Kategoritë: Kosova

Lajmet nga Kosova

Çka presin Kosova dhe Serbia nga takimi i Berlinit

MerkelPresidenti i Kosovës Hashim Thaçi dhe ai i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, nuk presin që në takimin e Berlinit me (29.04) të ketë ndonjë marrëveshje finale Kosovë-Serbi.

Presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, nuk pret që në takimin e Berlinit për Ballkanin Perëndimor, që mbahet me datën 29 të  këtij muaji nën organizimin e Kancelares gjermane Angela Merkel dhe Presidentit francez Emmanuel Macron,  të ketë ndonjë propozim për marrëveshje Kosovë-Serbi. Në këtë mënyrë, Presidenti Thaçi hodhi poshtë spekulimet në disa medie të Prishtinës dhe ato të Serbisë, ku shkruhej se “po zhvillohen biseda të fshehta”, para takimit të Berlinit me synimin arritjen e një marrëveshje Kosovë-Serbi.

“Si president jam në konsultim të vazhdueshëm me partnerët ndërkombëtarë për zhvillimet në Kosovë dhe në Ballkanin Perëndimor. Takimi i Berlinit do të jetë vazhdimësi e interesimit të Gjermanisë dhe Francës për Kosovën dhe rajonin tonë. Ne e mirëpresim dhe e përshëndesim këtë iniciativë. Bazuar në konsultat që kam zhvilluar, nuk do të ketë asnjë plan që do të propozohet për marrëveshjen Kosovë-Serbi. Për më tepër, nuk ka asnjë agjendë të fshehtë prapa këtij takimi”, shkroi në profilin e tij Presidenti Thaçi. Ai thotë se nga takimi i Berlinit pret rikonfirmim të perspektivës evropiane për rajonin e Ballkanit.

“Deklarata retorike”

“Presim që, në fund, ky takim të rezultojë me një deklaratë retorike të përgjithshme, paraprakisht të dakorduar mes pjesëmarrësve, e cila ndër të tjera do të rikonfirmojë së paku perspektiven evropiane të rajonit tonë, thellimin e reformave sidomos në sundimin e ligjit, si dhe do të theksojë domosdoshmërinë e normalizimit të marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë. Për Kosovën do të ishte tepër dëshpëruese në rast se edhe në këtë takim, Franca dhe Gjermania, dështojnë të harmonizojnë qëndrimet e tyre për vendimin për liberalizimin e vizave për qytetarët tanë”, shkroi Presidenti Thaçi, duke rikujtuar se “Kosova mbetet vendi i vetëm i izoluar në Evropë”.

“Prandaj, të flasësh për perspektiven evropiane të Kosovës, qoftë edhe vetëm në mënyrë retorike, është më tepër se hipokrizi”, thotë Thaçi.

Edhe Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, nuk pret që nga takimi i Berlinit do të ketë ndonjë marrëveshje Kosovë-Serbi, por, e pranon që siç thotë “do të ketë biseda të vështira me përfaqësuesit shqiptar”.

“Bisedimet nuk kanë asnjë lidhje me asnjë zgjidhje për Kosovën, por atje tema e takimit do jenë taksat dhe vazhdimi eventual i dialogut me Prishtinën. Asnjë zgjidhje nuk është afër, kur bëhet fjalë për Kosovën. Priten bisedime të rënda me përfaqësuesit shqiptar, nuk do të jetë lehtë as me Merkel dhe Macron, por kjo nuk ka të bëjë me ndonjë zgjidhje për Kosovën”, citojnë mediet në Serbi, Presidentin Vuçiq. Presidenti i Serbisë, ka vënë një ultimatum për Kosovën që ta heq taksën ndaj mallrave të saj deri më datën (06.05), në të kundërtën do të ndëmerr siç thotë, “kundërmasa ndaj Kosovës”.

“Nëse taksa ndaj mallrave serbe nuk hiqet deri më 6 maj, atëherë do të mbahet një seancë speciale e Komitetit Kryesor të (SNS)-së në Serbi, në të cilin do të dalim me masa kundër Prishtinës”, citohet Aleksandar Vuçiq.

Haradinaj dhe taksat

Kryeministri i Kosovës, Ramush Haradinaj, vazhdon ta mbajë qëndrimin se taksa ndaj mallrave të Serbisë mund të hiqet vetëm atëherë kur Serbia ta njoh pavarësinë e Kosovës. “Nuk po paragjykoj çka do ndodhë me 6 dhe pas 6 majit, por ajo që po apeloj tek të gjithë vendimmarrësit në Serbi është që në vend të ultimatumeve duhet t’i kthehemi  tavolinës dhe të arrijmë një marrëveshje për njohje reciproke. Është pa që ultimatumet, kërcënimet, nuk japin rezultate të duhura në Ballkan dhe tavolina, marrëveshja mund të na çon përpara. Udhëheqësit serbë të ulen e ta arrijmë një marrëveshje për njohje reciproke me Kosovën në kufijtë ekzistues”, tha Ramush Haradinaj.

Nga ana tjetër, Kryetari i kuvendit të Kosovës Kadri Veseli, thotë se “çështjet e hapura me Serbinë duhet të përfundohen në mënyrë që të hapet ardhmëria evropiane për vendin”.

“Unë besoj që do të bëhemi bashkërisht, pushteti dhe opozita që t’i lëmë inatet mes vete dhe të përfundojmë çështjen me Serbinë. Kosova është shtet i pavarur e sovran dhe nuk ka asnjë dilemë dhe ne po flasim vetëm për raportet Kosovë-Serbi drejt Bashkimit Evropian, por në çështjen e së ardhmes së Kosovës, ne as që do të hapim diskutim për atë çështje për vet faktin se territori dhe institucionet janë një e të pandashme dhe janë të qytetarëve të Kosovës”, ka thënë Kadri Veseli.

Pritjet e analistëve

Sidoqoftë, takimi i Berlinit me datën 29 prill, ndodhë në kohën kur ka një ashpërsim të retorikes politike Prishtinë-Beograd dhe në periudhën e bllokadës së dialogut ndërmjet dy vendeve. Naim Rashiti, udhëheqës i Institutit Ballkanik për Politika Zhvillimore, thotë se “takimi në Berlin më 29 Prill, i liderëve të BE-se, Gjermanisë e Francës me vendet e Ballkanit ka për qellim të i jap shtytje:

– Miratimit të negociatave për Republikën Veriore të Maqedonisë,

– Shtytje përpara për fillimin e negociatave për Shqipërinë po ashtu, edhe pse gjithnjë e më e vështirë. Por ende duhet shtyrë ashtu që mos të ketë ndarje,

– Shtyrje përpara e vendimit për liberalizimin e vizave për Kosovën,

– Dhe tentime për të rinisur dialogun Kosovë-Serbi.

“Gjermania po bën përpjekje që duke pasur presidentin francez në takim të shtyj se paku tri pikat e para, sepse Franca ende po kundërshton. Ky takim do të jetë kyç për këto tri çështje, mund të jetë takim i lajmeve të mira dhe takim i lajmeve shumë të këqija. Ceshtja e dialogut Kosovë Serbi është më e komplikuar sepse as këto dy vende nuk do të mund të përparojnë dialogun shumë, pa BE-në dhe SHBA-së”, thotë njohësi i politikave Ballkanike Naim Rashiti.

Qëndrimi i Gjermanisë lidhur me dialogun Kosovë-Serbi është që dialogu duhet të vazhdojë për normalizimin e marrëdhënieve. Këtë e thanë në Prishtinë dy deputetët e Bundestagut Gjerman, Peter Bayer nga (CDU)  dhe Christian Schmidt nga (CSU) që ishin për vizitë në Kosovë në fillim të këtij muaji. Ata thanë se “Kosova dhe Serbia, duhet të vazhdojnë dialogun për normalizimin e marrëdhënieve”, por, ata janë “kundër këmbimit të territoreve”.

dw

“Der Standard”: Në Berlin “varroset” ideja e shkëmbimit të territoreve – Merkel propozon status të veçantë për veriun e Kosovës

MerkelMë 29 prill, kancelarja gjermane është nikoqire e një samiti të Ballkanit në Berlin. Dhe siç shkruan mediumi austriak Der Standard, “diskutimi rreth ndryshimeve të kufijve sipas kritereve etnike duhet të varroset aty”.

Më 29 prill, në Berlin do të mbahet një “Samit i Ballkanit Perëndimor” me iniciativën e kancelares Angela Merkel dhe presidentit francez Emmanuel Macron.

Të ftuar janë të gjithë liderët nga rajoni dhe kryeministrat e Sllovenisë dhe Kroacisë, si dhe presidentët e Serbisë dhe Kosovës, Aleksandar Vuçiq dhe Hashim Thaçi.

Sipas diplomatëve, shkruan DerStandard, përcjell Telegrafi, qëllimi i takimit në Berlin është “për të varrosur planin e shkëmbimit të territoreve”.

Ideja ishte që të “shkëmbejnë” zonat në veri të Kosovës dhe Serbinë jugore, sipas kritereve etnike.

Koncepti u mbështet nga shefja e politikës së jashtme të BE-së, Federica Mogherini, komisioneri i BE-së, Johannes Hahn, këshilltari i Sigurisë i SHBA-së, John Bolton, Austria dhe Hungaria – një koncept që është diametralisht i kundërt me politikën e Ballkanit Perëndimor deri më sot.

Por, siç shkruan mediumi austriak, kancelarja në Berlin tani dëshiron të sugjerojë se veriu i Kosovës do të ketë një lloj statusi të veçantë – që është ankoruar edhe në idenë e Komunave Serbe, për të cilën ishte rënë dakord nga të dyja palët në Bruksel në vitin 2013, por akoma nuk është implementuar.

Madje, edhe një mbështetës i hapët i zonës së këmbimit si këshilltari politik Ivan Krastev tani thotë: “Përshtypja ime është se negociatat kanë humbur vrullin. Në këtë kuptim nuk do të ketë shkëmbim të territorit”.

Sipas Der Standard, ideja e një shkëmbimi të tillë ka shkaktuar frikë sidomos në mesin e serbëve në jug të Kosovës.

Ndërkohë, sipas diplomatëve, edhe SHBA tanimë janë distancuar nga sugjerimi, sepse siç thuhet, e kanë kuptuar se kjo do të sjellë probleme legale dhe të sigurisë dhe se fizibiliteti është i diskutueshëm.

Në këtë drejtim, shkruan Der Standard, përcjell Telegrafi, vlerësohet të jetë me rëndësi “një marrëveshje e mirë” në mes të Serbisë dhe Kosovës, se sa një marrëveshje e shpejtë.

Franca gjithashtu është e mendimit se përparësia e parë në Ballkan është të prezantojë më shumë sundim të ligjit.

Qëllimi i marrëveshjes ndërmjet Kosovës dhe Serbisë është për të normalizuar marrëdhëniet mes dy shteteve në kuadër të qasjes së BE-së.

Ky medium ka sjellë edhe një mendim të Albert Rohan, bashkautor i Planit të Ahtisarit, i cili përbën bazën kushtetuese në Kosovë.

“Ne supozuam se njerëzit në Ballkan në shekullin 21 mund të kapërcejnë të menduarit fisnor mesjetar dhe janë në gjendje të jetojnë në shoqëri multietnike. Ndoshta ka të bëjë më shumë me faktin se tani ka një administratë të re amerikane, e cila një shkëmbim të mundur territorial e ka vënë në konsideratë”, citohet të ketë thënë Rohan, i cili ka paralajmëruar se “nëse plani i Ahtisaarit do të shkatërrohej nga një shkëmbim territorial, të gjitha të drejtat e pakicave dhe kuadri i përgjithshëm do të vihen në pikëpyetje”. /Telegrafi/

Europa ime: Beteja e fundit e Merkelit zhvillohet në Ballkan

BodoNë konfliktin mes Kosovës dhe Serbisë është në lojë trashëgimia e kancelares Merkel në politikën e jashtme, stabiliteti i Europës, por edhe e ardhmja e aleancës perëndimore, mendon Bodo Weber.

Në negociatat e drejtuara nga Bashkimi Europian mes Kosovës dhe Serbisë për një marrëveshje gjithëpërfshirëse e përfundimitare për normalizimin e plotë të marrëdhënies  së dyanshme vihet re që nga fillimi i vitit një ofensivë e madhe diplomatike e SHBA për të arritur një marrëveshje bazuar në idenë e këmbimit të territoreve. Ideja publikisht u propagandua nga presidentët e Kosovës dhe Serbisë, Hashim Thaçi dhe Aleksandar Vuçiq, në verën e vitit 2018. Sidomos Beogradi nuk është lodhur të flasë për “kompromis” që nga fillimi i fazës finale të dialogut politik në vitin 2012 nën drejtimin e kancelares, Angela Merkel.

Presidenti Thaçi solli për herë të parë idenë e këmbimit të veriut të banuar kryesisht me serbë në Kosovë me territorin serbojugor të Luginës së Preshevës të banuar kryesisht me shqiptarë, përfshirë edhe njohjen reciproke të të dy vendeve. Për këtë nuk kanë bërë bërë publik ndonjë plan asnjë nga të tre pjesëmarrësit, në bisedimet e mbajtura plotësisht sekret të drejtuara nga e ngarkuara e BE për Politikën e Jashtme, Federica Mogherini.

Aleancë jo fatsjellëse e liderëve autoritarë ballkanikë

Kundër këtij propozimi janë shprehur qeveria gjermane dhe kancelarja Merkel, që nga mbështetësit e idesë paraqiten si ideprishës. Pse duhet të jenë kundër një ideje të tillë BE dhe SHBA, pyesin ata, nëse të dyja palët bien dakord dhe pse?

Në të vërtetë në këtë propozim bëhet fjalë për diçka tërësisht tjetër, se e paraqesin protagonistët: Për një aleancë jofatsjellëse të dy liderëve autoritarë ballkanikë me të ngarkuarën e BE për Politikën e Jashtme dhe administratën e paparashikueshme të Trumpit, e cila kthen përmbys dialogun politik si parimet bazë të tre dekadave stabilizim dhe demokratizim të Ballkanit Perëndimor.

Pas luftës së Kosovës ishte Beogradi që e hodhi poshtë kompromisin realist, përfshirë edhe planin e të ngarkuarit të OKB-së, Matti Ahtisaari, të cilin Prishtina u detyrua ta zbatojë njëanshëm duke e shndërruar në rend kushtetues të Republikës së sotme të Kosovës. Vite më vonë ishte kancelarja Merkel, që përpjekjet e Beogradit për integrim në BE i përdori për zgjidhjen e konfliktit të ngecur të statusit, duke e lidhur anëtarësimin e Serbisë me njohjen e realitetit të humbjes së Kosovës, dhe kështu e mbështetur nga Britania e Madhe dhe SHBA arriti një sukses historik. Në Marrëveshjen e Prillit në vitin 2013, Beogradi e njohu faktikisht Kosovën. Kryeminisitri i atëhershëm, Ivica Daçiç foli publikisht, se politika dhe shoqëria e kanë gënjyer veten një dekadë me radhë, se Kosova është ende pjesë e Serbisë.

Negociatat sekrete si kthim politik mbrapa

Megjithëse BE asokohe nuk e kishte theksuar në mënyrë eksplicite pikën finale të dialogut, të dyja palët e kishin të qartë që kjo do të thotë normalizim i plotë i marrëdhënieve përfshirë dhe njohje e dyanshme. Kësaj i shërbyen edhe deklaratat e shprehura nga Merkel dhe ministri i atëhershëm i Jashtëm, Westerwelle, se koha  e ndryshimeve të kufijve në Ballkan ka marrë fund.

Prandaj negociatat e fundit sekrete paraqesin një kthesë të fortë politike në të kundërt. Motivimi i të dy aktorëve kryesorë është i ndryshëm: Për presidentin Vuçiq është përpjekja të përdorë dobësinë aktuale politike të BE për të nxjerrë më shumë se sa është e mundur nga kuadri i dialogut, për të cilin është rënë në ujdi. Në të njëjtën kohë ai kërkon të tërheqë vëmendjen nga problemet e brendshme politike, pasojë e konsolidimit autoritar-autokratik të pushtetit me tolerimin e perëndimit.

Kurse presidenti Thaçi i privatizoi negociatat përkundër të gjithë rezistencës të të gjitha partive politike të shqiptarëve të Kosovës, me shpresën e ikjes nga kërcënimi i një akuze nga Gjykata e Posaçme e BE për krime lufte në fundin e luftës së Kosovës.

Federica Mogherini, paaftësia e së cilës si negociuese e çoi dialogun në një krizë ekzistenciale tani përpiqet dëshpërimisht që dështimin e saj ta kthejë në sukses, duke e kthyer në parim mungesën e saj të parimeve. Emëruesi i përbashkët me administratën e Trumpit, i një aksi të pazakontë Bruksel-Uashington qëndron në detyrën e kalimit të parimeve perëndimore liberal-demokratike në favor të një “dealmaking” – ujdibërjeje, në kuptimin që “çdo lloj ujdie është ujdi e mirë”.

Këmbimi i territoreve do të destabilizonte Ballkanin

Pasojat potenciale të një këmbimi territoresh, legjitimimi shtojcë që perëndimi do t’i bënte parimit etnoterritorial tre dekada pas përfundimit të Luftërave Ballkanike do të ishin të paimagjinueshme: Eksodi i serbëve që jetojnë me shumicë në jug të Kosovës, që me vetëdije në llogarinë e Vuçiqit lihen mënjanë, do të ishte i pamënjanueshëm, i ndjekur nga konflikte edhe të armatosura mes popullatës serbe në shumicë dhe shqiptarëve të Kosovës në veri.

Do të pasonte destabilizimi etnonacionalist i të gjithë rajonit  nga Bosnje-Hercegovina deri në Maqedoni. Procesi i anëtarësimit të vendeve të Ballkanit Perëndimor do të harrohej për një kohë të gjatë. BE e dobësuar nga brenda nga populistët dhe nacionalistët do të rrezikohej ekzistencialisht edhe më shumë. Një ndarje etnoterritoriale e mbështetur nga aktorët perëndimorë do të kishte pasoja të mëdha në përballjen me Rusinë për ruajtjen e integritetit territorial të Ukrainës, me pasoja të paparashikueshme gjeopolitike.

Merkel duhet të marrë rol drejtues

Për kancelaren Merkel zhvillimi aktual do të thotë një lloj beteje e fundit në politikën e jashtme dhe europiane. Brenda BE, Merkeli si edhe ministri i saj i Jashtëm socialdemokrati, Heiko Maas janë shprehur më qartazi publikisht kundër idesë. Ky pozicion mbështetet nga shumica e vendeve anëtare, mes tyre edhe Spanja e Sllovakia, që nuk e njohin Kosovën. Por ato fshihen sa të munden pas Gjermanisë, duke shpresuar në rolin drejtues të kancelares. Merkel duket aktualisht, se po heziton t’i futet kësaj beteje për trashëgiminë politike në fund të epokës së saj.

Për të penguar një marrëveshje këmbimi territoresh me të gjitha pasojat e saj, duhet që kancelarja të rimarrë pozicionin e saj drejtues europian në dialogun politik. Në të njëjtën kohë, ajo duhet t’i japë të kuptojë publikisht si Beogradit edhe Prishtinës që në rast të një nënshkrimi të marrëveshjes së këmbimit të territoreve, për shkak të rrezikut për paqen dhe demokracinë në Ballkanin Perëndimor do të shuhej për një kohë të gjatë perspektiva e anëtarësimit në BE. Edhe Bundestagu mund të miratojë një rezolutë përkatëse të grupeve të ndryshme parlamentare.

Përveç kësaj Berlini duhet të grumbullojë pas vetes vende të tjera anëtare të BE për një iniciativë të rifillimit të negociatave të dialogut, të kuadrit fillestar të dialogut. Mbetet të pritet, nëse samiti i synuar më 29 prill, i thirrur nga kancelarja Merkel dhe presidenti francez, Emmanuel Macron do të jetë një hap i parë në këtë drejtim.

 

Bodo Weber është studiues i asociuar (Senior Associate) i Institutit Transatlantik të Këshillit për Politikën e Demokratizimit, DPC, me qendër në Berlin.

Simboli i eksodit: Nëna me foshnjen “e vdekur” në gji

Nena me foshnjen ne gjiFotografia e nënës nga Kosova, me foshnjen në duar, e shkrepur në vitin 1999 zuri vend në mediat më të mëdha botërore. Nëna me vajzën “e vdekur” u shndërruan në simbol të luftës dhe sakrificës.

Ivajë, Kaçanik, 3 shtator 1998. Lufta në Kosovë kishte marrë përmasa të jashtëzakonshme. Një pjesë e madhe e burrave ishte bashkuar me Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës, duke lënë bashkëshortet e tyre me të moshuarit dhe fëmijët. Ndër to ishte dhe Sherife Luta, 22 vjeç, shtatzënë, pak para lindjes.

“Kisha lindje shumë të vështirë. Shëndeti i lig nuk ishte e vetmja gjë që më shqetësonte. Edhe pse mjekët më kishin thënë të shkoja për të lindur në Prishtinë, ata (ushtarët serbë) nuk ma lejuan. Vajzën time, Besën, e linda në maternitetin e Ferizajt”, tregon Sherifja për Deutsche Wellen.

Ritregimi i të kaluarës e mbush me emocione të trazuara Sherifen, sot nënë e tre fëmijëve: një vajze dhe dy djemve. Rrëfimin për periudhën dramatike të 20 viteve më parë e nis nga e bija, e cila i përket gjeneratës së fëmijëve kosovarë të lindur në kushte lufte. Por sfida nuk ishte vetëm lindja.

Ikja me beben në gji

Ivajë, Kaçanik, 8 mars 1999. Kur Besa ishte vetëm 6 muajshe, Sherifes iu desh të linte shtëpinë e të kapërcente malet, për të shpëtuar nga forcat serbe që po afroheshin gjithnjë e më tepër në fshat. Me familjen e të shoqit dhe familjen e saj ajo nis rrugëtimin drejt Maqedonisë, shtet kufitar me Kaçanikun. Nuk kishte kohë të merrte rrobat me vete. Në furrë la bukën që po piqte për familjen, mori vajzën dhe dolën nxitimthi.

Vështirësitë e së kaluarës sot duken si një ëndërr e keqe për familjen Luta, e cila pas luftës ka ndërtuar një shtëpi të re në Kaçanik të vjetër. Besa vijon studimet në vitin e dytë në degën “Shkencat Politike” në Ferizaj. “Këto histori i kam dëgjuar nga nëna ime. Duke u rritur, kam nisur të kuptoj realitetin dhe sfidat e saj, babait tim dhe të gjithë shqiptarëve. Të njëjtat vështirësi dhe sfida kanë kaluar edhe shokët dhe shoqet e gjeneratës time. Shpeshherë bisedojmë dhe i rrëfejmë njëri-tjetrit këto histori. Ato janë aq të ngjashme dhe aq të ndryshme njëkohësisht nga njëra-tjetra” – i thotë Besa Luta DW-së.

Fotografia që shkroi historinë

Sherife Luta nuk di ta thotë me saktësi datën, se kur u shkrep fotografia që e shndërroi atë dhe të bijën, Besën, në simbolin e eksodit të refugjatëve kosovarë të luftës që u strehuan në Maqedoni. “Nuk e mbaj mend nëse ka qenë data 3 apo 4 prill i vitit 1999. Por momentin e shkrepjes së fotografisë e kam të freskët si sot. Atë ditë kishte shumë kameramanë dhe fotografë. Madje me kërkuan që edhe të jepja intervistë, por nuk pranova. Isha shumë e lodhur”,  rrëfen Sherifja, asokohe 22 vjeç.

Deri në vitin 2000 ajo dhe familja e saj nuk e kanë ditur ekzistencën e fotografisë. Ishte bashkëshorti i saj, Mirvati, i cili sheh në një reklamë të madhe në një rrugë të Prishtinës fotografinë e gruas dhe vajzës së tij. Me kalimin e viteve, ata nisën të kuptonin rëndësinë e madhe të fotografisë dhe kopertinës së revistës së famshme botërore “TIME”, e cila kishte vlerësuar që rrugëtimin e kosovarëve që i iknin forcave militare serbe ta rrëfente nëpërmjet këtij çasti. Vonë kuptuan që nënë e bijë ishin tashmë një pjesë e historisë së Kosovës. “Ajo fotografi është gjithçka. Tregon sakrificën e jashtëzakonshme të nënës time, që më mbajti në gji me javë të tëra duke ecur maleve. Ajo është simbol i sakrificës së gjithë popullit tonë”, thotë Besa Luta.

Por fotografia kapi vetëm një prej çasteve të vështira të vuajtjeve të Sherifes, e cila me foshnjën 6 muajshe nisi luftën e saj për mbijetesë, që nga 8 marsi e deri në javën e parë të prillit. “Në një moment, kur ishim të strehuar në një shtëpi me 300 refugjatë të tjerë, Besa nuk po qante më. Ajo kish ngrirë nga i ftohti dhe nuk kishte çfarë të pinte. U trembëm shumë. Në ato momente, kunata ime e merr vajzën dhe e fut në furrën për pjekjen e bukës, që të shkrinte. Në fakt, të gjithë mendonim se ka vdekur. Mund të kenë kaluar 10 minuta, kur befas Besa nisi të qajë. E nxorëm nga furra dhe i hodhëm sipër një batanije – të cilën e ruaj ende si kujtim. Duartrokitjet e njerëzve nuk kishin fund”, tregon mes emocioneve Sherife Luta.

20 vite më pas…

Nëse lindjen dhe fëmijërinë i ka dëgjuar si histori të rrëfyera nga e ëma, sot Besa jeton rininë e saj në një Kosovë të lirë. “Kosova sot ka shumë probleme, por më e rëndësishme është se tashmë ajo është e pavarur dhe shpresoj që gjërat që aktualisht nuk funksionojnë, të përmirësohen me kalimin e kohës”.

Për të ardhmen ka shumë plane, e plani i parë është të kryejë studimet master. Besa nuk interesohet shumë për politikën në Kosovë. “Kur jemi në fakultet, miqtë e mi flasin në pjesën më të madhe të kohës për politikën. Vetëm i dëgjoj dhe kam preferuar të mos përfshihem asnjëherë në debate të tilla”, tregon duke buzëqeshur. Ajo nuk e ka menduar asnjëherë të ndërtojë një jetë jashtë Kosovës. “Kam shumë dëshirë të udhëtoj dhe të vizitoj vende të tjera të botës, por jetën dhe të ardhmen time i shoh këtu”. Ajo do të jetojë e qetë në Kosovë, vendin të cilin e do aq shumë dhe që në mënyrë të rastësishme e përfaqëson gjithmonë – së bashku me të ëmën.

 

Kosovë: Më 19 maj zgjedhje të jashtëzakonshme në veri

Kosova veriorePresidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, shpalli zgjedhje të jashtëzakonshme në katër komuna në veri. Kryetarët e këtyre komunave patën dhënë dorëheqjen për shkak të taksës së Prishtinës ndaj mallrave serbe.

Presidenti i Kosovës Hashim Thaçi, shpalli 19 majin datën e mbajtjes së zgjedhjeve të jashtëzakonshme në katër komunat e veriut të Kosovës të banuar me shumicë serbe. Katër kryetarët e komunave në veri të Kosovës, Mitrovicë e Veriut, Leposaviq, Zvecan dhe Zubin Potok, dhanë dorëheqje në fund të nëntorit të vitit të shkuar, në shenjë kundërshtimi dhe proteste ndaj vendimit të qeverisë së Kosovës për vendosjen e tarfiës shtesë prej 100% për mallrat e Serbisë dhe Bosnjes e Hercegovinës.

Në vendimin zyrtar të Presidentit thuhet, se “në mbështetje të kompetencave kushtetuese dhe ligjore, duke marrë parasysh shkresën e Ministrisë së Administrimit të Pushtetit Lokal dhe pas një procesi të konsultimeve përkatëse me partitë politike dhe Komisionin Qendror të Zgjedhjeve, Presidenti sot ka nxjerrë vendimin për caktimin dhe shpalljen e datës së zgjedhjeve të jashtëzakonshme për kryetar në komunat: Mitrovica e Veriut, Zubin Potok, Leposaviq dhe Zveçan. Në pajtim me këtë vendim, zgjedhjet e jashtëzakonshme për kryetarë në këto katër komuna të Republikës së Kosovës do të mbahen më 19 maj 2019”.

Deri tani vendimi i Presidentit për zgjedhje të jashtëzakonshme në katër komunat veriore të Kosovës të banuara me shumicë serbe, nuk është komentuar nga përfaqësuesit e serbëve të Kosovës.

Katër kryetarët serb të komunave veriore të Kosovës, në dorëheqjen e tyre me 27 nëntor të vitit të shkuar në një deklaratë të përbashkët për opinion, patën thënë se “Funksionimi i mëtejmë i qeverisjes lokale përmes sistemit të Prishtinës është pezulluar. Autoritetet dhe shërbimet komunale nuk do të funksionojnë dhe kuvendet komunale nuk do të mbajnë më takime. Ky vendim është përfundimtar dhe do të mbetet në fuqi derisa Prishtina nuk i tërheq të gjitha masat diskriminuese”, pati thënë Dejan Gureshiq, kryetari i Kuvendit të Mitrovicës së Veriut. Katër kryetarët e komunave veriore patën nënshkruar një deklaratë të përbashkët ku thuhej se “vendimi për dorëheqje është marrë për shkak të ngritjes së taksës në 100% për mallrat serbe, përmes së cilës serbëve të Kosovës u është kërcënuar e drejta për jetesë, për shërim dhe mbijetesë gjë që çon në krizë edhe më të thellë”.

Qeveria e Kosovës në atë kohë nuk i pati pranuar dorëheqjen e katër kryetarëve të komunave në veri të Kosovës, duke thënë se “dorëheqjet nuk mund të pranohen pasi në letër dorëheqje, kryetarët serbë të këtyre komunave i janë referuar Republikës së Kosovës si “Kosova e Metohija”, emër ky që nuk figuron në Kushtetutën e Kosovës. Mirëpo, pavarësisht nga natyra e dorëheqjeve ose arsyetimi i tyre në letër, sipas ligjit aktual për zgjedhjet lokale, nëse kryetari i një komune mungon 30 ditë në vendin e punës pa arsye e humbet atë vend me ligj. E kjo u ndodhi edhe kryetarëve të komunave në veri të Kosovës.

Sidoqoftë, pavarësisht dorëheqjes së kryetarëve të komunave që sipas tyre shkas ishte “vendosja e taksës ndaj mallrave të Serbisë” qeveria e Kosovës nuk e ka ndërmend ta heqë taksën ndaj Serbisë. Presion qeverisë së Kosovës vazhdimisht po i bën edhe Serbia dhe Bashkësia Ndërkombëtare që ta heq taksën në mënyrë që t’i hapet rruga dialogut Kosovë-Serbi, por, kryeministri Ramush Haradinaj, vazhdimisht e përsërit që “taksa ndaj mallrave serbe mund të hiqet vetëm kur Serbia ta njohë pavarësinë e Kosovës”.

dw

Presidenti Thaçi: Zgjedhjet në veriun e Kosovës, më 19 maj

zgjedhjet ksPresidenti i Kosovës, Hashim Thaçi shpalli të hënën vendimin për mbajtjen e zgjedhjeve të jashtëzakonshme për kryetarë komunash në Mitrovicën e Veriut, Zubin Potok, Leposaviq dhe Zveçan, të banuara me shumicë serbe.

Zgjedhjet do të mbahen më 19 maj të këtij viti.

Të katër komunat janë pa kryetarë që nga 27 nëntori i vitit të kaluar kur ish kryetarët dhanë dorëheqje në shenjë proteste ndaj vendimit të qeverisë së Kosovës për të vendosur tarifa prej 100 për qind ndaj mallrave serbe.

Tarifat qenë vënë më 21 nëntor nga qeveria e Kosovës, si kundërpërgjigje ndaj fushatës serbe kundër shtetësisë së Kosovës, duke nxitur reagimin e zemëruar të Beogradit dhe serbëve të Kosovës.

Vendosja e tarifave bllokoi edhe procesin e bisedimeve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, ndërsa qeveria e Kosovës refuzoi të heqë dorë prej tyre me gjithë trysninë nga Bashkimi Evropian por edhe Shtetet e Bashkuara.

voa

Delegacioni i (pa)kompletuar i Kosovës zotohet t’u prijë negociatave

Delegacioni i ksQë kur ishte themeluar, më 15 dhjetor të vitit të kaluar, Delegacioni shtetëror i Kosovës për bisedimet me Serbinë, është kritikuar në vazhdimësi nga opozita dhe një pjesë e shoqërisë civile rreth kapaciteteve dhe nivelit të përfaqësimit. Po ashtu, ishin vënë në pikëpyetje edhe kompetencat dhe përgjegjësitë e këtij Delegacioni, marrë pasur parasysh faktin që i përfshirë në procesin e dialogut me Serbinë është edhe presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi.

Delegacioni, udhëhiqet nga Fatmir Limaj e Shpend Ahmeti, kryetarë të dy partive politike që nuk përfshihen në kuadër të subjekteve më të mëdha politike në Kosovë, Nisma Socialdemokrate dhe Partia Socialdemokrate. E para është në pushtet, kurse e dyta në opozitë.

Ditëve të fundit, ndërkaq, ky delegacion po kritikohet edhe për përfshirje të njerëzve jo-kompetentë në përbërjen e tij, të cilët kryesisht shihen si njerëz të afërm të dy bashkëkryesuesve dhe partive të tyre.

Anëtari i delegacionit shtetëror, Visar Ymeri, që është nënkryetar i Partisë Social Demokrate, tha për Radion Evropa e Lirë se marrëdhëniet e Delegacionit me institucionet e Kosovës, janë të rregulluara me Ligjin për delegacionin e Kosovës në dialogun me Serbinë, të miratuar dy muaj më parë nga Kuvendi i Kosovës.

Ymeri tha se Delegacioni shtetëror do të ketë bashkërendim me presidentin Thaçi për çështje të caktuara që dalin në procesin e dialogut, mirëpo përgjegjësia për të zhvilluar dialogun, sipas tij, është e Delegacionit shtetëror.

“Është e qartësuar me Ligjin për delegacionin shtetëror, përgjegjësitë dhe kompetencat e tij (delegacionit), që marrëdhënia do të jetë bashkërenduese dhe konsultative, varësisht prej çështjeve. Për takimet do të kemi bashkërendim, e për vendimmarrje, do të kemi konsultim me instanca tjera, mirëpo është përgjegjësi ekskluzive e Delegacionit shtetëror që ta zhvillojë këtë proces të dialogut me Serbinë dhe të merret vesh për marrëveshjen përfundimtare”, tha Ymeri.

Mirëpo, sipas pjesëtarëve të shoqërisë civile, ende ka shumë paqartësi në përgjithësi në lidhje me këtë proces.

Jeta Krasniqi nga Instituti i Kosovës për Drejtësi (KDI), tha për Radion Evropa e Lirë, se mungon uniteti edhe brenda Delegacionit shtetëror.

“Kemi parë që janë realizuar disa takime nga Delegacioni shtetëror në Bruksel. Nuk është raportuar në Kuvend se çfarë është diskutuar. Pra, mungon transparenca. Kemi parë që në fazën e fundit apo në takimin e fundit, kur dy bashkë-kryesuesit e delegacionit kanë qenë në Bruksel, ka pasur reagime nga anëtarët e tjerë të delegacionit, për vizitën e tyre dhe takimet që ata i kanë zhvilluar. Pra, duket që edhe brenda delegacionit ka qëndrime të ndryshme”, theksoi Krasniqi.

Ajo foli edhe për emërimet e disa personave të Nismës Social Demokrate dhe Partisë Social Demokrate, si anëtarë të Zyrës Administrative të Ekipit, duke thënë se emërime të tilla, e dëmtojnë procesin e dialogut dhe interesin e Kosovës.

“Personat e përfshirë duhet të jenë nga institucionet e shtetit, siç parashihet me Kushtetutën e Republikës së Kosovës dhe ekspertiza e nevojshme për këtë proces duhet të jetë e nivelit më të lartë të mundshëm në mënyrë që interesi i Kosovës të mbrohet”, u shpreh Krasniqi.

Kurse, deputeti i PSD-së, Visar Ymeri, tha se këta persona do të merren vetëm me punë administrative të delegacionit dhe se Ekipi negociator është ai që është mandatar në Kuvend.

“Aktualisht, i ka 9 anëtarë dhe do t’i ketë gjithsej 12, po presim edhe emërimin ose votimin e 3 anëtarëve shtesë, të cilët do të jenë një përfaqësues i komunitetit boshnjak ose komuniteteve në Kosovë, një anëtar nga shoqëria civile dhe një përfaqësues shtesë i opozitës”, tha deputeti Ymeri.

Në një postim në rrjetin social Facebook, deputeti tjetër i PSD-së, Frashër Krasniqi, kishte shkruar se Ekipi negociator për krijimin e Platformës Shtetërore, ka angazhuar disa prej ekspertëve më të mirë lokalë e ndërkombëtarë për Kosovën, në mesin e të cilëve Marc Weller dhe Ben Emerson.

Përveç kryesuesve të Delegacionit, Fatmir Limajt dhe Shpend Ahmetit, anëtarët e tjerë të tij janë edhe, Enver Hoxhaj nga Partia Demokratike e Kosovës, Avni Arifi nga Zyra e kryeministrit dhe Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës, Behgjet Pacolli, kryetar i Aleancës Kosova e Re, Mahir Yagcilar kryetar i Partisë Demokratike Turke si dhe Dardan Gashi, ministër i Diasporës në Qeverinë e Kosovës.

Anëtarë të delegacionit janë edhe Visar Ymeri dhe Dukagjin Gorani nga Partia Socialdemokrate, për të cilët po i mbajnë vendet e rezervuara për dy partitë opozitare, LDK dhe Vetëvendosje.

Dy partitë më të mëdha opozitare në Kosovë, Lidhja Demokratike e Kosovës dhe Lëvizja Vetëvendosje nuk janë pjesë e këtij ekipi. Përfaqësues të këtyre partive nuk e kishin pranuar ftesën e kryetarit të Kuvendit, njëherësh kryetar i Partisë Demokratike të Kosovës, Kadri Veseli, që t’i bashkohen Delegacionit shtetëror.

Zyrtarë të këtyre partive janë shprehur kundër këtij ekipi, derisa kanë akuzuar koalicionin qeveritar se po mundohet “të arnohet” me votat e një partie politike opozitare, duke aluduar në Partinë Social Demokrate, kryetari i së cilës, Shpend Ahmeti, është bashkë-kryesues i Ekipit negociator bashkë me kreun e Nismës Social Demokrate, Fatmir Limaj.

Dy partitë më të mëdha opozitare kanë refuzuar edhe thirrjen e presidentit të Kosovës, Hashim Thaçi, i cili u ka bërë thirrje partive parlamentare që të marrin përgjegjësitë e veta kushtetuese dhe ligjore në fazën përmbyllëse të dialogut me Serbinë që po zhvillohet në Bruksel, me lehtësimin e Bashkimit Evropian.

Po ashtu, një vend në këtë delegacion është i rezervuar edhe për shoqërinë civile, por edhe ai ka mbetur bosh.

Dialogu ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, vazhdon të jetë i bllokuar si pasojë e tarifës doganore që Qeveria e Kosovës ka vendosur për mallrat me origjinë nga Serbia dhe Bosnje e Hercegovina.

Zyrtarë të Bashkimit Evropian u kanë bërë thirrje institucioneve të Kosovës që ta pezullojnë vendimin për këtë tarifë, për t’i hapur rrugë dialogut për normalizimin e raporteve Kosovë-Serbi. Mirëpo, kryeministri Ramush Haradinaj është i vendosur që ky vendim të mbetet në fuqi, derisa Serbia të njohë shtetin e Kosovës.

rel

Tkurrja e popullsisë në Kosovë dhe ‘ikja e trurit”

ikja e truritQë nga viti 2011 e deri në vitin 2017, mbi 180 mijë qytetarë janë larguar nga Kosova. Të dhënat janë bërë të ditura nga Agjencia e Statistikave të Kosovës. Avni Kastrati drejtor i statistikave sociale në këtë institucion, thotë se arsyet e largimit të tyre janë të ndryshme, duke filluar nga bashkimi familjar, punësimi apo edhe studimet.

“Pjesa dërmuese emigrojnë për shkak të çështjeve ekonomike, një pjesë shkon për shkak të bashkimit familjar, për studime apo për një jetë më të qetë, më të mirë sepse ofrojnë kushte më të mira vendet e Bashkimit Evropian. Sa i përket grup moshave, sipas të dhënave të fundit të vitit 2017, pjesa dërmuese rreth 82 deri 85 për qind është e grup moshës 22 – 35 vjeç, do të thotë ajo mosha kryesore e fuqisë punëtore dhe që hyn në riprodhim në aspektin e gjenerimit të popullsisë, emigron”, thotë ai.

Zoti Kastrati thotë se nëpër vite ka ndryshuar edhe struktura e atyre që kanë emigruar.

“Në vitin 2011 ka shkuar një strukturë e nivelit më të ultë të edukimit, në vitin 2017 sidomos ka shkuar edhe një pjesë e popullsisë e cila ka nivel më të lartë të edukimit përfshirë fakultetin, studimet bachelor, master apo ndonjë nivel më të lartë. Do të thotë më herët kanë shkuar më shumë njerëz me shkollë të mesme sidomos viteve 2014 – 2015”, thotê ai.

Shumica e të larguarve, përkatësisht 73 për qind e tyre janë meshkuj dhe kjo ka ka bërë që për herë të parë në pesë vitet e fundit Kosova të popullohet me më shumë femra.

Këshilli i Evropës për marrëdhënie Ndërkombëtare, në një raport të publikuar ditë më parë mbi vendet që kanë humbur më shumë popullsi në dhjetë vjetët e fundit radhiti Kosovën më së larti, me 15 për qind.

Naim Gashi, njohës i çështjeve ekonomike, thotë se humbja e shpresës është faktori kryesor për ikjen e popullsisë.

“Unë mendoj se ekonomia e Kosovës ballafaqohet me një rrezik të jashtëzakonshëm sa i përket ikjes së dy kategorive fundamentale të një ekonomie nacionale, është ikja e trurit dhe fuqisë së kualifikuar punëtore. Në fakt pa këto dy komponentë është jashtëzakonisht vështirë që të parashohim një rritje afatgjate ekonomike për vet faktin se përveç asaj që ikë fuqia punëtore në fakt ikin edhe konsumatorët dhe të gjithë parametrat makro ekonomik me zvogëlimin e popullatës do të kenë trende negative”, thotë ai.

Zoti Gashi thotë se pasojat e një situate të tillë janë të shumëfishta dhe do të pasyrohen posaçërisht në zhvillimin ekonomik.

“Ne nuk do të jemi më vend atraktiv për investime të jashtme sepse deri më tani kemi theksuar se potenciali ynë kryesor inkurajues për investitorë të jashtëm ka qenë pasuria që ka Kosova dhe fuqia e re punëtore. Në fakt nëse marrim parasysh që nataliteti i popullsisë në Kosovë aktualisht është rreth 23 mijë banorë, nëse i marrim parasysh ata të cilët vdesin, në fakt ne kemi një tkurrje të popullatës dhe tkurrja e popullatës me automatizëm nënkupton edhe tkurrjen e kapaciteteve zhvillimore dhe tkurrjen e ekonomisë”, thotë ai.

Sipas të dhënave të Agjencisë së Statistikave të Kosovës, deri më tani vendi ku më së shumti kanë emigruar njerëzit nga Kosova ishte Gjermania, por matjet e reja ende të papërpunuara tërësisht mund ta nxjerrin Francën në vend të parë.

voa

BB: Kosova me rritje ekonomike 4.4 %, por me papunësi të lartë

prishtinaNë raportin e Bankës Botërore për Kosovën thuhet se shpenzimet e larta publike nuk do të jenë të mjaftueshme për të ulur papunësinë e lartë.

Rritja ekonomike në Kosovë gjatë vitit 2019 pritet të jetë 4.4 përqind dhe kjo rritje është nxitur nga investimet publike dhe private, mirëpo, papunësia vazhdon të mbetet problem shqetësues në Kosovë. Mijëra vende të punës kanë humbur, po ashtu sfidë mbetet hyrja e madhe e të rinjve në tregun e punës dhe shpenzimet e larta publike dhe këto nuk do të jenë të mjaftueshme për të ulur sa duhet papunësinë e lartë. Kështu thuhet në raportin e Bankës Botërore për Evropën Juglindore pjesa për Kosovën, ku u bëhet thirrje autoriteteve në Kosovë që të përshpejtojnë me reforma në mënyrë që rritja aktuale ekonomike të gjenerojë më shumë vende pune.

BB: Shpërndarje jo e mirë e buxhetit

Menaxheri i Bankës Botërore për Kosovën, Marco Mantovanelli, tha në një konferencë për medie, se mënyra jo e mirë e shpërndarjes së buxhetit të Kosovës mbetet një nga problemet me të cilat ballafaqohet vendi. “Pagat dhe rritja e sektorit publik me më shumë kategori përfituese të posaçme siç janë veteranët e luftës dhe të tjerë, janë duke e marrë një pjesë të madhe të buxhetit. Kjo nuk do duhej të ishte problem, nëse ke burime të shumta dhe për të vendosur nëse dëshiron të mbështesësh popullin tënd me arsimim më të mirë, kujdes shëndetësor më të mirë dhe përmirësimin e mjedisit për sektorin privat. E shohim shqetësues buxhetin e shtetit për mënyrën se si po ndahet”, tha Marco Mantovanelli.

Ai përmend si shqetësime miratimin e ligjit për pagat dhe rreziqet fiskale që mund të sjellë ai ligj sapo të fillojë së implementuari. Ligji për pagat është miratuar në Kuvendin e Kosovës në fillim të shkurtit, ku pagat në sektorin publik kanë shënuar rritje. ”Rreziqet fiskale janë në rritje. Ligji i ri për pagat publike, nëse nuk rregullohet me legjislacion të kujdesshëm dytësor, mund të rezultojë në deficite më të larta se rregulli fiskal, ose të çojë në një përkeqësim të përbërjes së shpenzimeve publike. Rreziqe tjera fiskale mund të lindin nga rritja e shpenzimeve të pashënjestruara për mbrojtje sociale. Deri në vitin 2025, borxhi publik dhe garancionet mund të arrijnë 30 për qind të Bruto Prodhimit Vendor nëse rritja e shpenzimeve rrjedhëse vazhdon të tejkalojë rritjen e të hyrave”, thuhet në raportin e Bankës Botërore.

Reagimi i Ramush Haradinajt

Në raport më tej thuhet se Kosova duhet të drejtpeshojë rreziqet, të zbatojë reformat që do të mundësonin krijimin e vendeve të reja të punës dhe krijimin e mbulesës fiskale në rast të ndonjë krize eventuale ekonomike. Por kryeministri i Kosovës Ramush Haradinaj, nuk është pajtuar me një pjesë të raportit të Bankës Botërore, tek rritja e shkallës së papunësisë dhe humbja e vendeve të punës. Sipas kryeministrit, statistikat e qeverisë së  tij tregojnë se “në Kosovë ka rritje të vendeve të punës”.

BB: Papunësia në Kosovë është rritur, investimet e huaja kanë rënë

“Nuk qëndrojnë këto shifra. Si i merrni dhe i interpretoni Ju, është çështje tjetër. Statistikat tona janë ekzistuese. S’ka humbje të vendeve të punës. Ka rritje. S’është rritja që kemi dëshiruar, por ka rritje të vendeve të punës”, komentoi shkurt kryeministri Haradinaj, raportin e Bankës Botërore, i cili shpreson që me këtë mekanizëm financiar botëror do të ketë partneritet në disa projekte në vend. Banka Botërore nuk ka dhënë kredi për ndërtimin e Termocentralit Kosova e Re.

Mustafa: Janë humbur 17 mijë vende pune

Nga ana tjetër lideri i partitë më të madhe opozitare LDK-së Isa Mustafa,  ka kritikuar qeverinë e Kosovës për moskrijimin e vendeve të punës, madje edhe për humbjen e tyre. “Është lajm i mirë se Kosova po vazhdon të kryesojë me rritjen ekonomike krahasuar me vendet në regjion. Por, është lajm i keq se në vitin 2018 kemi humbur 17 mijë vende të punës dhe se kjo rritje ekonomike, e bazuar në investime publike, nuk po gjeneron vende të reja të punës. Përkundrazi”, shkroi në profilin e tij social Isa Mustafa.

Ai më tej thotë se “Në Kosovë, në dy vitet e fundit, po rritet shkalla e papunësisë dhe po zvogëlohen investimet e huaja direkte”. “Derisa institucionet e Kosovës janë të preokupuara me politika populiste, në stilin “kush është më i forti” dhe “kush kujt”, kush po ndërton më shumë autostrada afër katundit dhe regjionit të vet e kush po shet më shumë tenderë, nuk ka qasje serioze dhe interesim për problemin jetik të të rinjve. Papunësinë dhe punësimin e tyre. Koalicioni qeverisës as nuk po di as nuk po don”, kritikoi lideri i opozitës, Isa Mustafa. (dw)

Natasha Kandiq: “I kam parë vetë krimet serbe”

Natasha KandicAktivistja më e njohur serbe për të drejtat e njeriut, Natasha Kandiq, themeluese e Fondit për të Drejtën Humanitare, flet për bombardimet dhe luftën e Kosovës. Ajo ka qenë edhe vetë shpesh në Kosovë, në kohën e luftës.

„Pak kohë pas fillimit të bombardimeve të NATO-s, pra me 25 mars në orët e para të mëngjesit, diku nga ora dy apo tre, ra zilja e telefonit”, kujton Natasha Kandiq. „Ishte Nekibe Kelmendi. Më tha se policia është futur në shtëpinë e tyre dhe ka marrë me vete burrin e saj Bajramin, një avokat shumë i njohur, dhe dy djemtë e tyre. Nuk e di çfarë të bëj. I them se është mirë që po punojnë linjat telefonike dhe nesër në mëngjes menjëherë duhet të shkojë në polici apo shërbimin sekret të shtetit dhe të kërkojë sqarime… Këtë bisedë nuk do ta harroj kurrë. Një ditë më pas kanë gjetur trupat e pajetë të Bajramit dhe dy djemve, pranë një pike të karburanteve, në dalje të Prishtinës. Policia thoshte se ka nisur hetimet. Por ky ishte vetëm maskim i një krimi, sepse këtu nuk ka pasur hetime, nuk ka pasur asgjë. Nekibe Kelmendi ka vdekur në vitin 2011 dhe kurrë nuk e ka kuptuar zyrtarisht se kush i ka vrarë burrin dhe dy djemtë e saj. Ka mbetur vetëm vajza e saj, e cila ende kërkon të vërtetën. Edhe ne në Fondin për të Drejtën Humanitare po kërkojmë të vërtetën, por pa sukses.”

Natasha Kandiq ka qenë një ndër të rrallët në Beograd, që ka justifikuar ndërhyrjen e NATO-s në vitin 1999 dhe këtë e ka thënë hapur. Ajo më pas ka mbështetur edhe pavarësinë e Kosovës, të shpallur në shkurt të vitit 2008. Ishte mysafirja e vetme nga Serbia në Kuvend, në ceremoninë e shpalljes së pavarësisë.

Themelimi i Fondit për të Drejtën Humanitare

„Fondi për Drejtën Humanitare është themeluar në vitin 1992″, thotë Kandiq, “me qëllim dokumentimin e krimeve dhe shkeljen e të drejtave të njeriut në Serbi, atje ku jetojnë grupet etnike – shqiptarët në Kosovë dhe myslimanët në Sanxhak.”

Natasha Kandiq ka diplomuar në vitet 70-të në Fakultetin filosofik në Beograd, në sociologji. Në Republikën Socialiste Federative të Jugosllavisë ka punuar në Shoqatën e Sindikatave, ndërsa në vitet 80-ta ka qenë bashkautore e librit “Nyja e Kosovës”, në të cilën kritikohen ashpër autoritetet serbe në Kosovë, për politikë dhune, pas ardhjes së Sllobodan Millosheviqit në pushtet. Pas botimit të këtij libri, Kandiq e ka ndërprerë punën në sindikatë dhe ka filluar hulumtimet e opinionit publik. Në fund të vitit 1992 e ka themeluar Fondin për të Drejtën Humanitare. Gjatë luftërave të viteve 90-të, Fondi ka mbledhur të dhënat për krimet e luftës në hapësirat e ish-Jugosllavisë. Këto dokumenta kanë qenë më pas ndër dëshmitë kryesore në proceset e Tribunalin e Hagës për krime lufe në ish-Jugosllavi.

Kosovë – aktive prej vitit 1996

„Zyrën e parë në Prishtinë e kemi hapur në vitin 1996″, thotë Kandiq. “Aty kanë punuar së bashku shqiptarë dhe serbë. Detyra e tyre ka qenë mbledhja e të dhënave për gjendjen. Gjatë vitit 1997 kemi mbledhur të dhëna për ftesat masive të njerëzve në të ashtuquajtura biseda informative në polici. Gjatë marrjes në pyetje, ka pasur kërcënime masive ndaj atyre që janë angazhuar për pavarësinë e Kosovës. Atyre u është thënë se ky është terrorizëm dhe u është mohuar e drejta që me mjete paqësore të angazhohen për idetë e tyre politike.”

Kosova ishte lënë pasdore në kohën luftës në Kroaci dhe Bosnje-Hercegovinë. Lëvizja paqësore e shqiptarëve të Kosovës, në krye me Ibrahim Rugovën dhe Fehmi Aganin, ka ofruar rezistencë paqësore gati një dekadë të tërë. Ata kanë organizuar edhe sistemet paralele të pavarura në shkolla dhe shëndetësi. Sistemi paralel ka funksionuar me vite. Në vitin 1997, në skenë është paraqitur edhe Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK) dhe situata ka ndryshuar radikalisht. Në vitin 1998 kanë filluar konfliktet e armatosura mes forcave serbe dhe UÇK. Bashkësia ndërkombëtare, e cila me vite të tëra kishte injoruar lëvizjen paqësore të rezistencës, tani përpiqej të ndalte luftën. Në vitin 1999 janë mbajtur edhe negociata në Rambuje të Francës, por pala serbe nuk e ka nënshkruar marrëveshjen paqësore.

Fillimi i bombardimeve

Pas dështimit të bisedimeve në Rambuje, NATO filloi aksionin e bombardimeve me emrin „Operation Allied Force”, me 24 mars 1999. „Ditën e tretë pas fillimit të bombardimeve jam nisur për Kosovë. Nuk e kam ditur se çfarë po ndodh me bashkëpunëtorët tanë në Prishtinë. Ka qenë problem të shkosh në Kosovë, sepse nuk ka pasur mjete transporti. Kam marrë një taksi nga Beogradi deri në Bujanovc. Por taksia fillimisht është dashur të sigurojë benzinë, sepse në ato kohëra nuk ka pasur mjaft. Në Bujanovc mbërritëm disi, por nuk dija si të shkoj deri në Prishtinë. E pyeta taksistin të më çojë deri atje. Ai kishte shumë frikë, por kur i thashë se atje ka vetëm forca serbe, ai pranoi. Zyra jonë ishte thyer, kompjuterët ishin plaçkitur. I kam gjetur bashkëpunëtorët tanë nëpër shtëpi, të gjithë ishin tepër të frikësuar dhe nuk e dinin çfarë të bëjnë. U kam propozuar të shkojmë së bashku në Maqedoni, por ky u dëshmua si një plan i keq dhe nuk u realizua. Në Prishtinë ishte tmerr, në rrugë nuk kishte më shqiptarë. Kur kam shkuar të kërkoj një bashkëpunëtore të Fondit, para godinës së saj ishin mbledhur shumë njerëz. Policia i nxirrte me dhunë nga godina dhe i urdhëronte të shkojnë në drejtim të stacionit hekurudhor, e pastaj në Shqipëri. Pas katër ditësh në Prishtinë, katër shqiptarë dhe unë, me një taksi, jemi nisur për në Beograd. Taksisti ishte një njeri i mirë, ai e shihte se çfarë po bëjnë me shqiptarët. Nuk fliste shumë. E pyeta a është i gatshëm të transportojë katër shqiptarë për në Beograd, sepse duhet të kalojmë kontrollet policore? Le ta provojmë, tha ai. Kontrollin e parë kaluam pa problem. Në pikën e dytë na ndalën. Unë heshta, ndërsa shoferi i taksisë e pyeti policin, ku mund të gjej karburante, sepse nuk kam asnjë pikë? Polici u përqendrua tek pyetja dhe nuk na kontrolloi fare. Kaluam.”

Zgjatja e luftës

Strategët e NATO-s kishin planifikuar një luftë më të shpejtë. Ushtria dhe policia serbe nuk kanë bërë ndonjë rezistencë tepër të madhe ndaj bombardimeve të NATO-s, por janë fshehur mirë dhe kanë evituar humbjet e mëdha. Lufta u zgjat, ndërsa vuajtjet e popullit në Kosovë shtoheshin nga dita në ditë.

„Unë kam shkuar në Kosovë gati çdo dhjetë ditë”, kujton Natasha Kandiq. “Gjithmonë me të njëjtin taksist, i cili mësoi rrugën dhe njihte njerëzit në rrugë. Kam shkuar dhe kam kërkuar miqtë shqiptarë, kam shikuar a janë ende gjallë. Kam qenë në Prishtinë tek disa miq, kur erdhi lajmi për ndalimin e Fehmi Aganit, gruas së tij dhe djalit të tyre. Më lajmëruan se e kanë marrë, ndërsa një ditë më vonë është gjetur trupi i tij i pajetë. Agani është vrarë ndërkohë që Millosheviqi i lejoi Rugovës të dalë nga vendi. Fehmi Agani ka menduar se edhe ai duhet të dalë nga Kosova dhe t’i bashkohet Rugovës. E gjithë fuqia e Rugovës ka qenë në mençurinë e Fehmi Aganit. Vdekja e Aganit është një humbje tepër e madhe jo vetëm për shqiptarët, por për tërë rajonin. Po të kishte mbetur gjallë ai, zhvillimet pozitive do të ishin më të shpejta dhe të gjitha do të ishin më ndryshe.”

Libri i kujtimeve në Kosovë

Në vitin 2015, Fondi ka botuar “Kosovske Knjige Pamćenja” (Librat e Kujtimeve në Kosovë). Synimi i këtij projekti ishte përcaktimi i numrit të saktë të viktimave në Kosovë. Koordinatore e projektit ishte Natasha Kandiq. Numri i të vrarëve në periudhën prej 1 janarit 1998 deri me 31 dhjetor 2000 është 13.535 persona. Prej tyre 10.812 janë shqiptarë, 2.197 serbë, ndëra 526 janë romë, boshnjakë, malazezë dhe të tjerë.

Fondi për të Drejtën Humantiare në Beogad dhe Fondi për të Drejtën Humanitare në Kosovë kanë botuar në vitin 2014 listën e personave të vrarë si pasojë e bombardimeve të NATO-s. Nga bombardimet kanë humbur jetën 754 persona, 454 civilë dhe 300 pjesëtarë të forcave të armatosura. Ndër civilët janë 207 serbë dhe malazezë si dhe 219 shqiptarë civilë, 14 romë dhe 14 të nacionaliteteve të tjera. Ky burim thotë se janë vrarë 274 ushtarë dhe policë të ish-Jugosllavisë dhe 26 pjesëtarë të UÇK. Mbledhja e këtyre të dhënave ka filluar që në kohën e luftës.
„Mendoj se gati të gjithë do të reagonin si unë, po të shihnin këto kolona të refugjatëve, frikën dhe tmerrin që mbretëronte. Një ditë shkova për të blerë bukë në një dyqan në Prishtinë, në rend ishte një shqiptare. Dy serbe të tjera filluan të bërtisnin dhe nuk e lejuan të blejë bukë. Fillova edhe unë të bërtas kundër tyre… këto janë gjëra që nuk mund t’i harrosh. Në situata të këtilla e harron sigurinë personale, ajo më nuk është me rëndësi”, kujton Kandiq.

Udhëtimet e mija në Kosovë kanë qenë të tmerrshme, sepse kam parë edhe vet se çfarë po ndodhë. Shqiptarët kanë qenë në fillim të mbyllur në shtëpitë e tyre, nuk kanë guxuar të dalin në rrugë. Kam parë kolona të gjata refugjatësh, njerëz me qese në dorë, të humbur dhe pa orientim. Kur i pyesja ku po shkoni?, ata thoshin: Policia serbe na ka urdhëruar të shkojmë në Shqipëri. Njerëzit iknin në Shqipëri, ndërkohë që askush nuk i ndihmonte, nuk kishte asnjë organizatë të huaj humanitare atje.

U ktheva në Beograd dhe shihja njerëzit që rrinin nëpër kafene, shikonin drejt qiellit dhe flisnin për kinse padrejtësitë e mëdha që po i bëhen Serbisë me bombardime. Kurrë askush nuk më ka pyetur se çfarë po ndodh në Kosovë, si është gjendja atje! Më ka zemëruar tepër një letër e një grupi intelektualësh të organizuar nga Open Society, me të cilën kërkohet përfundimi i bombardimeve në Serbi. Më ka zemëruar ky fokusim tek vetvetja, pa kurrfarë interesimi për atë se çfarë u ndodhte të tjerëve, pa kurrfarë interesimi për ndalimin e veprimeve të policisë dhe ushtrisë, vrasjeve, djegieve dhe shkatërrimeve në Kosovë.”

“E vërteta” kombëtare

Pas përpjekjeve intensive diplomatike të trojkës së drejtuar nga presidenti finlandez, Marti Ahtisari, e ku ishin edhe diplomatët amerikaën dhe rusë Strob Talbot dhe Viktor Çernomirdin, në qershor të vitit 1999, Sllobodan Millosheviqi pranoi kushtet e NATO-s. Me 9 qershor 1999 në Kumanovë u nënshkrua marrëveshja për tërheqjen e trupave jugosllave nga Kosova dhe vendosja e misionit paqësor KFOR në Kosovë. Lufa përfundoi ndërsa nga Kosova u largua një numër i madh i serbëve nga frika e hakmarrjes. Ata që kanë mbetur kanë jetuar në frikë nga mundësia e krimeve, të cilat kanë ndodhur kohë pas kohe edhe një vit më pas. Fondi ka mbledhur fakte edhe për këto krime.

„Ne shohim sot se në Serbi ekziston vetëm “një e vërtetë”, e vërteta kombëtare. Është krijuar edhe një komision për hetimin e pasojave të bombardimeve të NATO-s, me qëllim që të dëshmohet se Serbia ka qenë viktimë. Paraqiten shifra që nuk kanë lidhje me faktet dhe harrohet në tërësi përgjegjësia e forcave serbe për një numër të madh të njerëzve të vrarë atje”, thotë Kandiq. “Harrohet se pse dhe si erdhi deri tek ndërhyrja e NATO-s. Çfarë i ka paraprirë ndërhyrjes dhe cili ishte roli i Serbisë në këtë mes. Ndërhyrja e NATO-s ka qenë një masë drastike, por mjeti i vetëm për të ndaluar ushtrinë dhe policinë serbe.”

Natasha Kandiq ka marrë një numër të madh vlerësimesh ndërkombëtare për punën e saj. Në vitin 2003 ka qenë edhe në listën e 36 heronjve evropianë, të botuar në revistën „Time”. Në vitin 2005 është shpallur qytetare nderi e Sarajevës dhe person i vitit në Bosnje-Hercegovinë, sipas revistës „Slobodna Bosna”. Me 2013 është nderuar me çmimin Hrant Dink në Turqi, ndërsa kongresmenët amerikanë Eliot Engel dhe Roger Viker e kanë propozuar Natasha Kandiqi në vitin  2018 edhe për çmimin Nobel për paqen.