Kategoritë: Bota

Lajmet nga Bota

Koment: Ballkani Perëndimor në BE është iluzion

BEBE i përmbahet synimit të anëtarësimit të plotë për vendet e Ballkanit Perëndimor. Këtë e bëri sërish në takimin e nivelit të lartë në Sofje. Christoph Hasselbach kërkon të ndiqet një rrugë tjetër

Argumentimi i Komisionit Evropian tingëllon bindës: “Ose ne eksportojmë stabilitet ose importojmë instabilitet”, e përmbledh rregullisht Komisari i Zgjerimit të BE, Johannes Hahn motivin e BE, për t’u dhënë gjashtë vendeve të Ballkanit Perëndimor një perspektivë të qartë anëtarësimi. Ajo synon të jetë nxitje për reforma demokratike dhe ekonomike si dhe për zgjidhjen e konflikteve brendashtetërore. Ajo që nuk e thotë Komisioni, peshon të paktën po kaq shumë: BE dëshiron të kundërshtojë ndikimin në rritje të Rusisë dhe Kinës në rajon. Të dy synojnë të bëhen tërheqës me para dhe investime dhe në dallim nga BE ata nuk bëjnë pyetje të pakëndshme për gjendjen e shtetit juridik.

Lodhja nga zgjerimi është shumë e dukshme

Por kundër një anëtarësimi të plotë në një kohë të afërt flet jo vetëm rrethana që gjashtë shtetet në fjalë nuk i kanë bërë “detyrat e shtëpisë” që u kërkohen, por edhe arsye parimore – krejt të pavarura nga ritmi i reformave në Ballkan.

BE është për momentin tepër i zënë me veten, për të pasur fuqi për një raund të ri zgjerimi. Vetëm të folurit për një datë – Komisioni përmendi në rastin e Serbisë dhe Malit të Zi vitin 2025 – shkakton në shumë kryeqytete panik të vërtetë. Dhe kjo ndodh për arsye të forta.

Në raundet e fundit të zgjerimit, qenë në fund të fundit vendimet politike ato që i spostuan rezervat për mosplotësimin e parametrave për anëtarësim. Nga Rumania dhe Bullgaria për shembull sot do të qe kërkuar më shumë se atëherë kur u pranuan. Por ai që është njëherë anëtar i klubit, kundër tij thuajse nuk ke më mjete në duar. Ai përfiton nga të gjitha përparësitë e BE dhe është në gjendje të bashkëvendosë – edhe atëherë kur sjellja e tij të lë për të dëshiruar. Në rastin e qeverive në Poloni dhe Hungari mund të shohësh që sa e vështirë është për Brukselin që t’i detyrojë për sjellje të mirë shtetet anëtare.

Nacionalizmi në Ballkan është ndoshta problemi më i madh i tij. Komisioni shpreson që me një anëtarësim të shteteve në BE ai mund të mbahet nën kontroll. Por më shumë gjasa ka që atëherë ai vetëm se do të ishte BRENDA dhe jo më jashtë BE. Me rezultatin që Bashkimi Evropian do ta bllokonte veten edhe më shumë se tani pa të.

Bëhet edhe ndryshe

Nuk duhet harruar dallimi gjigand ekonomik: të gjashtë shtetet ndodhen ekonomikisht shumë më poshtë se mesatarja e BE dhe në këtë mënyrë do të ishin në mënyrë të vazhdueshme përfituese parash neto. Për paguesit e parave neto, anëtarësia në BE bëhet gjithnjë e më pak atraktive, sa më shumë përfitues janë. Parimi i solidaritetit në thelb është në rregull. Por mungesa e barazpeshës nuk duhet të jetë shumë e madhe. Veç kësaj, me një anëtarësim të plotë liria e lëvizjes do të çonte ndoshta në lëvizje të tjera migratore nga Ballkani në shtetet më të pasura të BE me sistemet e tyre të pajisura mirë të mbrojtjes sociale. Kjo është e kuptueshme nga këndvështrimi i njerëzve, por do ta nxiste edhe më tej armiqësinë kundër të huajve në Veri.

Çfarë rezulton nga e gjitha kjo? BE as nuk duhet ta lërë Ballkanin vetëm, as t’ia lërë ndikimit të Rusisë dhe Kinës. Synimi duhet të mbetet një lidhje e fortë. Megjithatë ajo nuk duhet të jetë anëtarësimi i plotë, por një partneritet nën këtë nivel, ngjashëm me shtetet e EFTA-s. Kjo do të thotë një bashkëpunim i ngushtë ekonomik edhe mbështetje e shumëanshme, por jo e drejtë bashkëvendosjeje në interesat e BE.

Ndoshta janë të shumtë ata kryetarë shtetesh që mendojnë kështu, por nuk e thonë deri tani. Në vend të kësaj, edhe në takimin e BE dhe të shteteve të Ballkanit u dëgjua avazi i vjetër, se shtetet me siguri që pas disa vitesh do të jenë pjesë e BE, por tani është shumë herët. Më e ndershme do të kishte qenë që të dyja palëve t’u jepej një perspektivë më realiste me horizonte konkrete kohore. (dw)

BE dhe investimet turke në Ballkanin Perëndimor

BE BallkanNë samitin e javës së kaluar të Bashkimit Evropian në Sofje u bë e qartë se vendet e Ballkanit Perendimor nuk mund të presin një rrugë të shpejtë anëtarësimi. Por vonesat e Bashkimit Europian për zgjerim, pas daljes së Britanisë dhe pasojat e krizave të borxhit dhe imigracionit, kanë bërë që rajoni i Ballkanit Perendimor të kthehet në një fushë loje për pushtet mes BE-së,Turqisë, Rusisë dhe Kinës që konkurrojnë gjithashtu për ndikim.

Ivan Isailoviç, kryebashkiaku i qytetit të vogël serb të Krupanjës, është duke kërkuar investitorë jo në Mynih apo Paris, por në Stamboll – një shenjë e ndikimit në rritje të Turqisë në të gjithë Ballkanin Perëndimor, që shqetëson disa shtete të BE-së.

Isailoviç kërkon punë për komunitetin e tij të varfër dhe të izoluar që shtrihet në kodrat e pyllëzuara pranë kufirit perëndimor të Serbisë me Bosnjën. Dhe preferenca e tij se ku të kërkojë për kompani që mund të jenë të interesuara, pasqyron gatishmërinë e Turqisë për të investuar dhe shtrirë ndikimin e saj në e vendet e Ballkanit, dikur pjsë e Perandorisë Osmane.

“Investimet turke në Krupanj dhe në përgjithësi në Serbi janë shumë të rëndësishme. Në territorin e Serbisë ekzistojnë më shumë se 100 biznese turke. Njëra prej tyre është ‘Jeanci’, një kompani që unë mendoj se është më e mira, pasi punësoi 150 njerëz pas përmbytjeve që kishim”, thotë kryetari i bashkisë së Krupanjit, Ivan Isailoviç.

Ndërkohë po rritet perceptimi se qeveritë dhe investitorët e Evropës Perëndimore po shpërfillin tregjet e vogla dhe të ndara të një rajoni shumë pranë tyre.

Udhëheqësit e BE-së u takuan javën e kaluar me homologët e tyre nga Serbia, Shqipëria, Bosnja, Mali i Zi, Maqedonia dhe Kosova, duke rënë dakord të ndërtojnë më shumë lidhje për energjinë dhe të punojnë më ngushtë për çështjet që nga kundërshtimi i radikalizmit e deri tek kontrolli i migracionit.

Por ky ishte takimi i parë i këtij lloji në 15 vite dhe BE-ja e bëri të qartë se vendet nuk mund të prisnin një rrugë të shpejtë të anëtarësimit në bllok.

Sipas Dhomës serbe të Tregtisë, 20 uzina turke u hapën vitin e kaluar ose janë në ndërtim e sipër në vend, e cila ka gjithashtu lidhje historike me Rusinë.

“Investitorët turq deri tani kanë investuar më shumë se 100 milionë euro dhe punësojnë rreth 8,000 punëtorë. Ajo që është interesante me investitorët turq është se ata investuan kryesisht në zonat e pazhvilluara në Serbi, që do të thotë në zonat ku nuk ka punë”, thotë Marko Cadez, kreu i Dhomës serbe të Tregëtisë.

Vëllimet e tregtisë mes Turqisë dhe gjashtë shteteve të Ballkanit Perëndimor, që aspirojnë të hyjnë në BE, janë rritur vazhdimisht, duke u rritur nga 435 milionë dollarë në 2002 në 3 miliardë dollarë në vitin 2016.

Me 340 milionë euro të investuara në Kosovë, shumica për të blerë një aeroport dhe rrjetin e shpërndarjes së energjisë, Turqia është investitori i tretë më i madh në vend.

Vehbi Kajtazi është kryeredaktor i portalit “Insajder”:

“Mendoj se Turqia do të vazhdojë presionin e saj politik. Nuk e di se sa shumë janë në gjendje autoritetet e Kosovës dhe institucionet e saj të brishta t’i rezistojnë presionit politik nga Turqia. Së dyti, mendoj se influenca e Turqisë dhe presioni do të vazhdojnë përmes fesë”.

Në Bosnje, një vend etnikisht i ndarë në të cilin myslimanët përbëjnë shumicën, Turqia ka shpenzuar 300 milionë euro në projekte, duke përfshirë rindërtimin e xhamive dhe monumenteve të periudhës osmane.

Disa evropianë janë të zhgënjyer që rajoni mund të rrësshqasë nën sferën e influencës së Turqisë, pasi Ankaraja po projekton fuqinë e saj përmes kulturës si dhe marrëveshjeve të biznesit. (voa)

Ndërrim pushteti në Irak

iranAi që votoi në Irak për Muktada al-Sadrin, e bëri këtë sepse synoi diçka shumë të përcaktuar, mendon Rainer Hermann nga Frankfurter Allgemeine Zeitung.

Edhe nëse rezultati i zgjedhjeve parlamentare të së shtunës së kaluar qe i ndryshëm nga ai që kishte shpresuar Perëndimi: për Irakun ai ofron megjithatë shanse. Sepse për herë të parë që prej fitores kundër të ashtuquajturit “Shteti Islamik” dhe që prej rimarrjes së Mossulit, tema që i mbizotëronte të gjitha të tjerat nuk ishte më siguria, por korrupsioni i gjithanshëm.

Bojkot me pasoja fatale?

15 vjet pas rrëzimit të Saddam Huseinit, Iraku bën pjesë në vendet më të korruptuara të botës. Të ardhurat nga nafta nuk derdhen në një shtet funksionues me shërbime funksionuese. Për më tepër, shteti irakian është bërë një dyqan vetëshërbimi i një klase politike që pasurohet në mënyrë të pafre.
Prandaj aktivistët patën bërë thirrje për një bojkotim të zgjedhjeve, të cilin shumë, para së gjithash në Bagdad dhe në shtresën e mesme, edhe e ndoqën. Pjesëmarrja në zgjedhje nga ky shkak qe vetëm 45 përqind, në vitin 2014 patën shkuar 60 përqind e votuesve në zgjedhje.
Thirrjen për t’i bojkotuar zgjedhjet nuk e dëgjuan megjithatë mbështetësit e fituesit të zgjedhjeve, të predikuesit shiit Muktada al-Sadr, të cilët para së gjithash vijnë nga shtresat e varfëra të shtresës së ulët.
Sadr e pati bërë luftën kundër korrupsionit dhe pastrimin e stallave të Avgjisë në shtetin irakian në temën më të rëndësishme të fushatës së tij elektorale. Tani predikuesi duhet të ofrojë rezultate dhe ta thajë kënetën e korrupsionit. Me sa duket janë të shumtë ata që besojnë se ai mund ta bëjë këtë.
Duarbosh mbeti lista e kryeministrit të deritashëm Haidar al-Abadi, të cilit i njihet merita që në bashkëpunim të ngushtë me SHBA e drejtoi në mënyre efikase luftën kundër “Shtetit Islamik”. Veç kësaj ai kishte fituar besimin e minoritetit sunit, i cili qe margjinalizuar nën paraardhësin e tij, Nuri al-Maliki. Në këtë mënyrë Abadi e stabilizoi kështu edhe më tej Irakun.

Edhe këtu: Arabi Saudite përballë Iranit

Të dy fituesit e zgjedhjeve të 12 majit, Sadr Hadi al-Ameri, përfaqësojnë një Irak të karakterizuar fort nga feja islame shiite.
Nacionalisti irakian Sadr, i cili drejtoi më 2003 rezistencën kundër pushtuesve amerikanë, do që ta rrënjosë Irakun fort në botën arabe dhe vizitoi për këtë Arabinë Saudite, e cila ka kohë që është tërhequr nga Iraku. Por Ameri është njeriu i Iranit në Bagdad. Ai komandon milicët e fuqishëm shiitë të vendit, të cilët shkollohen dhe financohen nga Irani.
Për t’i forcuar atij krahët, komandanti i njësisë elitë iraniane të Brigadave-Quds, Qassem Soleimani shkoi që në ditën e zgjedhjeve në Bagdad. Me sa duket ai do t’i imponojë el Sadrit një koalicion me Amerin, gjë që Sadr e mohon me vendosmëri. Iraku do të bëhet me këtë një vend tjetër i konfliktit midis Arabisë Saudite dhe Iranit. (dw)

Erdogani dhe “shuplaka osmane”

erdoganPresidenti turk Recep Tayyip Erdogan u prit në Sarajevë nga mijëra turq të ardhur nga shumë anë të Evropës. Sarajeva është deri tani vendi i vetëm ku lejohet prezantimi parazgjedhor i Erdoganit.

Mijëra shtetas vendesh të tjera, një numër i madh syresh turq që jetojnë në Gjermani, kanë arritur në Sarajevë. Ata duan të marrin pjesë në Kongresin VI të Unionit të Demokratëve Evropianë Turq (UDET).

Më 24 qershor në Turqi mbahen zgjedhjet e jashtëzakonshme parlamentare dhe presidenciale. Këto janë zgjedhjet e para pas referendumit për ndryshimet kushtetuese në Turqi, me të cilin vitin e kaluar është forcuar dukshëm pushteti i presidentit të vendit. Erdogani tha në Sarajevë para mijëra simpatizantëve të tij, se këto do të jenë “zgjedhje historike”.

Gjermania, Austria dhe Holanda u kanë ndaluar politikanëve turq që në vendet e tyre të mbajnë tubime parazgjedhore. Fushata elektorale e Erdoganit në Sarajevë është kontestuar edhe nga disa forca politike atje. Anëtari i presidencës së Bosnje-Hercegovinës (me origjinë kroate) Dragan Çoviq deklaroi për televizionin kroat HRT se për këtë tubim ka marrë vesh nga mediat. Ndërsa lideri i dytë më i rëndësishëm i myslimanëve në këtë vend Fahrudin Radonçiq tha se qëllimi i Erdoganit është që me këtë fushatë t’u dërgojë mesazh liderëve evropianë me fjalët: “Ja e shihni, unë mund të bëj fushatë në Ballkan.”

Erdogani e ka shfryëzuar paraqiten e tij në sallën e madhe të qendrës sportive Zetra në Sarajevë, të mbushur përplot me flamujë të Turqisë, për qëllime parazgjedhore dhe mesazhe jo vetëm zgjedhësve të tij, por edhe vendeve të tjera perëndimore.

“Shuplaka osmane”

“A jeni të gatshëm që organizatave terroriste dhe mbështetësve të tyre lokalë dhe të jashtëm t’ua jepni një shuplakë osmane? A jeni të gatshëm që të më mbështesni që me një numër rekord votash të fitoj në zgjedhjet presidenciale?”, ishin pyetjet e Erdoganit dërguar mijëra turqve dhe boshnjakëve të mbledhur në Sarajevë.

Shumë turq kanë shkuar në vendet e Evropës Perëndimore për të realizuar ëndërrën e tyre për një të ardhme më të mirë, tha Erdogan. “Ne kemi shpresuar se ata një ditë do të kthehen. Disa janë kthyer, por shumica ka mbetur në vendet e Evropës. Vëllezërit në Evropë sot i quaj evropianë”, tha Erdogan duke shtuar se “këta evropianë e kanë për detyrë të marrin nënshtetësitë e vendeve ku jetojnë, por duke mos humbur të drejtat e tyre në Turqi”.

“Ruani fenë dhe gjuhën tuaj. Nëse i humbni ato, jeni të humbur. Fëmijëve duhet t’ua mësoni gjuhën amtare. Duhet të kuptoni se ata duhet të mësojnë mirë turqisht, por edhe gjuhën gjeramane dhe angleze. Natyrisht që nuk duhet të lëmë pas dore edhe gjuhën boshnjake”, tha Erdogan.

Bashkëkombasve të tij ai u bëri thirrje që “të mos bien pre e propagandës së ndyrë të mediave në vendet ku jetojnë”, që po zhvillohet kundër tij personalisht dhe kundër Turqisë.

“Parlamentet e disa vendeve evropiane po tregojnë armiqësi të theksuar kundër vendit tonë dhe ne duhet ta evitojmë këtë. Në shtetet ku jetoni duhet të merrni pjesë aktive në partitë politike, që atje të mos ketë trathtarë turq, por të jeni ju”, tha Erdogani. “Gjermanisë, Belgjikës, Austrisë dhe Holandës duhet t’u jepni një përgjigje që do të dëgjohej në mbarë Evropën”.

Erdogani nga Sarajeva u dërgoi vendeve evropiane edhe një mësazh konkret: „Shtetet evropiane që mendojnë se janë djepi i demokracisë sot kanë rënë në provim. Ndërsa B-H ka dëshmuar se është shtet demokratik”.

Erdogani është takuar para këtij prezantimi parazgjedhor edhe me kryesuesin e presidencës Bakir Izetbegoviq (i cili po ashtu ishte në këtë manifestim). Pas takimit të tyre kokë më kokë Erdogan tha se “Turqia do të vazhdojë të mbështesë integritetin territorial dhe sovranitetin e B-H. Ne nuk kemi ndonjë qëllim të fshehtë në këtë vend, përveç prosperitetit. Një rëndësi të madhe i kushtojmë raporteve në rajon. Do të vazhdojmë me implementimin e mekanizmave për bashkëpunim mes Turqisë, B-H, Serbisë dhe Kroacisë.”

Erdogan tha se vendi i tij do të financojë edhe ndërtimin e autostradës mes Sarajevës dhe Beogradit, me rreth tre miliardë euro. “Investime do të jenë rreth 15-20 % ndërsa pjesa tjetër është kredi e bankës Exim.”

Ndërsa Izetbegoviq tha se B-H dhe Turqia kanë raporte të shkëlqyeshme, që shihet edhe nga marrëveshjet e shumta mes këtyre vendeve. “Turqia dhe B-H kanë nënshkruar numrin më të madh të marrëveshjeve. Bashkëpunimi ekonomik është rritur në 800 milionë euro. Së shpejti do të rritet në më shumë se një miliardë euro”, tha Izetbegoviq. (dw)

Spektakli i diskutueshëm elektoral i Erdoganit në Sarajevë

ErdoganPara zgjedhjeve parlamentare dhe presidenciale më 24 qershor Erdogani shfrytëzon çdo rast për të tërhequr zgjedhësit edhe në botën e jashtme. Të dielën ai mban fjalim në Sarajevë para mijëra turqve, që jetojnë në Europë.

Ky do të jetë prezantimi i vetëm elektoral i Erdoganit në Europë: Në asamblenë e përgjithshme të Unionit të Demokratëve Turq (UETD) në kryeqytetin e Bosnje-Hercegovinës, Sarajevë, të dielën (20.05) pritet të marrin pjesë rreth 20.000 turq. Kryetari i unionit, Zafer Sarıkaya, e cilëson UETD si n jë organizatë civile, anëtarët e së cilës jetojnë në 17 vende. Ndër to bëjnë pjesë edhe Gjermania, Franca, Britania e Madhe dhe Holanda. Për shkak të afërsisë me partinë e Erdoganit AKP kjo organizatë konsiderohet si krahu i zgjatur në Europë i partisë turke në pushtet.

Me autobusë drejt Sarajevës

Zafer Sarıkaya parashikon një vërshim masiv të turqve më 20 maj: “Në Europë jetojnë rreth 5,5 milionë turq. Nëse kini parasysh këtë shifër, mund ta imagjinoni, se sa e mbushur mund të jetë salla. Unë mendoj, që shumë duhet të qendrojnë jashtë, sepse në sallë nuk do të ketë vend.”

“Turqit europianë”, sikurse i quan Sarıkaya, turqit që jetojnë në Europë, do të nisen prej shoqatave të tyre për në Bosnje. Udhëtimi me autobusë ndërkohë është organizuar. Se sa vetë do të udhëtojnë dhe nga cili vend, këtë ai nuk do ta bëjë publike. I pyetur nga DW, nëse fjalimi i Erdoganit para “turqve europianë” është një prezantim elektoral, ai përgjigjet, se “nuk do ta quante kështu.”

Votuesit turq në Gjermani janë vendimtarë

Veçanërisht turqit që jetojnë në Gjermani janë të rëndësishëm për Erdoganin: rreth 1,4 milionë syresh kanë të drejtë vote. Eshtë një numër i konsiderueshëm – në radhë të parë, sepse në zgjedhjet presidenciale secili mund të sjellë ndryshimmin e madh. Vetëm me 50% të votave plus një vote Erdogani mund të sigurojë një mandat të mëtejshëm.

Një rol veçanërisht të rëndësishëm luajtën për presidentin turk votuesit në Gjermanii edhe në referendumin për kushtetutën në prill  2017. Atëherë 63% e turqve me të drejtë vote votuan për ndryshimet kushtetuese – pra në frymën e Erdoganit. Kësisoj është krejt e kuptueshme, që synohet të tërhiqen sa më shumë vota prej turqve në Gjermani, thotë Gökay Sofuoglu, kryetar i komunitetit turk në Gjermani. Këtë e synon jo vetëm Erdogani, por edhe partitë e tjera.

Ndalim i paraqitjeve të politikanëve turq në Gjermani përpara zgjedhjeve

Pak para referendumit në prill 2017 tensionet mes turqve dhe vendeve të tjera europiane, kryesisht me Gjermaninë, arritën një pikë kulmore. Paraqitjet e politikanëve turq u ndaluan nga autoritetet lokale.

Kjo i indinjoi si politikanët turq ashtu edhe përkrahësit e tyre në Gjermani.

Debati mori fund, pasi qeveria federale në përgjithësi ua ndaloi politikanëve të huaj paraqitjet elektorale tre muaj para zgjedhjeve.

Kryetari i UETD, Zafer Sarıkaya, e kritikon këtë vendim: Ai nuk drejtohet vetëm kundër politikanëve turq. Kryetari i komunitetit turk në Gjermani, Gökay Sofuoglu, mendon ndrsyshe. Ai njeh deputetë të AKP-së, që marin pjesë në veprimtaritë politike në Gjermani. Me sa duket ndalohen vetëm veprimtaritë e mëdha me politikanë drejtues.

Zëmërim për shkak të takimit me futbollistin Özil

Pavarësisht ndalimit të prezantimeve elektorale në Gjermani, Erdogani vazhdimisht tërheq vëmendjen. Së fundi ai ia doli kësaj me një fotografi të vetme, në të cilën pozonte me lojtarët e kombëtares gjermane të futbollit Mesut Özil dhe Ilkay Gündogan.  Takimi tresh në Londër u zhvillua gjatë një vizite shtetërore të presidentit turk duke ndezur gjakrat në Gjermani – edhe të politikanëve.

Por si e vlerësojnë këtë fotografi, ata të cilëve ai në fakt do t’u drejtohet? Brenda komunitetit gjermano-turk në Gjermani mendimet janë të ndara. Kryetari i UETD, Zafer Sarıkaya, nuk e kupton këtë idninjatë. “Erdogani është një president i legjitimuar në mënyrë demokratike dhe fotografia në media paraqitet në mënyrë të njëanshme, sikur kjo të ishte diçka negative”, kritikon ai.

Gökay Sofuoglu thotë: “Do të kishte qenë më mirë, nëse futbollistët si model që mund të jenë të mos e kishin takuar Erdoganin pak para zgjedhjeve.” Por as mediet nuk duhet ta ekzagjerojnë me këtë. Sofuoglu është i sigurtë, se çdo kritikë nga ana e medieve gjermane çon ujë në mullirin e Erdoganit. (dw)

Ekonomia turke – Bomba me sahat e Erdoganit

erdoganPresidenti turk, Erdogan shigjeton tregjet financiare, agjencitë e vlerësimit dhe Bankën Qendrore të vendit. Fushatë zgjedhore apo po i mbaron benzina motorit të ekonomisë turke?

Gati një muaj para gjedhjeve, presidenti turk, Rexhep Taip Erdogan ndodhet nën presion, jo vetëm për shkak të gjendjes ekonomike. Erdogan vërtet mund të krenohet me një rritje ekonomike prej 7,4% në vitin e kaluar, por shumë ekonomistë shprehin dyshim, nëse shifrat reflektojnë gjendjen e vërtetë të ekonomisë turke.

Sepse edhe nëse u besohet shifrave zyrtare, problemet janë të pamohueshme. Papunësia është e lartë, sidomos tek të rinjtë. “Një pjesë e rëndësishme e rritjes ekonomike bazohet në konsumin e brendshëm”, thotë Erdal Yalcin, profesor për marrëdhëniet ekonomike ndërkombëtare në Shkollën e Lartë të Kontancës (HTWG). Këtu bëjnë pjesë projekte ndërtimi të shtetit, si edhe shpenzimet e firmave dhe ekonomive shtëpiake, të gjitha të financuara me kredi.

Si pasojë lira turke ka rënë në vlerë. Një problem serioz për një vend që importon më shumë se sa eksporton. Përqindja e inflacionit kap rreth 11%. Banka Qendrore duhej ta rriste normën e interesit me qëllim që t’i dilte para rënies së valutës. “Turqia ka nevojë për kapital të huaj me qëllim që të mbajë në këmbë rritjen ekonomike të bazuar në konsum”, thotë Yalcin. “Por besimi i investitorëve është duke rënë. Kjo është bombë me sahat.”

“Nëna e të gjitha këqijave”

Sepse Banka Qendrore jo vetëm heziton për rritjen e normës së interesit. Presidenti Erdogan i bën presion shtesë mbikqyrësve të valutës që të ulin normën e interesit. Norma e lartë të interesit është “nëna e të gjitha këqjave”, tha ai të premten e kaluar. Në Bloomberg TV Erdogan këtë javë e përforcoi qëndrimin e tij. Nëse zgjidhet president ai do ta kontrollojë më fort Bankën Qendrore.

Tek një pjesë e votuesve presidenti prek nervin e duhur, sepse sigurisht firmat dhe familjet janë kundër rritjes së normës së interesit. Por jashtë vendit, Erdogan dërgon një sinjal jo të mirë. Lira turke ra sërish, gjë që sjell shumë probleme për koncernet e vendit. Ato janë në kredi në valutë të huaj. Rënia e kursit të lirës i shtrenjton edhe njëherë këto kredi, disa koncerne kjo madje i sjell në prag të falimentimit.

Aftësia kredituese

Edhe renditet e obligacioneve shtetërore janë rritur. Kjo do të thotë që investitorët nuk janë më të gatshëm t’i ofrojnë vendit para në kushtet e tanishme. Agjencia e vlerësimit në SHBA i dha Turqisë në maj notën “BB” për afësinë kredituese. Moody’s e zbriti Turqinë në mars në vlerësimet e saj.

Presidenti reagon, si shpesh me një goditje të shumanshme për të fituar pikë politike. “Spekulantët e devizave, lobi i normave të interesit dhe armiqtë e Turqisë nën mantelin e agjencive të vlerësimit nuk janë puna jonë”, u shpreh ai para përfaqësuesve nga ekonomia.

Largim i kapitalit?

Fjalë të forta të Erdoganit pa marrë parasysh pasojat. “Këtë herë mund vërtet të plasë keq”, thotë profesori Erdal Yalcin. “Nëse lira turke vazhdon të bjerë, kjo mund të çojë në të ashtuquajturën Fire Sale- shitje në nevojë- dhe ku kapitali i huaj largohet nga vendi brenda pak ditësh.”

E këtë Erdogani nuk mund ta ndalë dot as me kontrollin e kapitalit, thotë Yalcin. E vërteta ekonomike është që Turqia ndodhet para kohësh të vështira. “Do të kemi falimentime të familjeve dhe sipërmarrjeve, sepse politika e bazuar në borxhe nuk mund të funksionojë për një kohë të gjatë.”

Por pavarësisht nga rezultati i zgjedhjeve presidenciale mbetet pyetja se si mund të përmirësohet gjendja. “Problemi kryesor është pasiguria”, thotë Yalcin. Investitorët po tremben gjithnjë e më shumë, edhe për shkak të marrëdhënieve të tensionuara me BE. Ata pyesin se ç’drejtim do të marrë Turqia nën një president gjithnjë e më autokrat. “Synoj anëtarësimin e plotë në BE”, ka thënë Erdogan në mars. Por BE reagoi ftohtë. “Turqia është larguar me hapa të mëdha nga BE”, thuhet në raportin e progresit të Komisionit Europian në prill 2017. (dw)

Shtetet e Bashkuara, Europa dhe Irani

iraniVendimi i Presidentit Donald Trump për t’u tërhequr nga marrëveshja bërthamore me Iranin i vë Shtetet e Bashkuara në konflikt me disa prej aleatëve më të afërt europianë. Zoti Trump ka dhënë orientimin që të vihen sanksione maksimale ndaj kompanive që vazhdojnë të bëjnë biznes me Iranin, duke shkaktuar alarm, sidomos në Francë dhe në Gjermani, ku kompani si Airbus dhe Volkswagen kanë nënshkruar kontrata shumë miliardë dollarëshe me Teheranin. Materiali në vazhdim i hedh një vështrim çështjes se si mund të ndikojë konflikti për Iranin tek marrëdhënia transatlantike.

Vetëm disa orë pasi bëri betimin, Sekretari amerikan i Shtetit Mike Pompeo shkoi në selinë e NATO-së në Bruksel, ku ai theksoi se sa shumë e vlerësojnë Shtetet e Bashkuara marrëdhënien transatlantike, si një kolonë mbështetëse për sigurinë dhe stabilitetin botëror.

Por kjo marrëdhënie kohët e fundit ka marrë një goditje, ndërsa SHBA thanë se do të vendosin sanksione ndaj çdo firme që bën biznes me Iranin.

Kancelarja gjermane Angela Merkel komentoi të martën në Berlin lidhur me vendimin e javës së kaluar të Presidentit Donald Trump, për t’u tërhequr nga marrëveshja bërthamore me Iranin:

“Tani kemi një ndryshim në marrëdhëniet gjermano-amerikane, europiano-amerikane, në kushtet kur Britania e Madhe, Franca dhe Gjermania ishin të mendimit se marrëveshja kundër armatimeve bërthamore të Iranit, natyrisht që ka dobësitë e saj, por ajo është një marrëveshje së cilës ne duhet t’i qëndrojmë besnikë,”- tha zonja Merkel.

Ministri i Jashtëm i Iranit Javad Zarif, u takua të martën me homologët e tij europianë në Bruksel, për të diskutuar se si mund të ruhet marrëveshja bërthamore me Iranin.

“Është në dorën e Bashkimit Europian dhe shteteve anëtare, për t’u siguruar që interesat e tyre dhe tonat të mbrohen dhe që veprimi i paligjshëm i SHBA të mos shpërblehet,”- tha Zarif.

Sekretari Pompeo thotë se marrëveshja bërthamore e ka pasuruar Iranin, duke sjellë një “akvitet të rrezikshëm”; ai shtoi se tërheqja e Shteteve të Bashkuara nuk synonte të prekte Europën. Por ekspertët thonë se europianët janë zemëruar me Shtetet e Bashkuara për rivendosjen e sanksioneve dhe mendojnë që alternativat e tyre janë të kufizuara.

“Europianët ndjenë se kanë mbetur pa asnjë lloj zgjedhjeje, por gjithashtu që kjo administratë nuk ka ndonjë strategji – apo një plan B. Pra, në parim amerikanët vendosën për europianët dhe për pjesën tjetër të botës, për t’u tërhequr nga kjo marrëveshje dhe për të rivendosur sanksione jo vetëm ndaj kompanive të tyre, por edhe jashtë territorit të tyre. Në këtë mënyrë ata vendosin për fatin e marrëveshjes me Iranin për të gjithë.”- thotë Celia Belin, e Institutit “Brookings”.

I pyetur nga Zëri i Amerikës, nëse ka për të patur një ngërç diplomatik lidhur me sanksionet ndaj Iranit, Këshilltari i Sigurisë Kombëtare i Presidentit Trump, John Bolton, tha se kjo nuk ka për të ndodhur:

“Unë mendoj se në mënyrë të pashmangshme, sapo të hyjnë në fuqi sanksionet, kanë për të patur ndikim në Europë. Mendoj, se edhe marrëdhëniet e tyre tregtare me Iranin kanë për t’u pakësuar dhe Irani do të gjendet para një zgjedhjeje të vështirë.”

Zoti Bolton shtoi se përfitimet ekonomike të marrëveshjes me Iranin shpejt kanë për t’u pakësuar dhe se ekonomia iraniane tashmë po ndeshet me vështirësi, gjë që shkaktoi demonstrata në fund të vitit të kaluar.

Departamenti i Shtetit njoftoi se zoti Pompeo do të mbajë një fjalim të rëndësishëm për poliktën e jashtme amerikane të hënën e ardhshme. Fokusi do të jetë Irani. (voa)

Ramazani bëhet problem për shkollat në Gjermani

faljaPër myslimanët besimtarë ka filluar muaji i agjërimit, Ramazani.Kësaj urdhërese i përmbahen gjithë e më shumë fëmijë. Për shkollat një problem gjithnjë e më serioz.

Agjërimi është një nga pesë shtyllat e fesë islame. Me disa përjashtime të vogla, agjërimi vlen për të gjithë myslimanët që kanë arritur përafërsisht moshën 14 vjeçare, mosha e zgjedhjes së një konfesioni fetar. Por gjithmonë e më shumë nxënës të shkollave fillore mbajnë Ramazan, megjithëse feja nuk i detyron. Ata duan të ndjekin shembullin e më të rriturve dhe të fitojnë adhurimin e prindërve, siç thonë drejtorët e shkollave. Si pasojë, fëmijët ankohen për dhimbje koke, përzierje, ata kanë probleme përqendrimi dhe kanë rezultate më të dobëta në shkolla.

Presion nga prindërit myslimanë

Në përgjithësi Shoqata Gjermane e Mësuesve e konsideron problematik agjërimin në shkolla. “Ndërkohë ka shumë nxënës që e marrin shumë seriozisht agjërimin”, ka thënë presidenti i shoqatës, Heinz-Peter Meidinger, për edicionin online të gazetës “Die Welt”. Në të gjitha shkollat që kanë një numër të madh nxënësish me origjinë migrimi, sjellja gjatë muajit të agjërimit është kthyer në temë qendrore dhe në një problem.

Sipas tij, prindërit myslimanë ushtrojnë presion të madh te drejtorët e shkollave që në këtë periudhë të mos ketë provime ose ekskursione. Situata është problematike sidomos kur, për të respektuar besimin e disa individëve, limitohen të gjithë nxënësit e tjerë. “Kjo ka si çmim që provimet e të gjithë nxënësve të përqendrohen në një periudhë të shkurtër. E kjo nuk shkon”, ka theksuar Meidinger.

Në prag të provimeve të maturës

Këtë vit gjendja është veçanërisht problematike. Pas festës së krishterë të Rrëshajave që kremtohet pas disa ditësh, nxënësit në Gjermani do të përballen me një numër të madh provimesh. Maturantët kanë kryesisht provime, disa prej të cilave janë me shkrim, por pjesa më e madhe është me gojë. Por ata nuk mund të rrinë pa provime për javë të tëra. Për nxënësit që agjërojnë është tepër e vështirë – sidomos për ata që e marrin aq seriozisht Ramazanin, saqë gjatë ditës as nuk pijnë. Meidiger: Ka herë pas here nxënës që thjesht humbin ndjenjat.”

I ngarkuari i grupit parlamentar CDU/CSU për kishat dhe bashkësitë fetare, Hermann Gröhe, ka kërkuar një diskutim më ofensiv për këtë temë.  “Sidomos te fëmijët e fillores duhet të kenë prioritet gjithmonë shëndeti dhe aftësia nxënëse”,i  ka thënë Gröhe gazetës “Die Welt”. Presioni me motive fetare duhet të luftohet sikurse edhe përçmimi ndaj urdhëresave fetare. Ai shtoi se në lidhje me këtë temë pret prononcim të qartë nga shoqatat myslimane.

Shoqata Arsim dhe Edukim (VBE) ka apeluar te vetëdija përgjegjëse e prindërve myslimanë. Shoqata e Pediatërve u ka bërë thirrje prindërve që të mos i lënë fëmijët të agjërojnë. Në aspektin mjekësor agjërimi për fëmijë dhe të rinj është “i pashëndetshëm dhe i dëmshëm, sidomos mospirja e lëngjeve”.

Gjatë muajit të Ramazanit, nga agimi e deri në mbrëmje, myslimanëve u ndalohet ngrënia, pirja e lëngjeve, pirja e duhanit dhe akti seksual. Me “Iftarin”, darkën e përbashkët, merr fund edhe agjërimi ditor. Muaji i Ramazanit përfundon më 14 qershor. .

 

Izraeli godet forcat iraniane në Siri

izraeli sulm iranit nsiriIzraeli tha të enjten se avionët e tij ushtarak goditën gjatë natës një duzinë objektivash ushtarake iraniane në Siri, në përgjigje ndaj një sulmi me raketa nga forcat iraniane mbi rrafshnaltën e Golanit, të pushtuar nga Izraeli.

Ushtria izraelite tha se sulmet ajrore u përqendruan mbi qendrat e zbulimit, depot e armatimeve dhe qendrat e logjistikës dhe se avionët shkatërruan gjithashtu disa sisteme siriane të mbrojtjes ajrore.

Izraeli gjithashtu paralajmëroi se “nuk do të lejojë kërcënimin iranian të vendoset në Siri” dhe se qeveria e Sirisë do të mbajë përgjegjësi për “gjithçka që ndodh në territorin e saj”.

Irani është aleat i Sirisë dhe ushtria e tij mbështetë presidentin, Bashar al-Assad.

Agjencia shtetërore siriane e lajmeve, SANA, raporti se sulmet ajrore izraelite goditën mbrojtjen kundërajrore, sistemet e radarëve dhe një depo municionesh, ndërsa tha se sistemi kundërajror sirian arriti të rrëzojë një duzinë raketash izraelite.

Izraeli akuzoi forcat iraniane Al Quds se goditën pozicionet ushtarake izraelite në rrafshnaltën e Golanit, ndërsa theksoi se nuk ka pasur dëme dhe as viktima në njerëz.

Në të kaluarën, Izraeli ka komentuar rrallë mbi veprimtaritë e tij ushtarake në Siri, ku besohet se ka kryer një sërë sulmesh ajrore kundër forcave iraniane.

Izraeli ishte në gjendje të lartë gatishmërie ditëve të fundit pasi që Irani u kërcënua për hakmarrje pas një serie sulmesh ajrore në pozicionet e tij ushtarake brenda Sirisë muajin e kaluar, që vranë të paktën shtatë iranianë. Irani fajëson Izraelin për ato sulme, ndërsa Izraeli nuk i ka konfirmuar apo mohuar ato.

Shërbimi izraelit i zbulimit tha se ka parashikuar veprime të mundshme të Iranit pas vendimit të presidentit amerikan, Donald Trump, për të tërhequr Shtetet e Bashkuara nga marrëveshja bërthamore me Iranin. (voa)

Itali: Mijëra kilometra për një vend pune

BusMe nivelin e papunësisë tek të rinjtë 30 përqind, Italia ka kuotën më të lartë të papunësisë në vendet e BE-së. Për të gjetur një vend pune shumë të rinj marrin përsipër të bëjnë rrugë të gjata.

Kur flet për një udhëtim me autobus shumë vetëve u shkon mendja tek pushimet. Por, ky udhëtim me autobus nuk ka të bëjë me një gjë të tillë. 27 udhëtarët që hipin në autobus në Salerno, në jug të Napolit kanë një qëllim tjetër. Ashtu si dhjetëra-mijëra vetë më parë ata janë duke bërë të ashtuquajturin “Udhëtim shprese”. Rruga e tyre do kalojë nëpër gjithë Italinë deri në Torino, ku një spital ka hapur pesë vende të reja pune për infermierë. 5.000 vetë kanë aplikuar për këto vende pune.

Raffaele di Sieno, sipërmarrës i një firme autobusësh thotë: “Kërkesa për udhëtimet me autobus që ofrojmë ne është e madhe! Megjithëse shërbimi ynë nuk është dhe aq komod, klientet mund të mbërrijnë direkt me këtë autobus në procesin e përzgjedhjes. Meqenëse ne marrim më pas rrugën për kthim, ato mund të kthehen me ne pa qenë nevoja të paguajnë hotelin!”

Pa komoditet

Një pjesë e madhe e rrugës bëhet natën. 1.500 kilometra rrugë pa komoditet. Udhëtimi kushton vajtje-ardhje 70 euro. “Kur të mbërrij do të jem shumë e lodhur. Herën e fundit isha e shplodhur, sepse udhëtova me tren dhe fjeta në hotel. Por unë nuk mund të jap çdo herë 200 euro, vetëm sa për të marrë pjesë në një provim!” – tregon Fiorella Talo.

Ky turizëm i llojit të veçantë është kthyer në gjë të zakonshme në Itali. Të gjithë udhëtarët kanë një dëshirë: Të kenë një punë fikse!

Në majë të hundës

Torino në mëngjes. Pesëmijë vetët që kanë ardhur nga larg dhe kanë kaluar natën këtu janë mbledhur në një sallë sporti të marrë me qera. Aty fillon lufta për të zenë pesë vendet e hapura të punës. Brenda pak orësh ata duhet të kalojnë dy teste. Në jug të Italisë një ndër dy të rinj është i papunë. Kjo i detyron të rinjtë nga Mezoxhorno që të vijnë deri këtu.

Antonella Jovine thotë se “shumë prej kolegëve të mi shkojnë në vende të tjera për të gjetur një punë. Atyre iu ka ardhur në majë të hundës këtu! Të duhen shumë para dhe durim duke qenë gjithë kohës në stres! Kur qëllimi yt i vetëm është në fakt puna!”

200.000 italianë janë larguar vitin e fundit jashtë vendit. Antonella Jovine nuk do të largohet. “Udhëtimi i shpresës” thotë ajo është në fakt shprehje dëshpërimi. Kush e përjeton atë e kupton pak atë që ka ndodhur me rezultatin e zgjedhjeve në mars të këtij viti – protestën masive të shumë italianëve që kërkojnë ndryshime me çdo kusht. (dw)