Kategoritë: Bota

Lajmet nga Bota

Ushtari fluturues mbi Paris

ushtari fluturues ParisNdërsa parada e përvitshme e Francës në Ditën e Bastijës gjithmonë shërben si një vitrinë për teknologjinë ushtarake të vendit, një shpikës dhe sipërmarrës francez u bë heroi i paradës kur u ngrit mbi Champs-Elysees me një motor me turbinë.

Ish-kampioni i sportit të jet-ski Franky Zapata u shfaq me një pushkë në dorë mbi turmën që ndiqte paradën, ku merrte pjesë edhe presidenti Emmanuel Macron dhe udhëheqës të tjerë të Bashkimit Europian.

Ministri i Forcave të Armatosura, Florence Parly, tha se fluturime të tilla mund të shërbejnë për detyra të ndryshme logjistike madje edhe për misione sulmi.

Zapata thotë se mjeti fluturues mund të arrijë shpejtësi deri në 190 kilometra në orë, me një afat kohor prej 10 minutash.

Agjensia franceze e lajmeve thotë se shpikësi, i cili e krijoi pajisjen e tij duke fluturuar fillimisht mbi ujë, tani po shikon mundësinë e një kalimi mbi La Mansh, gjë që do të kërkonte furnizim me karburant në mes të fluturimit.

Zapata synon ta bëjë kalimin e La Manshit më 25 korrik, 110 vjet nga dita kur avioni i Louis Bleriot bëri fluturimin e parë me avion mbi ngushticën që ndan Francën me Anglinë.

voa

BE sanksione Turqisё pёr shkak tё grindjes pёr gazin

gazi ne mesdheTurqia i pretendon pёr vete rezervat e gazit nё pjesёn lindore tё Mesdheut. Por BE mbёshtet qartazi vendin anёtar Qipron – qё i ka vet nё fokus kёto rezerva. Grindja territoriale pёr gazin po ashpёrsohet.

Duke reguar ndaj kёrkimeve tё diskutueshme turke pёr gazin natyror para brigjeve tё Qipros, ministrat kanё reaguar: Konkretisht do tё shkurtohen paratё e BE-sё pёr Ankaranё dhe bisedimet pёr marrёveshjen mbi hapёsirёn ajrore do tё ndёrpriten. Kjo mёsohet nga teksti i miratuar, tё cilin e citon agjencia gjermane e lajmeve DPA.

“Provokimet e Turqisё janё pёr ne tё papranueshme dhe ne tё gjithё mbёshtesim Qipron”, deklaroi ministri gjerman pёr Europёn Michael Roth gjatё takimit nё Bruksel. Nёse Turqia nuk tёrhiqet, mund tё mendohen edhe sanksione tё tjera. Kёto sanskone sipas vendimit tё ministrave mund tё kenё nё shёnjestёr firmat pjesёmarrёse nё procesin e shpimeve ose persona tё caktuar.

Vёshtrim kritik ndaj kredive 

Masat e miratuara ndёshkuese parashikojnё gjithashtu, qё deri nё njё afat tё pacaktuar tё mos zhvillohen mё bisedime nё nivel tё lartё pёr tema si ekonomia dhe tregtia. Bankёs Europiane tё Investimeve do t’i kёrkohet qё tё verifikojё mundёsitё e kufizimit tё kredive.

BE do ta verё nё lёvizje qeverinё nё Ankara, qё tё ndёrpresё kёrkimet pёr gaz natyror para brigjeve tё vendit anёtar, Qipros. Turqia ndёrkohё i hedh poshtё akuzat pёr shpime ilegale. Ajo mbron pozicionin, se ujёrat ku ajo ёshtё aktive janё brenda territorit tё saj. Ankaraja e konsideron Veriun e Qipros si territorin e Turqisё, pasi e mban atё tё pushtuar qё nga viti 1974. Me shpimet aktualisht synohet qё tё sigurohen edhe pjesё nga biznesi i gazit pёr turqit e Qipros. Por Veriu i Qipros nuk ёshtё njohur ndёrkombёtarisht.

jj/HF (dpa)

Studimi në Gjermani: Ç’mendojnë gjermanët për Islamin?

ceremonia e faljesPër shumicën e gjermanëve feja islame nuk përbën pasuri, në këtë përfundim arrihet në studimin “Larmia botëkuptimore dhe demokracia”. Por studiuesit e fondacionit Bertelsmann konstatojnë edhe zhvillime pozitive.

Rreth gjysma e të anketurave e konsderon fenë islame si kërcënim, thuhet në studimin e fondacionit Bertelsmann. Por skepticizmi ndaj Islamit nuk nënkupton islamofobi, vërehet në këtë studim. Me 13 përqind është vetëm një pakicë e qytetarëve, që ka qëndrim armiqësor ndaj fesë islame dhe kërkon ndalimin e migrimit të myslimanëeve. Kjo shifër vitet e fundit është ulur – më 2017 ishin 20 përqind e të anketuarve që mendonin kështu.

Nisur nga fakti, që një në dy të pyetur e konsideron si kërcënim islamin, anketimi jep shkas për t’u shqetësuar. Në lindje të Gjermanisë, ku jetojnë pak myslimanë, rezervat janë më të mëdha se në pjesën perëndimore të vendit. Sipas sondazhit 30 përqind në lindje dhe 16 përqind në perëndim nuk duan të kenë fqinjë myslimanë.

Kontakti ndihmon 

Analizat tregojnë, se personat me qendrime të dukshme islamofobe shpesh refuzojnë jo vetëm myslimanët, por edhe minoritetet e tjera dhe kanë një botëkuptim antipluralist. Megjithatë shumica e gjermanëve janë parimisht të hapur ndaj botëkuptimeve të tjera. Ndërsa ka paragjykime ndaj Islamit, Krishtërimi, Hebraizmi, Hinduizmi dhe Budizmi prej shumicës konsiderohen si pasurim.

Përmes kontakteve personale, sipa studimit, zbehet refuzimi kundrejt Islamit. Njerëzit që kanë rregullisht kontakt me religjonet e tjera, rrallëherë e konsiderojnë si kërcënim larminë fetare dhe fenë islame.

Religjionet janë pro demokracisë  

Qoftë Hebraizmi, kristianizmi apo Islami – pjestarët e feve të ndryshme i mbështesin gjerësisht parimet dhe vlerat e demokracisë. Sikurse nxjerr në pah studimi shumica dërmuese në Gjermani (89 përqind) pavarësisht besimit fetar e konsdieron demokracinë si një formë të mirë qeverisjeje. “Pjesëtarët e çfarëdo religjioni mund të jenë demokratë të mirë”, thekson autori i studimit sociologu i religjioneve Gert Pickel. Për demokracinë janë të dëmshme në plan afatgjatë përfytyrimet dogmatike të besimit dhe intoleranca ndaj besimeve të tjera.

Të tilla qndrime refuzuese dhe izoluese mund ta rrezikojnë kulturën demokratike, tërheq vëmendjen Pickel. Në mbarë Gjermaninë ndërkohë numri i myslimanëve llogaritet të jetë rreth pesë milionë, shumica e tyre (1,5 milionë) jetojnë në landin e Renanisë Veriore-Vestfalisë.

fab/AR (dpa, epd, kna, afp)

Merkel dhe dridhja: Himni ulur

Merkel 1Angela Merkel dridhet – i gjithë vendi është i shqetësuar. Të enjten kancelarja qendroi ulur gjatë një pritjeje shtetërore. Të tregosh dobësi në politikë? Kjo nuk është më tabu në Gjermani.

Përse më parë askujt nuk i ka rënë ndërmend kjo zgjidhje? Vizita e kryeministres së re daneze të enjten (11.07) në Berlin e shoqëruar me nderime ushtarake dhe kancelarja e i ftuari i saj qëndrojnë ulur në karrike. Fare të qetë dhe pa asnjë dridhje Merkel dëgjonte himnet e të dyja vendeve.

Të mërkurën sërish një atak dridhjesh

Të mërkurën (10.07) kancelarja 64 vjeçare pësoi një atak të tretë me dridhje brenda pak javëve, në kohën që qëndronte në hollin e nderit të kancelarisë. Por pak pas kësaj Merkel u paraqit ashtu siç e njohin atë të gjithë prej shumë vitesh. E qetë, e saktë, pa emocione të mëdha, me një buzëqeshje të lehtë: “Jam mirë. E kam thënë edhe një herë, që ndodhem në një fazë për ta kapërcyer atë që ndodhi gjatë nderimeve ushtarake së fundi me presidentin Selenskyj. Kjo fazë duket ende nuk ka kaluar, por ka përparime. Më duhet të jetoj një farë kohe më këtë. Unë jam mirë. Nuk ka arsye për t’u shqetësuar.” Këtë deklaratë ajo e bëri vetëm një orë pasi kishte pasur dridhje të forta për herë të dytë.

Shëndeti i Merkelit: Temë kryesore e gazetave bulevardeske 

A është e sëmurë kancelarja? Mos vallë ajo është në forcat e fundit? Një ditë pas atakut të fundit gazeta më e madhe bulevardeske e Gjermanisë shkruan: “Nuk ka të ndalur.” Në mes të qershorit Merkel priti presidentin e ri të Ukrainës, Volodymyr Selenskyj. Në hollin e kancelarisë ajo pati dridhje të forta. Nëntë ditë më vonë ndodhi e njëjta gjë. Në selinë presidenciale kështjellën Bellevue bëri betimin ministrja e re e Drejtësisë dhe kancelarja qendronte e sforcuar me duart para trupit, por shumë shpejt sërish ajo mundi të lëvizë.

Thjesht sepse nuk kishte pirë sa duhet lëngje?

Në rastin e parë të atakut gjatë ceremonisë së pritjes së presidentit ukrainas, Merkel tha se nuk kishte pirë ujë mjaftueshëm. Faktikisht atë ditë në Berlin bënte shumë nxehtë. Pas atakut të dytë gazetarët nga kancelaria deklaruan, se kemi të bëjmë me sa duket me një lloj reagimi psikologjik, që Merkel tashmë e ka konfirmuar zyrtarisht.

Ajo që duket qartë dhe e kuptueshme, u trajtua nga zyra e shtypit të qeverisë si një çështje sekrete shtetërore. Pak minuta përpara se kancelarja të fliste hapur, se i duhej tani të jetonte me dridhjen e herë pas hershme, zëdhënësja Ulrike Demmer relativizoi. Gjithçka është mirë, kancelarja nuk ka gjë: “Ajo i ka përballuar shumë mirë të gjitha takimet javën e kaluar.” Kjo është e vërtetë. Merkel nuk i ka anuluar takimet, ka negociuar në samitin e G20 në Japoni deri natën. E këtë e ka theksuar Merkeli: “Jam mirë!”

Politikanë të sëmurë? Një risi në Gjermani

Fakti që në Gjermani po flitet relativisht hapur për gjendjen shëndetësore të kancelares dhe se si pozicionohet ajo ndaj kësaj, është një zhvillim i ri në Gjermani. Informacionet për gjendjen shëndetësore të kancelarëve në të shkuarën kanë qenë përjashtim.

Willy Brandt, kancelari socialdemokrat në fillim të viteve shtatëdhjetë, ka pasur për kohë të gjatë faza depresioni, por gjermanët nuk kanë ditur gjë për këtë. Helmut Kohl e ka përballuar si kancelar më 1989 ribashkimin, e po ashtu edhe tentativat e kritikëve brenda partisë krisitandemokratë (CDU) për ta rrëzuar atë, ndonëse ai vuante prej dhimbjeve të tmerrshme nga prostati. Askush nuk mësoi gjë për këtë.

Kancelarët e dinin se çfarë bënin. Gjermanët, të cilët e çmojnë besimin tek politika, nuk duan, që udhëheqësit e tyre të kenë dobësi dhe në të shumtën e rasteve as nuk duan ta dinë këtë. Edhe politikanëve në Gjermani më shume se në demokracitë e tjera u lejohet ruajtja e sferës private. Në vende të tjera kjo diferencohet. Sot në SHBA flitet hapur për vlerat e gjakut të presidentit, edhe në Francë nuk është e padëgjuar të flitet për shëndetin e presidentit. Por shembulli i SHBA-së tregon edhe se nuk ka qenë gjithmonë kështu: Presidentët Franklin D. Roosevelt dhe John F. Kennedy gjatë mandatit të tyre kanë qenë të sëmurë rëndë, por opinioni nuk e mësoi kurrë këtë.

Orar i plotë pavarësisht “Multipler Sklerose”

Komportimi mes daljes në publik dhe sëmundjes po ndryshon edhe në Gjermani. Kanë qenë disa raste të veçanta që kanë kontribuar në këtë drejtim. Kryeministrja mjaft popullore e landit  Rheinland-Pfalz, Malu Dreyer nga partia socialdemokrate (SPD) ka folur gjithmonë hapur për sëmundjen e saj nga Multipler Sklerose. Diktaturat dhe demokracitë e menaxhuara e kanë të vështirë këtë. Qoftë në Europën Lindore apo në Azi, në Afrikë e në Amerikën Latine: diktatorët dhe autokratët nuk sëmuren, të paktën jo zyrtarisht. Për ta mbuluar këtë imazh Vladimir Putini kalëron me torsin e zhveshur në natyrë. Në Gjermani Angela Merkel gjatë pritjes me nderime ushtarake e ka zhveshur nga dramaciteti debatin për gjendjen e saj shëndetësore, duke deklaruar, se: “më duhet të jetoj tani për tani me dridhjen.” Ajo ka nisur të thyejë një tabu tashmë.

dw

Erdogan dëshiron ndarje gjinore në universitete

ErdoganPresidenti turk, Erdogan duket se ka zbuluar në Japoni një model që e mendon të vlefshëm edhe për Turqinë: Universitetet me ndarje gjinore. Por kjo ide ka hasur në reagime të zemëruara.

Një pasazh në një fjalim të presidentit turk në Recep Tayyip Erdogan gjatë samitit të fundit të G20-s në Osaka ka zgjuar vëmendjen e ka sjellë debat: Erdogan aty lëvdoi sistemin arsimor japonez, në të cilin disa universitete praktikojnë ndarjen e gjinive. 80 universitetet e grave në vendin e largët lindor janë një “një gjë shumë e rëndësishme”, tha ai dhe se mund të përfytyrojë të njëjtat hapa edhe në Turqi. Pas kthimit nga samiti, Erdogan i ritheksoi në Ankara avantazhet e sistemit arsimor me ndarje gjinore sipas modelit japonez, që ai e sheh të realizueshme edhe në universitetet turke. Erdogan ka këshilluar Këshillin e Arsimit të Lartë në Turqi, YÖK të trajtojë këtë temë.

Reagimet në shoqërinë turke, mes tyre edhe gra e feministe për këtë propozim për reforme të presidentit turk ishin mjaft kritike. Shumë e menduan si të papërshtatshme që pikërisht Japonia të merrej si model për një reformë të sistemit arsimor në Turqi. Në fund të fundit Japonia nuk është një vend shembullor në çështjet e barazisë gjinore. Sipas një raporti të Forumit Ekonomik Botëror, 2018, që merret me pabarazinë gjinore në të gjithë botën, Japonia nga 140 vende, zë vendin e 110. Turqia renditet vetëm 20 vende më pas.

Aktivistet e grave të zemëruara

Fatmagül Berktay, studiuese e çështjeve politike dhe eksperte për të drejtat e grave, kujton, se universitetet mes ndarje gjinore në shekullin e 19-të ndiqnin qëllimin që t’u mundësonin femrave akcesin në universitete. Edhe në Japoni ato u krijuan me këtë qëllim. Por sot ndarja gjinore është një akt diskriminimi. Sistemi arsimor turk ka humbur shumë nga ana cilësore në vitet e fundit, prandaj ka probleme të tjera më të rëndësishme për të zgjidhur. “Sistemi ynë arsimor është kryesisht në gjendje të keqe, ne duhet urgjentisht të përmirësojmë nivelin e arsimit. E të flasësh tani për ndarjen gjinore, është thjesht pa kuptim.” Berktay përmend rezultatet e studimit, ABIDE, që verifikoi dijet e nxënësve turq, sipas të cilit, shumë nxënës kanë dobësi të mëdha në matematikë dhe turqisht.

Erdogan dhe lidershipi i partisë islam-konservatore, AKP argumentojnë, se ndarja e gjinive në institucionet aersimore do të rrisë nivelin e nxënies së njohurive. Për Berktay jologjike: “Po të shohësh nivelin e vajzave në shkolla fillore, shikon se rezultatet e tyre janë më të mira, se kurrë më parë, megjithëse ato marrin mësim bashkë me djemtë.”

“Fantazim nostalgjik”

Akademikja feministe, Aksu Bora nga Universiteti Hacettepe në  Ankara e sheh iniciativën e presidentit turk, si “fantazim nostalgjik”. Sipas saj “asnjë grua, edhe ajo konservatore, nuk do në shekullin e 21 të studiojë në një universitet të tillë”. Edhe për Borën ka probleme të tjera në arsimin turk e nuk është problem ndarja gjinore.

Shumë opozitarëve në Turqi nuk u pëlqen politika gjithnjë e më fetare e retorika e presidentit turk. Zelal Ayman, një aktiviste për të drejtat e gruas, e shikon iniciativën e presidentit turk, si pjesë të një plani afatgjatë. “Universitetet e femrave janë një hap për të futur në popull më shumë fetari. Por ky është hapi i gabuar, ne duhet të çojmë përpara laicizmin. Universitetet e femrave na çojnë pas, jo përpara.”

Laicizmi – ndarja e shtetit nda feja- konsiderohet si një nga parimet bazë të Turqisë që në themelimin e shtetit në vitin 1923. Prandaj në Turqi deri më sot nuk ka asnjë universitet me ndarje gjinore. Themeluesi i Turqisë moderne, Kemal Atatürk e konsideronte ndarjen e shtetit nga feja si një nga “gjashtë shtyllat e shtetit turk”. Deri më sot njerëzit në Turqi janë të bindur për parimin e laicizmit. Pranda një ndarje gjinore në institucionet arsimore shihet me sy kritik. Për shumë turq kjo do të shkelte edhe parimin e laicizmit. Parimi bazë i barazisë gjinore është i mbrojtur edhe me ligj në Turqi. Në nenin e “Ligjit Themelor për Arsimin Kombëtar”, që u miratua në vitin 1973 thuhet: “Një mësimdhënie, ku marrin pjesë ë dyja gjinitë është pozitive.”

dw

Merkel për Ballkanin Perëndimor: Fqinjët tanë europianë

MerkelVideo-podcasti javor i kancelares gjermane, Angela Merkel i kushtohet Konferencës së Ballkanit Perëndimor, vazhdim i Konferencës së Berlinit, që këtë vit zhvillohet në Poznan, Poloni më 4 korrik.

Që në fillim të fjalës së saj për Konferencën e Ballkanit Perëndimor që zhvillohet në Poznan, më 4 Korrik, kancelarja gjermane kujton lidhjet që ka Gjermania me vendet e Ballkanit Perëndimor. “Shumë njerëz që jetojnë në Gjermani kanë lidhje personale me vendet e Ballkanit Perëndimor, shumë njerëz nga këto vende jetojnë në Gjermani dhe ndërtojnë kështu një urë”, është shprehur Merkel.

“Rruga ka ende pengesa”

Vendet e Ballkanit Perëndimor janë “fqinjët tanë europianë” dhe ato e kanë një perspektivë europiane, nëse i plotësojnë kushtet, ka theksuar Merkel në video-podcast. “Megjithëse konfliktet luftarake për fat të mirë kanë përfunduar, ka ende një numër të madh konfliktesh që duhen zgjidhur. Prandaj ne si qeveri gjermane në vitin 2014 propozuam që të ketë çdo vit konferenc vjetore me vendet e Ballkanit Perëndimor, me qëllim që të përmirësohen kontaktet për bisedime dhe mundësitë e bashkëpunimit mes këtyre vendeve.”

Merkel e cilëson gjendjen në Ballkan paqësore, por me mjaft tensione që duhet të tejkalohen. “Rruga ka ende pengesa përpara”, tha Merkel, por edhe ka shembuj pozitivë, si zgjidhja e konfliktit të emrit mes Greqisë dhe Maqedonisë së Veriut. Ky shembull pozitiv duhet të na inkurajojë për të zgjidhur problemet ne Bosnje-Hercegovinë, por edhe mes Serbisë e Kosovës, theksoi Merkel.

Cilat janë fushat ku duhet çuar përpara bashkëpunimi në Poznan?

Këtë vit kemi për të qenë në Poloni, sepse ky vend është mikpritësi i Konferencës së Ballkanit Perëndimor, ka thënë Merkel. Kancelarja gjermane kujton, se një problem i madh, që diskutohet çdo vit në Konferencat e Ballkanit Perëndimor është zgjerimi i infrastrukturës. BE ka vënë mjaft mjete në dispozicion, the Merkel, por këtu duhet të mbështesim zbatimin e projekteve të rrugëve dhe lidhjeve hekurudhore.

“E dimë, se kur njerëzit janë të lidhur përmes infrastrukturës, ata e vizitojnë njëri-tjetrin më shpesh. Kemi themeluar po ashtu një rrjet bashkëpunimi të të rinjve në vendet e Ballkanit Perëndimor. Për punën e tyre do të raportojmë, do të flasim për bashkëpunimin shkencor, sepse edhe Akademitë e Shkencave bashkëpunojnë më ngushtë ndërkohë. Do të dëgjojmë po ashtu se ku shohin mangësi shtetet e Ballkanit Perëndimor, ku duan ato më shumë bashkëpunim dhe do të shohim nga ana e Bashkimit Europian, se ku mund të bëjmë diçka për këto lutje e dëshira.”

 

la/bg

Parti e re në Turqi? Erdoganit i ikin miqtë

ErdoganPushteti i presidentit turk, Erdogan nuk është më ai i dikurshmi. Ish-ministri i Financave, Ali Babacan po e përdor këtë moment që të krijojë një parti të re.

Ish-ministri i Financave dhe bashkudhëtar për një kohë të gjatë i presidentit turk, Ali Babacan ka bërë të ditur, se me ndihmën e presidentit të dikurshëm turk, Abdullah Gül do të krijojë një parti të re në vjeshtë. Në opinionin turk ndërkohë është përfolur, se projektit po i jepet vetëm dora e fundit. “Po punohet që të zhvillohet një vizion i një përmase globale”, thotë një person nga rrethi i afërt i themeluesit të partisë.

Kush e njeh Babacan, e di se sa pretendues është ish-ministri. Para se ta bëjë diçka publike, ai e planifikon çdo detaj. Babacan është një emër shumë i njohur për aftësitë e tij drejtuese në politikën ekonomike të Turqisë. Nuk ka asnjë çudi që krijimi i partisë së re pritet me shumë interes. Njëra palë thotë, se ai është njeriu që do t’i japë fund lojës së AKP-së, Babacan ka kapacitetin të bëhet president, thonë të tjerët. Krahas Babacan përmenden edhe emra të tjerë të njohur që mund t’i bashkangjiten partisë së re. Sadullah Ergin, që kanë qenë ministër i Drejtësisë, Besir Atalay që u angazhua për procesin e paqes me kurdët, ish-kreu i Gjykatës Kushtetuese, Hasim Kilic apo ish-ministri i Ekonomisë, Mehmet Simsek.

Protestat e Gezit si pikënisje

Duhen kujtuar protestat e Gezit në vitin 2013 për të kuptuar, se pse emrat e përmendur më lart i kthejnë kurrizin Erdoganit dhe ndërmarrin një iniciativë të tyren. Atëherë kaloi pa vëmendje në opinion, që disa politikanë donin një qëndrim shumë më diplomatik se presidenti turk. Në fund të fundit mes protestuesve kishte edhe fëmijë të politikanëve të AKP-së. Baballarët kishin dëshiruar atëherë një qëndrim më pajtues. Megjithatë ata nuk e hapën gojën. (shën. red: Në protestat  e Parkut Gezi shpërtheu një valë proteste në mbarë Turqinë kundër një projekti ndërtimi të planifikuar në hapësirën e Parkut Gezi në Stamboll. Protestat u shkallëzuan, kur policia ndërhyri me dhunë kundër demonstruesve. Qeveria turke u desh të dëgjonte atëherë shumë kritika.)

Nuk është se nuk kishte atëherë qëndrime të ndryshme tek AKP, por jashtë nuk depërtoi asgjë. Sipas një analisti politik, kjo temë është pengesa më e madhe për vetë partinë e Babacanit. Në kohët më të vështira ai nuk ka qenë aspak kritik. Ai vazhdoi punën si më parë. Sipas këtij analisti, sa kohë që Babacan nuk reflekton, ai nuk është letër e bardhë. I njëjti problem shfaqet edhe për personat e tjerë, që janë pjesë e grupit që do të themelojë partinë e re. Kjo shpjegon po ashtu, pse ka përpjekje për të prezantuar fytyra të reja të pakonsumuara, mes tyre edhe akademikë nga jashtë.

“Babacan duhet të shpjegojë pozicionin e tij”

Një vëzhgues politik, që e ndjek me vëmendje krijimin e partisë së re, thotë, se vetëkritika e Babacanit është e rëndësishme, por më e rëndësishmja është një vizion i qartë për të ardhmen. Vizioni do duhej të ishte, që ata do bëjnë të kundërtën e asaj që ka bërë partia AKP në shtatë vitet e fundit. Nuk do kishte pasur krizë ekonomike në këto përmasa, nëse do t’i kishte ardhur radha rregullimit financiar të Babacanit.

Babacan punoi vetë për një rregullim të tillë si ministër, por u pengua nga Erdogani. Në një debat në vitin 2010, Erdogan tha që nuk është e nevojshme për të krijuar një FMN shtojcë (FMN i ofron programet e ndihmës kundrejt reformave strukturore). Në fund projekti i Babacan u bllokua, megjithëse ai ishte shumë i rëndësishëm për të. Babacan atëherë ka qenë shumë i zemëruar, por e pranoi gjendjen dhe iu kthye axhendës së përditshme.

Babacan ka imazhin e një njeriu me vizion, punëtor dhe të menduar. Nga ana tjetër ka kritika. Ai duhet të kishte mbajtur më shumë qëndrim të qartë, sepse ishte në mesin e skenës politike, kur në Turqi demokracia po rrezikohej, kishte poste të rëndësishme dhe nuk shfaqi asnjë rezistencë. Teserën e AKP-së ai ende nuk e ka dorëzuar. Megjithatë në vitin 2023 në zgjedhjet në Turqi, partia e Ali Babacan mund të jetë një alternativë e rëndësishme për partinë qeverisëse, AKP. Por para, se të ecet me partinë e re drejt së ardhmes, duhet të sqarohet njëherë qëndrimi i tij në të shkuarën.

(Burimet e autorit Murat Sabuncu mbrohen. Prandaj nuk përmenden emrat e personave që kanë dhënë të dhëna.)

dw

100 vjet më parë: Traktati i Versajës

Traktati i VersajesGeorge (angli), Clemenceau (France), Orlando (Itali) dhe Wilson (ShbA) – Etërit e Traktatit të Versajës

Armët kishin pushuar qysh në nëntorin e vitit 1918, por Lufta e Parë Botërore u mbyll zyrtarisht shtatë muaj më pas. Gjermania i quajti të padrejta vendimet e marra, por i miratoi me protesta të mëdha.

Shpresat e Philipp Scheidemann për rrethana lehtësuese mbetën të paplotësuara. Kancelari i shquar i Gjermanisë, i cili kishte dalë nga revolucini, i konsideronte të papranueshme vendimet e marra në Konferencën e Paqes në Paris. “Cila do të ishte ajo dorë që nuk do të ishte tharë nëse do ta vinte vendin në pranga të tilla?”, thoshte socialdemokrati. Scheidemann, i cili më 9 nëntor 2018 kishte shpallur Republikën e Vajmarit. Ai përshkruante me këto fjalë gjendjen mbisunduese në vendin  e tij.

Traktati i Paqes rezultoi si një hipotekë e rëndë për demokracinë e re. Rajhu gjerman ishte i detyruar të paguante miliarda si reparacione lufte, humbi kolonitë në Afrikë, Azi dhe Oqeanin Paqësor dhe duhej t’u  dorëzonte shteteve të tjera edhe 13 përqind të territorit: Alsace-Lorraine shkoi në Francë, një pjesë e madhe e Prusisë perëndimore iu dhanë Polonisë. E veç kësaj, fuqitë fitimtare të udhëhequra nga Shtetet e Bashkuara, Britania e Madhe, Franca dhe Italia, i shpallën Gjermaninë dhe aleatët e saj përgjegjësit e vetëm për luftën. Ata i kishin “detyruar” kundërshtarët e tyre të futeshin në luftë dhe ishin përgjegjës për “të gjitha humbjet dhe dëmet e tyre”.

Gjermania detyrohet të nënshkruajë

Më 28 qershor 1919, u vulos Traktati i Paqes në Pallatin e Versajës, pranë Parisit, pa nënshkrimin e kancelarit gjerman, Scheidemann, i cili sapo kishte dhënë dorëheqjen. Por Gjermania u detyrua më pas ta nënshkruante, edhe pse nuk pajtohej fare me të. Fituesit e luftës e kishin kërcënuar se do ta pushtonin me trupa.

Renania ishte tashmë e pushtuar që nga armëpushimi i 11 nëntorit 1918. Për shkak të kushteve të ashpra të Traktatit të Versajës, në perceptimin gjerman ishte një “paqe e diktuar”. Historiani nga Marburgu, Eckart Conze, thotë se gjermanët nuk u përfshinë fare në bisedimet e paqes dhe nuk kishin fare gisht në hartimin e traktatit.

Protesta Berlin kunder VersajesProtesta kundër Traktatit të Versajës në Berlin, 1919

Edhe pse Gjermanisë iu vunë kushte të vështira, ajo mundi të mbetej një shtet komb i fuqishëm në mes të Evropës. Përveç kësaj, reparacionet e vendosura në fillim u modifikuan për shkak të paaftësisë së Gjermanisë për të paguar. Gjermania arriti ta ulë shumën prej 132 miliardë Markash që vendosën fuqitë fitimtare në vitin 1921 deri në 36 miliardë. Në vitin 1932 pagesat u pezulluan komplet për shkak të Krizës Botërore, kujton Conze, një moment së paku pozitiv ky për Gjermaninë.

Djathtistët dhe Hitleri

Kundërshtarët djathtistë të Republikës e përdorën Traktatin e Versajës si një instrument “për të luftuar demokracinë dhe për ta shkatërruar atë”, thotë Conze. Vrasjet politike nuk ishin të rralla. Viktima më e famshme ishte Ministri i Jashtëm, Walter Rathenau, i cili u qëllua në 1922 nga ekstremistët e krahut të djathtë në Berlin. Për ta  liberaldemokrati ishte një simbol i urryer i të ashtuquajturës “politikë të përmbushjes” kundër fuqive fitimtare të Luftës së Parë Botërore.

Traktati i Versajës nuk e realizoi dot shpresën për paqe të qëndrueshme. Me ardhjen në pushtet të Adolf Hitlerit, koha e vetëpërmbajtjes së gjermanëve mori fund. Nazistët u armatosën, megjithëse nuk u lejohej, dhe krijuan aleanca të reja me vende fashiste si Italia dhe Spanja. Politika paqësuese e Britanisë nuk pati rezultat. Shtetet e Bashkuara të Amerikës nuk luanin më një rol aktiv në Evropë. Dhe Lidhja e Kombeve, e themeluar nën Traktatin e Paqes, u tregua shumë e dobët për të parandaluar katastrofën e ardhshme globale.

Conza thotë se së paku, pas Luftës së Dytë Botërore, u nxorën mësime më të mira: nën udhëheqjen e SHBA-ve u krijuan “organizata shumëpalëshe dhe një sistem ndërkombëtar me bazë rregullash”. Ky rend duket se u përhap në të gjithë botën pas rënies së Murit të Berlinit në vitin 1989 dhe në fund të Luftës së Ftohtë. “Sot, megjithatë, bota përballet me më shumë sfida se kurrë më parë.” Një nacionalizëm i ri dhe unilateralizëm, ushqyer nga populizmi dhe autoritarizmi, kërcënojnë stabilitetin e rendit ndërkombëtar. Presidenti francez Emmanuel Macron paralajmëron për “demonët e vjetër” të periudhës së dy luftërave, të cilët janë zgjuar sërish. “Kjo është një tjetër arsye pse ‘Versaja’ sërish na duket kaq afër” thotë Conze.

dw / Marcel Fürstenau

Konferenca e Paqes, Paris 1919, dhe Shqipëria

Me 18 janar 1919, filloi punimet Konferenca e Paqes e Parisit në një nga sallat luksoze të Ministrisë së Punëve të Jashtme të Frances. Konferenca e Paqes, e para e këtij lloji për nga formati i pjesëmarrësve dhe problemet që pritej të zgjidhte, u mblodh pas konfliktit të madh botëror 1914-1918. Fituesit e luftës u mblodhën për të vendosur një rregull të ri botëror që katastrofa të tilla mos të ndodhnin më. Për herë të parë mbërriti në Evropë Presidenti amerikan Wilson duke ballafaquar dy këndvështrime të ndryshme për rregullimet e pasluftës, atë amerikan mbështetur në 14 pikat e Willsoni ku spikaste parimi i vetvendosjes, dhe traditën e vjetër evropiane mbështetur në parimin e ruajtjes së ekujlibrave midis fituesve e shmangien e luftës. Në fakt në 20 vite filloi konflikti i dytë botëror duke nxjerrë në pah gabimet e vendimarrjes në Paris 1919. Zyrtarisht Konferenca e Paqes zgjati deri në vitin 1920, por në gjashtë muajt e parë të saj u morën vendimet kyçe dhe u vunë në lëvizje zinxhirët jetikë të ngjarjeve.
Në muajt që kaluan në Paris, në një hapësirë të re gjeopolitike të krijuar pas shembjes së 4 perandorive, paqbërësve iu desh; të vijëzonin kufij të rinj në hartën e Evropës, por edhe të mendonin për Azinë, Afrikën e Lindjen e Mesme, të përballeshin me nacionalizmat që lindën e u zunë vendin perandorive, të hartonin traktat paqeje me Gjermaninë, Austrinë, Hungarinë e Bullgarinë, por edhe të gjenin mjetet që të shmangnin një konflikt tjetër e të ofronin siguri kolektive. Një i tillë do të ishte krijimi i Lidhjes së Kombeve. Kryetari i Konferencës, kryeministri francez Klemanso, iu ankua një kolegu “ Eshtë shumë më e thjeshtë të bësh luftë se të bësh paqe”.
Shqipëria gjatë Luftës së Parë Botërore ishte kthyer në një shesh betejash midis paleve kundërshtare të cilat në fund të saj u ndanë në fitues e të humbur. Elita politike shqiptare u angazhua që atdheu i tyre të mos humbiste në pazaret e mëdha të Konferencës së Paqes, dhe të gjendej një mbështetës i madh dhe i interesuar për Shqipërinë midis Fuqive fituese të luftes. Më të interesuarat dhe simpatizante të pavarësisë së Shqipërisë ishin Italia dhe SHBA.
Në dhjetor 1918 nën kujdesin e Italisë, një ndër mbeshtetëset e pavarësisë së Shqipërisë në 1913, u krijua Qeveria e Përkohshme e Durrësit e cila do të dërgonte delegacionin e saj zyrtar si përfaqësuese në Paris, të kryesuar nga kryeministri Turhan Pasha. Në Paris mbërriti edhe një delegacion i kryesuar nga Esat Pasha në cilësinë e kryetarit të vetëshpallur të qeverisë shqiptare. Ky dualizëm në përfaqsim nuk i bënte dobi trajtimit të statusit të Shqipërisë i cili pas Luftës së Parë Botërore dhe ndryshimeve të ndodhura ishin vënë përsëri në diskutim. Në kryeqytetin francez, për të mbështetur qeverinë e Durrësit dhe të ardhmen e pavarësisë së Shqipërisë dhe kufijve të saj territorial, mbërritën edhe përfaqësues të kolonive shqiptare në SHBA, Rumani, Turqi, etj, të cilat herë pas here organizonin takime të përbashkëta me delegacionin zyrtar të Shqipërisë.
Në ceremonine e festimeve për Ditën e Pavarësisë së Amerikës, në 4 korrikut 1918, Fan Noli i ftuar si përfaqësues i shqiptarëve në Amerikë, arriti të takonte presidentin Willson dhe ti fliste për Shqipërinë dhe nevojën për mbështetje nga SHBA në Konferencën e Paqes. Pasi e dëgjoi me vëmendje Nolin, Willson u përgjigj “ Une do të kem një zë në Konferencën e Paqes dhe do ta përdor këtë zë edhe në emër të Shqipërisë”, .
Shqiptarët kudo ndodheshin, mbështetën platformën dhe qëndrimin e delegacionit shqiptar për rinjohjen e pavarësisë së Shqipërisë dhe paprekshmërinë se saj territoriale duke korrigjuar gabimet e së shkuarës. Ata demostruan kohezion e vitalitet, duke lënë mënjanë përkatësinë fetare e krahinore, duke demostruar në këtë mënyrë vlerat më të mira evropiane në mbrojtje të të drejtave të tyre .
Nga Konferenca e Paqes në Paris, Shqipëria doli pa një zgjidhje finale për çështjen e statusit të saj dhe kufijve tokësorë, por ama shpëtoi nga platformat copëzuese të trungut të saj të diskutuara në këtë Konferencë, e kjo falë mbështetjes së madhe të SHBA. Çështja shqiptare do të ridiskutohej përsëri në Konferencën e Ambasadorëve 1921, ku do të merrej vendimi final për Shqipërinë në kushte të reja pas krijimit të Lidhjes së Kombeve 1920.

punetejashtme.gov.al

Replika mes Malit të Zi dhe Serbisë për shkak të Kishës Ortodokse Serbe

PodgoricaAmbasadori i Serbisë në Podgoricë, Zoran Bingulac, u ftua të enjten në një takim urgjent në ministrinë e Punëve të Jashtme të Malit të Zi, për shkak të asaj që është cilësuar si gjuhë ofenduese e zyrtarëve serbë lidhur me projektligjin për liritë fetare në vendin e vogël buzë Adriatikut.

Projektligji parasheh hartimin e një regjistri të të gjitha objekteve fetare dhe zonave që dikur ishin pronë e Mbretërisë së Pavarur të Malit të Zi, para se të bëhej pjesë e Mbretërisë së serbëve, kroatëve dhe sllovenëve, (që më vonë u shndërrua në Jugosllavi) që dominohej nga serbët në vitin 1918. Mbreti i atëhershëm Aleksandër Karaxhorxheviç, më 1919 e zhbëri kishën malazeze dhe krejt pasuria e saj i kaloi Kishës Ortodokse Serbe.

Sipas projektligjit, bashkësitë fetare duhet të ofrojnë dëshmi mbi të drejtat pronësore.

Kisha Ortodokse Serbe akuzon qeverinë e Malit të Zi se po planifikon konfiskimin e pronave të saj. Megjithëse qeveria e mohon një gjë të tillë, reagimet ndaj projektligjit ishin të ashpra nga shefi i Kishës serbe por edhe zyrtarët e Serbisë.

Ambasadori serb u thirr pas komenteve të ministrit serb të Inovacionit dhe Zhvillimit Teknologjik, Nenad Popoviç, i cili tha se miratimi i një projektligjit të tillë, është një akt armiqësor ndaj popullit serb dhe shtetit të Serbisë.

“Mali i Zi është një shtet i vjetër serb, i krijuar nga (dinastia) Nemanjiqët dhe Shën Sava. Presidenti Milo Gjukanoviç dhe regjimi i tij kriminal po ia marrin Serbisë atë që është më e ndritshme – historinë, emrin dhe mbiemrin e saj”- tha ministri serb Popoviç.

Sekretari shtetëror i Malit të Zi, Zoran Jankoviç, shfaqi shpresën se Beogradi zyrtar do të distancohet nga deklaratat e tilla.

“Kualifikimet e rënda në llogari të presidentit Milo Gjukanoviç janë të papranueshme dhe nuk janë në përputhje me marrëdhëniet e mira fqinjësore si dhe nuk kontribuojnë në bashkëpunimin e përgjithshëm të të dy vendeve”- tha Jankoviç.

Marrëdhëniet e Kishës Ortodokse Serbe me qeverinë pro-perëndimore të Malit të Zi, vazhdimisht ishin të përkeqësuara. Derisa Kisha e akuzon qeverinë se synon shkëputjen e vendit nga trashëgimia serbe, qeveria vlerëson se Kisha serbe është armiqësore ndaj pavarësisë së Malit të Zi.

Para pak ditësh, presidenti malazez, Milo Gjukanoviç, akuzoi Kishën Ortodokse Serbe (KOS) se po përpiqet ta ruajë infrastrukturën e Serbisë së madhe në Mal të Zi, ndërsa ka theksuar se do ta ripërtërijë Kishën Ortodokse të Malit të Zi.

Për shumë politikanë dhe analistë malazez, definimi përfundimtar dhe rrumbullakimi i shtetësisë dhe qenies kombëtare, është kisha autoqefale malazeze dhe se pavarësia e saj, thonë ata, do t’u jepte fund veprimtarive shkatërruese të Kishës Ortodokse Serbe.

Qeveria e Malit të Zi ua ka ndaluar qëndrimin në këtë vend 30 priftërinjve të Kishës Ortodokse Serbe.

Bëhet me sy makina pa shofer

Sally Frykman nga kompania Velodyne Lidar​Njihen si makina autonome, pa shofer, robotike ose makinat që drejtojnë veten. Sido që të jetë, ngadalë ato po bëhen pjesë e realitetit. Ndonëse do të duhet kohë që këto mjete transporti të bartin njerëzit në destinacionin e dëshiruar, prodhuesit e makinave tashmë kanë përfshirë në to teknologjinë që e bën ngarjen edhe më të sigurt. Një sensor që quhet Lidar, me rrezet që prodhon godet objektet dhe sinjalet i përdor për të krijuar harta tre-dimensionale në kohë reale.

Kjo kuti e vogël e vendosur në pjesën e sipërme të makinës ka një qëllim të madh. Është një sensor që nëpërmjet rrezeve, lejon automjetin të shikojë rrugën pavarësisht nga njeriu.

“Lidar shfrytëzon teknologjinë e dritës duke lëshuar rreze nga sensori që godasin objektin. Rrezet pastaj kthehen në sensor dhe kështu mblidhen të dhëna për distancën dhe kohën. Ky proces vazhdon duke mbledhur shumë të dhëna nga të gjitha objektet e zonës përreth”, thotë Sally Frykman nga kompania Velodyne Lidar​.

Kur makina lëviz, sensorët lidar grumbullojnë të dhëna përmes rrezeve dhe krijojnë hartën që lehtëson marrjen e vendimeve në komunikacion, kur duhet ulur shpejtësia, kur duhet shkelur gazi dhe kur duhet rrotulluar timoni.

“Pavarësisht nëse përpara ka një njeri, një qen apo një kamion, sensori Lidar i kthen në imazhe… Kjo është mënyra më e mirë për të përjetuar me shqisa botën përreth, duke e aplikuar këtë edhe në makinat vetëlëvizëse” , thotë Rick Tewell nga kompania Velodyne Lidar.

Jo të gjithë prodhuesit e makinave vetlëvizëse përdorin sensorin Lidar, i cili ka kohë që është në qarkullim dhe është përdorur për matjen e topografisë së Hënës. Kjo sepse çmimi mund të jetë i lartë. Pavarësisht teknologjisë që përdoret, shpresat janë që robotët të sjellin ngarje më të sigurt të makinës.

“Për ne si njerëz do të ishte më e sigurt dhe me më pak aksidente, duke pasur më pak vdekje në rrugët tona.”

Nevoja e shtimit të sigurisë në rrugë, ka nxitur prodhuesit e automjeteve të investojnë në teknologji, si sensori Lidar që i jep makinës sy mjaft të veçantë.