Kategoritë: Kulturë

Përplasja në Beograd kur rendita krimet më 1988

rexhep qosjaNë Ditarin e Akademikut Rexhep Qosja trajtohen ngjarje, çështje, personalitete, probleme, dukuri, procese shoqërore, politike, letrare, artistike, shkencore, filozofike, kulturore para së gjithash në Kosovë e në Shqipëri, por edhe në Jugosllavi e në botë.
Ditari i studiuesit Rexhep Qosja, me një pjesë të madhe të tij, është historia e ngjarjeve, veprimeve, politikave, sjelljeve e vetjeve për të cilat deri sot nuk është ditur apo shtrembëruar e vërteta: është historia e vërtetë e përpjekjeve shumëvjecare për ndryshimin e fatit të përparshëm historik të popullit shqiptar – për krijimin e shtetit të Kosovës, në të vërtetë për bashkimin kombëtar. Libri i botuar nga Toena, do të mund të gjendet në panair.
Nga prof. Rexhep Qosja*
26.4.1988
Mbas shkëmbimit të shkurtër të mendimeve pajtohemi që i pari të lexojë: kryetari i Shoqatës së Shkrimtarëve tanë, Ibrahimi. Në Shoqatën e Shkrimtarëve të Serbisë arrijmë rreth orës nëntë e dhjetë minuta. Kryetari, na thonë, është ende duke fjetur. Nuk kuptoj nëse e thanë me ironi a jo këtë që e thanë! Ky kryetar, megjithatë, vjen rreth orës dhjetë kur edhe ishte caktuar të fillojnë bisedat. Na thonë se bisedat do të mbahen në Shtëpinë e Rinisë, afër dhjetë minuta rrugë me vetura larg ndërtesës së Shoqatës së Shkrimtarëve të Serbisë në rrugën Francuska 7. Kur arrijmë te Shtëpia e Rinisë shohim se salla ishte e zënë prej pionierëve për të cilët aty po shfaqej një program.
Mbrapakthim! Do të bisedojmë në Shoqatën e Shkrimtarëve të Serbisë.
Ibrahim Rugova
…Mbas kryetarit të Shoqatës së Shkrimtarëve të Serbisë fjala iu dha kryetarit të Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës, Ibrahim Rugova, i cili në emër të Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës i përshëndet të pranishmit në këto biseda e, mandej, e lexon fjalën e tij. Fjala e tij është më e mirë se ç’ e kam pritur unë dhe se ç’e kanë pritur, besoj, edhe shkrimtarët tanë të tjerë, që po marrin pjesë në këto bisedime: vërejtjet e bëra prej kolegëve, pas leximit të fjalëve të njëri-tjetrit në Prishtinë, ai i paska marrë parasysh dhe e paska korrigjuar referatin. Kritiku letrar Ibrahim Rugova, i cili pas demonstratave të rinisë sonë studentore dhe shkollore në mars dhe në prill të vitit 1981, kishte marrë pjesë në atë mekanizmin inkuizicional të Lidhjes së Komunistëve të Kosovës, që u mor me diferencimin ideopolitik të krijuesve, të profesorëve, të arsimtarëve dhe të mësuesve në arsimin e Kosovës, tani në këto biseda me shkrimtarët serbë për temën Serbët dhe shqiptarët në Jugosllavi sot, paraqitet në një version sadokudo më të mirë. Kurdo t’u kthehen kopeve delet e humbura, barinjtë do të gëzohen shumë, do të thoshte Naim Frashëri. Por, mendoj, shpejt e shpejt: kjo dele e humbur tani e sa vjet, por e kthyer sot në kopenë e vet, a është dele që nuk do të tretet rishtazi në kopenë e Lidhjes së Komunistëve që e ka bërë kryetar të Shoqatës sonë të shkrimtarëve – mbetet të shihet.
- Neve në Prishtinë na është thënë se organizuesit e këtyre bisedave janë marrë vesh që referuesve t’u bëhet e mundshme të flasin a të lexojnë sa ta quajnë vetë të arsyeshme, them.
- Le të jetë pesëmbëdhjetë minuta, përgjigjet Aleksandar Petrov.
- Do t’i them këtu, para jush, të gjitha ato që kam menduar se është e nevojshme t’i them, kurse ju, besoj, nuk do të jeni pakureshtje që të më dëgjoni. Kryetari i Shoqatës së Shkrimtarëve të Serbisë, Aleksandar Petrov, hesht, nuk e kundërshton përgjigjen time, kurse unë filloj të lexoj. Trysnia e tij e shprehur para se ta marr fjalën, më “detyron” t’i lë dy faqet e para e, mandej, edhe dy faqe të tjera, në të cilat flas për burokracinë politike kosovare, që m’u dukën në atë moment më pak ndikuese te dëgjuesit. Kur filloj ta lexoj pjesën e tekstit për Konferencën e Bujanit, dëgjuesit reagojnë:uuu! Kur e lexoj pjesën për ardhjen e popave pravosllavë në Pejë e dëgjoj reagimin e dytë të të pranishmëve: uuuuu! Kur e lexoj pjesën për migrimet e serbëve dhe të malazezve si pasojë e prapangeljes ekonomike të Kosovës e jo e ndonjë trysnie ndaj tyre dhe e mospajtimit me barazinë me shqiptarët e dëgjoj reagimin e tretë: uuuuuuu! që zgjat sa dy reagimet e para bashkërisht! Kur e lexoj pjesën për privilegjet e jashtëzakonshme që po u krijohen serbëve dhe malazezve në Kosovë dhe për padrejtësitë e mëdha që po u bëhen shqiptarëve reagimet uuuu! zgjasin dhe ngrihen jashtëzakonisht shumë!
Kryesuesi Aleksandar Petrov i qorton me zë të lartë reaguesit duke i rënë shishes së ujit të thartë me nuk e di çka i kishte qëlluar në dorë: mjaft! Mjaft! Heshtje! Heshtje! Dëgjuesit i pushojnë reagimet e zëshme! E vazhdoj fjalën duke pritur goditje në kokë me ndonjë gjë prej dëgjuesve të mllefosur. Arrij në fund të fjalës shëndosh e mirë! (Kur mbërrijmë në hotel, Bajram Krasniqi që në këto biseda ka ardhur i dërguar prej Institutit Albanologjik, më thotë se dëgjuesit (auditori)ishin shumë të elektrizuar derisa po lexoja, kurse disa prej tyre po i thoshin njëri-tjetrit: ai po flet për gazetarët e huaj!) Shkrimtari serb, që do të lexojë pas meje, do të lexojë shkurt, por do të shqiptojë fjalë jashtëzakonisht të vrazhda për gjendjen në Kosovë, kurse anëtari tjetër i Grupit tonë, që do të lexojë pas tij, Sabri Hamiti, do të lexojë disa fish më gjatë.
Duke dalë prej sallës, pas përfundimit të mbledhjes së kësaj paradite, një grua e moshuar ma ngjet për krahu, ma shkund dorën me një forcë që nuk pandehja se mund ta kishte aq e, mandej, më thotë:
- Më thuaj Qosja sa shqiptarë nga Jugosllavia kanë shkuar në Shqipëri?
- Kanë shkuar disa, kanë shkuar që të mos u bien në duar vrasësve të UDB-ës (të Sigurimit të Brendshëm Shtetëror), i them e vazhdoj. Të tjerët asnjë! Pse të shkojnë? Ata jetojnë në trojet e veta dhe nuk janë të gatshëm t’i lëshojnë pavarësisht çfarë zullumi po u bëhet atyre.
- Sigurisht! Pse të shkojnë te Enver Hoxha!
Teksa shkoqem prej duarve të plakës lapërdhare, ndiej se dikush tjetër ma ngjet për dore prapë! Shikoj: është një grua rreth tridhjetë-tridhjetë e pesë vjeçe, është bukur e gjatë, është syzezë e symadhe, është flokëzezë, Është e bukur.
- Të uroj për guximin, Qosja! thotë.
- Çfarë guximi është ai për të cilin po flisni! Për të thënë të vërtetat nuk duhet guxim, por ndërgjegje.
- Një orë fole për gjoja vuajtjet e shqiptarëve e asnjë fjalë nuk e the për krimet e tyre! Në mes të Beogradit i the të gjitha ato! Urime për guximin! Por, do të shohim më tutje! Reagimet e shkrimtarëve dhe të dëgjuesve të tjerë serbë ndaj fjalës sime nuk mbesin pa ndikim në humorin e disa kolegëve tanë nga Prishtina. Azem Shkreli dhe Agim Mala as shikim nuk më dhurojnë. Në fytyrat e tyre lexohet një si frikë e kushtëzuar pa dyshim prej mekanizmit politik partiak të cilit i janë vënë herët në shërbim!
Hasan Mekuli është i përmbajtur, nuk tregon asi shqetësimi, sado, siç do të shihet më vonë, e ndien fort. Kur më tregon se ka barkqitje kuptoj se sa i fortë ishte shqetësim i tij.
Frika e shokëve të mi, e Azem Shkrelit, e Agim Malës dhe e profesorit tim, Hasan Mekulit, besoj, do të kalojë në mbledhjen e pasdites kur do të marrin fjalën dy shkrimtarët serbë, të njohur si nacionalistë kundërshqiptarë, kundërkroatë dhe kundërmyslimanë, Millan Komneniqi dhe Zhivorad Stojkoviqi, të cilët, sigurt, do të thonë çka s’do të kenë qenë në gjendje as të ëndërrojnë e lëre më të dëgjojnë ndonjëherë.
28.5.1988
Agim Mala më tregon se ndërprerjen e vazhdimit të bisedave të shkrimtarëve serbë dhe shqiptarë mbi Serbët dhe shqiptarët në Jugosllavi sot e kanë kërkuar, në të vërtetë e kanë vendosur zyrtarët më të lartë serbë në Beograd. Njëri prej udhëheqësve krahinor, emrin e të cilit nuk ma tha e as unë nuk ia kërkova, sepse mund ta supozoj cili është, i ka thënë Agimit se kryetari i Komitetit Qendror të Lidhjes së Komunistëve të Serbisë, Sllobodan Millosheviqi, u ka telefonuar këtyre në Prishtinë, mbas bisedave të shkrimtarëve në Beograd, dhe u ka thënë:
- Dosta tih pluvotina!
E kjo shqip do të thotë:
- Mjaft aso pështyme! Ndoshta mund të përkthehet edhe kështu:
- Mjaft aso jargësh!
- Sinan Hasani, më tha më tej Agimi, disa herë ka kërkuar që shkrimtarët tanë të tjerë, që kanë marrë pjesë në bisedat me shkrimtarët serbë, në Beograd, të distancohen prej Rexhep Qosjes; dhe të distancohen prej meje për arsye se fjala ime ishte nacionaliste, prandaj politikisht e dëmshme! …
I them Agimit:
- Jam dënuar partiakisht që në vitin 1981, por tani kam dëshirë të më përjashtojnë prej Lidhjes së Komunistëve dhe të më përjashtojnë sa më parë, pavarësisht prej pasojave që mund të kem. Lidhja e Komunistëve objektivisht është parti rëndë e komprometuar. Kaherë është bërë e qartë se të jesh anëtar i saj do të thotë të kesh ndërgjegjen e ngarkuar, do të thotë të kesh edhe përgjegjësi për të gjitha ato të këqija, dhunë, padrejtësi, shtypje, ndjekje e përndjekje, shfrytëzime, që u bëhen masave në Jugosllavi. (“Gazeta Shqiptare”)

Ndërroi jetë ilirologu Aleksandër Stipçeviç

Në moshën 85 vjeçare u nda nga jeta akademiku Aleksandër Stipcevic, ilirolog kroat me prejardhje arbëreshe

Aleksander StipcevicNë Zagreb të Kroacisë, ndërroi jetë në moshën 85 vjeçare ilirologu i shquar me prejardhje arbëreshe Aleksandër Stipçeviç.

Njeriu që do të bëhej i njohur si arkeolog, bibliograf, bibliolog, eseist e albanolog, lindi në fshatin Arbnesh të Zarës në Kroaci, më 10 tetor 1930.

Shkollën fillore e të mesmen i kreu në Zarë, ndërsa arkeologjinë më 1954 në Zagreb. Ka doktoruar në viti 1977 në temën “Simbolizmi religjioz te ilirët”.

Gjatë viteve 1970 – 1973 ligjëroi në Universitetin e Prishtinës, në katedrën e historisë, lëndën “Hyrje në arkeologji”, ndërsa në Universitetin e Zagrebit ishte i angazhuar që nga viti 1971 deri në pensionimin e tij në vitin 1997.

Ai është dekoruar me urdhrin “Gjergj Kastrioti Skënderbeu” nga presidenti i Shqipërisë, Bujar Nishani.

Në Kosovë institucionet politike e arsimore ngushëlluan familjen dhe botën akademike me rastin e vdekjes së tij.

Qytetarët e Kosovës, por edhe të gjithë shqiptarët kudo që jetojnë, humbën njeriun që më së miri solli te ne frymëmarrjen ilire. Me veprën e tij, akademiku Stipçeviç ka bërë vend meritor në historinë botërore. Ndërsa, ne do ta kujtojmë gjithmonë edhe si mikun më të madh, që me pendën e tij, me veprimtarinë shkencore, u bë roje e historisë tonë kombëtare”, thuhet në një telegram ngushëllimi të Ministrisë së Arsimit, të Shkencës dhe të Teknologjisë. (voa)

Vargje kohe dhe hapsire – Bejtullah Sadiku

KOHA DHE HAPSIRA

Dielli lindi e agoi
për dikend disi vonoj,
por edhe nuk harroj
se rrezet me vonesë disi lëshoj.

Edhepse dikush dallon,
koha prap punon.
Vullnete e deëshira
nga pak i plotëson.

Kush më shumë e kush më pak,
dora-dorës, hap me hap
që mos të ngelim aty në trap,
por të ecim të gjithë me vrap!

Vrap e turm, pa stuhi
çdo kush vehten ta din njeri.
Me detyra e obligime,
t´i kryejmë punët me nderime!

Kush më shpejtë e kush më ngadal,
punët të ecin e mos të ngecin
si vepra të bukura ato të mbesin.
Si pasuri e plot thesar,
kjo veper e ketije populli kaq bujarë.

Koha e keqe dhe e vështirë,
por dikushi, plotëson edhe dëshirë.
Unë po, pse ti jo?
Pse ti po, e unë jo?!

Unë më shumë e ti më pak.
Pse ti pak e unë më shume?!
Unë me pak e ti me shumë!
Por, mos harro: Se ne duhet qenë e punuar bashkë!

Të shtrijmë dorën njeri – tjetrit,
dhe ta shpëtojmë prej më të keqes!
Me punë, vullnet, dëshirë e vepër
mu, ty, atijë e gjithë ne,
të na bëhet ashtu si e kemi tradië mes veti.

Kohë moj kohë e mjerë,
mos u bënë e keqe e kaq pa nderë.
E çuditur e kaq e katandisur!
Pse pjell njerëz kaq të çoroditur?
Se në hapsirën e pafund,
humbin vehten e se gjejnë kund?!
Bejtullah Sadiku, Krefeld – Gusht 2015

 

“Le Monde” në admirim për Ismail Kadarenë

kadareE përditshmja më e madhe franceze “Le Monde” i ka kushtuar kësaj vere një faqe të madhe ekskluzive shkrimtarit më të madh të letrave shqipe, Ismail Kadare. Nën penën e Florence Noiville Hirsch (bashkëshorte e një ish-ministri të Sarkozisë), artikulli i “Le Monde” i bën një analizë me superlativa romanit më të fundit të Kadaresë, “Kukulla”. Përkthyer në frëngjisht nga Tedi Papavrami dhe botuar nga e famshmja shtëpi botuese “Fayard”, besnike e veprës së Kadaresë, “Kukulla” (“La Poupée”) ka dalë në libraritë franceze në prill të këtij viti. Pak ditë pas daljes në botim, vdiq dhe ai qe e bëri të njohur Kadarenë në Francë dhe ndoshta në mbarë botën, Klod Durand, ish-drejtuesi historik i shtëpisë botuese “Fayard” dhe autoriteti më i njohur në sferën e botuesve francezë.

Kadare dhe Durand ishin miq të vërtetë dhe që respektoheshin shumë. Ikja e Klod Durand në moshën 76-vjeçare fill në momentin kur sapo Fayard nxirrte në botim librin më të fundit të Kadaresë, është si një “shkelje syri” miqësore e “Papës” së botuesve francezë ndaj gjigandit të letrave shqipe, kandidat periodik për çmim “Nobel”. Nuk është e pamundur që një personazh të tillë me një rol të veçantë në itinerarin fantastik të veprës së Kadaresë, ta gjejmë një ditë të mishëruar në ndonjë nga librat e Kadaresë. Pasi pas “Kukullës”, Ismail Kadare, i cili feston 80-vjetorin e lindjes vitin e ardhshëm, me siguri që do të vazhdojë të na mrekullojë me krijimtarineëe tij homerike. Lexuesit në mbarë botën, e veçanrëisht ata francezë, e duan Kadarenë. Dhe Kadareja i duhet shqiptarëve.

Sot më shumë se kurrë. Në kulmin e globalizimit dhe të informacionit pa kufij, Kadareja është për shqiptarët si ai fari që tërheq vëmendjen ndaj një porti të humbur në skajin e një gadishulli famëkeq për luftëra e ndasi. Kadare është aset i shqiptarëve. Ashtu si Felini simbolizon Italinë nëpërmjet kinematografisë apo Xhokoviç Serbinë nëpërmjet sportit. Ndërsa shqiptarët që patën alfabetin e tyre dhe shkollat e para të tyre më vonë se të tjerët, marketohen pikërisht nga një gjeni letrar. A ka metaforë më të bukur, të mishëruar për më tepër nga vetë mjeshtri i metaforave? Nga një e keqe lind modemos një e mirë thonë legjendat popullore.

Obskurantizmi otoman do të ishtë njëkohësisht dhe shtysa që i dha forcë e flatra Kadaresë për të treguar me artin e tij të paarritshëm se ky popull meriton shumë më tepër. Populli shqiptar rikthehet në djepin e civilizimit europian me dy handikapet më të rënda në krahasim me popujt e tjerë: pesë shekuj robëri anadollake dhe pesë dekada diktaturë izolacioniste. Një vonesë të tillë astronomike nuk mund të arrish ta kompensosh vetëm me punë e reforma. Na duhen gjeni të kalibrit botëror, na duhen personalitete të jashtëzakonshme që të vazhdojnë të mirëmbajnë në sytë e botës mitin se shqiptarët janë popull të kulturës dhe zakoneve europiane, për t’u dhënë kështu kohë bashkëkombasve të tjerë të punojnë për ta kthyer mitin në realitet. Kadare është ky personazh me dimensione përtej normales.

Kadare është pararoja jonë, rrufepritësja jonë kur bëhemi pre e klisheve, sa të panumërta, aq të padrejta, që qarkullojnë mbi shqiptarët. Ai është i vetmi nga “ne” që mund të matet me “ata”. Me europianet me “rrënjë” që kanë mbrapa mbi 500 vjet shtypshkronja e botime enciklopedish, kur ne kemi 500 vjet bashkëjetesë me anti-europianë e përpjekje për mbijetesë. Pse e patëm këtë fat të zi? Kjo nuk është më çështja. Sot kemi fatin të gëzojmë figura si Kadareja dhe çështja është se, a jemi vërtetë të ndërgjegjshëm për këtë mrekulli? Më 2016-n, diamanti ynë kombëtar mbush 80 vjeç.

Le ta shpallim atë vit të Kadaresë, vit të kulturës shqiptare, ashtu siç qe 2012, 100-vjetori i shtetit shqiptar. Suedezët dhe norvegjezët kanë çmimin “Nobel”, gjermanët kanë institutet “Gëte”, italianët kanë institutet (societa) “Dante Aligheri”, Franca ka “Aleancat franceze”. Le të inaugurojmë më 2016-n institutet “Kadare” të gjuhës e kulturës shqipe kudo ku kemi përqëndrime të bashkëkombasve tanë në Europë e SHBA. Një investim i papërfillshëm përballë suksesit që thithim si komb nga fama e Kadaresë, por dhe një përfitim real, sepse me anë të këtyre qendrave kulturore, të huajt dhe fëmijët e diasporës shqiptare do të mbruheshin me gjuhen dhe kulturën tonë dhe do të krenoheshin, duke thënë: Kam frekuentuar institutin “Kadare” të Berlinit, të Romës, të Parisit apo të Nju-Jorkut…

Nuk mund të bëhemi europianë pa adoptuar reflekset e europianëve : kultura mbi të gjitha… Artikulli i mëposhtëm i “Le Monde” është një tjetër dëshmi sesi simpatia për veprën e Kadaresë transformohet natyrshëm në simpati për Shqipërinë e shqiptarët dhe ndikon pozitivisht mbi imazhin tonë. Është dëshmi sesi Kadare sapo nxjerr një libër të ri, analizohet, vëzhgohet, zbërthehet, si një nga shkrimtarët më të mëdhenj të botës së sotme. Pak ose askush shqiptar tjetër, përveç Kadaresë, s’mund të mobilizojë një faqë të tërë te “Le Monde”. Çfarë reklame e shkëlqyer, falas dhe “chic” në një gazetë prestigjoze! Mirënjohje Maestro!

“Ismail Kadare në tokë amësore”

Nga Florence Noiville,

“Le Monde”

Jemi në “trekëndeshin e origjinës”: nëna (ose babai), shtëpia, qyteti (ose fshati). Një ditë, medoemos, të gjithë shkrimtarët e mëdhenj kanë hyrë në këtë trekëndësh. Mund të bënim dhe një lojë gjëagjëzash me të. Një prind, një shtëpi, një vend: gjeni autorin që fshihet prapa këtij kombinimi. Një at me fustan të bardhë si një fantazëm, në një kështjellë mesjetare, në Komburg? Pena e Shatobrijanit. Një nënë, e butë dhe që të ngushëllon, në shtëpinë e hallës Leonia, në Kombrej? Është Prusti sigurisht. Por nëse ju thonë: një nënë “joreale”, si të ishte një kukull; në një shtëpi tepër të madhe me çati me rasa, “me të cilën çdo pjestar i familjes duket sikur ka bërë një pakt”; një qytet po ashtu, i cili nën perandorinë bizantine njihej me emrin Argiropolis, ose “qyteti i argjendë” dhe që sot thirret me emrin Gjirokastër?

Prapë s’po e gjeni autorin? Ja një shenjë që t’ju ndihmojë. E regjistruar në thesarin kulturor të Unesko-s, Gjirokastra ka qenë nën sundimin e otomanëve. Është qyteti “më i pjerrët në botë”. “Çatia e një shtëpie prek nganjëherë themelet e një tjetrë”. “Po të biesh në një rrugë, rrëshqet dhe përfundon mbi një çati”. “Duke ecur mund të varësh kapelen tek maja e një minareje”. Doni prapë një shenjë? E përshkruar në librin “Kronikë në gur” (botimi në frëngjisht tek “Hachette” më 1973), Gjirokastra është vendlindja e diktatorit Enver Hoxha, ajo ndodhet 200 km nga Tirana, në jugun malor të vendit… Kësaj here e gjetët me siguri se për kë bëhet fjalë.

Për më tepër që nuk njohim në Francë shumë shkrimtarë me origjinë shqiptare. Është Ismail Kadare, autori i “Kukullës” , ky tregim i shkurtër dhe magjepsës, ku ai flet për rininë e tij. Aty ai jep në sfond momentet kryesore të biografisë së tij – lindja më 1936, vendosja e komunizmit kur s’ishte as 9 vjeç, fëmijë “i obseduar nga ideja për të zhbiruar kuptimin e fjalëve”, poet që nxjerr në moshën 12-vjeçare vargjet e tij të para, fakulteti i Tiranës dhe më pas Instituti “Gorki” në Moskë, ku dërgohen të rinjtë e kalibrit të tij, ata që bëjnë pjesë tek “trupa e elitës së realizmit socialist”.

Ai përfiton për të dhënë aty po ashtu disa data kyçe të historisë së Shqipërisë, si për shembull vitin 1960, prishja me Bashkimin Sovjetik për t’u afruar me Kinën – një prishje e treguar me detaje në librin “Dimri i vetmisë së madhe” (botimi “Fayard”, 1978). “Ishte surealiste të shihje një vend komunist të linte “familjen” për të qëndruar zyrtarisht stalinist! Ishte komunizmi kundra komunizmit”. Por asgjë nga këto nuk përbën këtu themeloren.

Këndvështrimi i zgjedhur është pikërisht trekëndëshi magjik nënë- shtëpi-qytet, mbi të cilin mbahet e gjithë ngrehina e kujtimeve. Jemi larg “Gjeneralit të ushtrisë së vdekur” (Fayard) që e bëri të suksesshëm në vitet 1960, ose më vonë “Mosmarrëveshja” (Fayard 2013), eseja e tij mbi Shqipërinë, Ballkanin dhe Europën. “Kukulla”, tregim i shkurtër, është intim, i prerë , eliptik. Dominon aty personazhi i paharrueshëm i nënës. Dobësitë, komplekset, misteret e saj të padepërtueshme dhe krejtësisht marramendëse. Nëna, “kukulla”. Me këtë fjalë thirrej ajo në familjen Kadare. Fytyra e saj e pudrosur kishte pamjen e një maske.

“Ajo dukej si e bërë me laps kopjativ që s’mund t’i fshihej kurrë nga fytyra”. Si ta përshkruash këtë “irrealitet të një filmi vizatimor”? Si ta bësh të ndjehet një prani pikërisht e lidhur me “një mungesë pranie”? Nën penën e prerë dhe pa zbukurime, ndjehet trishtimi i pafund i fëmijës së mplakur që nuk arriti kurrë t’i afrohet këtij prindi të pakapshëm. Deri në arkivolin e saj “e veshur e tëra në të bardhë, me faqe të ngjyera me të kuqe“, nëna ruajti atë “pamje gravurash”. Ashtu si “një kukull e vërtetë në kutinë e saj”. Spikatëse janë tabllotë psiqike. Nëna gjithmonë në atë botën e saj, fëminore, por pa moshë, që vuan nga fakti se nuk është “aq e zgjuar”.

Ndërsa ai, shkrimtari i ri mburravec dhe me bujë që e kqyr nënën e tij thuajse si një objekt studimi. Rrugët e tyre që marrin drejtime të kundërta. Frika e nënës për të mos qenë në lartësinë e duhur, frika se mos e mohojnë një ditë, frika se mos djali i saj “zgjedh një nënë tjetër, më të zgjuar”. Tmerri i të birit se çfarëdo që të bëjë ai, hendeku përsëri do të mbetet. Frustrimi i të dyve për hasjen në një pengesë, por të kujt lloji? Si shumë shqiptarë të gjeneratës së tij, Kadare lexon dhe flet rusisht. Ai vë re se në rusisht nënës i thuhet “mat”, ndërsa “tma” përkthehet “errësirë”.

Që për të do të thotë se sido që të jetë rendi i gërmave, nëna dhe nata do të jenë “gjithmonë të padeshifrueshme”, siç shkruan ai. Dhe në fund fare, kur njëra gëlltit tjetrën – dhe kur shtëpia në Gjirokastër bëhet shkrumb nga zjarri – mbetet ndjenja e fajësisë për gjërat që nuk janë thënë hapur. Ose që nuk janë dëgjuar mirë? Ose që nuk kanë qenë të dëgjueshme? Mbetet gjithashtu ideja tërheqëse se mund të ushqehesh dhe nga mungesa e diçkaje.

“Së paku në këto çaste do të doja të të siguroja dhe një herë se keqkuptimi midis nesh, jo vetëm që s’më kishte penguar në asgjë, por kishte qenë ndoshta më i duhuri se gjithë kuptimet. Sepse siç kisha dashur të ta shpjegoja kaq herë çështjen e dhuntisë, ajo mund të shfaqej pikërisht si e kundërta e vetvetes, një diçka e mangët në vend të reprize”. Duke e falenderuar kështu këtë grua që i dhuroi atë dhunti që ajo nuk e zotëronte, Kadare arrin kështu t’i kthejë këto kujtime në një reflektim prekës mbi dhurimin dhe faljen. (Genc Burimi / Shekulli)

Ndahen çmimet e Edicionit të 65 të Festivalit të Filmit në Berlin

Filmi “Taksi” i regjisorit iranian, Jafar Panahi, është fitues i “Ariut të artë” si filmi më i mirë në edicionin e 65-të të Festivalit të Filmit që u mbajt nga data 5 deri më 15 shkurt në Berlin. Një udhëtim rrugëve të Teheranit, përmes taksisë së Pahahit do të emociononte të gjithë ata që e ndoqën përmes ekranit të madh të “Posterdam Palace” në premierën ndërkombëtare. I konsideruar si regjisori disident, Jafar Panahi nuk mundi të ishte në Berlin për të marrë kupën, pasi ndodhet në arrest shtëpie. Atë e mori vajza e tij, Solmaz Panahi, e cila nuk i mbajti dot lotët. Për shkak të propagandës që filmat dhe dokumentarët e realizuar prej tij kanë ndaj regjimit, ai është arrestuar disa herë. Fryma antikonformiste ndihet në të gjithë filmat e Panahit. Por dhe pse filmat e tij vijnë nga Teherani i largët ato emocionojnë dhe në zemër të Berlinit. “Ariu i argjendtë” shkoi për filmin “El club” të regjisorit kilian, Pablo Larrain. Guatemala është vlerësuar me “Ariun e argjendtë” me filmin “Ixcanul” nga regjisori Jazro Bustamante. Regjisorja më e mirë e festivalit është vlerësuar Malgoryxata Syzumowska me filmin “Trupi”. E emocionuar, ajo tha se nuk e kishte menduar “Ariun e argjendtë” kur nisi të punonte me këtë histori. “Ariu i argjendtë” ka shkuar dhe për regjisorin Radu Jude për filmin “Aferim”. “Ariu i argjendtë” për aktoren më të mirë ka shkuar për Charlotte Rampling për interpretimin në filmin “45 vjet” nga britaniku Andrew Haigh i njohur më së shumti si regjisori i filmit “Weekend”. “45 vjet” tregon historinë e një çifti të martuar që lufton me emocionet e papritura në prag të 45-vjetorit të martesës së tyre. Me të njëjtin çmim për këtë film është vlerësuar dhe aktori tjetër protagonist Andrew Haigh. Ariu i argjendtë për skenarin më të mirë shkoi për skenaristin Patricio Guzman për filmin “El Boton de Nacar”. Guzman ftoi t’ia jepte këtë çmim e shoqja, pa të cilën nuk do të mund ta shkruante. “Ariu i argjendtë” për kamerën më të mirë shkoi për Evgeniy Privin dhe Sergez Mikhalchuk. Ndërsa “Ariu i argjendtë” për dekorin artistik shkoi për Sturla Brandth Grøvlen. “Berlinalja 2015″ mbylli siparin dje me një mbrëmje që vazhdoi deri në orët e para të ditës së sotme. Festa nuk përfundoi vetëm në hotelin ku këto ditë qëndruan yjet e kinemasë, por në çdo cep të Berlinit. Ajo çfarë u vu re në vlerësimet e këtij viti ishte triumfi i kinemave pothuajse të panjohura më parë si Guatemala, Irani ose Rumania. Gazetat gjermane sot nënvizonin këtë fakt duke shkruar se filmat e vendeve të mëdha si SHBA apo Francë po shkojnë në periferi në këtë festival. Filmi shqiptar “Virgjëreshat e betuara” përflitej në korridoret e festivalit si një kandidat i mundshëm për të rrëmbyer një “Ari të argjendtë” ndoshta për aktoren më të mirë protagoniste. Në një anketë të “Tagesspiegel” pesë gazetarët më të mirë të kulturës gjermane i jepnin dy pikë nga tri të mundshme filmit të regjisores Laura Bispuri, duke e renditur atë bri filmave që u vlerësuan me “Ari të argjendtë” gjatë ceremonisë së djeshme. (Alda Bardhyli)

U promovua revista shkencore ,,Filologjia” kushtuar Fadil Sulejmanit

Fakulteti Filologjik i Universitetit Shtetëror të Tetovës, e promovoi numrin tematik të revistën shkencore ndërkombëtare ,,Filologjia” në kuadër të aktiviteteve për shënimin e 20 vjetorit të themelimit të Universitetit Shtetëror të Tetovës.
Dekani i Fakultetit Filologjik, Doc. dr. Fatmir Sulejmani theksoi se akti i përurimit të numrit tematik të revistës ,,Filologjia” ka përmbledhur punimet e konferencës kushtuar veprimtarisë shkencore dhe arsimore të Prof. dr. Fadil Sulejmanit, personalitetit që me themelimin e këtij tempulli kurorëzoi idealet shekullore të shumë brezave.
“Kthimi i Fadil Sulejmanit në Tetovë, pas pezullimit të shkollave dhe institucioneve kulturore e shkencore të Kosovës nga shputat shtazarake të regjimit serb, u ndie siç ndihet erupsioni i një vullkani. Populli i frikësuar gjatë gjithë dekadës paraprake, u ngjall dhe u trimërua, sepse Ai nuk erdhi të vajtojë me qemane, por për të vënë në lëvizje dhe për të kanalizuar energjitë kreative të bashkëvendësve”, tha Doc. dr. Fatmir Sulejmani.
Ndërsa shefi i katedrës së Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe , njëherit edhe koordinator i revistës shkencore ,,Filologjia”, Doc. dr. Salajdin Salihu, shprehu falënderimet e tij për të gjithë ata që ndihmuan në formësimin e kësaj reviste.
,,Me botimin e kësaj reviste dhe të botimeve të tjera që na presin, ne e sfidojmë kohën depresive, e cila është pengesë zhvillimi. Se në kohë të këtillë njerëzit e dijes e të krijimit e ndjejnë pamundësinë e shpalosjes së dijes dhe përvojës së tyre dhe harxhojnë energjitë krijuese në tentim për të mbijetuar. Ata që nderojnë dijen i kanë të gjitha udhët e hapura. E ardhmja u fal lulet e dashurisë, të mirës dhe të vërtetës. Kjo revistë, që promovojmë sot, është nisma për të nderuar të përkushtuarit. Për të nderuar ata që u shkon thënia e monumentale e Ismet Totos: “Bota nuk u përket atyre që ngrohen, bota u takon atyre që digjen”. Ne të gjithë vijmë në këtë botë për të vdekur, të paktë janë ata që sigurojnë formë tjetër ekzistenciale. Janë ata që lënë shenja orientuese. Janë ata që lënë idetë madhështore që ndihmojnë në fisnikërimin e njeriut. Të gjithë ata që bëjnë vepra të mira edhe Zoti i pret me buzëqeshje”, tha Doc. dr. Salajdin Salihu.

Ndahen çmimet Grammy

Dyshja franceze Daft Punkt rrëmbeu pesë trofe Grammy në Los Angeles. Me këtë çmim këtë rradhe u nderua edhe orkestra sinfonike gjermane NDR.Në ndarjet tradiconale të çmimeve Grammy në Los Angeles të SHBA-së, këngëtarja 17 vjeçare nga Zelanda e Re, Lorde mori trofeun për këngën më të mirë të vitit, “Royals”. Fituesit më të mëdhenj me katër trofe u nderua dyshja franceze pop Daft Punkt duke marrë pesë çmime, përfshirë edhe albumin e tyre më të mirë. Gjithashtu i suksesshëm ishte në këtë ceremoni edhe formacion amerikan rep Macklemore & Ryan Lewis që mori katër trofe duke përfshirë edhe kategorinë “Artisti i ri më i mirë”. Me çmimin Grammy u nderuan edhe këngëtari amerikan Justin Timberlake me tre trofe dhe muzikanti kanadez Michael Bublé. Gjithashtu orkestra sinfonike NDR së bashku me dirigjentin gjerman Christoph Eschenbach u nderuan me këtë çmim. Performanca më e mirë metal shkoi për Black Sabbath, ndërsa Led Zepelin fitoi çmimin e albumit më të mirë rock.
Ceremonia e ndarjes së çmimeve Grammy në Los Angeles mbahet si më e madhja në fushën e muzikës në botë për 82 kategori. Ky çmim jepet qysh prej vitit 1959 nga shoqata e industrisë së muzikës. E veçanta në këtë ceremoni ishte edhe dueti i rapistit yll Jay-Z me të shoqen, Beyonce që hapën ceremonin e ndarjes së çmimeve . (dw)