Kategoritë: Kosova

Lajmet nga Kosova

Reagimi i Albin Kurtit mbi njoftimin e Gjykatës Kushtetuese

Albin KurtiJa çka shkruan Albin Kurti në faqen e tij të Facebook-ut:

“Mbrëmë natën, në orët e vona, morëm njoftimin nga Gjykata Kushtetuese lidhur me Aktgjykimin për dekretin antikushtetues të Presidentit.

Le të themi qysh në fillim, se në tekst dhe nëntekst nuk gjendet shumë lidhur me çështjet kushtetuese sa me metodën e pashembullt të shprehjes së parullave disiplinuese-ndëshkuese.

Mund të gjenden pak ose aspak raste në botën demokratike kur fituesi i zgjedhjeve dhe vetë qeveria në detyrë janë të gatshëm për zgjedhje të reja dhe kjo ju pamundësohet nga Gjykata Kushtetuese dhe Presidenti duke u thirrur në shumica fiktive në Kuvend dhe duke spërdredhur deklarimet dhe shkaqet objektive siç ishte gjendja e rëndë e pandemisë.

Në vend se të bëjë interpretim të Kushtetutës, Gjykata duket se kishte këtë qasje: meqë presidenti ka të drejtë, le të përpiqemi ta arsyetojmë.

Gjykata ka theksuar se në vitet 2010 dhe 2017, pas mocioneve të suksesshme të mosbesimit, nuk ka pasur vullnet dhe as shumicë në Kuvend për të formuar një Qeveri të re, mirëpo se si e kanë konstatuar këtë nuk dihet, pasi shpërndarja e Kuvendit ka qenë automatike.

Është e vërtetë që Presidenti s’ka një të drejtë absolute për të shpërndarë Kuvendin, por, pikërisht për këtë arsye, ajo është e kufizuar në mocionin e mosbesimit si kriter për këtë.

Gjykata e ka shkruar njoftimin në mënyrë të atillë thua se fituesi i zgjedhjeve nuk ekziston fare, sikur fituesi të jetë inexistent. Ndërkaq, në anën tjetër, Gjykata shlyen dallimin midis shkarkimit dhe dorëheqjes së ekzekutivit.

Gjykata paragjykon kur thotë se fituesi jo vetëm që s’ka propozuar një kandidat, por as që ka shprehur interesimin për një gjë të tillë. Kjo nuk qëndron, sepse në vazhdimësi është theksuar nga ne se fituesi i zgjedhjeve nuk po heziton dhe nuk po refuzon.

Në disa raste Gjykata në vend të interpretimit është marrë me shkrim e rishkrim të Kushtetutës, psh. në pikat 13 dhe 18.

Formulimet e llojit “… Gjykata thekson se është e vetëkuptueshme, që ky “konsultim” formal, duhet të përmbyllet sa më shpejtë që të jetë e mundur dhe ngërthen në vetvete kërkesën për dinamikë të shpejtë ndërveprimi”, apo, “E drejta për të propozuar mandatarin për Kryeministër është edhe përgjegjësi edhe privilegj” përbëjnë shembuj eklatant të kreativitetit të gjyqtarëve të Gjykatës Kushtetuese në shprehjen e admirimit të tyre ndaj vendimeve të Presidentit të vendit.

Një vlerësim të plotë e të hollësishëm nga këshilltarët tonë ligjorë do të mund ta kemi pasi ta marrim tekstin e plotë të Aktgjykimit.

Fatkeqësisht, Gjykata Kushtetuese u rreshtua me kapësit e shtetit. Ajo foli për veten, më parë e më shumë sesa për çështjen që trajtoi. Ajo e vulosi veten, ajo e zhvlerësoi veten.

Beteja jonë vazhdon, bashkë me popullin e vetëdijësuar, kundër kësaj kaste të korruptuar.

Për fund, ne njëmend nuk kemi pasur shpresa të mëdha për vendimin e Gjykates Kushtetuese, mirëpo, ky vendim është përtej imagjinatës e nën çdo nivel (logjik e juridik). Si i padrejtë, ai është i papranueshëm. Për hapat tjerë politik do të njoftojmë qytetarët në ditët në vijim.”

Kosovë: Gjykata Kushtetuese i jep të drejtë presidentit Thaçi

Gjykata KushtetueseGjykata Kushtetuese e Kosovës tha të enjten mbrëma se “Dekreti i kontestuar i Presidentit është në përputhshmëri me paragrafin 2 të nenit 82 të Kushtetutës, duke konstatuar rrjedhimisht, që votimi i suksesshëm i një mocioni mosbesimi të Kuvendit ndaj Qeverisë, nuk rezulton në shpërndarjen e detyrueshme të Kuvendit dhe mundëson formimin e një Qeverie të re në pajtim me nenin 95 të Kushtetutës.

Në vendim thuhet më tej se “dekreti i kontestuar është në përputhshmëri me paragrafin 14 të nenit 84 të Kushtetutës në lidhje me paragrafin 4 të nenit 95 të Kushtetutës.

Vendimi i sontëm i Gjykatës Kushtetuese pasoi kërkesën e lëvizjes Vetëvendosje për vlerësimin e kushtetutshmërisë së dekretit të presidentit Thaçi për mandatarin e ri për qeverinë e re.

Më 30 prill presidenti Thaçi shpalli dekretin me të cilin i propozon parlamentit të Kosovës, Avdullah Hotin nga Lidhja Demokratike për formimin e qeverisë së re të Kosovës.

Ai e mirëpriti të enjten mbrëma vendimin e gjykatës duke bërë thirrje që “partitë politike dhe të gjitha institucionet duhet të tregojnë pjekuri politike, respekt dhe përkushtim për rendin, ligjin dhe institucionet e Republikës së Kosovës. Ato duhet t’i respektojnë, pranojnë dhe zbatojnë vendimet e autoritetit përfundimtar për interpretimin e Kushtetutës dhe përputhshmërisë së ligjeve e akteve të tjera me Kushtetutën. Kosovën e presin shumë sfida përpara, prandaj tash nuk duhet të humbet më kohë për formimin e Qeverisë së re, me legjitimitet të plotë nga Kuvendi i Kosovës”, shkroi ai në rrjetet sociale.

Ambasada amerikane në Prishtinë në një komunikatë tha se “Shtetet e Bashkuara u bëjnë thirrje të gjitha institucioneve dhe partive politike të zbatojnë vendimin e sotëm dhe të gjitha vendimet e Gjykatës Kushtetuese të Kosovës. Ne kërkojmë nga të gjithë udhëheqësit të punojnë së bashku për një tranzicion të rregullt në interes të paqes, qëndrueshmërisë dhe përparimit për të gjithë qytetarët e Kosovës”.

Ambasadori Richard Grenell i dërguari i posaçëm i presidentit Donald Trump për bisedimet e paqes Kosovë-Serbi, nëpërmjet një komunikate bëri thirrje poshtu për respektimin e vendimit.

“Gjykata Kushtetuese foli. Për të siguruar paqen dhe qëndrueshmërinë dhe për të mbështetur integritetin e sistemit të drejtësisë së Kosovës, të gjithë duhet të respektojnë vendimin e Gjykatës. Mezi pres të vazhdoj punën time me njerëzit e Kosovës dhe qeverinë e tyre për të sjellë përparim, zhvillim dhe vende pune në rajon”, thuhet në njoftimin e zyrës së ambasadorit Grenell.

Lëvizja Vetëvendosje ka kërkuar shpërndarjen e parlamentit dhe organizimin e zgjedhjeve të reja, ndërsa ka akuzuar presidentin për “krijim të vullnetit politik”, përtej përgjegjësive të tij.

Të enjten pasdite veprimtarët e kësaj lëvizjeje organizuan të enjten pasdite në sheshin qendror të Prishtinë një, siç thanë ata, provë proteste, duke kërkuar zgjedhje të reja.

Në kohën e shpalljes së vendimit të Gjykatës Kushtetuese, ministri i Jashtëm në detyrë, Glauk Konjufca, që ishte në një debat politik në Klan Kosova, e cilësoi “skandaloz” dhe që mund të çojë në “revoltë qytetare”.

“Skandaloz” e cilësoi vendimin edhe ministrja në detyrë e Drejtësisë, Albulena Haxhiu e cila shkroi se “Gjykata Kushtetuese i dha grusht vullnetit të popullit!”

Kosova mbeti me qeveri në detyrë në mes të pandemisë së koronavirusit dy muaj ma parë, kur u votua mocioni i mosbesimit i paraqitur nga Lidhja Demokratike e Kosovës për rrëzimin e qeverisë së koalicionit të saj me lëvizjen Vetëvendosje.

Lidhja Demokratike arriti ndërkohë marrëveshje me Aleancën për Ardhmërinë e Kosovës, Nismën Socialdemokrate dhe partitë e pakicave kombëtare për krjimin e një qeverie të re dhe është zotuar se do të kërkojë votimin në parlament menjëherë pas vendimit të Gjykatës Kushtetuese.

Kryetari i Lidhjes Demokratike, Isa Mustafa, tha të enjten mbrëma se vendimi i Gjykatës Kushtetuese dëshmon se shteti i Kosovës dhe drejtësia po funksionojnë.

“LDK gjthëherë ka respektuar vendimet e kësaj Gjykate dhe kemi kontribuar që ky institucion të jetë i pavarur dhe ta gëzojë besimin e plotë. Janë këto personalitete që mbajnë peshën e drejtësisë dhe demokracisë në shtetin tonë të ri. Vendimi i Gjykatë nuk i destinohet një partie dhe një grupi por një zgjidhjeje kushtetuese e cila do të vlejë për të gjithë ne, tani dhe në të ardhmen. I takon Qeverisë së ardhshme, të drejtuar nga LDK që të mbajë peshën e demokracisë dhe të kesaj drejtesie të ndarë nga Gjykata Kushtetuese. Vendimi i Gjykatës Kushtetuese është i qartë . Të gjithë duhet ta respektojmë dhe ta zbatojmë”, shkroi ai në rrjetet sociale.

Ndërsa kryetari i Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, Ramush Haradinaj, mirëpriti vendimin që sic shkroi ai “i hap rrugë formimit të qeverisë së re. Ftoj të gjitha palët që ta respektojnë këtë vendim dhe të veprojnë konform tij. I mandatuari për krijimin e Qeverisë së re, Avdullah Hoti, duhet që sa më parë të kompletojë ekipin dhe Kuvendi pa humbur kohë të caktojë seancën për votimin e Qeverisë. Në rrethanat e krijuara, çdo ditë e humbur ka kosto për ekonominë dhe mirëqenien e qytetarëve. Kosova nuk ka kohë për të humbur”, shkroi ai.

Gjykata Kushtetuese i jep të drejtë presidentit Thaçi, jo Kurtit

Gjykata Kushtetuese në PrishtinëGjykata Kushtetuese konstatoi se mocioni i mosbesimit ndaj një qeverie në Kuvendin e Kosovës nuk rezulton në shpërndarjen e detyrueshme të kuvendit. Në këtë mënyrë i hapet rruga krijimit të qeverisë së re të Kosovës.

Gjykata Kushtetuese e Kosovës në aktgjykimin e saj, konstatoi që dekreti i presidentit Hashim Thaçi, për ta mandatuar Avdullah Hotin nga Lidhja Demokratike e Kosovës për postin e kryeministrit, është në përputhje me Kushtetutën. Gjykata konstaton se “edhe mocioni i mosbesimit ndaj një qeverie në kuvend nuk rezulton në shpërndarjen e detyrueshme të kuvendit”. Në këtë mënyrë vendimi i Gjykatës Kushtetuese i cili u publikua pak orë para mesnate, i hap rrugën krijimit të qeverisë së re të Kosovës.

“Gjykata vendosi që dekreti i kontestuar i presidentit është në përputhshmëri me paragrafin 2 të nenit 82 (Shpërndarja e kuvendit) të Kushtetutës, duke konstatuar rrjedhimisht, që votimi i suksesshëm i një mocioni mosbesimi të kuvendit ndaj qeverisë, nuk rezulton në shpërndarjen e detyrueshme të kuvendit dhe mundëson formimin e një qeverie të re”, thuhet në vendimin e Gjykatës Kushtetuese.

Sipas Gjykatës Kushtetuese, presidenti ka vepruar në përputhshmëri me nenin 82, paragrafi 2, të Kushtetutës me rastin e mandatimit të Avdullah Hotit për kryeministër nga LDK-ja.

Thaçi: Partitë të tregojnë pjekuri politike

Vendimin e Gjykatës Kushtetuese e ka mirëpritur presidenti i Kosovës Hashim Thaci, i cili ka kërkuar nga të gjitha subjektet politike që ta respektojnë vendimin e Gjykatës Kushtetuese. “Kam qenë i bindur se çdo hap që kam ndërmarr ishte në përputhje të plotë me Kushtetutën e Kosovës dhe më vjen mirë që këtë e konfirmoi edhe Gjykata Kushtetuese. Partitë politike dhe të gjitha institucionet duhet të tregojnë pjekuri politike, respekt dhe përkushtim për rendin, ligjin dhe institucionet e Republikës së Kosovës. Ato duhet t’i respektojnë, pranojnë dhe zbatojnë vendimet e autoritetit përfundimtar për interpretimin e Kushtetutës dhe përputhshmërisë së ligjeve e akteve të tjera me Kushtetutën”, thotë presidenti Thaci. Sipas tij, “Kosovën e presin shumë sfida përpara, prandaj tash nuk duhet të humbet më kohë për formimin e Qeverisë së re, me legjitimitet të plotë nga Kuvendi i Kosovës”.

Vetëvendosja: Vendimi sjell revoltë qytetare

Nga ana tjetër vendimi i Gjykatës Kushtetuese nuk është mirëpritur nga lëvizja Vetëvendosje. Ministri në detyrë i Punëve të Jashtme, Glauk Konjufca, këtë vendim e ka quajtur “skandaloz”, ndërsa sipas tij, ky vendim do të shkaktojë “revoltë qytetare”. “Revolta vjen prej pakënaqësisë së natyrshme, që nuk ka me pasë të votohet më në Kosovë dhe tash e tutje krijohet një sistem politik në të cilin nëse nuk e ke fituar 51 % të votave, nuk ke fituar asnjë votë. Gjithçka më pak se 51 % e votave, ia garanton partnerit të koalicionit që të të rrëzojë kur të dojë dhe të bëjë marrëveshje brenda 25 minutave me partitë opozitare”, tha Glauk Konjufca.

Ambasada e SHBA-së ka kërkuar nga të gjithë që të respektohet vendimi i Gykatës Kushtetuese. “Shtetet e Bashkuara u bëjnë thirrje të gjitha institucioneve dhe partive politike të zbatojnë vendimin e sotëm dhe të gjitha vendimet e Gjykatës Kushtetuese të Kosovës. Ne kërkojmë nga të gjithë liderët të punojnë së bashku për një tranzicion të rregullt në interes të paqes, stabilitetit dhe prosperitetit për të gjithë qytetarët e Kosovës”, thuhet në reagimin e ambasadës së SHBA-së.

Qeveria e Kosovës  e dalë nga zgjedhjet e 6 tetorit me kryeministër Albin Kurtin, ku ishte pjesë e  saj edhe LDK, u rrëzua me mocion mosbesimi me 25 mars, mocion ky i iniciuar nga vet LDK, pas përplasjeve dhe mospajtimeve që kishin me Vetëvendosjen dhe liderin e saj Albin Kurti. Ky i fundit, pas rrëzimit të qeverisë së tij në parlament po vazhdon të kërkojë zgjedhje të reja, ndërsa tentimin  për krijimin e një qeverie të re pa partinë fituese në këtë rast Vetëvendosjen po e cilëson antikushtetues.

dw

Kosovë: Në pritje të vendimit të Gjykatës Kushtetuese

ushtrimet per protestenGjykata Kushtetuese pritet që gjatë së enjtes ose së premtes ta publikojë vendimin e saj pro ose kundër, lidhur me dekretin e presidentit për formimin e qeverisë së re të Kosovës.

Ka mbetur vetëm edhe një ditë deri në afatin e fundit (29.05) që ia dha vetes Gjykata Kushtetuese për ta publikuar vendimin e saj nëse ka të drejtë ose jo presidenti i Kosovës që dekretoi Avdullah Hotin nga Lidhja Demokratike e Kosovës LDK, për ta formuar qeverinë e re të Kosovës. Qeveria e Albin Kurtit nga Vetëvendosje që doli e para në zgjedhjet e fundit, u rrëzua me një mocion mosbesimi në parlament nga 2/3 e deputetëve, mocion i inicuar nga LDK, që ishte partnere në koalicion me VV.

Akuza të ndërsjella

Vetëvendosja nuk po pajtohet që dikush tjetër pos partisë që doli e para në zgjedhje ta formojë qeverinë, ndërsa po kërkon zgjedhje të reja. Diskursi politik ndërmjet Vetëvendosjes dhe presidentit ditëve të fundit është ashpërsuar, duke e akuzuar njëri tjetrin për joligjshmëri në veprimet e ndërsjella dhe duke deklaruar secili në mënyrën e vet se Gjykata Kushtetuese do t’i japë të drejtë. Këto deklarime publike Gjykata Kushtetuese i ka quajtur presion ndaj saj dhe i ka kërkuar presidentit Thaçi dhe kryeministrit në detyrë, Albin Kurti, që të mos e paragjykojnë vendimin e saj. “Gjykata Kushtetuese po ndjek me shqetësim diskursin publik kërcënues që po zhvillohet ditëve të fundit nga Presidenti dhe Kryeministri në detyrë, si dhe bartës të tjerë të funksioneve institucionale dhe politike, të cilët duke akuzuar njëri-tjetrin për presion ndaj Gjykatës Kushtetuese nga pala tjetër, po mundohen të ndikojnë apo paragjykojnë vendimmarrjen e Gjykatës Kushtetuese për çështjen e dekretit të Presidentit për caktimin e mandatarit për krijimin e Qeverisë së re”, thuhej në një reagim të mëparshëm të Gjykatës.

Vendimi i Gjykatës Kushtetuese duhet të respektohet

Shumica e udhëheqësve politikë dhe institucionalë tashmë janë deklaruar se vendimi i Gjykatës Kushtetuese duhet të respektohet cilidoqoftë ai. Në këtë linjë edhe ambasada amerikane në Prishtinë, është deklaruar se vendimi i Gjykatës Kushtetuese duhet të respektohet nga secila parti dhe secili institucion në vend, duke theksuar se “respektimi i vendimeve gjyqësore nuk është opsion, por është çështje kyçe për demokracinë kosovare”. “Ashtu siç edhe ka nënvizuar me parë ambasada, ne besojmë se është kyçe për demokracinë kosovare që të gjitha partitë dhe institucionet të respektojnë vendimet e Gjykatës Kushtetuese”, është deklaruar nga ambasada amerikane në Prishtinë.

Qeveria e Kosovës me kryeministër Albin Kurtin, ku ishte pjesë e saj edhe LDK, u rrëzua me mocion mosbesimi më 25 mars, mocion ky i iniciuar nga vetë LDK, pas përplasjeve dhe mospajtimeve që kishin me Vetëvendosjen dhe liderin e saj Albin Kurti. Ky i fundit, pas rrëzimit të qeverisë së tij në parlament po vazhdon të kërkojë zgjedhje të reja, ndërsa tentimin për krijimin e një qeverie të re pa partinë fituese në këtë rast Vetëvendosjen po e cilëson antikushtetues.

E në pritje të vendimit të Gjykatës Kushtetuese, lëvizja Vetëvendosje për datën 28.05 pasdite, organizon një siç e quajnë ata një “performancë”, në sheshet kryesore të Prishtinës apo një “provë”, për protestë me një pjesëmarrje të paralajmëruar prej 3500 deri në 5000 veta. Ky tubim mundësohet pasi qeveria në detyrë nga sot hoqi kufizimet e liririsë së lëvizjës për gjithë ditën dhe ditëve në vijim, gjithnjë duke kërkuar nga qytetarët që në çdo tubim të respektohen masat siç janë ruajtja e distancës dhe vendosja e maskave mbrojtëse.

dw

Bodo Weber: Thaçi nuk ka synime të ndershme në dialog

Bodo WeberKur dhe si mund të rifillojë dialogu? Çfarë roli do të luajë administrata amerikane dhe BE-ja? Për DW flet eksperti gjerman për Ballkanin Perëndimor, Bodo Weber.

Deutsche Welle: Ministri i Jashtëm Federal dhe homologu i tij francez botuan javën e kaluar një artikull të përbashkët në shtypin e Kosovës dhe të Serbisë. A janë tani kushtet më të favorshme për vazhdimin e dialogut në krahasim me një vit më parë, kur dështoi samiti i Ballkanit Perëndimor, në Zyrën e Kancelares? 

Bodo Weber: Së pari, nuk do të thoja që mini-samiti në Zyrën e Kancelares dështoi në prill të vitit të kaluar. Ai ishte i suksesshëm në dy mënyra: Së pari, sepse ua mori procesin nga dora atyre faktorëve politikë në perëndim që preferonin këmbimin e territoreve, dhe së dyti, ai bëri bashkë Parisin dhe Berlinin. Rrethanat e sotme janë edhe më të mira, edhe më disfavorizuese. Janë më të mira, sepse derisa iku zonja Mogherini dhe ekipi i saj, nisma e rrezikshme për shkëmbime territoresh vinte nga majat e institucioneve të BE-së në Bruksel. Ky minim i parimeve evropiane në negociatat Kosovë-Serbi, që vinte direkt nga BE-ja tashmë i përket së kaluarës që kur u emërua Mirosllav Lajçaku  si i Dërguar Special – edhe pse pasardhësi i Mogherinit, Borrell, për fat të keq, nuk ka dëshmuar ende se është një pasuri në rrugën e një marrëveshje përfundimtare të qëndrueshme. Por rrethanat janë edhe përkeqësuar, sepse tani përpjekjet e aktorëve qëndrorë, si Berlini, nuk sabotohen më nga Këshilltari i Sigurisë Kombëtare të SHBA-së, por nga një i dërguar special i Trump-it, (Richard Grenell, shën. i red.) dhe se disa aktorë të rëndësishëm të politikës i shfrytëzojnë për qëllimet e tyre këto veprime të administratës së Trumpit, të cilat janë të rrezikshme për të ardhmen e Kosovës si shtet i pavarur, demokratik dhe brenda kufijve ekzistues.

Kur ju  thoni që Borrell fatkeqësisht nuk ka provuar të jetë një pasuri në rrugën e një marrëveshjeje përfundimtare të qëndrueshme, për çfarë e keni fjalën konkretisht? 

Bodo Weber: Për refuzimin e vazhdueshëm të Borrellit për t’u pozicionuar qartë në drejtim të një zgjidhjeje evropiane për një marrëveshje përfundimtare, d.m.th. kundër çdo ndryshimi kufijsh ose shkëmbimi territoresh, gjë që në në intervistën e tij më të fundit çoi në formulime keqkuptuese që lanë një përshtypje të gabuar në Kosovë dhe rajon, sikur ai ose BE-ja ishin të hapur  për një marrëveshje për shkëmbime territoresh – çka nuk është e vërtetë.

Ju i quani veprimet e administratës Trump “të rrezikshme”. Vetë kosovarët janë të ndarë në këtë çështje. Shumë syresh kanë më shumë besim te  SHBA-ja se te BE-ja. E kanë gabim? 

Bodo Weber: Nëse politikanët në Kosovë sot ankohen se e kanë humbur besimin te BE-ja, dhe kanë parasysh ish-përfaqësuesen e politikës së jashtme të BE-së, Mogherini, ata kanë plotësisht të drejtë. Por, nga ana tjetër, ishin vendet e BE-së, me në krye Gjermaninë, që e kundërshtuan marrëveshjen e shkëmbimit të territoreve në vitin 2018-19 – në fillim kundrejt zonjës Mogherini dhe më pas kundrejt administratës së Trumpit. Veprimet e tij, zoti Grenell nga njëra anë pengojnë përpjekjet e aktorëve të BE-së, nga ana tjetër, ai vijon me formatin e Mogherinit, negociata të fshehta me të dy presidentët. Mbështetja e Shteteve të Bashkuara dhe e shumicës së vendeve të BE-së për pavarësinë, në vitin 2008, nuk erdhi nga ndonjë simpati e veçantë për shqiptarët e Kosovës, por në shërbim të mbrojtjes së rendit  liberal botëror.
Politikat e administratës së sotme amerikane – edhe në Kosovë – për fat të keq nuk i shërbejnë më kësaj politike tradicionale amerikane të jashtme dhe të sigurisë. Por unë jam i sigurt që aktorët politikë në Kosovë, të cilët sot pohojnë publikisht se i besojnë më shumë SHBA-së, janë fare mirë të vetëdijshëm për këtë.

Nëse është kështu, si duhet kuptuar refuzimi i vazhdueshëm i presidentit të Kosovës, HashimThaçi, për negociata me pjesëmarrje të BE-së? 

Bodo Weber: Me deklaratën e tij se nuk është i gatshëm të zhvillojë bisedime me të dërguarin special të BE-së, Lajçak, por me Merkel dhe Macron, Presidenti Thaçi nënvizon edhe një herë se ai nuk ka synime të ndershme në dialogun me Vuçiçin. Së pari, nuk e vendos Presidenti Thaçi se kush do të udhëheqë negociatat e BE-së.  Pra, nëse Presidenti Thaçi nuk dëshiron të negociojë me BE-në për shkak të Z. Lajçak, ai duhet të refuzojë edhe të negociojë me Merkel dhe Macron – por  ai nuk guxon ta thotë këtë. Së dyti, vitin e kaluar Gjykata Kushtetuese vendosi se është kryeministri, e jo Presidenti, ai që udhëheq negociatat, kështu që Thaçi nuk është aspak i paanshëm në këtë çështje.  Së fundi, është interesante që zoti Thaçi nuk dëshiron të negociojë me z. Lajçak, sepse ai vjen nga një vend i BE-së, që nuk e njeh Kosovën  – i njëjti Lajçak, i cili ishte zyrtari i parë i Brukselit që u pozicionua qartë kundër shkëmbimit të territoreve, ndërsa z. Grenell dhe administrata amerikane vazhdimisht e shmangin pozicionimin e qartë kundër shkëmbimit të territoreve.

Si do të vijojë dialogu tash e tutje? Gjermania dhe Franca po bëjnë presion, por as Kosova dhe as Serbia nuk duken se janë të përgatitura për një dialog.

Bodo Weber: E vërtetë, si Kosova, e cila është në krizë qeveritare, ashtu edhe Serbia, e cila është në prag të zgjedhjeve parlamentare, nuk janë të gatshme të kthehen menjëherë në tryezën e bisedimeve. Por unë nuk e kuptova thirrjen e dy ministrave të jashtëm tekstualisht që palët të kthehen shpejt në tryezën e bisedimeve. Artikulli i tyre synonte të mbështeste rolin udhëheqës të BE-së dhe veprimet e përbashkëta franko-gjermane, në pritje të zgjidhjes së Gjykatës Kushtetuese për qeverinë e Kosovës. Artikulli ishte kryesisht një paralajmërim dhe refuzim i çdo përpjekjeje pas verës dhe para zgjedhjeve presidenciale, për të realizuar me dhunë një marrëveshje të shkëmbimit të territoreve. Paralajmërimi për “pseudo-zgjidhje të shpejta” por të rrezikshme dhe shpjegimi se përse nevojitet një marrëveshje e përgjithshme dhe qëndrueshme përbëjnë mbështetje të fuqishme të pretendimit të BE-së për të udhëhequr dialogun. Kjo mbështetje e përforcon edhe një here tezën, se me gjithë dobësimin e besimit te BE-ja,në këto tri vitet e fundit, zgjidhja e konfliktit me Serbinë, në rrethanat aktuale të politikës globale, mund të bëhet vetëm nën drejtimin e BE-së.

Ju keni shkruar dikur në një artikull, se beteja e fundit e kancelares Merkel do të jetë Ballkani.. A mendoni se ajo do t’ia dalë në këtë betejë? 

Bodo Weber: Unë jam i sigurt, se brenda mandatit të saj të mbetur, ajo do të jetë në gjendje ta largojë njëherë e përgjithmonë nga tryeza opsionin e rrezikshëm  e të gabuar të një marrëveshjeje për shkëmbim territoresh. Është më e vështirë të parashikohet se a do të nënshkruhet  një marrëveshje gjatë mandatit të saj. Por më e rëndësishme se marrëveshja është rifillimi i negociatave mbi bazën e  e kornizës fillestare të negociatave në kuadër të dialogut politik të vitit 2013. Ato  do t’i hapin rrugën një marrëveshjeje paqësore vërtet gjithëpërfshirëse, të qëndrueshme ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.

 

Bodo Weber është studiues (Senior Associate) në Këshillin e Politikës së Demokratizimit në Berlin, “Democratization Policy Council” (DPC).

Palmer: SHBA-të nuk i mbajnë anën askujt në Kosovë

PalmerZëvendës Ndihmës Sekretari i Shtetit për Evropën dhe Euroazinë, Matthew Palmer, njëherësh i dërguar i posaçëm amerikan për Ballkanin Perëndimor, tha të mërkurën se Shtetet e Bashkuara shpresojnë që Kosova dhe Serbia do t’u rikthehen bisedimeve për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet tyre.

Gjatë një debati mbi Angazhimin Strategjik të Shteteve të Bashkuara në Ballkanin Perëndimor, Egje dhe në Turqi gjatë pandemisë së koronavirusit, të organizuar nga Fondi Gjerman Marshall, ai tha se normalizimi i marrëdhënieve është thelbësor për të hapur rrugën evropiane për të dyja vendet. Por, tha ai, ende ka shumë punë për të bërë.

Kosovës i duhet një qeveri. Ne po presim për vendimin e Gjykatës Kushtetuese që do t’i hapte rrugën zgjidhjes së çështjeve që kanë të bëjnë me formimin e qeverisë. Dua të nënvizoj se Shtetet e Bashkuara nuk duan të ndikojnë procesin në asnjë mënyrë, nuk duam të zgjedhim qeverinë e re të Kosovës, nuk kemi favorit, nuk mbajmë anë. Ajo çfarë duam të shohim është një proces që është i mbështetur në Kushtetutën e Kosovës dhe kuadrin ligjor të Kosovës, që prodhon një qeveri që është përfaqësuese dhe ka fuqi të angazhohet në procesin e bisedimeve”, tha ai.

Zoti Palmer nuk deshi të flasë për afatet dhe lidhjen e mundshme të zgjidhjes së kësaj çështjeje me zgjedhjet presidenciale amerikane, por theksoi se “po përpiqemi të ndihmojmë palët që të gjejnë një zgjidhje”.

Bisedimet e lehtësuara nga Bashkimi Evropian janë pezulluar që nga nëntori i vitit 2018, për shkak të tarifave të vendosura nga Kosova ndaj mallrave serbe. Tashmë këto tarifa janë hequr dhe zëvendësuar me masa të reciprocitetit nga ana e qeverisë së Kosovës, një hap që nuk është mbështetur nga Shtetet e Bashkuara. Në fillim të muajit mars Korporata “Sfidat e Mijëvjeçarit”, pezulloi programet për Kosovën ndërsa theksoi se rifillimi i tyre do të varet nga qëndrimi i qeverisë së Kosovës për tarifat ndaj mallrave serbe.

Me sa di unë Korporata Sfidat e Mijëvjeçarit po pret demonstrim nga autoritetet e Kosovës që janë të interesuara për të ndjekur një hapje më të gjerë ekonomike që siguron mundësi më të mira për zhvillim ekonomik dhe vende pune. Ajo që duam të shohim është jo vetëm pezullimi i tarifave por edhe heqjen e masave reciproke. Shpresoj se do të shohim përparim në këto çështje dhe Korporata do të rikthehet me programet e saj”, tha zoti Plamer.

Shtetet e Bashkuara ndanë 20 milionë dollarë për Ballkani në kohë pandemie

Duke folur për situatën rreth pandemisë së COVID-19, zoti Palmer vlerësoi, siç tha, frymën bashkëpunuese, duke veçuar mënyrën se si “Serbia dhe Kosova lanë anash dallimet politike dhe punuan së bashku për ofrimin e ndihmës përtej kufijve për të lehtësuar lëvizjen e personelit mjekësor e pajisjeve dhe furnizimeve humanitare, përfshirë ushqimet”.

Ai tha se Shtetet e Bashkuara kanë investuar miliarda dollarë për të nxitur qeverisjen e mirë, transparencën, llogaridhënien, sundimin e ligjit dhe ky është themeli mbi të cilin qeveritë në rajon ishin në gjendje të përgjigjen në mënyrë të efektshme kundrejt koronavirusit.

“Vetëm për të përballur krizën me COVD-19 Shtetet e Bashkuara kanë ndarë rreth 20 milionë dollarë si ndihmë e drejtpërdrejtë për vendet e Ballkanit”, tha ai.

Por,tha zoti Palmer, në rajon ka ende sfida dhe tensione, ndërsa “Shtetet e Bashkuara janë të përkushtuara të punojnë në partneritet me vendet e rajonit dhe me partneret dhe aleatët tanë evropian për të mbështetur zhvillimin e Ballkanit Perëndimor dhe integrimin në familjen e kombeve evropiane”.

Ai tha se partneriteti transatlantik është shumë me rëndësi për t’u përballur me çështje sfiduese.

Në Ballkan e kemi parë posaçërisht përgjatë viteve se kur Shtetet e Bashkuara dhe BE-ja punojnë ngushtë në partneritet dhe frymë bashkëpunuese, mund të bëjmë gjëra shumë të mira”, tha zoti Palmer.

Zoti Palmer vlerësoi me rëndësi historike vendimin e BE-së për hapjen e negociatave me Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut, ndërsa theksoi se procesi i integrimit të rajonit do të jetë një proces i gjatë.

“Mendoj se kemi investuar kohë dhe përpjekje për të mbështetur integrimin ekonomik të vendeve të Ballkanit Perëndimor, qoftë nëpërmjet mekanizmave ekzistues sic është CEFTA por edhe nismave të reja siç është ajo për mini Shengenin që është nismë rajonale”, tha ai.

Perëndimi përballë Rusisë dhe Kinës në Ballkan

Zoti Palmer tha se Rusia dhe Kina kanë dëshmuar se “janë të paturpshme” në fushën e dezinformimit, posaçërisht Rusia e cila sipas tij ka pasur njëfarë suksesi përgjatë viteve duke “ngritur tensionet, mosbesimin, duke ngritur mure aty ku njerëzit duhet të ndërtojnë ura. Ky ishte një shqetësim për një kohë dhe mendoj se pandemia e COVID-19 i ka shtuar shqetësimet”.

Megjithatë, ai tha se është inkurajuese që vendet e rajonit janë të ndërgjegjshme për këtë sfidë dhe janë të interesuar të rrisin mundësitë për t’iu kundërvënë.

Zoti Palmer ngriti edhe çështjen e cilësisë së ndihmës së ofruar nga Rusia dhe Kina në rajon, një pjesë e së cilës tha ai, madje nuk është as ndihmë por tregti.

E kuptojmë vlerën e diplomacisë publike të avionëve me flamuj në bisht, që aterrojnë në fazat e hershme të krizës dhe shkarkojnë pako. Nganjëherë nuk ka rëndësi se cfarë ka në ato pako. Ka rëndësi demonstrimi i dukshëm i mbështetjes dhe për të krijuar argumentin se përgjigja nga perëndimi, nga Shtetet e Bashkuara dhe Evropa, nuk ishte e shpejtë sa duhet”, tha ai duke nënvizuar se ajo që është ofruar nga Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian kanë ofruar për këto vende lë nën hije çdo gjë që Moska apo Pekini kanë ofruar.

Zoti Palmer tha se Pekini që nga fillimi nuk pati qëndrim të drejtë. “Ata nuk ishin të vullnetshëm të ndajnë ato që dinë me pjesën tjetër të botës rreth sëmundjes, çfarë po ndodhë në Kinë. Ata fshehën dhe nuk deshën të jenë transparent rreth natyrës së kësaj sfide dhe të gjithë ne po paguajnë çmim për këtë”.

voa

Si vlerësohet në Kosovë Gjykata Speciale

Ekaterine Trendafilova Den HaagNjë Gjykatë Speciale pritet të merret tani, 20 vjet pas luftës së Kosovës me krimet kundër njerëzimit. Pyetja se kundër cilëve anëtarë të Ushtrisë Çlirimtare UÇK, do të ngrihet akuzë është pyetje e nxehtë në Kosovë.

Në qershor 1999, ushtarë gjermanë të KFOR-it u qëlluan në Prizren nga një makinë e markës Lada. Janë të shtëna që vijnë prej serbëve që ndodhen në largim, pasi futja e trupave shënoi fundin e luftës së drejtuar nga NATO. Pas tërheqjes së serbëve ndodhin akte hakmarrëse kundër civilëve. Kryesisht kundër serbëve, por edhe kundër romëve ose shqiptarëve të Kosovës, për të cilët dyshohej se kishin bashkëpunuar. Ata burgosen, torturohen, përdhunohen, vriten dhe rrëmbehen.

Kirurgu serb Andrija Tomanovic zhduket më 24 qershor 1999 në mes të ditës në Prishtinë. Gruaja e tij, Verica, nuk e sheh më kurrë të shoqin. „Ai ndodhej në spital deri në orën 13:00 dhe ishte në mbledhje me kolegët. Pastaj mori në telefon vajzën dhe i tha që ishte duke ardhur në shtëpi. Kjo ishte e gjitha. Pastaj nuk morëm më gjë vesh për të. Në shtëpi nuk erdhi kurrë. Ne dëgjuam thashetheme, sipas të vilave ai është rrëmbyer nga dy burra, që e kanë futur në makinë. Përveç kësaj nuk kemi më asnjë informacion dhe jemi shumë të dëshpëruar.“

Sqarimi i krimeve të kësaj natyre janë në qendër të kësaj mbrëmjeje informimi në bibliothekën Hivzi Sylejmani në Prishtinë. Corona nuk është kthyer ende në temë këtu, dhe një projektor lëshon në mur imazhe të bardha dhe të purpurta. Rreth 15 studentë janë ulur në karrige ngjyrë portokallije dhe shikojnë kolonat dhe organigramet, që shpjegojnë si është ndërtuar Gjykata Speciale ndërkombëtare për Kosovën.

Një ekip i tribunalit i përgjigjet pyetjeve. Edhe ato të Burbuqe Kastratit. Unë kam lindur në fund të viteve nëntëdhjetë, prandaj nuk kam kujtime politike mbi luftën dhe konfliktin. Unë kam pasur fat dhe jam rritur në paqe. Por në kujtesën e njerëzve lufta dhe konflikti janë ende të gjalla, dhe ne duhet të konfrontohemi me të kaluarën.”

Michael Doyle ka përpara një tufë me dosje. Ai është amerikan dhe drejton ekipin vendas të Gjykatës. Ai mban veshur një xhaketë kostumi të veshur mbi këmishën bojë qielli. Mban po ashtu syze me skelet metali. Tribunali i Kosovës bën hetime për kohën 1998 deri 2000. Për periudhën në të cilën është zhdukur edhe kirurgu, Tomanovic.

„Gjykata Speciale e Kosovës ka mandatin të hetojë krime lufte, krime kundër njerëzimit dhe krime të tjera që kanë ndodhur duke shkelur ligjet e atëhershme. Bëhet fjalë për krime që kanë ndodhur në Kosovë, ose që kanë filluar të ndodhin në Kosovë, dhe janë kryer nga doras ose kundër viktimave që vijnë nga Kosova ose nga Republika Federale e Jugosllavisë. Dhe bëhet fjalë për krime që kanë lidhje me raportin e Këshillit të Europës të vitit 2011.“

Çështja kryesore

Raporti i Këshillit të Europës të ish-të dërguarit special Dick Marty njihet prej shumë vetëve në Kosovë. Marty, zviceran, ngre akuza të rënda kundër UÇK, ish-Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Ajo luftoi për pavarësimin e ish-provincës serbe të Kosovës dhe gëzon status heroik. Njëkohësisht thuhet se, ajo ka lidhje me vepra shumë të rënda, mes të cilave rrëmbim dhe tortura, vrasje ilegale dhe vrasje të civilëve serbë dhe kosovarë. Po ashtu akuzat ekzistojnë edhe për kriminalitet të organizuar si tregti droge, si dhe vrasje e kundërshtarëve politikë.

Gjykata Speciale për Kosovën në Hagë nuk merret me organizata të caktuara, thekson Solene Moutier. Francezja me flokë ngjyrë kafe punon për ekipin vendas të Tribunalit të Hagës dhe është ulur përballë Michael Doyle, duke parë imazhet me ngjyrë të bardhë dhe të purpurtë.

„Kjo gjykatë merret vetëm me persona të veçantë dhe vetëm me përgjegjësi individuale. Akuzat ngrihen kundër njerëzve që janë përgjegjës për vepra që i kanë kryer si persona të veçantë, jo si përfaqësues të një grupi, një komuniteti, apo një etnie. Kemi të bëjmë vetëm me vepra individuale. Por kjo nuk do të thotë se për vepra të caktuara, Gjykata mund të akuzojë vetëm një doras. Ajo mund të akuzojë edhe dikë që e ka organizuar veprën ose ka dhënë idenë për të. Mund të akuzojë dike që është më lart në post, i cili nuk e ka penguar kryerjen e krimit ose që nuk e ka dënuar dorasin për krimin e bërë.”

Solene Moutier nuk e zë në gojë UÇK-në. Një student i ri me flokë të zeza që ndodhet mes publikut bëlbëzon tërë kohën. Deri sa një moment e ngre zërin. „Unë mendoj se kemi të bëjmë me një gjë thelbësore, të cilën jemi duke e injoruar. Ne e dimë shumë mirë se Gjykata u krijua duke u bazuar në raportin e Dick Marty-t. Dhe kemi të bëjmë gjithnjë me anëtarë të UÇK. Dhe ne mund të flasim hapur për këtë gjë.“ Pjesa më e madhe pohojnë me kokë. Ata mendojnë se përgjigjet që jep ekipi i Hagës janë shumë të përgjithësuara, edhe kur bëhet  fjalë për akuzat e mundshme që mund të ngrihen.

Michael Doyle i njeh mirë këto lloj reagimesh. Raporti i Këshillit të Europës thotë se anëtarë të UÇK kanë bërë krime. Por a mund të luajë raporti rol në gjyq apo jo, varet vetëm nga akuza dhe nga gjykatësi.

Samire Rexhepi ndihet e provokuar nga një mendim i tillë. Në atë kohë dorasit kanë qenë serbët, jo shqiptarët. „Unë jam nga fshati Qirez, në afërsi të Likoshanit, ku janë vrarë më shumë se 20 vetë, mes të cilëve një grua shtatzënë. Unë kam qenë fëmijë dhe nuk më kujtohet çdo gjë që ka ndodhur atë ditë.”

E reja mësuese, vjen nga rajoni i Drenicës në Kosovën qendrore, ish kështjellë e UÇK. Kundërshtarët e UÇK, ishin në fillim policët serbë, pastaj ish-ushtarët e Ushtrisë jugosllave që dominohej nga serbët, ushtri që ekzistonte ende në atë kohë. Duke u drejtuar nga regjia e përgjakshme e kryetarit nacionalist të shtetit, Sllobodan Millosheviç, ata terrorizojnë njerëzit në Kosovë. Ata plaçkisin, shkatërrojnë dhe vrasin familje të tëra gjatë masakrave që kryejnë.

Salla pa dritare e bibliothekës Hivzi Sylejmani fillon të zbrazet dhe Bekim Blakaj e merr me qetësi. Ky burrë që duket i qetë dhe shtruar e ndoqi me vëmendje diskutimin e ndezur për Gjykatën e Hagës. Bekim Blakaj drejton Qendrën për të drejtën humanitare dhe lufton për shtetin e së drejtës dhe për përndjekjen sistematike të veprave të dënueshme, edhe të krimeve të luftës dhe krimeve kundër njerëzimit. Organizata është e pavarur dhe e ushtron veprimtarinë si në Prishtinë, ashtu edhe në Beograd.

Rreth 100 të vrarë dhe të plagosur nëpër atentate

„Me thënë të drejtën Gjykata ka ngjallur tek viktimat shpresa shumë të mëdha. Dhe mund të ndodhë që ata të zhgënjehen me shpresat e tyre. Gjykata Speciale nuk do të merret me të gjitha krimet për të cilat flitet në Raportin e Këshillit të Europës. Aq më tepër që nuk do të merret me të gjitha rastet e vrasjeve, që kanë ndodhur pas luftës dhe janë klasifikuar si vrasje politike.“

Nga viti 1998 deri në vitin 2005, janë vrarë dhe plagosur rreth 100 vetë nëpër atentate nga të cilat preken më shumë politikanë të „Ligës Demokratike të Kosovës“, të Ibrahim Rugovës, i cili mezi i shpëton edhe vetë një sulmi. Ndryshe nga UÇK, Rugova organizon rezistencën pa dhunë kundër serbëve.

Ai është Babai me ndikim shumë të madh në pavarësinë e Kosovës dhe ka qenë mbas fillimit të viteve nëntëdhjetë president i shtetit në hije të Kosovës. Sepse pala serbe i dëboi shqiptarët në mënyrë sistematike nga jeta publike. Mbas vitit 1996, shfaqet për herë të parë UÇK. Në luftën e Kosovës të drejtuar nga NATO mbas marsit të 1999, trupa e armatosur guerilase kthehet në aleate të Perëndimit. Në qershor të 1999-ës, serbët detyrohen të tërhiqen nga Kosova, dhe KFOR futet në Kosovë. Rruga e gjatë për pavarësinë e shumëdëshiruar të Kosovës është e lirë.

„Menjëherë me përfundimin e luftës pati një zhvillim, gjatë të cilit forcat e armatosura dhe jo UÇK e çarmatosur, filloi të përdorte dhunën e armëve. Bëhet fjalë për një deri dy muaj, mbas qershorit 1999, gjatë të cilit UÇK nuk ishte çarmatosur ende. Filloi të përdorte dhunë nga njëra anë për të zvogëluar postet me pushtet, që mbaheshin nga LDK. LDK nuk pati pushtet në situatën e luftës, por ajo kishte pozicione dhe struktura brenda shtetit paralel të shqiptarëve të Kosovës -që tani pas përfundimit të luftës, u morën nga të rinjtë që erdhën në pushtet, që ishin më të rinj në moshë dhe të armatosur. Dhe një nga metodat ka qenë vrasja politike.“ Kështu analizon historiani i Ballkanit, Konrad Clewing nga Instituti i Lajbnicit për studimet në Europën Lindore dhe Juglindore, në Regensburg.

UÇK shpërbëhet në shtator 1999, dhe çarmatoset zyrtarisht, por zemra e saj vazhdon të rrahë: Në shoqatën e veteranëve, një shoqatë me ndikim në Prishtinë. Duke kaluar krah flamurit të UÇK, me shqiponjën e zezë me dy krena, shkohet në zyrën e Hysni Gucatit. Kryetari i Shoqatës së Veteranëve, i veshur me një kuti me vija, i pret njerëzit rreth tavolinës së madhe prej druri.

“Ne nuk jemi kundër drejtësisë, por jemi kundër një gjykate të qëllimshme, edhe kundër Gjykatës Speciale të Kosovës, të cilën nuk e pranojmë sepse mendojmë se është raciste. Asnjë nga vrasjet dhe dhunimet për të cilat flitet, nuk është e vërtetë. E gjithë bota e di, që serbët kanë bërë krime lufte. Prandaj në Kosovë erdhën vendet më të mëdha europiane dhe SHBA. Sipas mendimit tim, UÇK sulmohet vetëm për t‘ i bërë qejfin Serbisë dhe Rusisë.“

Thashethemet lëvrojnë

Është ende e paqartë, kundër kujt dhe për cilat krime flitet në Hagë, por thashethemet kanë kohë që lëvrojnë. Sepse raporti i Këshillit të Europës së Dick Marty-t përmend emra, edhe atë të Hashim Thaçit, president i Kosovës dhe njeriu i orëve të para në UÇK. Epiteti që i kanë vënë, është gjarpër.

„Nëse Gjykata nuk thërret Hashim Thaçin për ta marrë në pyetje, atëherë le të mbyllet.“ Konstaton gazetari investigativ, Visar Duriqi. Kur parlamenti kosovar krijoi në vitin 2015 Gjykatën, Hashim Thaçi është ministër i Jashtëm. Lobi i UÇK lufton kundër stuhisë së krijuar, por Thaçi detyrohet që të votojë pro krijimit të Gjykatës.

Presioni që i bëhet Hashim Thaçit nga Brukseli dhe nga Uashingtoni është i madh dhe ai e formulon më vonë duke thënë: “Ajo që kam pas menduar më 2015 dhe që mendoj edhe sot, është se Gjykata Speciale është një padrejtësi historike për njerëzit në Kosovë. Komuniteti Ndërkombëtar na detyroi të krijonim Gjykatën duke kërcënuar me marrjen e masave drastike kundër Kosovës, nëse nuk e krijonim. Nuk ekziston asnjë Gjykatë që të mund të cënonte dinjitetin, integritetin dhe krenarinë e luftës sime për pavarësinë e Kosovës.“

Gjykata Speciale e Hagës është krijuar njësoj si sistemi juridik kosovar. Kryeprokuror është amerikani, Jack Smith. Gati pesë vjet pas krijimit të Tribunalit, ai bëri të ditur akuzën e parë. Një Gjykatë në Hagë është duke parë nëse akuza duhet ngritur tërësisht apo pjesërisht. Vendimi për akuzën e parë do të merret deri në fund të gushtit. Nuk dihet nëse Hashim Thaçi do të merret në pyetje nga Gjykata Speciale. Prokuroria në Hagë nuk e konfirmon as nuk e komenton pyetjen e bërë për këtë. Që nga viti 2019, një seri ish UÇK-shash kanë bërë publike thirrjen nga Gjykata. Mes tyre edhe presidenti shumëvjeçar i Parlamentit, Kadri Veseli. Më parë ai ka qenë shef i shërbimit të frikshëm sekret të UÇK, SHIK, i cili është shpërbërë ndërkohë.

Edhe ish komandanti i UÇK, Ramush Haradinaj e pati bërë publike thirrjen nga Gjykata, duke dhënë dorëheqjen si kryeministër në korrik 2019. Deklarata e tij e bërë mbas marrjes në pyetje ishte: „Jo, nuk e di pse. Ne kërkuam sqarime. Bëhej fjalë për rolin që kam luajtur unë në UÇK dhe aspekte të tjera, por jo për gjëra konkrete.“

Ramush Haradinaj ka përvojë me gjykatat ndërkombëtare. Në vitin 2005, ai u akuzua nga Tribunali Ndërkombëtar i Jugosllavisë. Për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit gjatë luftës së Kosovës. Mbas dy proceseve, Haradinaj u shpall i lirë më 2012. Një çlirim nga akuza me hije të gjata. Sepse dëshmitarëve që do të dëshmonin kundër tij iu bë presion, dhe iu morr jeta. Dëshmitarët luajnë rol të rëndësishëm edhe në Gjykatën Speciale. Krimet për të cilat bëhet fjalë, kanë ndodhur para një kohe të gjatë dhe nga hetimet në vendin e ngjarjes rezultatet janë të pakta.

Kush kërkon për lidhjet, jeton në rrezik

Bullgarja Ekaterina Trendafilowa është presidente e Gjykatës Speciale të Kosovës. Në nëntor të 2017, ajo bëri një vizitë që tërhoqi vëmendjen në Kosovë. Konferenca e saj e shtypit kishte publik të madh dhe shumë prej tyre ishin të interesuar edhe për mbrojtjen e dëshmitarëve.

„Kjo është një nga pikat më të rëndësishme për ne, dhe ne jemi duke punuar në mënyrë intensive. Ne në asnjë mënyrë nuk do ta ngrejmë punën tonë në kurriz të jetës dhe sigurisë së atyre që kemi përballë.“ Por Kosova është e vogël dhe shumë ish-komandantë të UÇK janë ngritur duke u bërë pjesë e elitave më me influencë në politikë dhe ekonomi, thotë gazetari Visar Duriqi.

„Komandantët kontrollojnë pompat e benzinës, industrinë e ndërtimit dhe janë aktivë në bujqësi, ku përfitojnë nga subvencionet shtetërore… Kjo do të thotë që firmat kryesore që marrin para publike për ndërtimin e rrugëve apo ndërtesave shtetërore, mbajnë direkt ose indirekt nënshkrimin e tyre.“

Kush kërkon të mësojë për lidhje të tilla, jeton në rrezik. Serbeze Haxhiaj, punon për gazetat dhe portalet kosovare dhe të huaja, duke raportuar shumë për krimet e luftës në Kosovë. „Raportet për krimet që kanë bërë shqiptarët vazhdojnë të jenë tabu. Duhet të jesh shumë i kujdesshëm me faktet. Unë personalisht kam marrë kërcënime dhe më është bërë presion pikërisht për shkak të raporteve për krimet e mundshme nga të dy palët. Gazetarët që mundohen të raportojnë për krimet e mundshme të kryera nga shqiptarët gjatë dhe mbas luftës, kanë pasur deri tani një ngarkesë të madhe.

Kur bëhet fjalë për proceset për krimet e luftës ose krimet kundër njerëzimit, dëshmitarët kërcënohen, atyre u bëhet presion, ata vriten, thotë Serbeze Haxhiaj. Një rrezik, të cilin ajo nuk e përjashton si mundësi edhe për Gjykatësn Speciale. „Të akuzuarit e mundshëm do të mundohen të eliminojnë dëshmitarët, për të çliruar veten nga akuzat. Mbas 21 viteve, Gjykata do të mbështetet tek dëshmitarët, sepse faktet e tjera nuk janë më prezente.“

Mungon besimi tek mbrojtja e dëshmitarëve

Ky është një lokal i vogël në Graçanicë, afër Prishtinës. Ekipi vendas i Tribunalit të Hagës sapo ka treguar për mandatin dhe mundësinë e pjesëmarrjes së viktimave në proces. Por çështja nuk duket se ngjall shumë interes. Në këtë qytezë të vogël jetojnë kryesisht serbë, njëri prej të cilëve është Oliver Vujovic. Besimi tek mbrojtja e dëshmitarëve do të mungojë, sepse në Kosovë presioni që bëhet nga pushtetarët politikë është gjë e zakonshme. Në punë, gjatë zgjedhjeve, dhe natyrisht edhe para Gjykatës. „Ne jemi duke folur për dëshmitarët. Para se ata të shkojnë të dëshmojnë, u vjen dikush në shtëpi dhe u shtin frikën. Unë nuk po flas për Haradinajn, për njerin apo për tjetrin. Por nëse një i tillë ka pushtet, atëherë njerëzit kanë frikë të flasin.“

Që nga fillimi i 2018, ekipet vendase të Gjykatës Speciale kanë zhvilluar më shumë se 50 takime në Kosovë. Solene Moutier ka folur me shumë njerëz në Pejë, në Mitrovicë, Prizren dhe Prishtinë.
„Gjykata është një gjë që diskutohet, njerëzit kanë mendime të ndryshme për Gjykatën. E rëndësishme është të thuhet se ne nuk vijmë në Kosovë për të bindur njerëzit se Gjykata është një gjë shumë e mirë. Ne nuk mundohemi të ndikojmë mbi perceptimin e njerëzve, por duam të informojmë dhe t’i përgjigjemi pyetjeve.“

Në Kosovë mungon besimi për bashkëjetesën paqësore midis njëri tjetrit, thotë duke shprehur keqardhjen aktivisti serb, Oliver Vujovic. „Tek pajtimi nuk të çon vetëm Gjykata. Ne kemi kaq shumë probleme. Ne mësojmë histori të ndryshme dhe nëse serbët dhe shqiptarët duan të jetojnë bashkë, ata duhet të mësojnë të njëjtën histori, dhe të vazhdojnë hap pas hapi më tej“.

Studentja kosovare shqiptare Burbuqe Kastrati, flet po ashtu në drejtim të ngjashëm: „Në këtë rajon ne mësojmë vetëm për njërën anë të luftës dhe unë mendoj se është gabim i madh, ky që bëjmë ne në rajon. Drejtësia ndërshtetërore mbetet një çështje e rëndësishme, ne duhet të punojmë më shumë në këtë drejtim. Dhe të sqarojmë çfarë ka ndodhur këtu në vitet nëntëdhjetë.“

Pa drejtësi të pavarur dhe pa bashkëpunim nuk mund të përndiqen krimet, thotë aktivisti për të drejtat e njeriut, Bekim Blakaj. Sepse ai e di se janë dorasit ata që e pengojnë drejtësinë. „Viktimat nuk përfitojnë asgjë nga status quo-ja. Viktimat e krimeve të luftës bëhen edhe një herë tjetër humbësit më të mëdhenj. Dhe ata që kanë bërë krime lufte fitojnë edhe një herë, sepse ata nuk dënohen.“

 

Autore: Andrea Beer, dlf

Produktet nga Serbia rikthehen në tregun e Kosovës

Merdare nga arkiviProduktet e prodhuara në Serbi janë rikthyer në tregun e Kosovës, që kur Qeveria në detyrë e Kosovës ka zëvendësuar taksën 100 për qind për produktet serbe, me masat reciproke më 1 prill të këtij viti.

Sipas Doganës së Kosovës, nga 1 prilli deri më datë 25 maj nga Serbia në Kosovë kanë hyrë mallra në vlerë 29 milionë euro, kryesisht produkte ushqimore dhe grurë.

Gjatë muajit prill, sipas të dhënave të Agjencisë se Statistikave të Kosovës, importi i mallrave nga Serbia në Kosovë ka arritur në vlerën mbi 15 milionë euro përderisa në periudhën e njëjtë të vitit 2019, kur ka qenë në fuqi taksa 100 për qind, vlera e mallrave serbe në Kosovë ishte 637 mijë euro.

Nga Kosova në Serbi në muajin prill janë eksportuar mallra në vlerë prej 1.1 milion euro.

Një ndër kompanitë që ka filluar importin e disa produkteve nga Serbia është kompania tregtare “Elkos Group”. Kushtrim Mujaj menaxher i importit në këtë kompani, në një bisedë për Radion Evropa e Lirë, thekson se kanë importuar sasi të vogël të produkteve, kryesisht ato produkte që kanë çmim më të ulët, sesa në vendet e Bashkimit Evropian.

“Ka disa lehtësira për disa kategori që të furnizohemi prej Serbisë me çmime më të lira, sesa jemi furnizuar deri më tash nga shtetet e tjera. Një nga produktet që në tregun e Serbisë është më i lirë, është vaji i produkteve ushqimore. Disa lloje që kemi importuar më herët, kemi filluar importin gradual të tyre në sasi të vogël”, tha Mujaj.

Stavileci: Reciprociteti po zbatohet në tërësi

Qeveria në detyrë e Kosovës e ka zëvendësuar taksën prej 100 për qind për produktet nga Serbia, të vendosur nga qeveria e kaluar në nëntor të vitit 2018, duke futur gradualisht masat reciproke.

Masa e parë e tillë ka të bëjë me emërtimin e Kosovës në dokumente që duhet të përputhen me Kushtetutën dhe ligjet e Kosovës.

Këto dokumente janë si certifikata fitosanitare dhe veterinare dhe dokumente të tjera ndihmëse për ushqim dhe produkte të tjera me origjinë bimore, joshtazore dhe shtazore, që janë objekt i kontrollit kufitar.

Adriatik Stavileci, zëdhënës në Doganat e Kosovës, tha për Radion Evropa e Lirë se nga 1 prilli –kur është shfuqizuar taksa dhe është vendos reciprociteti –e deri më tani, vlera e mallrave nga Serbia ka arritur në 29 milionë euro. Shumica e këtyre produkteve janë nga industria ushqimore, konkretisht gruri.

Të gjitha dërgesat nga Serbia vijnë më dokumentacion që i përmbahet vendimit të Qeverisë në detyrë të Kosovës për reciprocitet.

“Në fillim kemi pasur disa problematika, por me kalimin e kohës të gjitha dërgesat që vijnë nga Serbia, janë komplet në rregull. Deri më tani nuk kemi hasur asnjë dokument i cili nuk i përmbahet vendimit për reciprocitet të Qeverisë së Republikës së Kosovës”, tha Stavileci.

Eliminimi barrierave, në interes të bizneseve

Edhe ekspertë për çështje ekonomike konsiderojnë se eliminimi i barrierave me vendet e rajonit është në interes të komunitetit të biznesit. Safet Gërxhaliu, ish-kryetar në Odën Ekonomike të Kosovës në një prononcim për Radion Evropa e Lirë, thotë se shifrat e shkëmbimeve tregtare me Serbinë kanë tejkaluar pritjet dhe njëherësh është tregues sa ka vështirësuar taksa tregtinë e lirë në mes këtyre dy shteteve.

“Barrierat nuk i bëjnë nderë proceseve integruese dhe partneritetit të vendeve të rajonit. Është koha kur më tepër të bëhet garë për të eliminuar barrierat, për t’i zhbërë ato. Me heqjen e asaj takse është një frymëmarrje tjetër e bizneseve të Kosovës, ku kemi të rritje të shkëmbimeve tregtare dhe importit të mallrave nga Kosova në Serbi. Prandaj, në këtë drejtim duhet të mësohemi nga e tërë kjo që dialogu nuk ka alternativë, që definitivisht eliminimi i barrierave në interes të biznesit duhet të jetë gjithmonë në funksion dhe nuk fitohet nga populizmi”, thotë Gërxhaliu.

Më 1 prill, kryeministri në detyrë Albin Kurti ka hequr taksën 100 për qind ndaj mallrave të Serbisë dhe Bosnjë e Hercegovinës, derisa masën ndaj mallrave serbe e ka zëvendësuar me reciprocitet.

Taksa 100 për qind ishte vënë nga qeveria e kaluar në nëntor të vitit 2018.

Që nga ajo kohë është pezulluar dialogu mes Prishtinës dhe Beogradit, që ndërmjetësohet nga Bashkimi Evropian në Bruksel.

Shtetet e Bashkuara e kanë kundërshtuar vendimin për të zëvendësuar taksën 100 për qind ndaj mallrave serbe me masa reciprociteti.

Ambasada amerikane në Prishtinë ka thënë se Kosova “duhet t’i heqë të gjitha tarifat dhe të mos krijojë barriera të reja, sepse këto politika janë në dëm të qytetarëve të Kosovës dhe janë duke e bllokuar ekonominë e Kosovës”.

rel

Kurti: Pres nga Kushtetuesja të interpretojë dhe jo të shkruajë Kushtetutën

Albin KurtiKryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, tha se se pret nga Gjykata Kushtetuese që të bëjë intepretimin e Kushtetutës dhe jo, siç tha ai, shkrimin e saj.

Kurti iu referua rastit që ka dërguar Lëvizja e tij Vetëvendosje në Gjykatën Kushtetuese për të interpretuar kushtetushmërinë e vendimit të presidentit të Kosovës, Hashim Thaçi, për dekretimin e Avdullah Hotit si mandatar për formimin e Qeverisë së re të Kosovës.

Ai i bëri komentet gjatë një vizite në Qendrën e Studentëve në Prishtinë, ku u takua me personelin mjekësor dhe vullnetarët që kanë menaxhuar karantinën gjatë pandemisë së koronavirusit.

“Unë pres nga Gjykata Kushtetuese që, në përputhje me Nenin 112 të Kushtetutës së Republikës së Kosovës, të bëjë interpretim të Kushtetutës dhe jo shkrim të saj. As presidenti, as kryeministri, as Gjykata Kushtetuese nuk mund ta shkruajnë Kushtetutën. Ne duhet ta respektojmë dhe zbatojmë atë dhe Gjykata Kushtetuese edhe ta interpetojë këtë. Mirëpo, ndryshim të Kushtetutës, plotësim të saj dhe shkrim të saj mund të bëhen vetëm me amandamente parlamentare në Kuvendin e Republikës”, tha Kurti.

Më 25 mars, Kuvendi i Kosovës ka miratuar mocionin e mosbesimit ndaj Qeverisë Kurti.

Mocioni është iniciuar nga Lidhja Demokratike e Kosovës – parti në koalicionin qeverisës – pasi Kurti ka shkarkuar një nga ministrat e saj.

Presidenti i Kosovës, Thaçi, më 30 prill, e ka dekretuar Avduallah Hotin nga Lidhja Demokratike e Kosovës për kryeministër të ri të vendit.

Të njëjtën ditë, Lëvizja Vetëvendsje e ka dorëzuar në Gjykatën Kushtetuese kërkesën për vlerësimin e vendimit të Thaçit.

Gjykata Kushtetuese, më 1 maj, ka vendosur masën e përkohshme për pezullim të zbatimit të këtij dekreti deri më 29 maj, derisa të marrë vendim për ligjshmërinë e këtij vendimi.

rel

 

Thaçi: Nuk do të përfshihem në proceset që udhëhiqen nga Miroslav Lajçak

ThaciPresidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, tha të martën se nuk ka vullnet të përfshihet në procesin e negociatave me Serbinë që udhëhiqen nga i dërguari i Posaçëm i Bashkimit Evropian për bisedimet Kosovë – Serbi dhe Ballkanin Perëndimor, Miroslav Lajçak.

Presidenti Thaçi, tha se pa rolin udhëheqës të Shteteve të Bashkuara nuk mund të zgjidhen çështjet e hapura ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.

Unë kam besim të plotë në lidershipin e Shteteve të Bashkuara të Amerikës se këtë proces do ta dinamizojnë dhe përmbyllin suksesshëm, siç kanë përmbyllur suksesshëm të gjitha çështjet që kanë qenë të hapura në Ballkanin Perëndimor tash e tri dekada. Do të thotë pa rolin udhëheqës të Shteteve të Bashkuara, nuk ka faktor që mund t’i lëvizë këto gjëra, në veçanti çështjet shumë të rëndësishme, delikate dhe të vështira që janë në mes të shtetit të Kosovës dhe Serbisë.”

Ai tha se është inkurajues çdo vullnet që tregohet nga Bashkimi Evropian në këtë drejtim.

Unë të them të drejtën personalisht nuk jam në kontakt me zotin Lajçak. Zoti (Albin) Kurti është tash e tre muaj në kontakt me të dhe nuk e di se cka kanë biseduar dhe sa larg kanë shkuar Kurti, Lajçak dhe (Josep) Borrell. Mendoj se ne si vend i pavarur dhe sovran dhe si ekip i Kosovës duhet gjithmonë të kemi parametrat dhe të jemi të vetëdijshëm që ky vend është i lirë u pavarur, sovran, por përballë do të kemi dy negociatorë, të cilët vijnë nga dy vende që nuk e kanë njohur pavarësinë e Kosovës, ndërsa zoti Lajcak edhe ka votuar kundër pavarësisë së Kosovës dhe kundër anëtarësimit të Kosovës në UNESCO”, tha presidenti Thaçi.

Ai tha se Kosova duhet të bëjë diferencimin e partnerëve strategjik dhe të ketë të qartë se kush mund të zhvillojë negociata, të përmbyllë marrëveshjen dhe ta zbatojë atë.

Ndërsa personalisht unë si president i vendit do t’i përgjigjem çdo ftese në veçanti sa i përket samiteve nga presidenti (Emmanuel) Macron apo kancelaria (Angela) Merkel, por nuk e kam vullnetin që të participojë në procesin e negociatave që udhëhiqet nga Lajçak” , tha ai.

Të shtunën, ministrat e Jashtëm të Gjermanisë dhe Francës, bënë thirrje për rifillimin e menjëhershëm të bisedimeve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë nën udhëheqjen e Bashkimit Evropian, por tërhoqën vërejtjen se nuk mund të ketë një rrugë të shkurtër për një marrëveshje të shpejtë ndërmjet palëve.

Në një shkrim të përbashkët, ministri i Jashtëm francez, Jean-Yves Le Drian dhe ai gjerman, Heiko Maas, thanë se situata e pazgjidhur ndërmjet të dyja vendeve mbetet një faktor destabilizues për Ballkanin dhe sigurinë evropiane dhe se “qëllimi i bisedimeve është një marrëveshje e qëndrueshme, gjithëpërfshirëse, ligjërisht detyruese midis Beogradit dhe Prishtinës që zgjidh të gjitha çështjet e hapura dhe ndihmon qëndrueshmërinë rajonale”.

Kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, tha javën e kaluar se është i gatshëm të vazhdojë bisedimet me Serbinë dhe për këtë po pret Bashkimin Evropian.

Unë jam në kontakt të rregullt me përfaqësuesin e Bashkimit Evropian, Miroslav Lajçak, ai natyrisht se tash është duke përgatitur fillimin e dialogut, ne kërkojmë që ky dialog të jetë me parime dhe i përgatitur dhe organizuar mirë”, tha ai duke nënvizuar se kalendari i bisedimeve varet nga Brukseli.

Zoti Lajçak u emërua në postin e të dërguarit të psoaçëm në fillim të muajit prill dhe që atëherë ka zhvilluar biseda telefonike me udhëheqës institucionesh e partish politike në Kosovë dhe Serbi, por jo edhe me presidenti Thaçi, i cili nuk është pajtuar me emërimin e tij.

Bisedimet e lehtësuara nga Bashkimi Evropian janë pezulluar që nga nëntori i vitit 2018, për shkak të tarifave të vendosura nga Kosova ndaj mallrave serbe. Tashmë këto tarifa janë hequr dhe zëvendësuar me masa të reciprocitetit nga ana e qeverisë së Kosovës por ende mbetet e paqartë se kur do të mund të rifillonin bisedimet, derisa Serbia është në prag të zgjedhjeve të përgjithshme të 21 qershorit, ndërsa Kosova ndodhet në krizë politike dhe me qeveri në detyrë.

voa