edhe nga kompanitë e reja. Kompania ‘Helite’ nga Franca, prodhon jastekë ajri me sensorë si mburojë nga aktivitetet e rrezikshme.

“Matës shpejtësie, xhiroskopë dhe mikropocesorë që analizojnë lëvizjet e çiklistit. Nëse bie, sensorët diktojnë rënien dhe dërgojnë mesazh për hapjen e jastekëve të ajrit në gjoks, qafë dhe shpinë”, spjegon Gerard Thevenot.

Testimi i teknologjisë në panair është argëtues. Por pjesë e emocioneve në panairin e këtij viti janë edhe ndryshimet që do të vijnë me rrjetet e reja dhe të shpejta mobile 5G. Karen Chupka është Zëvendës Presidente Ekzekutive e panairit.

“Panairi është një platformë globale për të gjitha produktet teknologjike. Rrjeti 5G do të mundësojë komunikim shumë më të shpejtë në çdo fushë, që nga shëndetësia, makinat pa shoferë apo inteligjenca artificiale.”

Ndërkohë, robotët tregojnë se mund të bëjnë disa aktivitete njerëzore. Ndërsa sensorët e përfshirë në objektet e përditshme premtojnë për një jetë më të mirë. I tillë është një jastek me sensorë, ngrohëse dhe i lidhur me telefonin inteligjent. Coline Juin është me kompaninë ‘Moona’.

“Përdor sensorë dhe një aplikacion. 30 minuta para zgjimit do të ngrohet ngadalë që të ndihmojë në zgjimin e individit.”

Realiteti i përpunuar ofron një vështrim mbi botën dhe vetvetën nën një dritë të re. Francesca Vergel është me kompaninë ‘YouCam Makeup’.

“Mund të provojë 30 nuanca të ndryshme ngjyrash në 30 sekonda në aplikacion.”

Ndërsa ylli panairit është teknologjia, fantazia njerëzore po ashtu zë një vend kryesor.

E ardhmja e punës

StShumë nga llojet e punëve të sotme nuk ekzistonin para 10 vjetësh. Dhe, pas një dekade, teknologjia ka shumë mundësi t’i ketë zëvendësuar disa nga këto punë. Por, me se do të merren njerëzit kur makineritë të bëhen pjesë të pothuajse çdo industrie? Korrespondentja e Zërit të Amerikës, Elizabeth Lee njofton nga Los Anxhelesi.

Jennail Chavez nuk hezitoi kur vendosi të studionte për një profesion që shpesh shihet si i mbizotëruar nga meshkujt.

“Më duhet një profesion që t’i pështatet personalitetit tim, kështuqë pse jo në fushën e ndërtimit. Që e vogël më më pëlqente të rregulloja gjëra”, thotë studentja e zdrukthtarisë.

Por ajo shpejt e kuptoi se po mëson një profesion që do të zëvendësohet nga makineritë.

“Pashë një printer tredimensional që mund të ndërtojë shtëpi dhe mendova: “pëse të hyj në industrinë e ndërtimit të shtëpive?”

“Riaftësimi është pjesë thelbësore e ekonomisë së sotme”, thotë Laurence Frank, President i Kolegjit Teknik të Los Anxhelesit.

Ai thotë se megjithëse punonjësve u duhet që vazhdimisht të përvetësojnë aftësi të reja për t’u përshtatur me teknologji të avancuara, vendet e punës që duan zotësi mendore nuk do të zhduken.

“Pjesa e mirëmbajtjes në ndërtim, si hidraulikë, elektricistë, pra profesione ku duhet vazhdimisht aftësi për të zgjifhur probleme, për vendim-marrje, këto vende pune janë mjaft të sigurta”, thotë zoti Frank.

Disa aftësi të tjera gjithashtu do t’i ndihmojnë punëtorët të mbajnë vendet e punës në të ardhmen.

“Pra, a po i mësojmë studentët të jenë komunikues të mirë, të punojnë mirë në ekip, a po u mësojmë të analizojnë?”, thotë Jane Oats e organizatës “Working Nation”, që i mëson punëtorët amerikanë të përgatiten për punët e së ardhmes.

Ajo thotë se shumë shkolla të mesme dhe universitete në Shtetet e Bashkuara nuk po arrijnë të ndjekin ritmin e teknologjisë për të përgatitur studentët.

“Po u japin mësime të vjetëruara, sepse kështu u thonë profesorëve. Duhet të punësojnë pedagogë nga fusha e biznesit. Askush prej tyre nuk di si të punojë me programe kompjuterike. Jemi shumë mbrapa edhe me njohutitë për kodimin”, thotë zonja Oates.

Praktikat apo stazhi i punës me profesionistët e industrive, do të ndihmojnë.

“Në shekullin e 21-të, të mësuarit, fleksibiliteti dhe përpjekjet për t’u përshtatur me realitetin e ri, nuk do të mbarojnë kurrë “

Jennail Chavez thotë se pasi të diplomohet nga shkolla teknike, ka në plan të punojë për disa vjet dhe pastaj t’i rikthehet shkollës për të mësuar se si të punojë me energjinë elektrike dhe diellore. (voa)

Makinat elektrike drejt popullarizimit

Makina elektrikeMakinat elektrike janë në prag të një zhvillimi cilësor thonë shumë ekspertë. Në të gjithë botën, shqetësimet për ndotjen dhe ndryshimet klimatike po shtohen duke i bërë më tërheqëse makinat elektrike si një alternativë miqësore për mjedisin. Por, ende mbetet problem çmimi i lartë.

Në nëntor në Kili mbërritën 100 autobusë elektrikë. Presidenti Sebastian Piñera i mirëpriti në Santiago:

Kili do të transformohet. Pas Kinës, do të bëhet vendi me numrin më të madh të autobusëve elektrikë në botë”, deklaroi ai.

Në Kosta Rikë, makinat elektrike janë faktorë qendrorë në planet e qeverisë për të eliminuar çlirimin e dioksidit të karbonit. Prodhuesit presin shtim të madh të shitjeve në vitet e ardhshme, thotë një shitës makinash:

Më duket se kam dëgjuar parashikime se në 2030, 50% e makinave do të jenë elektrike. Aktualisht në vend kemi 600 makina elektrike, por nga viti i ardhshëm duhet të kemi 2-3 herë më shumë”, thotë Mariano Avalos.

Jo vetëm makina dhe autobusë, por edhe motoçikleta e pajisje të tjera elektrike po përhapen ndërkohë që shtohen shqetësimet për ndryshimet klimatike. Transporti kontribuon 14% të gazeve që shkaktojnë efektin serrë dhe po rritet kërkesa për lëndë djegëse. Kjo po shkakton shtimin e ndotjes atmosferike. Si rezultat, makinat elektrike janë bërë më tërheqëse në qytete ku ka ndotje të lartë thotë zëdhënësi i kompanisë indiane “Etron”, Saptarshi Chakraborty:

Këto janë makina që nuk shkaktojnë ndotje. Ato gjithashtu kanë kosto më të ulët operimi se makinat me naftë apo benzinë”.

Makinat elektrike kanë kosto më të ulët për karikimin e baterisë, krahasuar me koston e karburantit për makinat me naftë apo benzinë. Po ashtu kostot për riparimin e makinave elektrike janë më të ulëta.

Megjithatë, makinat elektrike kanë çmim më të lartë se sa ato me karburant. Deri tani, shitjet janë ndihmuar nga subvencionet qeveritare.

Në Norvegji, ku më shumë se një e treta e makinave të reja që shiten janë elektrike, zbritja e taksave është një ndër përfitimet, thotë Kristian Bull, përdorues i një makine elektrike:

Parkimin e kemi falas. Futemi në qytet falas. Po ashtu edhe kostoja për kuajfuqi që ka kjo makinë është shumë më e ulët. Çdo gjë kushton më pak falë subvencioneve. Kanë shumë ndikim”.

Por, disa nga këto subvencione po eliminohen. Të tjerat skadojnë në vitin 2021. Kjo do t’i bëjë makinat elektrike më pak tërheqëse, thotë përdoruesja Ida Vihovde:

Nëse nuk ka subvencione nuk do të mendoja ta blija. Për momentin është shumë më e lirë për t’u operuar pasi taksat ulen, po ashtu karikimi është i lirë. Por nëse paguajmë me çmim të plotë, siç po thonë, ndryshojnë gjërat”.

Kostoja e baterive po bie me shpejtësi. Por sipas parashikimeve, makinat elektrike nuk do të arrijnë të konkurrojnë në çmim me makinat me karburant deri në vitin 2030. Subvencionet mund të jenë të domosdoshme, nëse qeveria norvegjeze do të arrijë objektivat, thotë Stale Frydenlund i Shoqatës Norvegjeze të Makinave Elektrike:

Synimi është që 100% e makinave që shiten në vitin 2025 të jenë elektrike. Për ta arritur këtë synim, duhet të tregohemi këmbëngulës”.

Ekspertët thonë se makinat elektrike kanë nevojë për mbështetjen e qeverive në të gjithë botën deri kur të jenë në gjendje të konkurrojnë në çmim me makinat me karburant.

voa

Kina plotëson kërkesat për dronë të armatosur në Lindjen e Mesme

Drone KinaKina po i përgjigjet kërkesës në rritje për dronë të armatosur në Lindjen e Mesme, duke shtuar kapacitete të reja ushtarake në një situatë të tensionuar sigurie, sipas një raporti të ri të Institutit Mbretëror të Shërbimeve të Bashkuara, me qendër në Londër. Irani është një nga aktorët rajonalë që përdorin teknologjinë e re për misione të rrezikshme.

Në një emision të kohëve të fundit, televizioni shtetëror kinez, CCTV vlerësonte përhapjen globale të programit për dronët e armatosur të vendit, të quajtur UAV.

Krijuesit e dronit, thonë se sapo kanë shitur modelin e tij të 100-të, të quajtur Wing Loong. Zëri i Amerikës nuk mund të konfirmojë vërtetësinë e videos.

“Një nga aftësitë është monitorimi i vazhdueshëm i gjendjes në fushën e betejës dhe tjetra është të godasë objektivat në kohën e duhur. Këto karakteristika tërheqin shumë klientë përsa i takon luftës moderne”, thotë Li Yidong, i Korporatës së Industrisë së Aviacionit të Kinës.

Kina po plotëson kërkesat në rritje në Lindjen e Mesme për dronë të armatosur, sipas raportit të Institutit Mbretëror të Shërbimeve të Bashkuara.

“Meqenëse Shtetet e Bashkuara kanë refuzuar në përgjithësi, me përjashtim të Britanisë dhe Francës, që të eksportojnë modele të armatosura të serive Predator dhe Reaper të dronëve të armatosur, Kina ka marrë hapa të plotësojë këtë nevojë. Dhe megjithëse ofertat si seria Wing Loong ose CH-4 nuk janë aq të përparuara teknologjikisht sa ato amerikane, ato i jepen çdo shteti që do që t’i blejë”, – thotë Justin Bronk i

Në Iran, Turqi dhe në Emiratet e Bashkuara Arabe, autorët e raportit thonë se dronët po përdoren në situata ku avionët konvencionalë me pilot, do të paraqisnin rrezikshmëri të lartë.

“Në rastin e Iranit, zhvillimi i dronëve të armatosur, i modeluar kryesisht sipas atyre të Izraelit, i ka dhënë mundësi që të kryejnë goditje ajrore në Irak dhe Siri pavarësisht faktit që forca e tij ajrore është shumë e vjetëruar, me kufizime dhe shumë e vlefshme që të rrezikohet në hapësira ajrore që kryesisht kontrollohen nga fuqi kundërshtare si Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli”, – thotë zoti Bronk.

Turqia, Izraeli dhe Arabia Saudite po zhvillojnë me shpejtësi programet e tyre të dronëve të armatosur.

Presidenti amerikan, Donald Trump ka premtuar që t’i zbusë ndalimet e eksporteve për sistemet amerikane të dronëve të armatosur por nuk është e qartë se kur mund të bëhet kjo. Autorët e raportit thonë se një ndryshim i tillë politikash do të kishte një ndikim të madh të përdorimi I teknologjisë në gjithë rajonin e Lindjes së Mesme.

voa

Efektet e dialogut të Brukselit

Vucic mogherini ThaciDialogu për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, i cili në vitin 2011 kishte nisur si dialog për rregullimin e çështjeve teknike, për të vazhduar më pas si dialog politik, nuk ka dhënë rezultatet e pritura nga palët në dialog e as nga Bashkimi Evropian, si lehtësues i këtij proces, vlerësojnë njohësit e çështjeve politike në vend.

Analisti i çështjeve politike, Agon Maliqi, duke folur për Radion Evropa e Lirë, vlerëson se dialogu Kosovë-Serbi pati nisur i kushtëzuar nga perspektiva evropiane për të dyja vendet dhe se Bashkimi Evropian ishte në pozitë të favorshme kushtëzuese për të dyja palët.

“Në fillimet e veta, por edhe deri vonë, dialogu e ka pasur një efekt pozitiv në normalizimin e marrëdhënieve brenda Kosovës, qoftë në shtendosjen e tensioneve etnike me veriun, si dhe në integrimin e strukturave paralele të Serbisë në institucionet e Kosovës. Mirëpo, elementi teknik e ka pasur kufirin e vet, sepse fundja, të gjitha problemet, qoftë edhe disa prej tyre teknike, në mes të Kosovës dhe Serbisë, e kanë një dimension të thellë politik. Tani kemi arritur në një pikë ku kërkohet që të zgjidhen. Meqë problemi është politik, shumë prej marrëveshjeve teknike mbahen peng prej njërës dhe palës tjetër, në njëfarë forme, si taktika negociuese”, theksoi Maliqi.

Taktizimet e Serbisë me dialogun

Por, Milazim Krasniqi, shef i Departamentit të Gazetarisë në Universitetin e Prishtinës, thotë për Radion Evropa e Lirë se në procesin e dialogut ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, që nga fillimi ka pasur lojë të hapur nga të gjithë akterët.

“Në një aspekt, mund të thuhet se janë thyer disa barriera psikologjike, veçmas në Marrëveshjen e Brukselit. Por, në anën tjetër, Marrëveshjen e Brukselit, Serbia e ka përdorur vetëm për ta përmirësuar imazhin e vet dhe në të njëjtën kohë e ka mbajtur kursin e presionit dhe tentativave për destabilizim të Kosovës, si dhe për moslejimin e inkuadrimit të saj në organizata ndërkombëtare. Pra, është luajtur lojë e dyfishtë dhe nuk ka pasur sinqeritet dhe vullnet që të ndiqet me konsekuencë realizimi i këtyre marrëveshjeve gjë që do ta shtendoste më shumë raportin”, theksoi Krasniqi.

Mendim të ngjashëm ka edhe analisti i çështjeve politike Imer Mushkolaj. Ai thotë për Radion Evropa e Lirë se Kosova ka treguar mjaft vullnet për normalizimin marrëdhënieve me Serbinë, por kjo e fundit ka taktizuar drejt qëllimit të kundërt. Për më shumë, sipas tij, as Bashkimi Evropian si lehtësues i dialogut, nuk ka reaguar në momentet e duhura.

“Normalizimi i marrëdhënieve nuk nënkupton normalizim vetëm nga njëra anë, por duhet normalizim i dyanshëm. Kjo, fatkeqësisht nuk ka ndodhur. Raportet, në disa fusha, janë përkeqësuar edhe më shumë sesa që kanë qenë më parë. Ka disa përparime të vogla në fusha të caktuara. Por, prapë nuk mund të flasim për normalizim, duke pasur parasysh që Serbia, në vend se të angazhohet dhe të investojë në këtë normalizim, në fakt e ka bërë të kundërtën. Ajo ka investuar dhe është angazhuar që ta sabotojë dhe ta pengojë vazhdimisht qenien e Kosovës si shtet i pavarur”, theksoi Mushkolaj.

Para fazës së fundit të procesit

Megjithatë, analisti Maliqi shpreh mendimin që dialogu ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, në njëfarë forme po vazhdon në terma real. Sipas tij, e gjithë ajo që ka ndodhur në muajt e fundit është vazhdim i dialogut, por siç thotë ai, me mjete të tjera, ku palët po përpiqen ta forcojnë pozicionet e tyre në terren, si pikënisje e fazës së fundit të dialogut.

“Pra, Kosova, me mbështetjen e aleatëve kryesorë, kryesisht të SHBA-së, është duke e konsoliduar shtetësinë nga brenda. Qoftë me formimin e Ushtrisë, qoftë duke e trajtuar Serbinë në mënyrë reciproke në ekonomi, por e mbyllë, po e kornizon sovranitetin nga brenda. Ndërsa, Serbia, po mundohet ta forcojë pozicionin e saj negociues, duke e mbajtur peng atë ‘tapinë’ mbi shtetësinë e Kosovës në arenën ndërkombëtare. Ndonëse këto mund të duken sikur – por edhe janë në njëfarë forme – situata të tensionit, të konfliktit, këto janë forma të vrazhda të negocimit, para kësaj fazës së fundit”, theksoi Maliqi.

Megjithatë, profesor Krasniqi vlerëson që në fund të vitit 2018, mund të konsiderohet se raportet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë janë më të këqija se sa pesë vjet më parë dhe se procesi i dialogut pritet të evoluojë.

“Kjo ka ndodhur për një arsye, sepse dialogu është zhvilluar për çështje fragmentare, të veçanta, siç është çështja e tabelave të veturave ose gjëra të kësaj natyre, por jo për normalizimin e mirëfilltë të raporteve. Prandaj edhe çështja, në dialogun final, po thuhet se do të ndryshojë, duke kërkuar një marrëveshje gjithëpërfshirëse dhe jo fragmentare. Besoj që në periudhën që hyjmë, do të ketë fokusim, pikërisht në arritjen e një marrëveshje gjithëpërfshirëse, sepse marrëveshjet e veçanta nuk arrijnë të zgjidhin konfliktin e madh që ekziston ndërmjet dy vendeve”, theksoi Krasniqi.

Sidoqoftë, Kuvendi i Kosovës ka arritur ta krijojë një ekip negociator, i përbërë nga përfaqësuesit e partive politike në pushtet, si dhe nga subjekti opozitar, Partia Socialdemokrate. Dy partitë tjera më të mëdha në opozitë, Lidhja Demokratike e Kosovës dhe Lëvizja Vetëvendosje, kanë refuzuar të jenë pjesë e këtij ekipi.

Ekipi negociator së bashku me presidentin e Kosovës, Hashim Thaçi, pritet të shkojë në një takim në Bruksel, më 8 janar të vitit 2019. (rel)

Arritje historike me fluturimin e sondës New Horizons

Nasa femijetPak minuta pas fillimit të vitit 2019, sonda New Horizons e NASA-s shënoi një arritje historike për eksplorimet e hapësirës, duke fluturuar pranë objektit më të largët hapsinor të arritur ndonjëherë nga Toka.

Laboratori i Fizikës së Aplikuar në Universitetin Johns Hopkins, i cili e ndërtoi dhe e operon sondën, tha të martën se sonda kishte “rrëshqitur” pranë objektit të njohur si 2014 MU69, ose Ultima Thule.

Rreth 10 orë më pas, menaxherja e operacioneve për misionin, Alice Bowman konfirmoi se sonda ishte në gjendje optimale operimi pas kësaj arritjeje.

“Sapo kemi fluturuar pranë objektit më të largët të arritur ndonjëherë në hapësirë,” tha Bowman mes duartrokitjeve entuziaste të kolegëve.

Sonda New Horizons, e cila është pjesë e një misioni me vlerë 800 milionë dollarë të filluar në 2006, vazhdoi të mbledhë të dhëna pranë objektit për disa orë radhazi.

Shkencëtarët thonë se do të duhen afro dy vjet që sonda të kthejë në Tokë të dhënat që ka mbledhur pasi kaloi pranë objektit Ultima Thule.

Në 2015, sonda New Horizons fluturoi pranë Plutonit, në atë kohë objekti më i largët hapsinor i arritur nga Toka. Fluturimi i 1 janarit 2019 mbuloi një distancë 1.6 miliardë kilometra më të gjatë se sa udhëtimi deri tek Plutoni. Distanca totale nga Toka tek Ultima Thule ishte 6.5 miliardë kilometra.

Standarded evropriane për të drejtat kolektive, vetëvendosjen dhe shtet-ndërtimin – vlejnë për shqiptarët!?

Shqiptarëve në IRJM u premtohet integrimi në BE në shkëmbim të lëshimeve që do të bënin për mbajtjen gjallë të shtetit dhe identitetit të vjedhur nga ana e sllavëve të IRJM, duke hequr dorë nga identiteti i tyre dhe të qenit të barabartë në shtetin ku jetojnë. Atë qe kushtetuta e Belgjikes arriti te bente ne vitin 1962 per 1% gjermanë, përmes sistemit qeverisës federal të kombinuar me Komunitetet Federale Gjuhësore frenge, holandeze dhe gjermane, duke zyrtarizuar në këtë mënyrë përdorimin e gjuhes gjermane që flitet vetem nga 1% i banorëve të Belgjikës, sot, në vitin 2018, në momentin kur rishikohet kushtetuta, pushteti në duart e sllavëve dhe mercenarëve të tyre shqiptarë nuk tregon as më të voglën gatishmëri për të bërë as aq, për shqiptarët që përfaqësojne më shumë se një të tretat e banorëve në IRJM…

Nëse ëndra për integrim në Bashkimin Evropian në kohën e anëtarësimit të Greqisë në vitin 1981, pavarësisht afërsisë gjeografike, dukej akoma shumë e largët për shqiptarët, gjysma e të cilëve gjendeshin nën kulmin diktaturës komuniste, e gjysma tjetër në kulmin e terrorit jugosllav, pas rëzimit të sistemit monist në vendet ish komuniste të Europës, e sidomos me anëtarësimin e pothuajse të gjitha këtyre shteteve në  BE, tani më kjo ëndër dukej e realizueshme dhe e prekshme. Anëtarësimi i Bullgarisë dhe Rumanisë, me realitete të krahasueshme me atë të shqiptarëve në vitin 2007, dhe anëtarësimi i Kroacisë në vitin 2013 bëri që shqiptarët, tani të ndodhur në një tranzicion të pafund, në një sistem jo demokratik po aq të egër si sistemi i kaluar, BE-në t’a shohin si një shpresë dhe shpëtim. Por për fat të keq, shumica e shqiptarëve e shohin vetëm si mundësi punësimi në donjë nga këto shtete të BE, e jo si një mendësi të re dhe realitet të bartshëm në vendet ku jetojnë.

Por, cilat janë mësimet që duhen nxjerrë nga përfitimet reale nga antarësimi i këtyre vendeve?

Vetë historia e Greqisë para, dhe në veçanti pas anëtarësimit në BE, vlen shumë si mësim për shqiptarët. Ajo, u anëtarësua në BE në vitin 1981, pikërisht në fazën e depresionit të thellë ekonomik të filluar në vitin 1979, pas në periudhe të artë ekonomike që filloi më 1960 dhe zgjati deri më 1973, kur kriza e naftës  goditi fuqishëm Greqinë. Kriza ekonomike u thellua akoma më shumë edhe pas anëtarësimit në BE, bile në vitet në vazhdim e ktheu ekonominë e Greqisë në nivelet e para vitit 1960. Ngritja ekonomike rapide e viteve 2000-2007, me hyrjen në  Euro zonë, vetëm sa dëshmoi për një qeverisje të papërgjegjshme dhe ekonomi të paqëndrueshme. Qeveria, e cila në kushtet e një kredibiliteti të përmirësuar mori shuma të mëdha hua me interes të ulët,  në vend të shtrëngimit të rripit dhe të uljes së borxhit publik, lejoi rritjen vjetore të shpenzimeve të konsumit në 4.7% (krahasuar me atë të Eurozonës që ishte 1.9%). Pas vitit 2007 Greqia u përball me rënien më të madhe të PBB në historinë moderne në një shtet në gjendje paqeje – humbi 26% të PBB dhe borxhi publik shkoi në 177% të PBB.

Bullgaria dhe Rumania, edhe pas një dekade anëtarësimi në BE, mbeten shtetet më të varfëra të BE. Paga minimale në Bullgari në vitin 2017 shënoi një rritje të dukshme krahasuar me 2007    -nga 93 Euro në 235 Euro. E njëjta gjë ndodhi edhe në Rumani: nga 114 Eur më 2007, në 275 Euro më 2017.  Por, përkundër kësaj rritjeje të dukshme, akoma përfaqësojnë paga frustruese dhe të turpshme për realitetin e BE (paga minimale ne Shqiperi, pas 1 janarit 2019 – 210 Eur). Bullgaria u bë një vend tërheqës për shumë investitorë, por arsyeja mbetet zhgënjyese – punësimi i punëtorëve të kualifikuar me paga të krahasueshme me vendet në zhvillim si India. Ndaj dhe në Bullgari, numri i njerëzve që punojnë jashtë vendit është më i lartë se i atyre që punojnë brenda vendit.  Për të njëjtat arsye, Rumania përballet me një krizë të rëndë demografike dhe është në rrugë e sipër për të humbur përmes emigrimit mbi 5 milionë banorë deri në vitin 2050. Në të dy vendet, forca e punës po reduktohet dukshëm, gjë që i bën këto vende me një të ardhme të pasigurt.  Vetë anëtarësimi i këtyre dy vendeve në BE nuk arriti të vendosi nën kontroll korrupsionin, i cili vazhdon të jetë barrierë kryesore në menaxhimin e fondeve të BE,  për procedura të ndershme të tenderimeve, koncesioneve etj

Nëse, nga njëra anë, me anëtarësimin në BE, ndjenja e përkatësisë në familjen e madhe evropriane, u mundësoi qytetarëve të këtyre vendeve të ndjejnë fuqinë që kanë për të kërkuar më shumë nga qeveritë e tyre, një shembull ky inkurajues për shqiptarët, nga ana tjetër, shembujt e lartpërmendur dëshmojnë të vërtetën e hidhur:  BE nuk është strehë, as e shteteve të paqëndrueshme, e as e popujve që presin shpëtim me magji nga udhëheqësit e tyre të papërgjegjshëm, të korruptuar dhe të kriminalizuar.   Po të shtojmë ketu edhe mësimin e nxjerë nga rasti i Katalonisë, definitivisht, anëtarësimi në BE nuk mund të jetë arsye për të hequr dorë nga territoret, sovraniteti dhe identiteti duke bërë lëshime bazuar në premtimet se problemet do të zgjidhen pas anëtarësimit.

Eshtë zhgënjyes fakti që, pikërisht nën trysninë e një pjese të faktorit ndërkombëtar, klasa politike shqiptare e zhytur në korrupsion dhe krim, premton integrimin në BE dhe si rrjedhojë, jetë më të mirë shqiptarëve, në shkëmbim të lëshimeve që do të bënin për fqinjët e pangopur. Dhe, me këtë rast, janë pikërisht standardet e BE për të drejtat e njeriut, për të drejtat kolektive dhe të shtetndërtimit, ato që shkelen me të dy këmbët për shqiptarët.

Shqiptarëve, akoma padrejtësisht u kërkohet që të vazhdojnë të jetojnë të coptuar në 6 shtete, si asnjë popull tjetër në Europë. Dhe më e keqja, kjo u shitet atyre si normalitet.  Por, madje as në shtetet ku jetojnë ashtu të coptuar, nuk zbatohen as standarded regjionale të ndërtimit të shtetit – bashkësi popujsh, e lere më ato evropriane.

Edhe vetë shteti Jugosllav, që në formimin e vet, zgjodhi  sistemin qeverisës federativ, për të motivuar për bashkëjetesë në një shtet Serbët, sllovenët, kroatët, malazezët. Me përjashtim të shqiptarëve që u përfshinë në këtë shtet pa vullnetin e tyre dhe me një status jo të barabartë. Me rastin e formimit te shtetit të Bosnjes, pas luftës së përgjakshme, të gjithë, përfshirë dhe faktorin ndërkombëtar, u angazhuan dhe dakorduan për një sistem qeverisës konfederativ, si i vetmi model qeverisës që do t’ia arrinte të mbante bashkë, në një shtet, popujt e armiqësur në luftën e fundit. Në Kosovën “e pavarur” pakica serbe, qe as në kohen e zullumit çetnik dhe egzodit të shqiptarëve në kohën e Millosheviçit nuk kaluan mbi 7%, sot, si në asnjë vend të Evropës, kanë 10 vende të garantuara në parlamentin e Kosovës ndërkohë që shqiptarët e Malit të Zi, këto ditë burgosen për përdorimin simboleve të tyre për festën e flamurit.  Ndërsa në Greqinë, anëtare e BE, sipas grekëve, popuj të tjerë përveç grekëve, e me kte as shqiptarët, thjesht “nuk ezgzistojnë”!

Shqiptarëve në IRJM u premtohet integrimi në BE në shkëmbim të lëshimeve që do të bënin për mbajtjen gjallë të shtetit dhe identitetit të vjedhur nga ana e sllavëve të IRJM, duke hequr dorë nga identiteti i tyre dhe të qenit të barabartë në shtetin ku jetojnë.  Atë qe kushtetuta e Belgjikes arriti te bente ne vitin 1962 per 1% gjermanë, përmes sistemit qeverisës federal të kombinuar me Komunitetet Federale Gjuhësore frenge, holandeze dhe gjermane, duke zyrtarizuar në këtë mënyrë përdorimin e gjuhes gjermane që flitet  vetem nga 1%  i banorëve të Belgjikës, sot, në vitin 2018, në momentin kur rishikohet kushtetuta, pushteti në duart e sllavëve dhe mercenarëve të tyre shqiptarë nuk tregon as më të voglën gatishmëri për të bërë as aq, për shqiptarët që përfaqësojne më shumë se një të tretat e banorëve në IRJM.

Nëse partitë shqiptare në pushtet, hapur, në ditë me diell, kryejnë aktin më të lartë të tradhtisë kombëtare duke hequr dorë vullnetarisht “për interesa më të larta të shtetit të IRJM”, nga shfrytëzimi i këtij rasti të volitshëm të hapjes së kushtetutës për ndryshime, për të kushtëzuar votën e tyre me ndryshime kushtetuese për statusin e shtetformuesit për shqiptarët dhe sistemin qeverisës konfederativ apo federativ, po aq shqetësues dhe zhgenjyes është qëndrimi i lëkundur i opozitës shqiptare në IRJM. Ndërkaq lideri i ASH shkon akoma më larg duke u tallur me shqiptarët me propozimin e tij që  në preambulën e kushtetutës së IRJM në pjesën e tekstit “Republika e Maqedonisë është shtet i pavarur dhe sovran” thjesht, të shtohet në vazhdim “dhe shtet multietnik”. Zoti Sela, duhet t’u sqarojë shqiptarëve se nga cili shtet i Evropës mori shembullin për këtë kushtetutë, të cilën ai e bën “të pranueshëm”për shqiptarët duke e korigjuar me një fjalë të vetme!?

Sot për shqiptarët në IRJM është më se e qartë se nuk mund ta lënë të ardhmen e tyre në duart e partive të kapura nga pushteti në duart e sllavëve. Sot  më shumë se kurrë, populli shqiptar  ka nevojë për disaporën, për intelektualët me vetëdije njerëzore dhe kombëtare të pacënuar, për rininë, nxënësit dhe studentët, për të ndaluar këtë tradhëti të përfaqësuesve politik të tyre.  Kryeministri Zaev, me ndihmën e mercenarëve të blerë shqiptarë ne pushtet dhe jashtë saj, me ndihmën e deputetëve kriminelë të amnistuar e të pa amnistuar, me drejtorë të rinj e të vjetër e të amnistuar të UDB-së, mund të votojë në parlament kushtetutë me përmbajtje si t’i dojë qefi.  Por, kjo kushtetutë nuk do të jetë e shqiptarëve. Kryeministri Zaev, ashtu si dhe paraardhësit e tij, mund të blejë ca mercenarë shqiptarë me vetëdije të ulët njerëzore dhe kombëtare, por  nuk mund të blejë popullin shqiptar. Me këtë veprim, ai dhe bashkëpunëtorët e tij, thjesht dëshmojnë para shqiptarëve dhe faktorit ndërkombëtarë mungesën e gatishmërisë së tyre për bashkjetesë në një shtet, si të barabartë me shqiptarët, gjë që i bën përgjegjës për çdo revoltë të shqiptarëve në të ardhmen, të cilat, sigurisht që nuk do të mungojnë, ashtu siç nuk munguan më 1968, 1981, 1992, 1994, 1997, 2001, 2007, 2015 …

Afrim Fanda