Kategoritë: Bota

Lajmet nga Bota

Irani dhe strategjia e tij e përshkallëzimit

sulmi me drone Arabia SauditeTeherani pretendon se nuk ka të bëjë me sulmin me dron ndaj Arabisë Saudite. Por vëzhguesit shohin në të një strategji të pastër të Iranit: Rritje e presionit si reagim kundër “maximum pressure” të Trumpit.

Irani qëndron “padyshim” pas sulmeve me dron ndaj kompleksve të naftës në Arabinë Saudite, njoftoi qeveria në Riad të mërkurën (18.09) në mbrëmje. Hetimet kanë treguar, se predhat nuk mund të jenë lëshuar nga Jemeni në jugperëndim, por kanë ardhur nga veriu.  SHBA qysh në fundjavë bëri Iranin përgjegjës për sulmet. Dëshmi të qarta për Iranin deri tani megjithatë nuk janë paraqitur.

Lidhur me sulmet, që përkohësisht e përgjysmuan nxjerrjen e naftës saudite, e morën përgjegjësinë rebelët Huthi nga Jemeni në aleancë me Iranin, të cilët prej katër vjetësh luftohen prej aviacionit ushtarak saudit, sulme këto që kanë shkaktuar shumë viktima në radhët e popullsisë.

“Teherani do t’i tregojë kufijtë SHBA-së”

Në një shkresë zyrtare drejtuar SHBA-së, Ministria e Jashtme iraniane hedh poshtë pjesëmarrjejen në çfarëdolloj mënyre në këto sulme ndaj impianteve saudite të naftës. “Irani nuk ka të bëjë me sulmin”, thuhet në një letër, që iu dorëzua SHBA-së në Teheran nëpërmjet Ambasadës së Zvicrës. Zvicra përfaqëson në Iran interesat diplomatike të SHBA-së. “Në rast se kundër Iranit do të kishte një aksion (ushtarak), ne do të kundërpërgjigjemi menjëherë dhe përmasat nuk do të ishin të kufizuara”, shkruhet ndër të tjera në këtë letër.

“Strategjia e Iranit është pikërisht kjo: Në rast se Irani sulmohet ushtarakisht, i gjithë rajoni do të përfshihet në një luftë të gjerë. Teherani do t’i ekzagjerojë kostot e konfliktit mes SHBA-së dhe aleatëve të tyre nga njëra anë dhe Iranit nga ana tjetër”, thotë në intervistë për DW, Farzaneh Roostaei. Gazetarja dhe ekspertja për çështjet ushtarake në rajonin e Gjirit Persik nuk beson, se Irani “nuk ka të bëjë” me sulmin ndaj komplekseve saudite të naftës. “Dyshimi lind logjikshëm, që Irani përpiqet me ndihmën e Huthi-ve dhe të tjerëve milicë shiitë që t’i tregojë kufirin SHBA-së”.

SHBA në maj 2018 doli në mënyrë të njëanshme nga Marrëveshja Ndërkombëtare Atomike me Iranin dhe në valën e strategjisë së vet “presion maksimal” ka vendosur një sërë sanksionesh në shkallë të gjerë kundër Iranit. Presidenti i SHBA-së, sipas të dhënave të veta me këtë do ta imponojë Iranin për një marrëveshje të re më gjithëpërfshirëse, e cila të trajtojë edhe politikën rajonale të Iranit dhe programin e raketave.

Arabia Saudite partnere e SHBA-së në Gjirin Persik

Arabia Saudite, partnerja më e rëndësishme e SHBA-së në Gjirin Persik dhe kryerivalja e Iranit, e mbështet politikën e SHBA-së. Njëkohësisht mes Arabisë Saudite dhe Iranit ekziston një luftë e rrezikshme pushteti për influencë në Lindjen e Mesme. Ndërsa Irani për shkak të Rezolutës 2231 të Këshillit të Sigurimit të vitit 2015 nuk mund të importojë armë, Arabia Saudite është ndër vendet me shpenzimet më të larta për armatime në nivel mbarëbotëror.

“Arabia Saudite është një blerëse e rëndësishme e armëve amerikane. Dhjetë përqind e të gjitha eksporteve të armëve të SHBA-së shkojnë në Arabinë Saudite”, vë në dukje eksperti i Lindjes së Mesme, Michael Lüders në intervistë për DW. “Megjithatë disa dron relativisht të thjeshtë mjaftojnë për të paralizuar pjesët qendrore të industrisë së prodhimit të naftës. Ky do të ishte një turpërim për Arabinë Saudite”, gjykon Lüders.

Princi i kurorës në Arabinë Saudite dhe ministri i Mbrojtjes Mohammed bin Salman sulmin me dron e cilësoi si një “test të vullnetit të bashkësisë ndërkombëtare për të reaguar ndaj akteve të tilla, që rrezikojnë sigurinë dhe stabilitetin ndërkombëtar”. Presidenti i SHBA Trump ka deklaruar, se ai do t’i “përforocojë ndjeshëm” sanksionet kundër Iranit.

Irani nën presion edhe nga brenda vendit

Irani që ndodhet qysh tani nën presion të jashtëzakonshëm prej sanksioneve të SHBA-së, po përballet edhe me protestat thuajse të përditshme brenda vendit. Këtyre protestave forcat e rendit u kundërvihen duke i sprapsur brutalisht, sikurse ndodhi edhe të hënën (16.09) në qytetin perëndimor të Iranit, Arak. Atje qindra punëtorë të kompanisë Heavy Equipment Production Company (HEPCO) protestuan, sepse që nga qershori nuk kanë marrë pagat. Prodhuesi më i madh i makinerive të rënda në Lindjen e Mesme rrezikon të falimentojë.

Presioni në rritje nga jashtë dhe nga brenda ka pasoja. “Irani është në limitet e veta me durimin strategjik”, analizon Ellie Geranmayeh, eksperte e Iranit nga think-tank European Council on Foreign Relations (ECFR). Fillimisht Irani shpresonte, që europianët dhe kinezët do të hartonin për të një paketë ekonomike. Kësisoj Irani do të mund të priste zgjedhjet e ardhshme në SHBA me shpresë që ato mund t’i fitojë ndonjë përfaqësues nga kampi i demokratëve,  mendon  Geranmayeh.

Por mungesa e të ardhurave prej naftës dhe në përgjithësi gjendja në rënie ekonomike do ta zhvleftësonin këtë plan. Si reagim Irani fillimisht shkeli me hapa të matur disa prej detyrimeve të tij nga marrëveshja atomike. Ndërsa tani, mendon Geranmayeh, strategjia e Iranit është rritja e presionit në nivelin rajonal.

Prioriteti i Iranit të ardhurat nga nafta

Edhe pse është ende e paqartë, se deri në ç’masë Irani vërtetë qëndron pas këtij sulmi, mundësitë e tij ushtarake dhe forca goditëse e luftës asimetrike është bërë po aq e dukshme, sa edhe pika nevralgjike e tij në aspektin e furnizmit mbarëbotëror me energji. Kësisoj Irani ndodhet në fokus të bashkësisë ndërkombëtare. E duket, se ai është i gatshëm për gjithçka që të mbetet në këtë fokus derisa të arrijë qëllimin primar të tij: shfuqizimin e embargos amerikane të naftës.

dw

Zbulohet shkaku i mundshëm për diplomatët e sëmurë në Kubë

USA Ambasada ne KubeHumbje e dëgjimit, marrje mendsh, vjellje – që prej gati tre vjetësh nuk gjendej shkaku për ankesat misterioze të personelit të ambasadës në Kubë. U fol për sulme me tinguj. Tani shkencëtarët duket se e gjetën shkakun.

Ankesat e çuditshme për shëndetin nga diplomatët e Kanadasë dhe të SHBA në Kubë ndoshta e kanë burimin te pesticidet e përdorura për luftimin e insekteve. Ky është rezultat i një studimi të Universitetit Dalhousie me porosi të Ministrisë së Jashtme Kanadeze, të cilën e publikoi Stacioni Radio-Kanada.

Që nga viti 2016, Kuba veproi ndërmori hapa të vendosur kundër mushkonjave, që mbartnin virusin Zika. Ndër të tjera, mjetet kundër mushkonjave u përdorën edhe në zyrat dhe ambientet e banimit të diplomatëve.

Dhjetëra diplomatë që jetojnë në kryeqytetin e Kubës, Havanë, dhe të afërmit e tyre ishin ankuar që nga viti 2016 për dhimbje koke, përgjumje, probleme me dëgjimin dhe shikimin, marrje mendsh dhe të vjella si dhe për çrregullime të gjumit. Kombinimi i simptomave u bë i njohur me emrin “sindroma Havana”.

“Mushkonja tigër egjiptiane” transmeton virusin Zika

Ekspertët fillimisht pas ankesave dyshuan për “sulme akustike” të mundshme. Qeveria e Otavës më vonë e kategorizoi përdorimin e një arme akustike si “pa gjasa”. Kanadaja dhe SHBA e reduktuan personelin e tyre të ambasadave në Kubë. Havana reagoi me moskuptim.

Tani shkencëtarët dyshojnë, se helme nervore nga mjetet për asgjësimin e insekteve mund të jenë përgjegjës për simptomat. Njëri nga autorët e studimit, Alon Friedman, i konfirmoi agjencisë së lajmeve Reuters se fondet u përdorën sipas udhëzimeve si të autoriteteve kubane, ashtu edhe të atyre kanadeze. Për SHBA ai nuk bëri asnjë deklaratë.

Në studimin që u publikua tani, u morën në pyetje 26 pjesëmarrës, përfshirë një grup kontrolli njerëzish që nuk kishte jetuar kurrë në Kubë. Nga të gjitha subjektet u mor gjak dhe u bënë skanime me aparate të rezonancës magnetike. U vizitua edhe një qen, të cilin e patën mbajtur si kafshë shtëpiake.

Studiuesit tani duan të bashkëpunojnë me autoritetet në Kubë për të zbuluar nëse ka pasur raste të ngjashme të sëmundjes në popullatën vendase. Prej vitit 2015, vetëm në Brazil mendohet se janë infektuar me virusin Zika më shumë se një milion vetë. Infektimi mund të çojë në deformime të kafkës tek foshnjet që lindin. Sëmundja transmetohet nga mushkonja e ethes së verdhë (Aedes aegypti).

SHBA dëbojnë diplomatë kubanë

Ndërkohë, pavarësisht njoftimit për shkakun e mundshëm të ankesave, qeveria amerikane u ka kërkuar dy diplomatëve kubanë që të largohen menjëherë nga Shtetet e Bashkuara. Diplomatët që punojnë për Misionin Kuban në Kombet e Bashkuara (OKB) në New York kanë kryer “akte që dëmtojnë sigurinë kombëtare të Shteteve të Bashkuara të Amerikës”, tha zëdhënësja e Ministrisë së Jashtme Morgan Ortagus. Ministria po verifikon edhe nëse përfaqësuesit e tjerë kanë abuzuar me “privilegjet e tyre të qëndrimit” në SHBA.

Që prej tani, të gjithë anëtarët e Misionit Kuban në OKB, me udhëzim të Ministrisë së Jashtme të SHBA lejohen të qëndrojnë në lagjen e Nju Jorkut Manhattan, ku ndodhet selia e OKB-së.

ust/kis (dpa, afp, rtr)

Përgatitje për ekspeditë një vjeçare në Arktik

ArktikShkencëtarë nga 19 vende të botës po përgatiten të nisin një ekspeditë një vjeçare në Arktik, projekti më i gjatë i këtij lloji, në përpjekje për të kuptuar më mirë ndryshimet klimatike. Anija akullthyese Polarstern pritet të nisë lundrimin nga Tromsoe në veriu të Norvegjisë, duke i dhënë mundësi qindra studiuesve ta kalojnë vitin pranë Polit të Veriut.

“Ne duam të shkojmë në Arktik sepse është epiqendra e ndryshimeve klimatike”, tha për agjencinë Reuters Markus Rex, një shkencëtar në institutin gjerman Alfred Wegener i cili udhëheq projektin. Ekspedita, e quajtur Mozaiku, është mundësia e parë për shkencëtarët e klimës që të studiojnë Arktikun gjatë sezonin dimror pasi u kanë munguar pajisjet e nevojshme që thyejnë akullit.

“Nuk e kuptojmë mirë sistemin e klimës në Arktik pasi nuk kemi qenë kurrë atje në dimër”, tha zoti Rex.

Shkencëtarët për herë të parë do të jenë në gjendje të vëzhgojnë proceset kryesore klimatike në pjesën qëndrore të Arktikut përgjatë gjithë vitit, me shpresën që do të jenë në gjendje të bëjnë parashikime më të sakta në të ardhmen mbi klimën.

voa

Telefoni i ri i Huaweit nuk ka qasje në aplikacionet e Google

HuaweiKompania kineze Huawei do të prezantojë telefonin e ri Mate 30 në Mynih të Gjermanisë.

Kjo është pajisja më e re e kësaj kompanie, që kur Shtetet e Bashkuara e përfshinë në listë të zezë, në muajin maj.

Uashingtoni në mënyrë efektive ndaloi firmat amerikane të furnizojnë Huawein, duke pretenduar se firma kineze është një rrezik i sigurisë kombëtare, pasi pajisjet e saj mund të përdoren nga Pekini për të spiunuar, gjë që Huawei e ka mohuar vazhdimisht.

Prodhuesi i dytë më i madh në botë i telefonave të mençu pret që ndalesa e SHBA-së t’i kushtojë 10 miliardë dollarë.

Lansimi i telefonit më të ri të Huaweit është përcjellur me pasiguri nga ana e blerësve, për shkak të pamundësisë që ata të përdorin aplikacione të mështetura nga kompania amerikane Google.

Telefonat e mençur nuk do të jenë në gjendje të shfrytëzojnë shërbimet e Google Mobile për të përdorur Play Store,dhe për të shkarkuar aplikacione si Gmail, Youtube ose Maps.

Në vend të kësaj, Huawei do të ofrojë ndërfaqen e vet që do t’i lejojë përdoruesit të hyjnë në disa aplikacione të Google.

rel

Erdogani, Putini dhe Rohani diskutojnë për konfliktin në Siri

Putin SiriaKundërshtarët e luftës në një tryezë: Presidenti turk Erdogan ka pritur Presidentin rus Putin dhe homologun e tij iranian Rohani për bisedime për Sirinë. Ankaraja druhet për një valë të re refugjatësh.

Përpjekje për të gjetur një zgjidhje në Siri: Turqia, Rusia dhe Irani po diskutojnë në Ankara situatën katastrofike në kështjellën e kryengritësve Idlib. Përveç kësaj, sipas burimeve turke, në fokusin e Presidentëve Rexhep Tajip Erdogan, Vladimir Putin dhe Hassan Rohani është edhe një kthim vullnetar i refugjatëve në Siri.

Në rajonin e Idlibit jetojnë rreth tre milion vetë. Qeveria e Sirisë kërcënon për sulme të mëtejshme në këtë zonë. Po të ndodhë kjo, qindra mijëra vetë mund të merrnin arratinë për në Turqi dhe prej andej në Evropë. Erdogani dëshiron të parandalojë një përshkallëzim të mëtejshëm të luftimeve. Vendi i tij tashmë ka pranuar më shumë se 3.6 milionë refugjatë sirianë.

Turqia mbështet në Siri grupe të ndryshme kryengritësish. Rusia dhe Irani, nga ana tjetër, janë në anën e Presidentit Sirian Bashar al-Asad. Në të ashtuquajturin proces të Astanas, të tria shtetet kanë zhvilluar negociata që nga viti 2017 për të gjetur një zgjidhje në vendin e përfshirë nga lufta civile – deri tani me pak sukses.

Në shtatorin e vitit të kaluar, Putini dhe Erdogani patën rënë dakord që të krijonin një zonë tampon në Idlib. Edhe atëherë synohej që të parandalohej një ofensivë qeveritare. Sidoqoftë, marrëveshja dështoi, pjesërisht sepse grupi më i fortë kryengritës në rajon, milicia militante islamike “Haiat Tahrir al-Sham (HTS)”, nuk ndihej i lidhur me marrëveshjen

Rohani tani u shpreh për vazhdimin e luftës në kështjellën e kryengritësve. “Në Idlib, terroristët janë ende të pranishëm dhe prandaj është e nevojshme që lufta kundër tyre atje të vazhdojë “, tha Rohani para se të nisej për në Ankara.

Rusia, Turqia dhe Irani gjithashtu po përpiqen të formojnë një komitet kushtetues për Sirinë. Në fund të gushtit, kancelarja Angela Merkel tha në samitin e G7-ës në Biarritz se një proces i tillë politik mund të fillojë së shpejti.

dw

Ushtria amerikane në Gjermani – shifra dhe fakte

USA Patch Barracks

Presidenti amerikan Trump kërcënon se do t’i tërheqë trupat amerikane nga Gjermania. Ai ngrihet kundër një tradite që ekziston prej më shumë se 70 vjetësh. Të dyja shtetet kanë kohë që kanë interesa të përbashkëta.

Për një kohë të gjatë Republika Federale e Gjermanisë ishte një shtet në vijën e parë të frontit. Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, ajo kufizohej drejtpërdrejt me disa nga shtete komuniste, të sunduara nga ish-Bashkimi Sovjetik në Evropën Lindore. Pas humbjes së luftës nga “Rajhu i Tretë”, Gjermania u bë një pjesë e rëndësishme e strategjisë amerikane të mbrojtjes në Evropë. Në veçanti, gjatë pushtimit nga aleatët pas Luftës së Dytë Botërore, prej vitit 1945 deri në vitin 1955, në Gjermani u stacionuan rreth 400.000 ushtarë të huaj, gjysma e tyre amerikanë.

Prej atëherë numri i trupave ka rënë në mënyrë drastike, por ushtria amerikane vazhdon të jetë e pranishme me një numër të konsiderueshëm trupash në Gjermani, pavarësisht nga mosmarrëveshja aktuale për kostot e stacionimit në Gjermani. Ekziston gjithashtu një numër i madh bazash ushtarake amerikane.

Sot, rëndësia strategjike e Gjermanisë për SHBA pasqyrohet në selinë e “Komandës Evropiane të SHBA” (EUCOM), e vendosur në jugperëndim të Stuttgartit. Ajo është instanca qendrore e koordinimit për të gjitha forcat amerikane në 51 vende kryesisht evropiane.

Detyra e EUCOM-it është mbrojtja edhe ushtarakisht e Shteteve të Bashkuara. Kjo arrihet me anë të një veprimtarie me të cilën qendra e komandës parandalon konfliktet sa më shumë që të jetë e mundur, por në rast dyshimi vepron edhe si parandaluese. Ajo gjithashtu mbështet aleancën e përbashkët të mbrojtjes të NATO-s dhe kundërvepron ndaj kërcënimeve transnacionale. Nën komandën e EUCOM-it janë edhe US Army Europe (Ushtria Amerikane Evropë), US Air Forces (Forcat Ajrore të SHBA) në Evropë dhe US Marine Corps Forces Europe (Forcat Detare të SHBA në Evropë), të gjitha këto kanë degë në Gjermani.

Dimensionet e një dislokimi

Në tërësi, Gjermania strehon rreth 38.600 ushtarë, që është pjesa më e madhe e trupave amerikane në Evropë. Sidoqoftë, shifrat ndryshojnë, pasi trupat zhvendosen vazhdimisht në vende të tjera. Pas Japonisë, Gjermania është vendi ku janë vendosur kontingjentet më të mëdhenj të ushtrisë amerikane në të gjithë botën.

Por shifrat vitet e fundit kanë rënë. Sipas Qeverisë Federale, numri i trupave amerikane të stacionuara në Gjermani, midis viteve 2006 dhe 2018 më shumë se është përgjysmuar: nga 72.400 në 33.250. Shkaku i rënies është situata e ndryshuar e sigurisë globale, së cilës ushtria amerikane i është përgjigjur me zhvendosje trupash.

Marinsa, ushtarë dhe forca ajrore

Sipas shifrave të publikuara nga ushtria amerikane, pesë garnizonet aktualisht kanë rreth 29.000 ushtarë. Këtu përfshihet edhe “Korpusi Detar i Evropës dhe Afrikës” me qendër në Böblingen në jugperëndim të Gjermanisë.

Veç kësaj rreth 9600 ushtarakë të Forcave Ajrore të SHBA janë të stacionuar në vende të ndryshme në Gjermani, siç janë dy bazat e Forcave Ajrore të SHBA, Ramstein dhe Spangdahlem.

Ushtria amerikane në Gjermani: më shumë sesa thjesht trupa

Në objektet ushtarake amerikane janë të punësuar jo vetëm ushtarë, por edhe civilë amerikanë. Për më tepër, shumë ushtarakë sjellin edhe familjet e tyre jashtë shtetit. Në këtë mënyrë, rreth bazave të SHBA janë krijuar komunitete të mëdha civile. Disa prej tyre, siç është baza ajrore e Ramsteinit, janë bërë qytete të vogla. Në to bëjnë pjesë jo vetëm kazerma, aeroporte, terrene trajnimi dhe depo  materialesh, por edhe qendra tregtare, shkolla, shërbime postare dhe polici. Dollari amerikan është monedha kryesore e ligjshme për pagesa.

Edhe baza më e madhe në botë e ushtrisë amerikane është gjithashtu në Gjermani, përkatësisht Bavaria-Garnison pranë Grafenwöhr, në kufi me Republikën Çeke. Me një sipërfaqe prej mbi 390 kilometra katrorë, ajo ua kalon të gjitha bazave të tjera të SHBA. Atje gjithashtu jetojnë më shumë njerëz që jetojnë në çdo institucion tjetër ushtarak amerikan, rreth 4000 ushtarë dhe të afërmit e tyre.

Në baza shpesh punojnë edhe shumë banorë vendas. Kështu, bazat janë gjeneruese stimujsh ekonomikë për komunat gjermane përreth, ndërmarrjet e të cilave ofrojnë mallra dhe shërbime. Kur u mbyllën disa baza, si garnizoni i ushtrisë në Bamberg në vitin 2014, kjo pati një pati pasoja të ndjeshme në ekonominë lokale. Edhe për këtë arsye, shumë gjermanë që punojnë pranë baza ushtarake amerikane shprehen kundër një pakësimi të mundshëm të trupave.

Kritika ndaj bazave

Por SHBA nuk i stacionojnë avionët e tyre vetëm në bazat e veta. Një numër i madh ndodhet edhe në bazat joamerikane të Forcave Ajrore në Gjermani. Përveç kësaj, në bazë të marrëveshjes bërthamore ushtarake të NATO-s, në bazën ajore gjermane në Buchel në Gjermaninë perëndimore janë stacionuar rreth 20 armë bërthamore – një fakt që shumë gjermanë e kritikojnë ashpër.

Po aq i diskutueshëm është edhe fakti që baza e Forcave Ajrore Ramstein përdoret si qendër kontrolli për sulmet me avionë në Jemen dhe në vende të tjera. Edhe kjo i zemëron shumë gjermanë.

Angazhimi financiar i Gjermanisë

Qeveria gjermane, në shtatë vitet e fundit ka vënë në dispozicion të trupave amerikane të stacionuar në vend rreth 243 milion euro si mbështetje. Kjo shumë përfshin pagesa pensioni për ish-punëtorët, si dhe shpenzime për mirëmbajtjen e ndërtesave dhe të tokave.

Për më tepër, qeveria gjermane vuri në dispozicion 480 milion euro të tjera për të mbuluar kostot e ndërtimit të lidhura me NATO-n në Gjermani. Ata shkuan “pothuajse plotësisht” në tokat e ushtrisë amerikane, siç doli në pah nga një përgjigje e Ministrisë së Financave ndaj një pyetjeje parlamentare të Partisë E Majta.

dw

Kur Polonia qe e humbur: Sulmi sovjetik para 80 vjetësh

Stalin

Vetëm 17 ditë pasi nazistët sulmuan Poloninë, në të marshoi edhe fqinji lindor. 17 shtatori 1939 rëndon edhe sot në marrëdhëniet polako-ruse. Pajtim nuk duket të ketë.

“Kur unë pashë, që nga Perëndimi depërtonin gjermanët dhe nga Lindja rusët, mendova, se ky është fundi ynë”, kujtonte 17 shtatorin 1939 dëshmitari i kohës lindur më 1913 Eugeniusz Sajkowski, në një raportim të ARD-së. “Polonia jonë sërish do të mbahet peng për më shumë se 120 vjet. Populli ynë ka humbur.”

Në orën 6 të mëngjesit marshuan mbi 4.000 tanke sovjetike drejt Polonisë. Stalini dërgoi më shumë avionë se sa Rajhu Gjerman. ishte një invazion pa shpallur luftën dhe një luftë jo proporcionale, sepse trupat polake ishin në numër në disavantazh duke qenë të preokupuara me gjermanët. Deri në këtë ditë, mendon historiani polak Zbigniew Woźniczka, mund të kishte së paku shpresë, që lufta për Poloninë nuk do të çonte në një katastrofë totale. Në Varshavë qendronin trupat, ndërsa qytetet e mëdha Lublin, Vilna apo Lemberg ende nuk ishin pushtuar. Nëse fuqitë perëndimore do të jepnin vërtetë ndihmë, a do të mund të ruhej ndoshta një pjesë e Polonisë? Por më 17 shtator mbrojtësve iu hoq edhe filli i fundit i shpresës. Në Lindje nuk pati luftime, dhe kryekomandanti polak Rydz-Śmigły dha urdhërin: “Ne nuk luftojmë kundër bolshevikëve.”

Aq edhe më shumë rëndojnë plagët shpirtërore në sfondin e një “tradhëtie”, të bashkëveprimit të partenerëve jo të barabartë kundër Polonisë dhe festimet e përbashkëta të fitores të sovjetikëve me nazistët. Polonia sërish ra viktimë e fqinjëve të saj. Shpesh bëhet fjalë për ndarjen e kartërt të vendit.

Trashëgimi i Stalinit ka efekt ende sot

“Shepsh pretendohet, se Polonia ka vuajtur më së shumti nën gjermanët”, thotë Zbigniew Woźniczka, hisotrian në Universitetin e Silezisë. Por nuk është kaq e thjeshtë. “Për brezin e asaj kohe në Poloni, që e njihte kohën e ndarjes, armiku më i keq nuk ishte Gjermania, por Rusia. Rusia cariste, kryengritjet e mposhtura, deportimet në Siberi – me marshimin më 17 shtator të gjitha këto u rikthyen.” Ndonëse shume shpejt u kuptua që prej gjermanëve vinte një rrezik vdekjeprurës. Ndërsa horrori i pushtimit nazist dikur mori fund, trashëgimia e Stalinit ka lënë hijet edhe sot. Në Poloni edhe sot janë skeptikë ndaj Rusisë.

Marrëdhëniet “me fqinjin” e madh jo vetëm janë të rënduara prej invazionit më 1939, por edhe vrasja e mijëra oficerëve polakë dhe nëpunësve të tjerë nga shërbimi NKWD, paradhës i KGB-së, më 1940 në Katyn pranë  Smolenskut, që mohohej në Bashkimin Sovjetik deri në kohën e Gorbaçovit, ende nuk është zbardhur, edhe pse Vladimir Putin më 2009 gjatë ceremonisë së 70 vjetorit të fillimit të Luftës së Dytë Botërore, papritur e quajti “Katynin” një krim dhe i propzoi Polonisë zbardhjen bashkarisht të ngjarjes.

Marrëdhënie të kontaminuara

Takimi i Putinit me ish-kryeministrin polak Donald Tusk në varret e Katynit më 7 prill 2010 shumë vëzhgues e quajtën një takim historik. Për një çast pajtimi u duk i mundur. Kjo ishte vizita e parë dhe e fundit qysh atëherë e një përfaqësuesi të lartë të shtetit rus që u shprehu nderimin ofcerëve viktima në vendin e krimit stalinist. Vetëm tri ditë pas kësaj vizite ndodhi rrëzimi i avionit qeveritar polak në Smolensk me 96 pasagjerë në bord, ndër ta edhe presidenti i Polonisë Lech Kaczynski, që ndodhej në udhëtim për të marrë pjesë në ceremoninë përkujtimore të vrasjeve masive në Katyn.

Kjo fatkeqësi i spostoi sërish koordinatat politike në një aspekt, që është aq emocional sa që politika nuk është në gjendje më të vendosë ekuilibrin. Qendrimi ndaj kësaj ngjarjeje e përçan Poloninë, por po ashtu i kontaminon sërish edhe raportet me Rusisë, që nuk i jep pjesët e mbetura të avionit dhe me këtë favorizon teoritë e komploteve. Kjo madje ia bën të lehtë sot partisë konservatore të djathtë PiS, që të akuzojë Tusk për afrimin e tij asaokohe me Putinin. Me rastin e 80 vjetorit të fillimit të luftës presidentin rus as që nuk e ftuan në Poloni. Televizioni shtetëror e ilustroi këtë vendim me imazhet pa koment të takimit Tusk dhe Putin duke u përqafuar përpara 10 vjetësh.

Smolensk, Katyn, 17 shtator

Katyn, Smolensk – datat kyç të një kapitulli të ndjeshëm të historisë janë të lidhura në mënyrë të pandashme me 17 shtatorin, prej nga zuri fill kjo histori. Për të sulmuar, sulmuan gjermanët, por Bashkimi Sovjetik i Stalinit e mundësoi këtë sulm dhe rëmbeu prenë e tij në një çast kur Polonia ishte goditur thuajse tërësisht. “17 shtatori është simbol i fatkeqësisë së madhe”, thotë historiani  Woźniczka.

Ndërsa pajtimi mes Polonisë dhe Gjermanisë u mundësua edhe nga fakti, se Gjermania e pranoi fajin, ipeshkvët shkëmbenin letra dhe kancelari Willy Brandt u gjunjëzua në Varshavë, çështjet e historisë së përbashkët mes Polonisë dhe Rusisë për dekada të tëra janë lënë me një anë në favor të vëllazërisë së detyrueshme socialiste, janë tabuizuar dhe as pas kthesës nuk janë zbardhur si duhet. Ndaj gjestet më 2010 duket se janë harruar, edhe sot në Rusi shumë pak e dinë, që Bashkimi Sovjetik e goditi pas shpine Poloninë.

Perpjekja për interpretim

Himni i Ushtrisë së Kuqe “Çlirimtarë të Europës” në Poloni heshturazi “vriste veshët” për shkak të gënjeshtrës monstruoze lidhur me paktin Hitler-Stalin. Tek e fundit propagadna dështoi. Më 1953, viti i vdekjes së  Stalinit, sjell në filmin polak përpjekjen për të harmonizuat ngjarjen dhe ideologjinë. Filmi i “Erwin Axers ‘Shtëpia prej kartoni” më 17 shtator paraqet çastin e çlirimit të Polonisë nga shtypësin e saj”, thotë historiani i filmit Piotr Zwierzchowski. Polonia në kohën midis luftrave paraqitet si shteti i dobët, pra një shtëpi prej kartoni – kjo është një përpjekje për takthyer memorien kolektivge në të kundërtën.

Më 2007 kineasti polak Andrzej Wajda 17 shtatorin e trajtoi në një filmin e tij “Masakra e Katynit” – kësaj here në harmoni me kujtimin dhe ndjenjat e dëshmitarëve të kohës si Eugeniusz Sajkowski. Qysh në fillim të filmit hasim në skenën dramatike ku në një urë përballen polakët që arratisesishin prej gjermanëve drejt lindjes dhe bashkëatdhetarët të tyre që arratiseshin prej sovjetikëve drejt perëndimit. Kjo urë është kthyer në një simbol për frikërat e vjetra të ngulitura historiksiht tek Polakët, që qendrojnë në kundërthënie mes njera-tjetrën: nëse duhet pasur më shumë frikë prej fqinjit lijndor apo prej atij perëndimor. Por më 17 shtator 1939 kjo pyetje nuk ishte më e rëndësishme, kur të dy fqinjët bënë paktin dhe përkohësisht Polonia humbi.

 

Gwozdz-Pallokat, Magdalena

Gjenden mbetje plastike në trupat e fëmijëve

femijeEnti Federal i Mjedisit ka gjetur thuajse te të gjithë fëmijët e kontrolluar mbetje plastike. Disa syresh janë të dëmshme për shëndetin. Gjithsej janë kërkuar 15 lëndë plastike te ndryshme te 2500 fëmijë.

Studimi bazohet në analiza të bëra në  periudhën 2003-2017. Rezultati i tyre është alarmues: “Mbeturinat e 11 lëndëve plastike janë gjetur në urinën e 97 përqind fëmijëve. “Kjo, sigurisht, është dramatike. Lëndë të tilla nuk duhet të gjenden në trupat e fëmijëve”, tha zëdhënësja e Grupit Parlamentar të Të Gjelbërve në Bundestag, Bettina Hoffmann. Veç kësaj, lëndë të tilla, që dëmtojnë hormonet,  supozohet të luajnë një  rol nxitës në të ashtuquajturat sëmundjet e civilizimit, siç janë obeziteti, çrregullimet e fertilitetit, kanceri dhe vonesat në zhvillim.

Më të vegjlit janë më të prekurit

Studimi citohet në një përgjigje të qeverisë gjermane ndaj një pyetjeje të grupit parlamentar “Të Gjelbrit” për dëmtimin e popullsisë nga mbetjet kimike. Ai nxjerr në pah se se sa më i lartë të jetë prodhimi i lëndëve plastike, aq më shumë gjenden ato në trupat e fëmijëve, i tha bashkautorja e studimit, Marike Kolossa-Gehring, revistës së përjavshme, DerSpiegel.

Sipas saj, grupmosha më e ndjeshme është ajo e fëmijëve parashkollorë. “Është e papranueshme që çdo i katërti fëmijë – midis moshave tre dhe pesë vjeçare –  të ketë aq shumë mbeturina plastike në trup, sa të mos përjashtohet me siguri rreziku i dëmit nga këto lëndë toksike,” ankohet Hoffmann.

Më shqetësueset janë sidomos nivelet e larta të acidit perfluorooctanoic (PFOA). Ai përdoret, për shembull, për veshjet e aktiviteteve në natyrë. Sipas Agjencisë Federale të Mjedisit, kjo lëndë dëmton fertilitetin dhe mëlçinë. Vitin e ardhshëm, ky acid do të jetë i ndaluar në të gjitha vendet e BE-së.
Familjet më të varfra janë më të prekura 

Në këtë studim, Agjencia Federale e Mjedisit ka pyetur edhe për ambientin në të cilin jetojnë fëmijët, se a jetojnë buzë një rruge me shumë trafik, a pihet duhani në shtëpi, cilat prodhime përdoren më shpesh në jetën e përditshme, për shembull, a përdoren detergjentë të ashpër në pastrim ose zbutës pas larjes së rrobave, çfarë lëndësh përdoren në shtëpi për mbulesa, perde apo qilima. Rezultati: te fëmijët që rriten në familje të varfra janë gjetur më shumë mbetje plastike se te fëmijët me një status të lartë shoqëror.

Nga këndvështrimi i të Gjelbërve, këtu nevojitet ndërhyrja e politikës. Nuk mjafton përpjekja e konsumatorëve të shmangin përdorimin e panevojshëm të plastikës. “Askush nga ne nuk mund të mbrohet vetë nga ky rrezik”, thotë Hoffmann. “Ne nuk e dimë se ku janë këto lëndë. Prandaj politika duhet të marrë përsipër t’i ndalojë këto lëndë në treg.

Edhe pas shume kohe ende ne trup

Se sa e rëndësishme është që lëndë të tilla të dëmshme të hiqen nga qarkullimi, këtë e dëshmon edhe një tjetër rezultat i studimit afatgjat të Entit Federal të Mjedisit. Në trupat e fëmijëve janë gjetur edhe mbeturina plumbi ose të një pesticidi të ndaluar prej shumë kohësh, DDT, megjithëse në periudhën e studimit, 2003-2017,  ndotja me këto lëndë ka qenë shumë e ulët. Por shumë shpesh, derisa këto substanca të zhduken përfundimisht, duhet të kalojnë vite të tëra.

dw

Një studim i ri mbi stërvitjen për të moshuarit

stervitja te moshuaritLarg të luajturit domino, pensionistët e sotshëm kërkojnë më tepër të rinovojnë abonimin në palestër. Siç njofton korrespondenti i Zërit të Amerikës, Arash Arabasadi, një studim i ri tregon se të moshuarit përfitojnë më shumë prej llojit të ushtrimeve që vetëm pak vite më parë konsideroheshin të rrezikshme për trupat e tyre.

Në kryeqytetin kinez, të moshuarit hedhin poshtë paragjykimin se janë “të vjetër dhe të brishtë”.

“Që kur dola në pension nuk kam me çfarë të merrem, kështu që vij këtu dhe stërvitem”, thotë Yu Songwang, fermer 68-vjeçar në pension.

Yu Songwang është një nga qindra të moshuarit që stërviten në Tempullin e Parajsës, në Pekin.

“Nuk rri në shtëpi, pasi nuk kam ç’të bëj. Bëj një orë not, pastaj ushtroj muskujt, dhe në vazhdim luaj bilardo. Gjëra që më pëlqejnë”, thotë zoti Yu.

Studiuesit thonë se i ka kaluar koha mendimit se stërvitja është e tepërt për trupin e të moshuarve.

“Strategjia më e mirë për t’u mbrojtur nga sëmundjet që kombinohen me vështirësitë e moshës, është përqafimi i një stërvitjeje të rregullt”, thotë dr. Leigh Breen, i Shkollës së Sportit dhe Rehabilitimit Nëpërmjet Stërvitjes, në Universitetin e Birminghamit.

Ushtrimet e rezistencës rrisin masën muskulare dhe densitetin e kockave, dy aspekte të rëndësishme për mirëqenien e trupave të moshuar.

“Kërkuam të zbulojmë nëse muskujt e individëve që kishin qenë tepër aktivë gjatë jetës së tyre, super atletë i quajmë ne, reagonin më mirë ndaj ushtrimeve të rezistencës, krahasuar me të moshuarin e zakonshëm që ka bërë jetë sedentare. Zbuluam se muskujt e tyre reagojnë në mënyrë identike ndaj ushtrimeve të rezistencës”, thotë Dr. Breen.

Ai u sugjeron njerëzve në të 50-tat apo 60-tat që të përfshijnë në javën e tyre, stërvitje force dy deri në tre ditë në javë.

“Konstatuam deri në 20% krijim muskujsh nga stërvitja tek të gjithë të moshuarit që nuk ishin stërvitur më parë”, thotë Dr. Breen.

Dr. Breen thotë se anëtarësimi në palestër është shumë pozitiv, por edhe ushtrimet e thjeshta për uljen e peshës ndikuan për mirë tek të moshuarit.

“Fëmijët janë rritur dhe nipi im shkon në shkollë. Unë jam mbi 80 vjeçe tashmë. Me çfarë të merrem? Stërvitem dhe mundohem mos t’i bezdis fëmijët e mi”, thotë pensionistja 82-vjeçare, Wang Bingxiang.

Studimi i Universitetit të Birminghamit përfshiu grupmoshën e meshkujve 65 – 80 vjeç. Dr. Breen thotë se në vazhdim do të bëjnë një studim të ri për gratë.

voa

Karrige me rrota që vihet në lëvizje me shprehjet e fytyrës

Karrige me rrotaTë lëvizësh me karrige me rrota, duhet të bësh disa manovrime por por një karrige si Wheelie e bën po aq të lehtë sa një ngritje vetullash. Korrespondentja e Zërit të Amerikës, Tina Trinh njofton.

Shprehjet e fytyrës përcjellin emocione të ndryshme, por ka raste kur ato shërbejnë edhe për funksione më praktike. I tillë është rasti i Wheelie-t, një program kompjuterik që u jep mundësi përdoruesve të kontrollojnë karrigen me rrota, përmes shprehjeve të fytyrës.

“Kuadroplegjikët, njerëz të diagnostikuar me ALS apo gjithkush tjetër që nuk mund të kontrollonte një karrige elektrike me rrota me duart e tyre, mund ta kontrollojnë me lëvizje fytyre, si një puthje, një buzëqeshje, një ngritje vetullash”, thotë presidenti i kompanisë HOOBOX Robotics, Paul Pinheiro.

Zhvilluar nga kompania e re braziliane, shërbimi me një çmim 300 dollarë në muaj përdor një kamera Intel “RealSense” për të kapur pika të ndryshme në fytyrën e përdoruesit.

“Programi është shumë, shumë i saktë dhe kap vijat përreth gojës, syve dhe vetullave”.

Një kompjuter i lidhur me karrigen, nxjerr një hartë me tre përmasa të fytyrës, duke diktuar deri në 11 shprehje të ndryshme të fytyrës.

“Teknologjia funksionon pavarësisht nga pozicioni i kokës. Mund ta lëvizësh kameran që të mos ta kesh para fytyrës.”

Është një nivel lirie të lëvizuri për përdoruesit që jo gjithmonë mund ta provojnë këtë ndjesi. Jim Ryan është tetraplegjik dhe zakonisht përdor kokën për të kontrolluar karrigen me rrota.

“Më e rëndësishmja është se mund ta kthej kokën majtas dhe djathtas. Në përgjithësi unë jam i bllokuar, prandaj kjo solli një ndryshim të madh”, thotë Jim Ryan.

Edhe lëvizje fare të vogla, mund të interpretohen disa sekonda para shprehjes së plotë të fyryrës. Ky lloj precizioni kthehet në aftësi për të lëvizur në kohë reale, përmes një doreze robotike që drejton kontrollin e karriges.

Por ka disa shqetësime se teknologjia mund të mos jetë aq praktike.

“Ndonjëherë shprehjet e fytyrës janë të pavullnetshme. Mund të jesh duke ecur rrugës, sheh një reklamë me humor dhe buzëqesh”, thotë Jeshua Aveno, specialist për teknologjinë për invalidët.

Ndoshta duhet një farë kohe për t’u mësuar por zoti Pinheiro beson se përdoruesit përfitojnë konsiderueshëm përsa i takon pavarësisë së tyre.

“Pikërisht këtë siguron Wheelie, jo vetëm lëvizje por veçanërisht pavarësi dhe vetëbesim”.

Dhe kështu, duke u dhënë atyre që nuk lëvizin dot, një arsye për të buzëqeshur.

voa