Kategoritë: Ballkan

Shipoli: Ballkani të jetë i kujdesshëm me Turqinë

ShipolliAnalisti i çështjeve të Ballkanit në Uashington, Erdoan Shipoli, thotë se Turqia është një aktore e rëndësishme në Ballkanin perëndimor, por këto vende duhet të kenë kujdes nga sistemet paralele që ajo përpiqet të krijojë atje. Në një intervistë me kolegun Ilir Ikonomi, zoti Shipoli flet edhe për vizitën e Presidentit turk Rexhep Taip Erdogan në Shtetet e Bashkuara dhe çështje të tjera.

Zëri i Amerikës: Është e qartë se në marrëdhëniet Amerikë-Turqi janë shfaqur tashmë probleme të shumta, që nga ato ushtarake e deri tek të drejtat e njeriut. A prisni që vizita e Presidentit Erdogan në Uashington t’i përmirësojë marrëdhëniet?

Erdoan Shipoli: Vizita e Presidentit turk në Uashington ka ardhur në një kohë shumë të veçantë në lidhjet mes Turqisë dhe Amerikës. Sot në Kongres janë duke diskutuar për sanksione ose për një deklaratë kundër Turqisë dhe operacionit turk në Siri. Por gjithashtu dihet që Turqia me strategjitë e fundit, përmirësimin e lidhjeve me Rusinë ose edhe të gjitha problemet me Bashkimin Europian, këto kanë qenë të dëmshme në lidhjet mes Turqisë dhe Amerikës. Kështu që, unë nuk pres shumë nga kjo vizitë. Kjo vizitë është si një karrotë që Presidenti amerikan i ka dhënë Presidentit turk për përmirësimin e lidhjeve, sepse këtë vizitë vetëm Erdogani do të mund ta përdorë dhe ta shesë në Turqi si një rezultat që “unë shkoj në Amerikë, kam lidhje të mira me Presidentin amerikan edhe pse Kongresi po më nxjerr probleme”.

Zëri i Amerikës: Nga një pikëpamje gjeostrategjike, si i shpjegoni hapat e Turqisë për t’u afruar me Rusinë dhe për të krijuar të çara në marrëdhëniet me NATO-n?

Erdoan Shipoli: NATO-ja sipas meje është aleanca më e rëndësishme në Turqi, në të gjithë historinë e Turqisë. Por, ne duhet edhe ta dimë që Turqia si shtet, strategjia shtetërore e sigurisë, e regjimit turk të Presidentit Erdogan, ndonjëherë nuk janë të njëjta. Domethënë, Erdogani ka menduar që mund të luajë lojë të dyfishtë edhe me Rusinë, edhe me NATO-n ose Amerikën, dhe është munduar t’i përdorë të dyja kundër njëra-tjetrës. Dhe për këtë, regjimi i Erdoganit është afruar aq shumë me Rusinë sa e ka të pamundur tani të shkëputet prej saj. Kjo do të sjellë më shumë përçarje në NATO. Është e rëndësishme që edhe shtetet aleate të NATO-s, edhe Bashkimi Evropian, por edhe Amerika në bisedimet bilaterale t’i tregojnë Turqisë se deri kur ata munden të presin, ose deri kur mundet që Turqia të vazhdojë me këtë politikë.

Zëri i Amerikës: Ka vite që zoti Erdogan përpiqet të rrisë ndikimin e Turqisë në Ballkan. Sa sukses ka patur ai në Kosovë, Shqipëri, Maqedoninë e Veriut dhe Bosnje dhe çfarë natyre ka ndikimi që ai përpiqet të arrijë?

Erdoan Shipoli: Turqia është aktor shumë i rëndësishëm në Ballkan, edhe historikisht, edhe tani. Dmth është ndër vendet më të mëdha, me ekonominë më të madhe në rajon. Por, Turqinë e bën më të rëndësishëm aleanca me NATO-n, rrugëtimi i saj në Bashkimin Evropian, lidhjet e Turqisë me Shtetet e Bashkuara. Sa kohë që Turqia t’i vazhdojë këto lidhje ose ta ketë politikën e zhvillimit të marrëdhënieve drejt Bashkimit Evropian, atëherë ajo është shumë më e rëndësishme për Ballkanin. Por, nëse në një rrugë të përbashkët drejt Bashkimit Evropian, edhe pse BE-ja jo gjithmonë e pranon që ne të Ballkanit e kemi vendin aty, nëse dikush prej atyre partnerëve që ecin bashkë, e kthen destinacionin nga Rusia, nga Lindja e Mesme, ose nga Euroazia, atëherë ky partner jo vetëm që nuk është më partner i yni, por është edhe partner i rrezikshëm. Dmth, Turqia në Ballkan e ka rritur ndikimin. Ka pasur gjithmonë ndikim, por sidomos në Ballkan ne duhet t’i ndajmë shtetin e Turqisë, si Turqi, dhe regjimin. Të gjitha shtetet në Ballkan, sidomos Kosova, Shqipëria, Maqedonia e Veriut, Bosnja-Hercegovina duhet të kenë marrëdhënie të mira me Turqinë, por duhet të kemi gjithashtu kujdes me sistemet paralele që nuk kanë lidhje me punën e Turqisë që regjimi i Erdoganit i sjell me mënyra të ndryshme, përmes ekonomisë, energjisë, partive politike, organizatave të ndryshme që ata financojnë etj.

Zëri i Amerikës: Fakti që Bashkimi Evropian po tregon një humbje të entuziazmit për të shpejtuar integrimin e Ballkanit Perëndimor, a është ky një shans për zotin Erdogan që të shtojë përpjekjet drejt këtyre vendeve?

Erdoan Shipoli: Për fat të keq po. Por jo vetëm për Presidentin Erdogan, por edhe një shans për Rusinë, ose për vende të tjera. Sidoqë të jetë, ne si popuj, sidomos shqiptarët në Ballkan, nuk duhet të heqim dorë nga integrimet evropiane, euro-atlantike, sepse nuk kemi opsione më të mira dhe nuk ka opsione të ndryshme. Kur vjen puna e Turqisë, po, ata e përdorin këtë, e përdorin edhe rritjen e islamofobisë në Evropë. I përdorin edhe të gjitha problemet e brendshme që ka Evropa, ose problemet që ne kemi për shkak të ngecjeve në integrimet evropiane, ose p.sh. siç shihet në Kosovë për liberalizimin e vizave. Një kosovar, për shembull, e ka shumë më të lehtë të shkojë në Turqi se sa në Greqi, në Itali, apo gjetiu në Evropë.

Zëri i Amerikës: Në rastin e Shqipërisë dhe Kosovës, çfarë prirjesh shihni ju, sa të gatshme kanë qenë ato për të lejuar një ndikim më të madh të Turqisë në vendet e tyre?

Erdoan Shipoli: Nëse analizojmë se si punon regjimi në Turqi, atëherë shohim që ata së pari hyjnë në një vend me mjete ekonomike. Pastaj, ata dëshirojnë të marrin disa sektorë që janë të rëndësishëm në ato shtete, p.sh. sektorin e energjisë, telefoninë, bankat, por pastaj hyjnë në arsim, ose në punët fetare. Unë sidomos i shoh shumë të rrezikshme prirjet e regjimit turk që në Kosovë dhe në Shqipëri të influencojnë sistemin arsimor dhe sistemin fetar.

Zëri i Amerikës: Po këto vende, qeveritë e këtyre vendeve, sa të gatshme kanë qenë për t’i lejuar prirjet e Turqisë?

Erdoan Shipoli: Unë mendoj se kanë lejuar pak më shumë se ç’iu duhet. Dhe do të ketë shumë më tepër presion, që të lejojnë më shumë. Vetëm duhet me qenë shumë të kujdesshëm. Së fundi, siç e shohim në Maqedoninë e Veriut, ose në Bosnjë-Hercegovinë, regjimi në Turqi financon parti politike. Në Kosovë dhe në Shqipëri, qeveritë ende nuk kanë lejuar diçka të tillë. Megjithatë, ky do të jetë qëllimi i tyre i ardhshëm.

Zëri i Amerikës: Zyrtarët e SHBA kanë thënë se e mirëpresin rolin e Turqisë në Ballkanin Perëndimor, nëse ai është një rol konstruktiv. Turqia ka investuar në infrastrukturën e disa prej këtyre vendeve dhe ka ndërtuar apo rindërtuar disa xhami. Sa konstruktiv mendoni se ka qenë ky rol?

Erdoan Shipoli: Unë mendoj që roli i Turqisë deri tani, historikisht, ka qenë shumë i mirë, shumë konstruktiv. Unë kam qenë ndër avokatët e tyre që mendoj se Ballkani Perëndimor duhet të ketë lidhje më të mira me Turqinë. Por, ne atëherë flisnim për një Turqi që ka destinacion Bashkimin Evropian, integrimin në BE, dhe që është aleate e çmueshme e Shteteve të Bashkuara.

Zëri i Amerikës: Ndërsa tani gjërat kanë ndryshuar…

Erdoan Shipoli: Ndërsa tani gjërat kanë ndryshuar totalisht. P.sh. çështja e financimit të xhamive. Njerëzit në Shqipëri dhe në Kosovë që janë fetarë, janë fetarë. Shumica nuk janë praktikantë. Nëse ka nevojë të bëhet një xhami, të bëhet. Nuk ka problem. Derisa ato të jenë nën kontrollin e mekanizmave në shtetet përkatëse. Por, siç e shohim në Gjermani, në Hollandë, në Danimarkë, këto shtete kanë hapur hetime kundër imamëve që janë dërguar nga Turqia, sepse ata kanë bërë punë inteligjence, dmth kanë mbledhur të dhëna për njerëzit që janë kundërshtarë, ose kritikë, të regjimit në Turqi. Nëse këto gjëra do të ndodhin në Kosovë dhe në Shqipëri, atëherë do të ketë një efekt negativ, jo vetëm për kritikët e Erdoganit, siç ka ndodhur në Kosovë, por edhe për të gjithë shtetin e Kosovës ose Shqipërisë. Për ne si shtete që duam të integrohemi në Bashkimin Evropian, që ndihemi mirë se kemi mbrojtur të drejtat e njeriut, kemi luftuar për të drejtat e njeriut, atëherë operacione si ato që kanë ndodhur në Kosovë, ose operacione inteligjence që imamët turq kanë kryer në Gjermani, Hollandë, apo Danimarkë do të jenë shumë negative për neve.

Zëri i Amerikës: Disa nga udhëheqësit e Ballkanit Perëndimor kanë mbajtur marrëdhënie speciale me Presidentin Erdogan, mes tyre është kryeministri i Shqipërisë Edi Rama. A shihni një përpjekje të zotit Erdogan për t’i kthyer këta udhëheqës në njerëz të bindur që u shërbejnë interesave të tij në këto vende?

Erdoan Shipoli: Nëse analizojmë historinë e Erdoganit, ai ka patur marrëdhënie personale me njerëz të ndryshëm, që sot i quan terroristë apo njerëz kundër Turqisë. Pra, ai përpiqet të krijojë relata shumë personale dhe të mira me ata që ai mendon se mund t’i përdorë, apo që mund të jenë në interes të tij. Por kjo do të ishte diçka shumë negative për Shqipërinë, jo vetëm për zotin Edi Rama por edhe për presidentët e shteteve të tjera, si Presidenti Thaçi, Izetbegoviçin në Bosnje, të cilët kanë marrëdhënie personale. Unë do të dëshiroja që këto të ishin marrëdhënie shtetërore, sepse dy shtete duhet të bashkëpunojnë. Por kur vjen puna te marrëdhëniet personale, aty nisin konsipiracionet që nesër mund të jenë problematike për shtetin dhe për popullin që ata qeverisin.

Zëri i Amerikës: Një rast mjaft i debatuar ka qenë memoriali turk i ngritur në Tiranë për grushtin e shtetit në Turqi, që habiti mjaft njerëz për nga fshehtësia me të cilën u bë. Ju si e shihni?

Erdoan Shipoli: Unë nuk habitem nga fshehtësia, sepse Turqia aktualisht bën veprime të tilla të fshehta kudo në botë. Unë habitem se si është lejuar diçka e tillë. Deri më sot, askush nuk mund të thotë se kush e bëri grushtshtetin në Turqi. Ka konspiracione dhe hetime të ndryshme. Nëse nesër del se ka qenë një grushtshtet për show, atëherë çfarë duhet të bëjmë? Ç’duhet të bëjmë me memorialin? A duhet ta heqim atë? Ky memorial nuk ka të bëjë fare me njerëzit që humbën jetën. Ai është një memorial politik, që Erdogani e përdor për konsum vendor. Edhe në rastin e rrëmbimit të gulenistëve në Kosovë, kjo u përdor për konsum të brendshëm. Për shembull, zëdhënësit e presidencës së Turqisë apo njerëzit e Erdoganit, dalin çdo ditë nëpër televizione ku thonë: Ne jemi shtet i fortë sepse më shumë se 100 kritikë të regjimit me operacion të paparë i kemi sjellë në Turqi nga vende të ndryshme.

Zëri i Amerikës: Një pjesë e komunitetit mysliman në Shqipëri dhe Kosovë e shohin Presidentin Erdogan si mbrojtës të myslimanëve. A është ky një rol që vetë zoti Erdogan përpiqet ta promovojë? A është kjo një politikë e tij?

Erdoan Shipoli: Është shumë interesante. Erdogani promovon çdo gjë që është në interesin e tij. Nëse e shikon me interes që të promovojë veten si udhëheqës i myslimanëve, ai e bën këtë edhe këtu në Amerikë me organizata të ndryshme islamike. Nëse e sheh me interes ta promovojë veten si demokrat, siç bëri në 10 vitet e para të qeverisjes së tij, ai e bën edhe këtë. Erdogani është islamist dhe e sheh veten si njeriu i vetëm i drejtë kur vjen puna te marrëdhëniet me Islamin. Ai nuk e ka problem të jetë udhëheqës i myslimanëve, por i myslimanëve që e mbështesin atë. Sepse edhe kurdët që po vriten në Siri janë myslimanë, Guleni gjithashtu është mysliman.

Modeli norvegjez – trumcaku në dorën e Ballkanit Perëndimor apo pëllumbi në degë?

Ballkani NorvegjezZgjerimi i BE ka vdekur me kohë, Macron vetëm e ka varrosur, thotë njëra palë. Politikë shkatërrimtare, thonë të tjerët. Tani po ravijëzohet ideja e një „modeli norvegjez“ për BP. Çfarë është kjo e a mund të ketë sukses?

Gerald Knaus duhet ta dijë se ç’ po ndodh. Ai është drejtor i Iniciativës Evropiane për Stabilitet, një “think tank” me shumë ndikim në Bruksel. Knaus ka qenë ideatori kryesor i marrëveshjes mes BE dhe Turqisë për refugjatët, që uli ndjeshëm valën e refugjatëve në Ballkan. Në tekstin e publikuar javën që shkoi Knaus e quan veton, me të cilën Emanuel Makron bllokoi fillimin e bisedimeve me Shkupin dhe Tiranën – që në fakt ngriu gjithë procesin e zgjerimit të BE, dhënie fund të torturës (coup degrâce). Sikur afrimi i Ballkanit Perëndimor të kishte qenë një dem, shkruan Knaus, atëherë pikadorët e shumtë ndër vite e kanë vrarë kafshën pak nga pak. Makron u shfaq si matador për t‘i dhënë fund mundimit.

BE do të duhej t‘u ofronte të gjitha shteteve të BE mundësinë e aderimit në një treg të përbashkët, si Norvegjia apo Islanda“, shton analisti me ndikim.

Macron e ndërpreu lojën

Knaus nuk është i vetmi. Po shtohen zërat, që thonë se ka rënë ora zero e politikës evropiane në Ballkan, momenti që të varroset koncepti i vdekur prej kohësh i zgjerimit dhe të gjëndet diçka e re. Diçka më pak se zgjerimi, por joshëse sa duhet për t‘i mbajtur shtetet e vogla të Ballkanit në oborrin e BE.

Gazeta Večernje Novosti, duke iu referuar burimeve anonime, informoi se Parisi dhe Berlini janë duke përgatitur ofertën për në pranverë. Në maj liderët e shteteve të rajonit do të mblidhen në samitin e BE në Zagreb. A do të jetë modeli norvegjez mbi tryezë? „Vetoja e Makronit e ka torpeduar të gjithë procesin e zgjerimit. Mendoj se ky ishte qëllimi i tij“, thotë Andreas Ernst, gazetar me përvojë i Neue Züricher Zeitung, i cili për vite me rradhë ka qenë korrespondent i kësaj gazete në Beograd. „Por e mira e kësaj është, se është bërë evidente natyra e gënjeshtërt e marrëdhënieve të BE dhe Ballkanit Perëndimor.“

Makron qe i gatshëm të ndërmarrë rolin e matadorit. Disa thonë, sepse i druhet forcimit të Marin Lepen në vendin e tij – 58 përqind e francezëve e kundërshtojnë zgjerimin e BE. Të tjerë mendojnë, se Makron po e merr Ballkanin Perëndimor peng, derisa të realizojë vizionin e tij për Evropën.

Mes rreshtave lexohet se presidenti francez dëshiron një BE të disa shpejtësive apo qarqeve koncentrike. Bërthama do të rëndonte rreth boshtit Paris-Berlin, jashtë do të ishin vendet e integruara ne treg, dhe krejt jashtë vendet e asociuara, mes tyre ndoshta Ballkani Perëndimor.

Makron nuk është vetëm. Ai mori mbështetje diskrete nga Hollanda dhe Danimarka. Kritikat nga Berlini për Makronin vijnë me një të shkelur syri – është dashur t‘i lejojmë Shkupit e Tiranës të hapin bisedimet, gjithsesi ata nuk do të hyjnë në BE për të paktën dhjetë vjet. Kjo loja gjermane, thotë Ernst, është edhe më perfide.

Rregullat, thotë gazetari zviceran, janë prej vitesh të tilla: BE bën sikur dëshiron të pranojë vendet ballkanike si anëtare, dhe udhëheqjet e këtyre vendeve sikur zbatojnë reformat. „Kjo do të kishte mundur të zgjaste edhe dhjetë vite të tjera ose përgjithmonë. I gjithë ky teatër dhe gjuha politike për ‘perspektivën evropiane’ dhe ‘vlerat evropiane’ kanë marrë tani goditje të rëndë dhe është mirë kështu“, shton ai për DW. „Tani duhet të vijë oferta e re dhe ajo duhet të jetë e mirë.

Justifikim për pushtetarët e Ballkanit?

Kur dy dekada të rrugëtimit evropian me sa duket po përfundojnë në qorrsokak, nuk është e lehtë ta kuptosh atë brenda natës. Të gjitha karrierat politike, skenat e organizatave joqeveritare dhe analistëve kanë qëndruar mbi idenë se rruga drejt Bashkimit Evropian është e vetmja e mundshme dhe nëse të gjithë bëjmë përpjekje, ajo përfundon me anëtarësimin e plotë. Presidenti i Serbisë Aleksandar Vuçiq përdori një analogji futbolli: gjyqtari ndryshon rregullat gjatë lojës, terreni është i rrëshqitshëm e duhet ndryshuar taktika, por qëllimi strategjik mbetet i njëjti – hyrja në BE. Homologu i tij maqedonas Stevo Pendarovski kërkoi madje një samit rajonal, në të cilin „të gjitha alternativat ndaj integrimit evropian do të refuzoheshin“.

Ky është momenti i ngazëllimit të nacionalistëve dhe euroskeptikëve në të gjithë rajonin në stilin: A ju kemi thënë se BE nuk na do.

„Nuk ndjehem i tradhëtuar“, thotë për DW Vladimir Paviçeviq, njeriu i cili në dy shtete ka mbrojtur politikën e hyrjes në BE. Fillimisht ka qenë nënkryetar dhe deputet i partisë së Re në Serbi dhe tani në Podgoricë është lider i partisë së vogël Crnogorska. „Askush nga BE nuk ka thënë se nuk do të pranohemi, nëse i plotësojmë të gjitha kriteret. Iluzionin se BE sillet në mënyrë të pandershme, mundohen ta krijojnë strukturat qeverisëse, që të fshehin simulimet e reformave dhe të justifikojnë mungesën e suksesit në procesin e bisedimeve“ pohon Paviçeviq.

Me këtë pajtohet edhe Andreja Stojkovski, analist politik nga Shkupi. Ai nervozohet sidomos, kur politika e zgjerimit shpallet e „dështuar“. „Në Ballkanin Perëndimor ka shtete, që janë të vendosura për të bërë reforma, disa që kryejnë herë pas here reforma dhe ato, që herë pas here thonë se po bëjnë diçka“, shton Stojkovski për DW.

Paviçeviq dhe Stojkovski arrijnë në përfundimin se do të ishte fatale të hiqej dorë nga premtimi, që BE u ka dhënë vendeve ballkanike në Selanik në vitin 2003 – që BE nuk është i plotë pa Ballkanin. „Vetëm procesi i pranimit i sjell kësaj hapësire stabilitet dhe perspektivën e vendosjes së rregullit, ndërsa Evropës forcim të mëtejshëm. Gjithçka tjetër do të ishte një eksperiment i pamatur“, shton Paviçeviq.

Megjithatë duhet theksuar se Makron nuk e justifikoi veton me mungesën e reformave, por me problemet e brendshme të BE. Sipas kritereve tashmë të rrepta të Komisionit Evropian, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut e kanë merituar të hapin bisedimet, ashtu siç e ka merituar prej kohësh Kosova liberalizimin e vizave. Në vend që të ecet në shtigjet e çelura nga Bullgaria, Rumania apo Kroacia – që patën kritere shumë më të zbutura – tani Ballkanit Perëndimor i ofrohet diçka, për të cilën mediat janë ende në kërkim të emrit më të mirë. Flitet për partneritet të privilegjuar, për zgjerimin “light”, por më shpesh për modelin norvegjez.

“Nuk është një model humbës”

Çfarë është modeli norvegjez? Vendi nordik është krahas Islandës dhe Lichtenshteinit anëtar i Hapësirës Ekonomike Evropiane (EEA), një mekanizëm i krijuar në vitin 1992, në të cilin bëjnë pjesë të gjithë anëtarët e BE-së. Një opcion është, që kur Britania e Madhe të largohet përfundimisht nga BE, të mbetet prapë pjesë e EEA. Tregu është i hapur, ekziston liria e lëvizjes, nuk ka dogana – përveçse për ushqimet dhe pijet, prodhime që subvencionohem shumë në BE, kështu që Norvegjia nuk do që t‘ua hapë krejtësisht dyert. „Pasaporta e Kosovës do të kishte në EEA të njejtën vlerë si ajo norvegjeze dhe shljivovica serbe do të kishte të njëjtin akses në tregun evropian si brandy zvicerian“, shkruan publicisti kosovar Veton Surroi për Koha Ditore. „Një investitor belg do të kishte të njëjtën siguri juridike në Bosnjë-Hercegovinë, Shqipëri dhe Maqedoninë e Veriut, si në Islandë.“

„Ky nuk është aspak një model humbës për Ballkanin“, thotë edhe gazetari Andreas Ernst. „Është më mirë që në një afat të shkurtër të bëhen hapa të vegjël integrimi, se sa të shpresosh për anëtarësim në BE dhjetë apo njëzet vjet”. Gerald Knaus në tekstin për Iniciativën Evropiane për Stabilitet propozoi që shtetet ballkanike të integrohen gradualisht në fondet evropiane. P.sh. nëse Serbia do ta rregullonte në mënyrë shembullore sektorin e peshkimit, atëherë në këtë fushë mund të trajtohej thuajse si pjesë e BE. Dhe anasjelltas – nëse gjendja përkeqësohet, mund të përjashtohet përsëri nga ky sektor. Këto janë joshje, që mund ta bënin Makronin dhe qeveritarët në Balkanin Perëndimor të dalin me një propozim të tillë. Vuçiqi dhe fqinjët, momentalisht të zënë me planet e Shengenit të Vogël, do të fitonin perspektivë për të futur shpejt vendet e tyre në tregun e një gjysëm miliard njerëzve. Nga ana tjetër presidenti francez do të kishte rast ta ngrinte nën zero historinë e zgjerimit klasik të BE, së paku deri në një rast më të përshtatshëm. Lajtmotivi i kritikave të shumta në drejtim të Makronit është se po ia lë në dorë rajonin Rusisë, Kinë, Turqisë. „Nga gjeopolitike është e pamundur ta kalosh pa e parë betejën në Ballkanin Perëndimor“, tha Anna Wieslander nga Këshilli Atlantik për New York Times. „Franca ose nuk e sheh, ose kjo është e pranueshme për të.”

“Gazetari zviceran Andreas Ernst është i bindur se modeli zviceran është i mjaftueshëm, që BE të mos ia lërë Ballkanin lojtarëve të tjerë. „Aksesi në EEA është esenciali – këtu është aksesi në fondet e infrastrukturës, është një instrument që i bën më pak tërheqëse për shembull projektet kineze të infrastrukturës apo marrëveshjen me Unionin Euroaziatik. Pra kjo i jep BE pushtet dhe ndikim“, thotë ai për DW.

Llogaritja ka shumë të panjohura. A është e gatshme Gjermania të pranojë? Si do t‘ua shesin këtë histori qytetarëve stabilokratët ballkanas? A është më mirë për Ballkanin Perëndimor të ketë trumcakun në dorë apo pëllumbin në degë?

Sidoqoftë statusi quoja është prishur, por vakuum në politikë nuk ka. Diçka e re po vjen. Një njohës i rajonit kujtoi këto ditë fjalët, që i atribuohen Churchillit: „Është gjynah ta çosh dëm një krizë të mirë.”

Rusia dërgon sisteme raketash në Serbi

S400Serbia do të antarësohet në BE, por i ruan lidhjet e ngushta me Rusinë. Nga Moska kanë mbërritur në Serbi dy sisteme moderne të mbrojtjes nga ajri, që do të përdoren për një manovër të përbashkët luftarake në Ballkan.

Eshtë fjala për sistemin e mbrojtjes kundërajrore S-400 dhe raketat e lëvizsshme për mbrojtjen nga ajri të tipit  Panzir. Sikurse njoftoi Ministria ruse e Mbrojtjes, këto sisteme vihen në provë për herë të parë gjatë një manovre jashtë Rusisë. Sistemet duhet të instalohen në bazën ushtarake Batajnica në afërsi të Beogradit.

Ushtarët rusë dhe serbë deri më 29 tetor kanë zhvilluar manovra të përbashkëta stërvitore në Ballkan. Ky është vazhdimi i një stërvitjeje me emërtimin “Tabela mbrojtëse sllave-2019″, që nisi në shtator në rajonin jugor të Rusisë Astrachan.

Në këtë manovër do të simulohen aksionet e një grupi të përbashkët luftarak për mbrojtjen kundër masave armiqësore të zbulimit dhe ofensivës, sikurse deklaroi Ministria serbe e Mbrojtjes. Ushtria serbe bazohet në një teknologji armatimesh sovjetike. Vitet e shkuara këtij arsenali i janë shtuar edhe avionë luftarakë MiG-29 si dhe helikopterë, tanke e automjete të blinduara nga Rusia.

Ndonëse Serbia përpiqet për antarësimin në BE, ajo vazhdon t’i ruajë marrëdhëniet tradicionalisht të ngushta me Rusinë, që e konsideron si “vëllain e madh ortodoks”. Për Moskën Serbia është aleati më i rëndësishëm në Ballkan. Ndër të tjera edhe sa i përket çështjes së Kosovës qeveria në Beograd mbështetet tek Rusia.

Dy sistemet e armatimit S-400 dhe Panzir, të mbërritura në Ballkan, Rusia i përdor edhe në luftën e Sirisë. Së fundi Turqia, anëtare e NATO-s, e bleu sistemin e mbrojtjes nga ajri S-400 duke ngjallur kritikë të ashpër në aleancë. Kjo blerje nuk është e parashikuar në statutet e aleancës. Pavarësisht protestës Ankaraja, sipas të dhënave të Moskës, po negocion për blerjen e sistemeve të reja të armatimeve. .

uh/ww (afp, rtr, ap)

Serbia dhe Greqia – Aleancë në fuçinë e barutit

AthinaMarrëdhëniet mes Greqisë dhe vendeve të Ballkanit janë të tensionuara. Serbia bën përjashtim këtu. Por ku bazohet miti i miqësisë greko-serbe dhe pse kjo miqësi nuk sjell dot stabilitet në rajon?

Në Selanik filloi Bienalja e 7-të e Artit. Për vizitorët këtu ka mjaft për të zbuluar. Madje nuk është kjo Greqia që njohim. Në të ze vend arti modern dhe konfrontimi kritik kundrejt zbulimeve arkeologjike dhe krenarisë kulturore. Edhe për këtë arsye ia vlen të vizitosh muzetë e Selanikut që marrin pjesë në Bienalen e Artit. Qyteti verior i Greqisë përballet me historinë e tij ballkanike. Debati publik lidhur me vendet fqinjë karakterizohet prej nacionalizmit patriotik.

Në Muzeun e Fotografisë në Selanik në kuadër të Bienales është ekspozuar edhe një vepër e artistit nga Athina Vangelis Vlahos. Në murin e bardhë projektohet një video, ku ish-diktatori  jugosllav Sllobodan Millosheviç jep një deklaratë. Në një tryezë përpara videos ndodhet një maket druri i parlamentit boshnjak. Aty pranë harta të mëdha të mbushura me artikuj gazetash për investime greke në Ballkan. Orë mësimi historie veshur me kostumin e artit?

Dëshmi të një përballjeje

Artisti i lindur në vitin 1971 me këtë informacion të ekspozuar nuk synon të japë përgjigje. Ai nuk është historian. Vepra e tij është si një dëshmi e konfrontimit personal me një histori më të re të Greqisë, që nuk luan asnjë rol në vetëdijen kombëtare: “Unë nuk merrem me moemente të historisë së re greke, që normalisht gjenden në periferi të historisë së shkruar zyrtare dhe që nuk konsiderohen të rëndësishme për zhvillimin apo interpretimin e një ngjarjeje.”

Në këtë rast për Vlahosin janë tri aspekte: 1. Nisma e Greqisë për financimin dhe rinovimin e parlamentit boshnjak në Sarajevë.  2. Anektodat për gjeneralin serb Ratko Mladiç. 3. Një takim në maj 1999 në Beograd mes Slobodan Miloseviçit dhe ish-kryeministrit grek Konstantinos Mitsotakis. „Unë dua të krijoj me punën time një kuadër interpretimi, një mjedis harmonik marrëdhëniesh ndërnjerëzore, që duhet t’i afrohet perceptimit dhe kujtesës sonë ndaj historisë së re” , thotë Vlahos.

Rezistenca dhe Ortodoksia

Me punën e tij Vlahos hulumton mitin e miqësisë serbo-greke. Tradicionalisht lidhjet mes Athinës dhe Beogradit janë miqësore, një lloj aleance ballkanike në rajon, ku marrëdhëniet e Greqisë karakterizohen prej konflikteve. Miqësia bilaterale, sipas Stavroula Mavrogeni, profesore në Institutin për Studimet Ballkanike në Universitetin e Maqedonisë në Selanik, e kanë zanafillën tek një imazh i armikut të përbashkët: „Kjo është një trashëgimi nga koha e revolucioneve kundër Perandorisë Osmane. Qysh atëherë është zhvilluar miti i ‘popujve vëllezër’.”

Edhe historiani Loukianos Chasiotis i gjen rrënjët e miqësisë greko-serbe në histori: „Grekët dhe serbët në rajon në përgjithësi nuk kanë pasur interesa konkurruese. Aleanca mes dy vendeve që në fillim të shekullit të 20-të është krijuar qëllimisht për të kontrolluar Bullgarinë.” Krahas Turqisë Bullgaria është ndër armiqtë kryesorë të Greqisë. Luftrat e përgjakshme ballkanike, luftërat për pushtet territorial: në të dyja anët historia e re ka lënë gjurmë traumatike.

Por edhe diçka tjetër e stimulon këtë ndjenjë solidariteti mes dy popujve: krishtërimi ortodoks. Madje kjo lidhje ka shkuar deri aty, sa ushtarë milicë grekë më 1995 i mobilizuan në luftën e Bosnjes dhe mbështetën trupat serbe edhe në masakrën ndaj myslimanëve boshnjakë në Srebrenicë. Në fazën e parë të luftrave të Jugosllavisë mediet greke shpreheshin kundër Millosheviçit, kujton Mavrogeni: „Më vonë u zhvillua teoria e një ‘harku mysliman’. Shumë grekë e konsideronin Serbinë si një digë kristiane kundër përhapjes së Islamit.”

Mes historisë dhe mitit

Por aleanca Serbi-Greqi bën përjashtim në rajon. Pikërisht grindja për emrin me Maqedoninë e Veriut tregon, se sa të tensionuara janë marrëdhëniet mes vendeve. Në këtë kontekst luan rol edhe se si flitet dhe çfarë mëson për tjetrin që në shkollë, thekson Loukianos Chasiotis. “Prezantimi në tekste i bullgarëve dhe e shqiptarëve e ka preardhjen nga një epokë, në të cilën vendet ndodheshin në interesa konflikti mes tyre. Jo vetëm grekët ishin nacionalistë, por edhe të gjtiha shtetet e tjera të përfshira.”

Etnocentrizmi në Greqi tashmë nuk është aq keq sa ka qenë në vitet 70-të e 80-të. Megjithatë imazhi i vendeve fqinjë vazhdon të jetë i keq. Sipas Mavrogenit, kjo ka të bëjë kryesisht me mënyrën se si konceptohet diskursi publik: “Në Greqi shpesh deformohen lajmet nga bota e jashtme duke u vënë në një kontekst me tema faktike apo edhe të fantazuara në nivelin kombëtar.” Çështjet e politikës së jashtme shpesh pështjellohen me çështje të brendshme dhe duke u komportuar ndaj këtyre zhvillimeve rëndom ato keqpërdoren për lojërat e brendshme partiake.

Edhe qeveria e re, që i mbështet fqinjët në Ballkan në nivel europian, ndjek në politikën e brendshme një kurs diametralisht të kundërt. Mbledhja e votave në masën e zgjedhësve tradicionalist dhe nacionalistë krijon një tabu për hapjen drejt vendeve fqinjë si Shqipëria, Maqedonia e Veriut dhe Bullgaria. Së fundi ministri i Arsimit, Nikis Kerameos deklaroi: “mësimi i historisë nuk duhet të ketë karakter social-shkencor, por duhet të kultivojë ndërgjegjen kombëtare.” Mësuesit dhe historianët e quajnë këtë kërkesë absurde dhe antishkencore.

Ndaj është me pikëpyetje nëse marrëdhëniet mes Athinës dhe Beogradit mund të kontribuojnë për stabilitetin në rajon. P.sh. Greqia është një ndër pesë vendet e BE-së që nuk e ka njohur pavarësinë e Kosovës. „marrëdhëniet bilaterale zhvillohen jo mbi bazën e vullnetit të njërës palë, por me përpjekje të përbashkëta,” tërheq vëmendjen Mavrogeni. Kjo nuk ka nevojë për aleanca të krijuara prej nacionalizmit historik, por prej përballjes kritike me vetveten. Për sa u përket librave shkollorë: në gjuhën popullore thuhet, se mënyra se si e perceptojnë historinë shumë njerëz në Greqi është e shkruar në një faqe tjetër. Këtu mbizotëron një mendim i ashpër në kundërshtim me librat akademikë dhe ato shkollorë. Terreni pjellor për këto qëndrime krijohet kryesisht në media, në kinema, në lajme e në muzeumet e luftës. Këtu paraqitja e historisë është edhe më kontrastuese.

dw

“Perandoria e Erdoganit” dhe politika e jashtme e presidentit të Turqisë

ErdoganAutori i librit të ri “Perandoria e Erdoganit” që sapo ka dalë në treg në Shtetete Bashkuara (më 19 shtator), argumenton se presidenti turk, Recep Tayyip Erdogan është udhëheqësi më me peshë i këtij vendi, që pas Mustafa Kemal Ataturkut. Por Soner Cagaptay, drejtor i programit për Turqinë në Institutin e Uashingtonit për Politikat e Lindjes së Afërme, thotë se përpjekjet intensive të zotit Erdogan për të rritur ndikimin në politikën e jashtme, nuk kanë sjellë shumë sukses. Në një intervistë me kolegen Keida Kostreci, ai thotë se një rajon që bën përjashtim, është “Brezi i Bajramit”, siç e quan ai, ku bën pjesë edhe Ballkani Perëndimor.

Zëri i Amerikës: Zoti Cagaptay, në librin tuaj ju trajtoni synimet e Presidentit Erdogan, për të zgjeruar ndikimin e tij në Lindjen e Mesme, dhe në atë që ju e quani “Brezi i Bajramit”. Sa ia ka arritur libri synimit?

Soner Cagaptay: Libri “Perandoria e Erdoganit” është një analizë e politikës së jashtme turke në dy dekadat e fundit nën drejtimin e udhëheqësit të Turqisë, Erdogan që erdhi në pushtet në 2003 si kryeministër, u bë president në 2014 dhe shtoi kompetencat e tij përmes një ndryshimi kushtetues, duke u bërë një president me fuqi ekzekutive në vitin 2018.

Ai është udhëheqësi më i fuqishëm turk që kur Turqia u bë një demokraci pluraliste në 1950. Unë gjithashtu do të thosha se ai është udhëheqësi turk më me peshë që kur Mustafa Kemal Ataturku themeloi Turqinë mbi rrënojat e Perandorisë Osmane. Ndërsa Ataturku e ngiti Turqinë sipas imazhit të tij, si një republikë laikeevropiano-perëndimore, Erdogani e ka rimodeluar Turqinë sipas vizionit të tij si një shoqëri konservatore, politikisht islamiste dhe të prirur nga Lindja e Mesme.

Ky nuk është një projekt i përfunduar. Presidenti Erdogan përballet me kundërshtime të forta nga brenda. Siç e pamë së fundmi partia e tij humbi zgjedhjet për Stambollin, Ankaranë, Izmirin dhe një numër qytetesh të tjera.

Por duke lënë mënjanë axhendën e brendshme të Erdoganit, libri im i ri “Perandoria e Erdoganit”, analizon politikën e tij të jashtme, nëse Erdogani ka arritur ta shkëpusë Turqinë nga Evropa – atje ku e kishte drejtuar Ataturku – dhe ta çojë drejt Lindjes së Mesme.

Për këtë temë, unë arrij në përfundimin se megjithë përpjekjet intensive të Erdoganit, politika e jashtme e Turqisë nuk ka arriturta bëjë Turqinë një vend dominues në Lindjen e Mesme. Përkundër premtimeve të Erdoganit për të rritur ndikimin e Turqisë në të gjithë Lindjen e Mesme, sot Turqia është më e izoluar në Lindjen e Mesme sesa ishte para se Erdogani të vinte në pushtet. Ajo nuk ka miq, nuk ka aleatë në këtë rajon, vetëm rivalë, konkurrentë dhe kundërshtarë.

Në fakt me përjashtim të Katarit, Turqia nuk ka aleatë të Lindjes së Mesme sot dhe kjo është mjaft ironike. Po ashtu ai ka bërë hapa pas edhe në drejtime të tjera. Ai nuk mund të mbështetet në miqësitë tradicionale të Turqisë mePerëndimin. Lidhjet e Turqisë me Izraelin të cilat ishin të forta para Erdoganit, janë shpërbërë. Lidhjet e Turqisë me BE-në kanë marrëkryesisht natyrë transaksionesh. Askush nuk mendon se Turqia po hedh hapa përpara për t’u afruar ose anëtarësuar në BE. Dhe Turqia as nuk mund t’i ketë shpresat tek mbështetja e pakushtëzuar e Shteteve të Bashkuara dhe NATO-s.

Kështu që Turqia në fakt ironikisht është pa miq në Lindjen e Mesme dhe nuk mund të mbështetet te partnerët e saj tradicionalë në Perëndim.

Por nga ana tjetër unë ia njoh meritën zotit Erdogan aty ku i takon, për zonat ku ai ka pasur sukses në rritjen e ndikimit, në ato rajone që unë i quaj “Brezi i Bajramit”, duke përdorur termin turk për festën më të rëndësishme për myslimanët. Kjo përfshin zonat në veri të Turqisë, që shtrihen nga deti Adriatik përmes Ballkanit, Rusisë dhe Kaukazeve në Azinë Qendrore. Për dallim nga “Brezi e Bajramit” në zonat që përdorin fjalën arabe “Eid” për festën, që unë e quaj “Brezi Eid” dhe përfshin vendet në Jug të Turqisë, në Afrikën Veriorenë Lindjen e Mesme, unë argumentoj se Erdogani nuk ka arritur të krijojë ndikim. Edhe suksesi në vendosjen e ndikimit në Brezin e Bajramitmendoj se nuk është falë Erdoganit, por falë rolit të faktorëve historikë, lidhjeve kulturore, politike dhe ekonomike të turqve me komunitetet muslimane që jetojnë në Ballkan, Rusi, Azinë Qendrore dhe Kaukazet, të cilat mungojnë në aspektin e marrëdhënieve të Turqisë me fqinjët e saj arabë për shembull. Unë shpjegoj në libër se përkundrazi lidhjet e Turqisë me fqinjët e saj arabë, zakonisht janë mjaft të tensionuara dhe për shembull egjiptianët dhe sirianët, nuk e shikojnë Turqinë edhe aq ndryshe nga ç’e shohin grekët dhe serbët.

Ata e shohin përgjithësisht Turqinë si një ish-sundues kolonialist përgjithësisht dhe për këtë arsye unë argumentoj se politika e Erdoganit edhe pse u përpoq të krijonte ndikim në Lindjen e Mesme, nuk ia arriti qëllimit.

Zëri i Amerikës: Por Ballkani po ashtu ka qenë i pushtuar ngaPerandoria Osmane për shekuj. Si e shpjegoni ndikimin e madh të Turqisë atje?

Soner Cagaptay: Mendoj se merita për ndikimin në Brezin e Bajramit nuk i takon zotit Erdogan në vetvete, por edhe udhëheqësve tëTurqisë para Erdoganit, të cilët në fund të Luftës së Ftohtë ndërmorën hapa në Azinë Qendrore, Kaukaze dhe Ballkan për të ngritur misionet diplomatike dhe bizneseve turke që hynë në të njëjtin rajon.

Po ashtu është edhe trashëgimia osmane e cila ka krijuar një ndjenjë familjariteti midis muslimanëve në Ballkan në përgjithësi dhe atyre në Turqi.

Por sigurisht kjo nuk do të thotë që Turqia ka vendosur ndikim të plotë në të gjithë brezin e Bajramit, përfshirë Ballkanin. Unë mendoj se në këtë drejtim vendet e Ballkanit Perëndimor janë veçanërisht interesante, sipas librit tim. Unë e analizoj Ballkanin Perëndimor si një zonë që po përjeton konkurrencën për fuqi mesTurqisë dhe Bashkimit Evropian.

Të kujtojmë që zoti Erdogan nuk është më i dëshiruar, siç u pa kur vendet evropiane nuk e lejuan të bëjë fushatë para zgjedhjeve. Dhe çfarë bëri ai? Shkoi në një tubim në Sarajevë për të treguar se është i mirëpritur në Evropë, edhe pse disa evropianë të tjerë mund të mos e dëshirojnë. Po ashtu shtetet e Ballkanit Perëndimor në përgjithësi janë demografikisht dhe ekonomikisht jo shumë të mëdha.

Kështuqë është më e lehtë për Turqinë të krijojë ndikim në ato vende sesa të themi në disa vende të tjera si Irani ose Siria dhe Iraku.

Mendoj se roli i historisë, dhe faktorët e tjerë që në përgjithësi kanë krijuar të paktën midis myslimanëve (të atyre vendeve) një qëndrim më pozitiv ndaj Turqisë, janëpjesë e arsyes se pse politika e Erdoganit për ndikim në Ballkanin Perëndimor ka funksionuar. Arsyeja tjetër është hendeku që paraqet Ballkani Perëndimor. Janë të vetmet vende evropiane që nuk janë në BE dhe shumë prej tyre as në NATO, përveç Shqipërisë dhe Malit të Zi.

Por në përgjithësi, ato nuk janë pjesë e një perspektive të afërt të zgjerimit të BE-së, dhe kjo i hap një shteg Turqisë për ndikim. Por unë gjithashtu dua të them se ndikimi turk në Ballkanin Perëndimor do të jetë i pranishëm për sa kohë që ekonomia turke është e fortë.

Nëse ekonomia turke shkon mirë, atëherë Turqia mund të tregojëmuskujt dhe të ndërtojë institucione dhe të kryejë projekte ndihmash në Ballkanin Perëndimor. Nëse ekonomia ngadalësohet,siç edhe ka ndodhur atëherë kjo do të kufizonte ndikimin eTurqisë në Ballkanin Perëndimor.

Zëri i Amerikës: Nëse e shohim nga këndvështrimi i atyre vendeve në mes të këtyre dy ndikimeve, a mund të themi se zoti Erdogan dhe përpjekjet e qeverisë së tij synojnë gjithashtu të nervozojnë Bashkimin Evropian dhe të dërgojnë një sinjal, gjë që mund të thuhet se bie ndesh me interesat e atyre vendeve që duan të anëtarësohen në Bashkimin Evropian? A janë synimet e tij thjesht strategjike, apo edhe me qëllime jo të mira, për t’i futur këto vende në sferën e ndikimit turk, dhe jo të BE-së?

Soner Cagaptay: Unë nuk mendoj se Turqia po përpiqet të bllokojë pranimin e vendeve të Ballkanit Perëndimor në BE. Unë mendoj se ashtu siç Turqia inkurajoi dhe mbështeti anëtarësimi e Shqipërisë dhe Malit të Zi në NATO, ashtu dëshiron t’i shohë vendet e Ballkanit Perëndimor të anëtarësohen në Bashkimin Evropian sepse kjo do t’i bënte ata aleatë të Turqisë brenda Bashkimit Evropian.

Kështu që nuk mendoj se politika turke është që shtetet e Ballkanit Perëndimor të zgjedhin midis Turqisë dhe Bashkimit Evropian. Mendoj se politika turke ka të bëjë me rritjen e ndikimit, me pritshmërinë se me kalimin e kohës, vendet e Ballkanit Perëndimor do të hyjnë në BE dhe kjo do të ishte pozitive, sepse do të thoshte që Turqia do të kishte ndikim të tërthortë brenda Bashkimit Evropian.

Por sigurisht kjo e gjitha varet nga fakti nëse Turqia mund ta menaxhojë balancën aktuale të pushtetit në Ballkanin Perëndimor.

Siç thashë më parë, shumë nga ndikimi që ka Turqia është nxitur nga rritja e saj ekonomike në dy dekadat e fundit dhe kjo është pjesa më e shndritshme e trashëgimisë së Erdoganit. Ai ka arritur një rritje të jashtëzakonshme, i ka nxjerrë shumë njerëz nga varfëria.

Ekonomia e Turqisë është rritur produktet e saj janë kërkuar në Ballkanin Perëndimor dhe në të gjithë botën dhe Lindjen e Mesme në përgjithësi.

Zëri i Amerikës: Por Bashkimi Evropian mund të mos e pëlqejë këtë dhe ka paralajmëruar vendet për afrimin me Turqinë. Nga këndvështrimi juaj, a duhet që vetë këto vende të jenë të kujdesshme në mënyrën se si zgjedhin partnerët dhe aleatët e tyre edhe pse mund të përfitojnë shumë nga fuqia ekonomike e Turqisë?

Soner Cagaptay: Unë mendoj se edhe vendet e Ballkanit Perëndimor po luajnë nga të dyja anët. Janë të angazhuar seriozisht për pranimin në BE, por janë gjithashtu mjaft seriozë në miqësinë e tyre me Turqinë.

Zoti Erdogan bëri betimin si president me kompetenca ekzekutivenë korrik 2018, pasi ndryshoi kushtetutën në vitin 2017 pas referendumit që i dha kompetenca të zgjeruara.

Ishte një ceremoni mjaft domethënëse në qendër të Ankarasë, në korrik 2018.

Në atë ceremoni, nuk morën pjesë udhëheqës të vendeve të Evropës Perëndimore ose Shteteve të Bashkuara, duke përçuar sinjalin se Turqia nuk mund të mbështetet lehtësisht tek ato vende.

Nuk kishte krerë shtetesh nga Lindja e Mesme, përveç emirit të Katarit, gjë që tregon se Turqia nuk ka me të vërtetë miq në Lindjen e Mesme.

Gjithashtu mungonin udhëheqës të Rusisë, Kinës dhe Iranit, që të bën të mendosh se Turqia mund të ketë marrëveshje për çështje të ndryshme me Rusinë në lidhje me Sirinë. Mund të ketë marrëveshje financiare me Kinën, që ka ndërtuar linja metroje në Ankara dhe Stamboll.

Mund të ketë ka marrëveshje energjitike me Iranin, por askush nga udhëheqësit e atyre vendeve nuk e konsideron zotit Erdogan mjaftueshëm si mik për të qenë të pranishëm në kulmin e karrierës së Erdoganit.

Ajo që është domethënëse është se udhëheqësit e shumicës së vendeve të Ballkanit Perëndimor, në fakt i gjithë rajoni përfaqësohej nga Kroacia deri në Maqedoni, si edhe udhëheqës nga vendet e Azisë Qendrore dhe Kaukazet. Dhe, natyrisht, kishte udhëheqës nga Afrika Lindore dhe Perëndimore.

Zëri i Amerikës: Në Shqipëri është vendosur një memorial i debatueshëm për viktimat e përpjekjes për grusht shteti në Turqi. Shumë thonë se nuk ka pse të ketë një memorial në Tiranë, për një ngjarje që nuk ka lidhje fare me Shqipërinë. Po ashtu Turqia ushtroi ndikim që Kosova të ekstradonte disa persona për të cilët Ankaraja tha se ishin Gulenistë. A janë këto tregues, se ndikimi ekonomik po përdoret si mjet strategjik për kontroll?

Soner Cagaptay: Grushti i dështuar i shtetit i vitit 2016 ka shndërruar në mënyrë dramatike Turqinë.

Ishte një ngjarje traumatike. Pjesë të ushtrisë sulmuan pjesë të tjera të ushtrisë dhe u përpoqën të rrëzojnë qeverinë. Komplotistët e grushtit të shtetit u përpoqën të vrisnin zotin Erdogan. Ajo ngjarje e ka ndryshuar rrënjësisht shoqërinë turke. Besohet nga shumë njerëz në komunitetin analitik në Uashington që oficerë të afërt me lëvizjen Gulen luajtën një rol të rëndësishëm në këtë grusht shteti dhe sistemi dështoi. Zoti Erdogan ka shkuar pas Gulenistëve brenda Turqisë dhe jashtë Turqisë dhe në fakt është bërë një nga preokupimet kryesore të diplomatëve të Turqisë.

Ata po bëjnë presion në çdo vend ku ka shkolla dhe institucione të lidhura me Gulenin në mënyrë që këto institucione dhe shkolla të mbyllen.

Dhe ekstradimi i qytetarëve të Kosovës që mendohej qe ishin anëtarë të lëvizjes Guleniste në Turqi, janë vetëm një episod i kësaj lëvizjeje.

Mendoj se megjithëse Turqia është e justifikuar në përpjekjet e saj për të gjetur komplotuesit e pretenduar të grushtit të shtetit, një pjesë e problemit këtu është se edhe në vendet ku Turqia shihet tradicionalisht pozitivisht, këto përpjekje mund të japin efektin e kundërt. Shpesherë në marrëdhëniet me vendet e ish-perandorisë Osmane, Ankaraja harron se mënyra se si turqit i shohin këto vende është shumë e ndryshme nga ajo se si këto vende e shohin Turqinë.Historiografia e Turqisë e përshkruan shumë pozitivisht praninë Otomane në ato vende, gjë që nuk ndodh në historiografinë e atyre vendeve, ku historia otomane shihet si më e komplikuar dhe ndonjëherë edhe më negative.

Kështu që, si rrjedhojë mendoj se rreziku për Turqinë në Brezin e Bajramit është se këto përpjekje mund të japin efektin e kundërt, nëse vendet e këtij rajoni, si Shqipëria dhe të tjera kanë ndjesinë se Turqia po ushtron ndikim të tepruar dhe po kthehet përsëri si “sundimtar kolonialist”.

Zëri i Amerikës: Por nëse e sheh nga këndvështrimi i publikut të këtyre vendeve dhe ai perëndimor,duke marrë parasysh natyrën autoritare të regjimit të Erdoganit, shqetësimi është se nëse këto vende afrohen shumë me Turqinë, Turqia mund të ushtrojë kontroll përtej bashkëpunimit ekonomik. Si e shihni ju?

Soner Cagaptay: Nëse Bashkimi Evropian do të ofronte një rrugë më realiste dhe afatshkurtër anëtarësimi për vendet e Ballkanit Perëndimor, unë mendoj se kjo do ta zgjidhte dilemën nëse vendet e Ballkanit Perëndimor po bëhen shumë miqësore ndaj Ankarasë, sepse edhe atyre u duhen partnerë të politikës së jashtme.

Mendoj se është e rëndësishme që Bashkimi Evropian të veprojëdhe nëse me të vërtetë nuk do që këto vende të bien nën ndikimin turk, atëherë sigurisht që duhet t’u ofrojë atyre një rrugë më realiste dhe afatshkurtër anëtarësimi.

Zëri i Amerikës: Dhe a mendoni se ky ndikim do të rritet. Si e parashikoni ecurinë e mëtejshme?

Soner Cagaptay: Unë mendoj se ndikimi turk në Ballkanin Perëndimor është mjaft i qëndrueshëm. Ka faktorë historikë që ndihmojnë praninë e Turqisë atje, ka lidhje etnike, kulturore dhe gjuhësore. Dhe ekziston gjithashtu një politikë shumë e koordinuar turke për të mbushur zbrazëtirën e mungesës së BE-së në Ballkanin Perëndimor.

Unë mendoj se e gjithë kjo është konstante përsa kohë që ekonomia e Turqisë është e fortë.

Nëse ekonomia e Turqisë dobësohet, unë mendoj se ndikimi i Turqisë në Ballkanin Perëndimor gjithashtu do të vuajë pasojat.

Zëri i Amerikës: Ju e njihni mirë zotin Erdogan nga hulumtimet tuaja. A ju rezulton se ky lloj ndikimi nga ana e zotit Erdogan është për t’u pasur frikë?

Soner Cagaptay: Unë mendoj se politika e zgjerimit të ndikimit në Ballkanin Perëndimor nuk është vetëm vizioni i zotit Erdogan, por edhe më gjerësisht i elitave të politikës së jashtme turke.

Unë mendoj se Turqia e ndjen se është e izoluar në botë. Ka pak miq. Është një forcë që përballet me rivalen e saj historike Rusinë, e cila është shfaqur si konkurruese kryesore e Turqisë në Siri. Turqia po përballet me kundërshtarin e saj tradicional Iranin i cili përsëri po përballet me Turqinë dhe Sirinë. Kështu që unë mendoj se në këtë mjedis të izoluar Turqia po përpiqet të mbajë sa më shumë miqësi dhe sa më shumë vende pranë saj, për këtë arsye unë mendoj që Brezi i Bajramit, duket se është një zonë ku Turqia mund t’i gjejë këto marrëdhënie.

Gernot Erler mbi sfidat e rinisë ballkanike

GernotRinia duhet të rifitojë besimin tek zhvillimi e integrimi në BE i vendeve të Ballkanit Perëndimor, thotë në intervistë për Deutsche Wellen, Gernot Erler, President i Shoqatës për Europën Juglindore.

Deutsche Welle: Shumë të rinj nga Ballkani duan të largohen drejt vendeve të BE, si i shikoni Ju gjendjen e të rinjve në Ballkan dhe në Europën Juglindore, aktualisht?

Gernot Erler: Më interesantja në këtë konferencë është që ne mësojmë nga vetë të rinjtë se, çfarë përvojash kanë pasur, si e shohin ata të ardhmen dhe cilët janë faktorët kyç që vendosin për qëndrimin e tyre në atdhe apo për emigrimin e tyre në një vend të Bashkimit Europian. Këtu shihet qartë, se sigurimi i vendeve të punës dhe të ardhmes janë faktorët kryesorë. Nga njëra anë këto vende munden të përfitojnë nga emigrimi i të rinjve, por ka disa të dhëna që tregojnë se një pjesë kërkon që të largohet për të mos u kthyer më ose të paktën nuk e kanë në plan në fillim që të kthehen përsëri në vendet e tyre. Të dhëna që ndryshojnë nga vendi në vend.

Cili do ishtë mesazhi juaj për qeveritë e vendeve të Ballkanit për t’u zgjidhur ky problem?

Gernot Erler: Mesazhi është gjithmonë i njëjti, largimi nga ryshfeti, si në rastin e blerjes së diplomave. Kjo natyrisht që i demotivon të rinjtë, kur në kohën e tyre të studimeve shohin raste të tilla, pra kur nuk vlerësohet merita, por pagesa në para ose klientelizmi. Të rinjtë këtu thonë qartë, që kjo duhet të marrë fund dhe kështu me këtë do të luftohej një shkak i largimit të të rinjve.

Kë shikoni si sfidën kryesore të të rinjve në Ballkanin Perëndimor?

Gernot Erler: Sfida kryesore është ende gjendja sociale dhe dallimi në paga mes vendeve të tjera dhe Ballkanit, si edhe pasiguria për integrimin në Bashkimin Europian. Integrimi në BE ende është aspiratë e këtyre vendeve, por duket se ka ngecur, edhe pse që nga viti 2003 ata e kanë të drejtën për integrim në BE

Ju jeni për një kohë të gjatë president i Shoqatës për Europën Juglindore. A keni parë ndonjë ndryshim në këtë kohë sa u përket vendeve të rajonit?

Gernot Erler: Janë bërë 20 vite si President i Shoqatës për Europën Juglindore. Kishte kohëra, kur temat e integrimit ishin me rëndësi të veçantë, por kjo ka ndryshuar, sepse nuk ka një datë konkrete, se kur do të integrohen këto vende në Bashkimin Europian. Viti 2025 është një datë kyçe që është përfolur, edhe vetë zoti Junker, tha që deri atëherë disa vende të Ballkanit Perëndimor do të bëhen anëtarë të BE. Por kjo datë nuk është më e besueshme, sepse ka një ngecje të proceseve të integrimeve. Pas Slovenisë dhe Kroacisë nuk është integruar më asnjë vend tjetër edhe pse ka patur bisedime të shumta. Këto dyshime kanë ndryshuar shumë çka dhe duhen gjetur mënyra të tjera për stabilizimin e këtyre vendeve.

Ku mundeni ju si Shoqatë të ndikoni më shumë për stabilizimin e vendeve të Ballkanit Perëndimor?

Gernot Erler: Ne duhet t’i stabilizojmë këto vende duke i mbështetur në drejtim të sundimit të ligjit, të luftimit të korrupsionit dhe aktiviteteve kriminale. Duhet të krijohen kushte për brezat e rinj, që ata të kenë një të ardhme në vendet e tyre, t’ju jepet një farë sigurie që edhe vendi i tyre është në zhvillim. E gjitha është një çështje e përzgjedhjes së strategjive të mençura dhe ndonjëherë është e rëndësishme të fokusohesh në një vend, sikurse Procesi i Berlinit që ka për fokus Bosnje-Hercegovinën. Por natyrisht neve na duhet strategji për të gjithë rajonin, jo vetëm për disa vende.

Gernot Erler është President i Shoqatës për Europën Juglindore, me qendër në Mynih. Intervista me Deutsche Wellen u zhvillua gjatë Konferencës „Formësimi i së Ardhmes të të Rinjve në Ballkanin Perëndimor dhe Europën Juglindore” në Këln.

 

Intervistën e zhvilloi Arbër Bajrami, Aida Salihbegovic.

Matthew Palmer, Përfaqësues i Posaçëm për Ballkanin Perëndimor

PalmerSekretari i Shtetit ka emëruar Zëvendës Ndihmës Sekretarin Matthew Palmer si Përfaqësuesin e tij të Posaçëm për Ballkanin Perëndimor.

“Në këtë rol, – tha Departamenti i Shtetit, – zoti Palmer do të udhëheqë përpjekjet tona për të forcuar angazhimin diplomatik amerikan në mbështetje të paqes, stabilitetit dhe begatisë në rajon dhe për t’u përqëndruar në integrimin e vendeve të Ballkanit Perëndimor në institucionet perëndimore.”

Departamenti amerikan i Shtetit njofton se si Përfaqësues i Posaçëm, zoti Palmer do të shkojë në Slloveni duke filluar nga 1 shtatori për të marrë pjesë në Forumin Strategjik të Bledit. Ai gjithashtu do të përfaqësojë Shtetet e Bashkuara në takimin e Drejtorëve të Quint-it për Ballkanin në Bruksel dhe do të marrë pjesë në takime në Vjenë dhe Podgoricë, nga 4 deri më 10 shtator.

Përveç shërbimit si Përfaqësues i Posaçëm i Sekretarit, zoti Palmer do të vazhdojë të jetë Zëvendës Ndihmës Sekretar në Zyrën e Çështjeve Evropiane dhe Euroaziatike, një post që ai mban që nga viti 2018. Më parë, ai ishte Drejtor i Zyrës për Evropën Jugore dhe Qendrore.

voa

Die Welt:”Garë e re armatimi në Ballkan”

gazeta gjermane“Në Evropën Juglindore blihen armë si kurrë më parë. Tensionet midis etnive të armiqësuara po rriten”, shkruan Die Welt. “Në të gjitha Rusia ndërhyn me çdo mjet, duke e shtuar potencialin e konfliktit para dyerve të BE.”

Garë e re e armatimit në Ballkan. Nën këtë titull, e përditshmja gjermane “Die Welt” boton sot një shkrim të korrespondentit të saj në Budapest, Boris Kalnoky.

Për shkak të sanksioneve të vendosura kundër Rusisë pas aneksimit të Krimesë nga Rusia, Rumania nuk lejoi të kalojnë nëpër territorin e saj “një dhuratë e popullit rus për popullin serb”: “dhjetë tanke me rrota të përdorur, por të modernizuar të tipit BRDM-2, pjesë e një dhurate të pazakontë për Serbinë: 30 tanke luftarakë të modernizuar të tipit T-72 dhe 30 automjete të blinduara. Rusët i dërguan pastaj tanket në Serbi me avionë, “duke kaluar mbi hapësirën ajrore të Hungarisë, kryeministri i së cilës…përpiqet gjithmonë për marrëdhënie të mira me Presidentin rus…”

Me mbështetjen te Rusia, “Serbia mbështetet në këtë mënyrë te një vend, që tregoi në Ukrainë vullnetin për ta zgjeruar zonën e vet të ndikimit me dhunë armësh”, shkruan autori. Serbia zhvilloi nën diktatorin Slobodan Milosheviç luftëra kundër Kroacisë dhe Kosovës, si dhe mbështeti serbët e atjeshëm në luftën e Bosnjës. “Në këtë sfond tingëllon veçanërisht kërcënuese, që qeveria serbe ka bërë të ditur se në rast nevoje do ta sulmojë Kosovën, nëse ky vend krijon ushtrinë e tij”.

Më tej artikullshkruesi tërheq vëmendjen që shtetet e Evropës Qendrore e Lindore kanë programe armatimi afatgjata, “nga 2014 ose 2017 deri në 2026 ose 2030″. Polonia investon më shumë për armatimin, me shpenzime armatimi që në vitin “2018 kapën madje shumën dymbëdhjetë miliardë dollarë”. “Rumania i dyfishoi në vitin 2017 shpenzimet ushtarake nga dy në katër miliardë dollarë”.

Në rajon, “në një kohë kur NATO…mbështetet para së gjithash te Shqipëria, Kosova dhe Kroacia, Rusia është përqendruar te Serbia dhe te…Republika Srpska”. “SHBA kanë në Kosovë një nga bazat e tyre më të mëdha ushtarake, Camp Bondsteel. Rusia do të ndërtojë një bazë ushtarake në pjesën serbe të Bosnjës.”

Veç tankeve, Rusia i dhuroi në shkurt Serbisë “edhe gjashtë avionë luftarakë MIG-29, Bjellorusia dhuroi tetë avionë të tjerë.” Kur të ketë marrë fund modernizimi i avionëve “Serbia ka…në këtë mënyrë aviacionin luftarak më të fuqishëm të rajonit”.

Në artikull shkruhet më tej se për blerje armatimesh, në rajon, kryeson Serbia, e cila shpenzoi në vitin “2017…731 milionë dollarë”. Në vend të dytë, pasoi “Shqipëria me 168 milionë dollarë”. Kosova parashikon të shpenzojë vitin e ardhshëm 98 milionë dollarë për ushtrinë, që ka planifikuar.

Së fundi, artikullshkruesi ndalet në dimensionin politik, që shoqëron armatimin. “Shqipëria dhe Kosova kanë vendosur një bashkim doganor dhe po ecin në konvergim ekonomik”. Veç kësaj, “vazhdon të ekzistojë mendimi i Presidentit serb Vuçiç dhe i Presidentit kosovar Hashim Thaçi, për ta zgjidhur konfliktin e Kosovës me anë të shkëmbimit të territoreve…Kjo mund të çonte në një efekt domino – si p.sh. në një ndarje të Bosnjës dhe bashkimin me shtetet mëmë të pjesëve serbe dhe kroate. Ose madje edhe me një ndarje të Maqedonisë, ku jetojnë shumë shqiptarë.”

aud (Die Welt)

Gjykata vendos: Holanda 10 për qind fajtore për masakrën e Srebrenicës

SrebrenicaForcat holandeze në Potoçari të Srebrenicës, 12 korrik 1995
 Një gjykatë e lartë holandeze ka mbështetur një vendim se Holanda ishte pjesërisht përgjegjëse për 350 vdekje në masakrën e Srebrenicës në Bosnje e Hercegovinë, në korrik të vitit 1995.

Gjykata tha se shteti kishte përgjegjësinë 10 për qind, pasi kjo ishte shkalla e mundësisë, që ushtarët holandezë, mund të kishin parandaluar vrasjet.

“Nëse forcat holandeze u dhanë mundësi këtyre burrave të qëndrojnë aty, ka pasur vetëm 10 për qind mundësi që ata të mos bien në duart e forcave serbe, dhe për këtë arsye shteti holandez duhet të jetë përgjegjës vetëm për atë pjesë të dëmit”, vendosi Gjykata.

Një gjykatë e apelit kishte caktuar përgjegjësinë më herët në 30 për qind, por vendimi i Gjykatës Supreme ka ulur në mënyrë drastike këtë shifër.

Forcat serbe të Bosnjës vranë rreth 8.000 burra myslimanë në qytetin e Srebrenicës më 1995.

Holandezët po ruanin një zonë të sigurisë të OKB-së, kur ndodhi ngjarja.

Është e rrallë për një shtet që të mbahet përgjegjës për dështimet në punën paqeruajtëse të OKB-së.

Në vitin 2002, një raport për rolin e Holandës në Srebrenicë bëri që e gjithë qeveria holandeze të japë dorëheqjen.

rel

Mohimi dhe glorifikimi i krimeve të luftës pengojnë pajtimin

ProsecutorKëshilli i Sigurimit informohet një herë në gjashtë muaj nga Mekanizmi i mbetur nga Gjykatat Ndërkombëtare, IMRCT. Kësaj herë vend të rëndësishëm zuri dënimi i mohimit dhe glorifikimit të krimeve në ish Jugosllavi.

Këshilli i Sigurimit kërkoi të mërkurën (17.07) përmbylljen e proceseve të dënimit të krimeve të luftës të kryera në Ruandë dhe ish-Jugosllavi, në një debat të hapur zhvilluar në ditën që përkoi me Ditën e Drejtësisë Ndërkombëtare. Gjykata Ndërkombëtare për ish- Jugosllavinë është mbyllur në dhjetor 2017 dhe ajo për Ruandën në dhjetor 2015, por me punën e mbetur përgjysmë është duke u marrë IRMCT, Mekanizmi Ndërkombëtar i mbetur nga Gjykatat Ndërkombëtare.

Ky mekanizëm është krijuar me një vendim të Këshillit të Sigurimit në vitin 2010, për të bërë me personel më të kufizuar dhe kohë më të shkurtër vazhdimin e gjykimeve. Fillimisht mandati i IRMCT ishte katër vjeçar, por ai u zgjerua dhe aktualisht është shtyrë deri në fund të 2020. IRMCT ka zyra në Hagë dhe në Arusha, Tanzani. Sipas rregullit, presidenti i IRMCT dhe Prokurori informojnë Këshillin e Sigurimit një herë në gjashtë muaj me një raport progresi. Në përgjithjësi debati nuk tregoi ndonjë ndryshim të tendencave politike kundrejt Gjykatës Ndërkombëtare. Rusia vazhdon të mbajë qëndrim kritik ndaj IRMCT, ashtu siç ka mbajtur qëndrim kritik ndaj Gjykatës për krimet e luftës në ish-Jugosllavi.

Debati u hap nga presidenti i IRMCT, gjykatësi Carmel Agius i cili tha: “Drejtësia ndërkombëtare është problem i të gjithëve, sepse ajo i shërben paqes dhe paqja duhet ruajtur përditë”.  Agius e ka marrë këtë detyrë në janar të këtij viti.

Prokurori i IRMCT, Serge Brammertz, përmendi lënien në fuqi të dënimit për Radovan Karaxhiqin nga marsi i këtij viti dhe kthimin në denim të përjetshëm, si një shembull shumë të mirë që tregon se kur komuniteti ndërkombëtar është i vendosur drejtësia vihet në vend. Rasti i Ratko Mlladiqit mbetet për tu mbyllur në fund të 2020. Progres është shënuar në rigjykimet e Jovica Stanishiqit dhe Franko Simatoviqit.

Dihet vendi i të dyshuarve

Brammertz tha se zyra e tij ka informacione për vendndodhjen e disa prej personave të kërkuar nga Gjykata për krime të kryera në Ruandë dhe i kërkoi vendeve anëtare të bashkëpunojnë. Prokurori foli edhe për faktorët që pengojnë punën e zyrës, si përshembull mungesën e bashkëpunimit nga disa vende. Sa i përket përndjekjes penale në nivel kombëtar, duhet bërë më shumë për të vendosur drejtësi për viktimat. Autoritetet në Ruandë janë duke kërkuar 500 persona që i janë larguar drejtësisë. Për ish Jugosllavinë ka mijëra raste ku pritet të zhvillohen proceset. Homologët e IRMCT në vendet e ndryshme kanë nevojë për më shumë mbështetje, asistencë dhe këshilla për të vënë në jetë strategjitë kombëtare kundër krimeve të luftës, tha ai, duke vënë theksin në ndihmën që mund të japë bashkëpunimi rajonal.

IRMCT i ka kushtuar më pak vëmendje funksioneve të tjera, përfshirë mbrojtjen e viktimave dhe të dëshmitarëve, monitorimin e rasteve bazuar në juridiksionin kombëtar, dhe ruajtjen e arkivit të IRMCT, si për Ruandën dhe për Jugosllavinë, tha Prokurori Brammertz.

Mohimi i krimeve dhe glorifikimi i krimeve të luftës, vazhdojnë të mbeten problem, tha Brammertz. Në ish-Jugosllavi situata është përkeqësuar, një ministër e ka quajtur genocidin e Srebrenicës të pa vërtetë dhe një deputet parlamenti uron Mlladiqin për krimet e bëra, duke i quajtur ato aksione ushtarake madhështore. “Konseguenca është e qartë: mohimi dhe glorifikimi janë duke e destabilizuar rajonin e Ballkanit Perëndimor dhe duke penguar pajtimin,” tha ai, duke i bërë thirrje udhëheqësve politike dhe komunitetit ndërkombëtarë që të flasin për këtë çështje.

Rusia dhe Serbia kundërshtojnë

Përfaqësuesi i Federatës Ruse, e përshkroi mekanizmin si „në gjendje të përhershme mosrespektimi” të Rezolutës 1966, duke iu kthyer ngjarjeve të 20 viteve më parë, kur NATO kreu ndërhyrje ushtarake kundër ish-Jugosllavisë, duke vënë në shënjestër shtëpi, ura dhe shkolla. Në vend që të hetoheshin këto krime, u krijua miti se vetëm Beogradi ishte përgjegjës për luftën në Ballkan, duke ndëshkuar serbët dhe mbuluar të tjerët, tha ai. Kjo rrugë u vazhdua edhe nga Mekanizmi IRMCT, duke shoqëruar dënimet me fushata agresive të mediave, tha përfaqësuesi rus, duke iu referuar rasteve të Karaxhiqit dhe Mlladiqit. Ai tregoi shqetësim për gjendjen shëndetësore të Mlladiqit. Ai e mbylli fjalën e tij duke thënë se Rusia nuk do të paguajë në fondin për IRMCT dhe kërkoi para se të largohej që në Prokurori Brammertz të shtojë kur flet për Kosovën, edhe referencën sipas Rezolutës 1244.

Ministrja serbe e Drejtësisë, e ftuar në debatin e hapur, tha se disa vlerësime të raportit të fundit të prokurorit janë të pabaza, duke përfshirë edhe vlerësimin se “bashkëpunimi rajonal në fushën e drejtësisë për çështjet e krimeve të luftës është i pakënaqshëm”. Përkundrazi, tha ajo, krahasuar me periudhën e mëparshme, bashkëpunimi është më i zgjeruar. Mekanizmi perceptohet si një mjet për ushtrimin e presionit politik. As Prokurori, as Mekanizmi nuk kanë një mandat të tillë. Serbia ka bashkëpunuar duke ofruar akses në dëshmitë, dokumenta, arkivat dhe dëshmitarët. Bashkëpunimi me Bosnjën ka qenë në nivel të lartë tha ajo, duke premtuar që edhe me Kroacinë të përmirësohet.

Ministrja përmendi paragrafin 83 të raportit, në të cilin thuhet se “ekziston shqetësim i madh që aktualisht asnjë zyrtar i nivelit të mesëm nuk është dënuar… për pastrimin etnik të 800 mijë civilëve nga Kosova në mars dhe prill 1999″. Këto pretendime janë të gabuara, tha ministrja. “Këto histori janë krijuar nga mullinjtë e propagandës për të justifikuar bombardimin 78 ditësh të vendit tim 20 vjet më parë,” tha ministrja, duke shtuar se brutalizimi u bë pa asnjë arsye dhe pa asnjë vendim të marrë nga Këshilli i Sigurimit.

“Kurrkush nuk është gjykuar ose dënuar për një vepër të tillë, ndërkohë që zyrtarë të lartë serbë janë dënuar nga Tribunali për shkeljet e kryera në territorin e Kosovës dhe Metohisë, në mbrojtje të vendit të tyre”, tha ajo. Lidhur me nismën e vendit të saj, që kërkon që të dënuarit ta kryejnë dënimin në Serbi, ministrja tha se riintegrimi i të dënuarve pas lirimit, do jetë më i vështirë nëse ata qëndrojnë jashtë atdheut. Ajo i rikërkoi Sekretarit të Përgjithshëm të rishikojë praktikat ekzistuese për këtë çështje.

Karaxhiqi ka bërë krime edhe në vende të tjera

Përfaqësuesja e Kroacisë shprehu keqardhjen që Dhoma e Apelit nuk përfshiu edhe përgjegjësitë e Karaxhiqit për krimet e kryera në vende të tjera përveç Bosnjë-Hercegovinës. Ajo tha se në procesin e apelit, përfshirja e tij në veprimtarinë kriminale në Bosnjë- Hercegovinë, duhet të ishte pare e lidhur me udhëheqjen politike dhe ushtarake të Jugosllavisë nën regjimin e Millosheviqit. Përfaqësuesja e Kroacisë inkurajon Mekanizmin të japë maksimumin në rastin e apelimit të Mlladiqit dhe në proceset e gjykimit kundër Stanishiqit dhe Simatoviqit.

Lidhur me moskryerjen e proceseve gjyqësore të Petar Jojiqit dhe Vjerica Radetas, ajo tha se Serbia duhet të bashkëpunojë me IRMCT dhe të zbatojë plotësisht vendimet e saj. Duke theksuar se bashkëpunimi i plotë me Mekanizmin është një nga kriteret për vendet e Ballkanit Perëndimor që të pranohen në Bashkimin Europian. Ajo tha se Kroacia nuk është aspak e kënaqur me mungesën e progresit nga ana e komisionit bilateral krijuar me Serbinë për çështjet e krimeve të luftës. Beogradi nuk tregon gatishmëri të hapë arkivat për të ndihmuar në kërkimin e personave që nuk janë gjetur që nga koha e luftës, tha ajo.

Përfaqësuesi i Bosnjë-Hercegovinës theksoi rëndësinë e bashkëpunimit të vazhdueshëm midis prokurorit dhe autoriteteve të Bosnjë -Hercegovinës, Kroacisë dhe Serbisë. “Më shumë drejtësi do të thotë më shumë besim dhe më shumë stabilitet në Bosnjë-Hercegovinë dhe në gjithë rajonin e Ballkanit Perëndimor,” tha ai.

Gjermania iu bashkua vendeve që kërkojnë të gjenden tetë ruandezët e dënuar për krime lufte dhe i bëri thirrje vendeve ku mendohet të jenë fshehur ata, që t’i arrestojnë dhe t’ia dorëzojnë drejtësisë. SHBA ofroi 5 milionë dollarë për dhënien e informacioneve që çojnë në arrestimin e tyre. Të dyja vendet vlerësuan Afrikën e Jugut, e cila më në fund ka pranuar të bashkëpunojë me IRMCT.

Rreziqet nga toleranca

Përfaqësuesi i Gjermanisë paralajmëroi për rreziqet e rritjes së tolerancës ndaj këndvështrimeve nacionaliste, sidomos në Bosnjë- Hercegovinë, Kroaci dhe Serbi. Gjermania ka pranuar të marrë katër të dënuar nga burgu i OKB në Hagë dhe inkurajon edhe vendet e tjera anëtare që të pranojnë transferimin e të dënuarve në sistemet e tyre penale.

Përfaqësuesja e SHBA shprehu mbështetje për përpjekjet e presidentit të IRMCT që të merret me dhunën seksuale. Duke vlerësuar zhvillimin e procesit kundër Karaxhiçit, ajo tha se genocidi i Srebrenicës ka qenë vrasja më e madhe masive e kryer në Europë pas Luftës së Dytë Botërore, dhe shprehu shqetësim që të dënuarit vazhdojnë të glorifikohen. Kush mohon të vërtetën mohon njerëzillëkun ndaj vendeve fqinjë, tha ajo. Barra për t’i kërkuar llogari njerëzve që janë përgjegjës për këtë nuk duhet tu bjerë viktimave, por shtetit.

dw