Kategoritë: Shëndeti

A munden valët zanore të ndihmojnë për mjekimet e Alzaimerit?

valet zanoreMembrana filtruese e enëve të gjakut që furnizojnë trurin, parandalon depërtimin në sistemin e qarkullimit të gjakut në tru, të mikrobeve dhe lëndëve të tjera të dëmshme. Por në të njëjtën kohë ajo pengon edhe ilaçet kundër Alzaimerit, tumorëve të trurit dhe sëmundjeve të tjera të kryejnë funksionet e tyre. Korrespondentja e Zërit të Amerikës, Faith Lapidus njofton se si studiuesit po përpiqen të gjejnë një mënyrë për të anashkaluar barrierën.

Provat me minjtë në Kolegjin Imperial në Londër, kanë treguar se valët zanore me frekuencë të lartë, që përçohen përmes një lëndë viskoze të ngjashme me atë që përdoret për sonogramën e grave shtatzëna, mund të depërtojë përmes mekanizimit filtrues të enëve të gjakut në tru.

“Mekanizmi filtrues i enëve të gjakur në tru është si një lloj roje që lejon vetëm substancat për të cilat ka nevojë truri, ndërsa patogjenët i frenon dhe nuk i lejon të kalojnë”.

Studiuesit injektojnë fllucka të vogla ajri në enët e gjakut dhe i godasin ato me valë zanore me preçizion të lartë, duke i detyruar të dridhen, në këtë mënyrë qelizat në muret e enëve të gjakut tkurren dhe lejojnë depërtimin e ilaçeve në tru.

Një studim i ngjashëm po bëhet në Qendrën për Shkencat Shëndetësore Sunnybrook në Toronto. Pacienti me alzajmer, Rick Karr është pjesë e një prove klinike që synon të zbulojë nëse valët zanore mund të krijojnë një të çarë të përkohëshme në barrierën mes gjakut dhe trurit.

Eksperimenti me zotin Karr dhe pesë pacientë të tjerë me alzajmer tregon se barriera krijoi një hapësirë, lejoi një substancë të padëmshme të depërtojë dhe u mbyll përsëri.

“U deshën vetëm dy trajtime ultrazanore për të treguar se barriera mund të hapej. Është entuziasmuese dhe jam shumë e emocionuar sepse kjo metodë hap një botë të re mundësish. Por duhet të hedhim hapa të matur, të sigurohemi që është një metodë e sigurt”.

Sapo një MRI përcakton pikën e duhur, studiuesit i drejtojnë me preçizion valët ultrazanore. Inovacione të mëtejshme do ta bëjnë edhe më të saktë këtë praktikë.

“Mund të krijojmë rrjete komplekse me mostra me shumë rrezatime, mund t’i bëjmë të vogla dhe të mëdha. Mund ta drejtojmë rrezatimin në çdo pjesë të trurit. Pra teknologjia është aq e avancuar saqë ne mund ta dërgojmë ilaçin në çdo zonë të trurit, nëse e ndërtojmë depërtuesin ashtu siç duhet”.

Mundësia për terapi është ende larg, por ndërsa sëmundje si alzajmeri bëhen një barrë përherë e më e rëndë për shumë shoqëri në gjithë botën, nevoja për një zgjidhje po i shtyn shkencëtarët që të eksplorojnë çdo alternativë të mundshme.

Disa trajtime shpresëdhënëse për kancerin në tru

John McCainSenatori republikan John McCain është ndoshta personi më i njohur me kancer në tru. Ai ka llojin glioblastoma të kancerit, më vdekjeprurësin.

Ish kandidati për president njoftoi se ishte i sëmurë vitin e kaluar. Nuk ka shërim për llojin e kancerit që ai ka; edhe kur mjekohen, shumica e njerëzve me atë lloj kanceri nuk jetojnë më shumë se tre vjet pas zbulimit të tumorit, por shkencëtarët po eksperimetojnë trajtime të reja shpresëdhënëse. Kronika në vazhdim na njeh me disa kërkime të kohëve të fundit, që po i japin shpresë pacientëve me tumor në tru.

Lori Mines u diagnostikua me kancer në tru dy vjet më parë:

“As që doja të dija më tepër për këtë lloj kanceri, doja vetëm të bëhesha më mirë,”- thotë ajo.

Edhe forma jo-kanceroze të tumorit në tru mund të bëhen vdekjeprurëse, në se prekin pjesë të trurit që komandojnë funksionet vitale të trupit.

Trajtimi i tyre mund të bëhet me ndërhyrje kirurgjikale, kimioterapi, ose rrezatim, ose me kombinim të të gjithave.

Glioblastoma është forma më e zakonshme e tumoreve kanceroze të trurit dhe më pak se 6 për qind e personave të prekur mund të jetojnë 5 vjet pas zbulimit të tumorit. Këtë lloj tumori ka Lori Mines.

“Shpresoj të jetoj më gjatë, por jam realiste. Jam me glioblastoma, por unë do të vazhdoj të luftoj,”- thotë ajo.

Shkencëtarët në Univeritetin “Duke” zbuluan se mund t’i shtojnë shanset e mbijetesës për disa pacientë, duke injektuar tek tumori i tyre një virus të modifikuar të poliomelitit. Ky është shembull i një terapie me goditje të përcaktuar.

Studjues të tjerë po përpiqen me terapinë e goditjes së tumorit përmes sistemit imunitar të trupit.

“Jemi duke studjuar metoda të reja klinike, me terapi të përcaktuar, me imunoterapi, disa prej të cilave duken shumë premtuese. Ka shumë shpresa për pacientët me këtë sëmundje.”- thotë Dr. Arnab Chakravarti.

Dr. Arnab Chakravarti udhëhoqi një studim të Qendrës së Kancerit në shtetin e Ohajos, që bazohej tek përbërja gjenetike e gliomave, tumoreve të trurit, qofshin ato kanceroze, ose beninje.

Mines u përfshi në këtë studim.

Studjuesit zbuluan se mund të arrihej më tepër se sa thjesht dyfishimi i viteve të jetës për pacientët me një lloj të veçantë kanceri, kur ata trajtoheshin me kimioterapi dhe rrezatim.

“Është shumë e rëndësishme që çdo pacient të ketë trajtim individual për llojin e tij të kancerit, prandaj është duhet të njihen mirë predispozitat biologjike, treguesit dhe shenjat paralajmëruese të sëmundjes.”- thotë Dr. Chakravarti.

Ekspertët thonë se analizat me treguesit gjenetikë do të bëhen standarte për të gjithë pacientët me tumor malinj në tru. Po ashtu, ata po shqyrtojnë përdorimin e terapive të përqëndruara me ilaçe, si pjesë e trajtimit të individualizuar. Ka shpresa se një ditë, diagnostikimi me kancer në tru nuk ka për të qenë më si një dënim me vdekje për pacientin. (voa)

Një aplikacion që jep diagnozën për pacientët

diagnozaRobotët mund të bëjnë shumë gjëra që bëjnë njerëzit, por… a munden ata t’u zënë vendin mjekëve? Një kompani në Londër për inteligjencën artificiale thotë se robotët mund të diagnostikojnë pacientët, njësoj siç bën një mjek. Megjithatë, disa mjekë thonë se nuk mund të zëvendësohet niveli i shërbimit që jepet nga njerëzit.

Duke përdorur Alexa-n, asistentin zanor të kompanisë Amazon, një program kompjuterik i krijuar nga firma Babylon Health mund të interpretojë simptomat dhe ta informojë personin për problemin shëndetësor, pasi i drejton një sërë pyetjesh.

“Ajo çfarë po mundohemi të bëjmë me Babylon-in është që të mundësojmë shërbim shëndetësor për të gjithë njerëzit kudo që ndodhen”, thotë Ali Parsa, themelues i programit “Babylon”.

Gjatë një aktiviteti në Londër, themeluesi i programit, Dr. Ali Parsa, thotë se aplikacioni nuk synon të zëvendësojë mjekët e përgjithshëm, por mund të lehtësojë punën e tyre.

“Kemi mungesa në shërbimin parësor në SHBA dhe ka vështirësi edhe në punësimin e mjekëve të rinj të përgjithshëm. Ata punojnë në klinika të ndryshme dhe shikojnë se gjysma e punës është burokraci letrash”, thotë Doktoreshë Megan Mahoney, shefe e shërbimit parësor në Universitetin Stanford.

Por, megjithë avantazhet e tij, Kamila Hawthorne thotë se programi nuk do të zëvendësojë kurrë nivelin e kujdesit shëndetësor që ofrohet nga njerëzit.

“Programi ka të bëjë me njohuritë, por nuk ka të bëjë me aftësitë klinike, me kujdesin ndaj pacientit, me njohjen nga afër të pacientit, të familjes së tij, komunitetit dhe zonës ku jeton, apo llojit të profesionit që ushtron. Këto aspekte kanë shumë rëndësi për pacientët”, thotë Kamila Hawthorne, zëvendës dekane e Kolegjit Mbretëror të Mjekësisë së Përgjithshme.

Por, nga zyrat në Londër të kompanisë “Babylon Health”, Dr. Moshaber Butt thotë se teknologjia rrit saktësinë.

“Pasi kemi krahasuar rezultatet e punës me mjekët e përgjithshëm gjatë situatave më të zakonshme, vumë re se saktësia e inteligjencës artificiale shkon deri në 96%. Për më shumë, ndërsa aplikacioni do të vazhdojë të mësojë, niveli i saktësisë do të vazhdojë të rritet”, thotë Dr. Moshaber Butt, drejtor mjekësor në kompaninë “Babylon Health”.

Që nga viti 2016, firma “Babylon” bashkëpunon me qeverinë e Ruandas për të ofruar kujdes mjekësor nëpërmjet celularëve për gati 2 milionë pacientë të regjistruar nga zona të largëta rurale. Dr. Hawthorne thotë se në rrethana të tilla, inteligjenca artificiale ofron mundësi të mëdha. (voa)

Një aplikacion që shpëton jetë

AplikacionQendra për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve thotë se vetëvrasjet përbëjnë një ndër 10 shkaqet kryesore të vdekjeve në Shtetet e Bashkuara. Dy adoleshentë kanë gjetur një mënyrë për të zvogëluar shkallën e vetëvrasjeve, falë një aplikacioni që përdoret në telefonat inteligjentë. Korrespondetja e Zërit të Amerikës Mariama Diallo bisedoi me shpikësit e tij, motër e vëlla, të cilët kohët e fundit u nderuan me një çmim nga shoqata amerikane jofitimprurëse e Shëndetit Mendor.

Lajmi i vetëvrasjes së personalitetit televiziv Anthony Bourdain si dhe stilistes së famshme Kate Spade, tronditën mbarë botën. Ngjarjet ndodhën në të njëjtën kohë kur Qendra për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve publikoi një raport që dëshmonte një rritje me 25 për qind të vetëvrasjeve në Shtetet e Bashkuara që nga viti 1999.

Të dhënat tregojnë qartë se problemi po përkeqësohet dhe ajo që nevojitet është parandalimi i vetëvrasjeve“, thotë Deborah Stone e Qendrës për Kontrollin e Sëmundjeve.

Charlie dhe Hannah Lucas, motër e vëlla, janë krijuesit e aplikacionit “NotOK”, një mjet dixhital për të ndihmuar në trajtimin e problemit.

Aplikacioni “NotOK” është në thelb një buton paniku dixhital, që kur shtypet dërgon një mesazh me shkrim që thotë: “Nuk jam mirë! Më telefononi, më shkruani ose hajdeni këtu!”, thotë Charlie Lucas bashkëkrijues i aplikacionit.

Mesazhi shkon tek një grup i parazgjedhur personash, deri në 5 kontakte të ngushta, së bashku me vendndodhjen e dërguesit të tij. Krijuesit e aplikacionit mbrritën tek kjo ide ndërsa Hannah luftonte me një sëmundje që i shkaktonte gjendje të fikti.

Quhet sindromi postural ortostatik i takikardisë. Në thelb më shkakton gjendje të fikti. Kam humbur ditë të tëra shkolle për këtë shkak, pasi isha gjithmonë ai fëmija i sëmurë, që kishte takime me mjekun, ndodhej në urgjencë, merrte serume, bënte analiza gjaku, gjithçka“, thotë Hannah Lucas bashkëkrijuese e aplikacionit.

Hannah thotë se shpesh kishte qenë viktimë e bullizmit në shkollë për shkak të gjendjes së saj.

Kisha gjithmonë frikë. Situata mbrriti në një pikë kur kisha frikë të largohesha nga krevati. Nisa të vuaj nga depresioni dhe ankthi, situata ishte vërtet shqetësuese, kisha çrregullime të ngrënies, dëshirë për të lënduar veten dhe përpjekje të shumëfishta për vetëvrasje. Ishte e tmerrshme“, thotë ajo.

Kam qenë i paaftë ta ndihmoj për një kohë të gjatë sepse sa herë që ajo binte, unë nuk mund të isha atje, nuk mund ta dërgoja tek doktori, nuk mund të bëja asgjë për të. Pasi më rrëfeu idenë e saj, thashë pse jo… dhe po atë ditë krijova prototipin e aplikacionit”, thotë Charlie Lucas.

Aktualisht gjendja e Hannës është më e mirë. Ajo thotë se aplikacioni nuk është vetëm për parandalimin e vetëvrasjes, por mund të përdoret nga të gjithë ata që nuk ndihen mirë.

Pavarësisht asaj që po kaloni, duhet t’i ruani lidhjet me njerëzit, sepse izolimi i vetes thjesht do t’i bëjë gjërat më keq“, thotë Hannah.

Charlie dhe Hannah Lucas kanë fituar disa çmime për aplikacionin, përfshirë një të marrë së fundmi nga organizata amerikane jofitimprurëse e Shëndetit Mendor. Që nga dita që doli në përdorim për publikun e gjerë aplikacioni është shkarkuar më shumë se 15 mijë herë. (voa)

Vjen hamburgeri pa mish që kënaq mishngrënësit

hamburgerPas vitesh pune kërkimore dhe rreth 400 milionë dollarë fonde, kompania “Impossible Foods” ka futur në tregun vegjetarian produktin më të fundit të hamburgerave pa mish. Qëllimi i kësaj kompanie të re nga Kalifornia është të bëjë një produkt natyror dhe organik, i cili do t’u japë njerëzve kënaqësinë e të ngrënit të mishit, por pa kolesterol, antibiotikë, hormone, bakterie të dëmshme… dhe mbi të gjitha – pa mish fare.

Ka pamjen e mishit…, skuqet në zgarë si mishi…, ka shijen e mishit…, por nuk është mish.

“Hamburgeri i Pamundur” është prodhuar i gjithi nga bimët dhe me vetëm një pjesë të vogël të mundimit që duhet për të prodhuar një hamburger nga mishi. Shumë prej mishngrënësve thonë madje se u pëlqen më shumë.

Ky hamburger vegjetarian ka katër përbërës bazë: grurë, i cili ofron proteinën; patate, e cila lidh elementet së toku; esencë arre kokosi, e cila i jep lëngshmërinë; si dhe një përbërës të katërt të veçantë.

“Vetëm ne e kemi këtë përbërës të quajtur ‘heme’, i cili gjendet jo vetëm në gjakun e kafshëve, por edhe tek bimët. Ne ia dolëm mbanë ta prodhojmë nga një burim natyror bimor dhe si rezultat kemi një hamburger që ka karakteristikat e një hamburgeri nga mishi”, thotë David Lee, drejtor i kompanisë “Impossible Foods”.

Tal Ronnen, kuzhinier dhe pronar i një restoranti të rëndësishëm vegjetarian në Los Anxheles, thotë se kjo tashmë po ndryshon gjithçka.

“Ka ndryshuar mënyrën se si njerëzit perceptojnë hamburgerin. Megjithëse ne jemi restorant vegjetarian, ky produkt ka qenë ndër më popullorët”, thotë zoti Ronnen.

Restoranti “Umami Burger” është i specializuar për hamburgerat gourmet dhe thotë se tashmë po shtohet kërkesa për “Hamburgerin e Pamundur”.

Ky është një lajm i mirë për kompaninë që e prodhon.

“E krijuam kompaninë me synimin që të kemi një ndikim global. Krahas SHBA-së, kemi filluar operacionet edhe në Hong Kong, nga i cili shpesh fillojnë tendencat e reja ushqimore për Azinë”, thotë zoti Lee.

Fabrika e re e kompanisë në Oklahoma ka kapacitetin për të prodhuar mbi 5 milionë e gjysëm “Hamburgera të Pamundur” në muaj… Ky kapacitet prodhimi na bën të besojmë se së shpejti ky produkt do të shfaqet në menutë e restoranteve në gjithë SHBA-në dhe në mbarë botën.

Pacientet me kancer në gji mund të shmangin kimioterapinë

rontgenNjë studim i fundit, më i madh i bërë ndonjëherë për trajtimin e kancerit të gjirit, arrin në përfundimin se shumica e grave me formën më të zakonshme të sëmundjes mund të shmangin kimioterapinë pa dëmtuar shanset e tyre për të mposhtur kancerin. Sipas rezultateve të njoftuara të djelën, rreth 70,000 paciente në vit në Shtetet e Bashkuara dhe shumë më tepër në mbarë botën, nuk do të kenë nevojë për kimioterapi.

Adine Usher mendoi se çdo gjë ishte në rregull pas një mamografie rutinë. Por më pas ajo ndjeu një gjëndër.

” Dendësia e gjinjëve të mi po maskonte praninë e jo një, jo dy, por tre tumoreve,” thotë Usher.

Pas operacionit për të hequr gjirin, mjeku Joseph Sparano e inkurajoi atë t’i bashkohej një studimi që ai po kryente për të parë se cilat paciente përfitojnë nga kimioterapia dhe cilat jo.

“Dhjetë vjet më parë ajo do të kishte përmbushur të gjitha kriteret për rekomandimin e kimioterapisë. Sot në bazë të rezultateve të provës klinike, ajo në mënyrë të qartë nuk ka nevojë për kimioterapi,” thotë mjeku Sparano.

Studimi i publikuar më 3 qershor është botuar në revistën New England Journal of Medicine. Ai u financua nga Instituti Kombëtar i Kancerit dhedisa fondacione të tjera në Shtetet e Bashkuara. Studimi zbuloi se shumica e grave me formën më të zakonshme të sëmundjes nuk dëmtojnë gjasat e tyre për të mbijetuar duke mos iu nënshtruar trajtimit me kimioterapi.

“Ishim në gjendje të identifikonim se rreth 70 për qind e pacienteve të cilave normalisht do t’u rekomandonim kimioterapinë, nuk do të përfitonin nga ajo dhe nuk e kanë të nevojshme. Nga ana tjetër rreth 30 për qind e pacienteve përfitojnë shumë prej saj”, thotë zoti Sparano.

Kujdesi ndaj kancerit po largohet nga kimioterapia, e cila është pjesë e një brezi më të vjetër barnash me efekte të forta anësore.

Trajtimet e reja kanë përqëndrohen tek gjenet, bllokuesit e hormoneve dhe sistemi imunitar. Kur përdoret kimio, ajo jepet shpesh në doza më të vogla ose për periudha më të shkurtra.

Shmangia e kimioterapisë është opsioni i preferuar, nëse është e mundur pa dëmtuar shanset e mbijetesës.

“Për gratë aktive dhe të shëndetshme kimioterapia shkakton shumë lodhje që mund të çrregullojë cilësinë e jetës ose punën e tyre apo përgjegjësitë familjare. Ndërsa i detyrojmë gratë t’i nënshtrohen kimioterapisë gjatë gjithë kohës dhe shumë prejtyree kalojnë atë me pasoja minimale, është gjithmonë mirë të shmangim kimioterapinë nëse nuk është e nevojshme”, thotë Dr. Harold Burstein Institutin e Kancerit Dana-Farber.

Gjatë studimit 10,273 paciente iu nënshtruan një analize të quajtur Oncotype DX, që përdor një mostër biopsie për të matur aktivitetin e gjeneve të përfshira në shumëzimin e qelizave si dhe reagimin ndaj terapisë hormonale, për të vlerësuar rrezikun që kanceri të përsëritet.

Rreth 17 për qind e grave patën rezultate të një rezikshmërie të lartë dhe u këshilluan të kryenin kimioterapi. 16 për qind me rrezik të ulët, tani mund të anashkalojnë kimion, bazuar në rezultatet e mëparshme të këtij studimi.

Rezultatet e reja të studimit vijnë nga 67 për qind e grave me rrezik mesatar. Të gjitha kishin bërë operacion dhe terapi hormonale, dhe gjysma gjithashtu bëri kimio.

Pas nëntë vjetësh, 94 për qind e të dy grupeve ishin ende gjallë dhe rreth 84 për qind nuk kishin më shenja të kancerit, duke sugjeruar se kimioterapia nuk bëri asnjë ndryshim.

Disa gra të moshës 50 vjeçare, ose më të reja, kanë përfituar nga kimioterapia: mes tyre kishte 2 për qind më pak raste të kancerit që përhapej përtej gjirit me teste që shënonin nga 16 deri në 20 pikë dhe 6 për qind më pak raste me testet që kishin rezultatin 21 deri në 25 pikë.

Studimi pritet të ndihmojë deri në 70,000 paciente në vit vetëm në Shtetet e Bashkuara t’i shpëtojnë dhimbjeve të kimioterapisë. Disa specialistë të kancerit besojnë se rezultatet do të kenë një ndikim të menjëhershëm në trajtimin e kancerit të gjirit për vitet që vijnë. (voa)

Një studim i ri: numri i lindjeve në SHBA, më i vogli në 30 vjet

foshnjetSipas një raporti qeveritar, ritmi i lindjeve në Shtetet e Bashkuara ra gjatë vitit të kaluar për gratë e moshave 20 dhe 30 vjeçare. Ky është niveli më i ulët i lindjeve në 30 vitet e fundit.

Ekspertët thonë se në pakësimin e numrit të lindjeve mund të kenë ndikuar disa faktorë, si psh ndryshimi i qëndrimit për t’u bërë nënë dhe i rregullave të imigracionit.

Sipas raportit të bazuar tek një studim, ku u përfshinë më tepër se 99 për qind të çertifikatave të lindjes në mbarë vendin, vitin e kaluar pati 3.853 milionë lindje. Ky është numri më i vogël që nga viti 1987.

Numri i lindjeve ka rënë që nga viti 2014, por 2017-a shënoi rënien më të madhe nga një vit në tjetrin, rreth 92,000 më pak lindje se një vit më parë.

Kjo ishte një gjetje e që i ka çuditur studjuesit, pasi zakonisht lindjet shtohen kur ekonomia lulëzon. Vitin e kaluar papunësia ra ndjeshëm dhe ekonomia amerikane shënoi rritje.

Cili është shkaku?

Ekspertët thonë se ka edhe faktorë të tjerë që ndikojnë tek lindjet.

Një prej tyre mund të jetë ndryshimi i qëndrimit ndaj të qënit nënë në brezin e mijëvjeçarit të tanishëm, që tani janë në moshën optimale për të lindur. Studjuesit thonë se ky brez është më i prirur ta shtyjë kohën e lindjes së fëmijës, ose për të patur më pak fëmijë.

Një tjetër shkak mund të jetë ndryshimet tek popullsia e imigrantëve, që çdo vit kontribuojnë me rreth një të katërtën e lindjeve në Shtetet e Bashkuara. Për shembull, aziatikët përbëjnë numrin më të madh të imigrantëve dhe ata zakonisht lindin më pak fëmijë se sa grupet e tjera të imigrantëve.

Po ashtu, një tjetër faktor është shtimi i përdorimit të IUD-ve dhe formave të tjera të masave mbrojtëse kontraceptive që veprojnë me afat të gjatë.

Zbulime të tjera

Raporti i Qendrës për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve po ashtu zbuloi se:

  • Ritmi i lindjeve tek gratë e moshës nga 15 deri në 44 vjeç, që njihet zakonisht si mosha e pjellorisë, ra në nivelin rekord 60 për çdo 1000 gra.
  • Gratë e moshës 40-vjeçare ishin grupi me rtimin më të madh të lindjeve në vitin 2017, duke shënuar një rritje me 2 për qind për këtë grupmoshë. Ritmi i lindjeve për këtë moshë ka ardhur duke u rritur nga fillimi i viteve 1980.
  • Numri i lindjeve me operacion cezarian u rrit paksa gjatë vitit të kaluar, pasi në vitet e fundit kishte shënuar rënie. Sipas studimeve, lindjet me operacion janë më të përhapura tek lindjet e para të nënave me moshë më të madhe.
  • Numri i foshnjeve të lindura para kohe dhe nën peshë u rrit për të tretin vit radhazi, ndoshta për të njëjtat arsye.
  • Lindjet nga vajzat adoleshente po ashtu ranë. Në vitin 2017 ato ranë me 7 për qind krahasuar me një vit më parë.
  • Ritmi i lindjeve tek gratë në të 20-ata ka rënë përsëri, duke shënuar rekordin 4 për qind më pak se një vit më parë.
  • Ndoshta ajo që është më për t’u habitur, ritmi i lindjeve tek gratë në të 30-at ra paksa: 2 për qind në mesin e grupmoshës 30-34 vjeç dhe 1 për qind për gratë 35-39 vjeçare.
  • Ritmi i lindjeve për gratë e moshës 30-vjeçare është rritur vazhdimisht, duke arritur në nivelet më të larta, për të paktën gjysëm shekulli dhe gratë në fillimet e moshës 30 vjeçare, kohët e fundit u bënë grupmosha që lind më tepër fëmijë. Në këtë grupmoshë, po ashtu rënia e numrit të lindjeve ishte më e vogël.
  • “Është vështirë të thuhet në se kemi të bëjmë me një ndryshim themelor, apo me një prirje e përkohëshme”, - thotë Hans-Peter Kohler, demograf në Universitetin e Pensilvanisë, që merret me studimin e prirjes së lindjeve.

Një brez që nuk mund të zëvendësohet

Një tjetër zbulim i rëndësishëm i studimit: brezi i tanishëm nuk do të mund ta riprodhojë veten me ritmin e tanishëm të lindjeve.

Dikur Shtetet e Bashkuara ishin në mesin e pak vendeve të zhvilluara me një ritëm fertiliteti, që kishte një numër të mjaftueshëm lindjesh për të siguruar zëvendësimin e brezave.

Ritmi aktual i lindjeve në Shtetet e Bashkuara tani është më i vogël se kufiri standart për zëvendësimin e brezave. Megjithatë, ky ritëm është më i lartë se sa në vende si Spanja, Greqia, Japonia dhe Italia, por diferenca duket se po pakësohet.

Një dekadë më parë, ritimi i lindjeve në Shtetet e Bashkuara ishte 2,1 fëmijë për një grua. Në vitin 2017, kjo shifër ra në 1,8 fëmijë për një grua, shifra më e ulët që nga viti 1978.

“Kjo është një rënie e konsiderueshme”, - tha Dr. John Santelli, profesor për popullsisë, shëndetin familjar dhe pediatrinë në Universitetin Kolumbia. (voa)

Si shfaqen mikrobet “shëtitëse” nëpër botë?

mikrobetRreth 20 vjet më parë, shkencëtarët filluan të gjenin viruse të ngjashme gjenetikisht në mjedise shumë të ndryshme dhe zona të ndryshme në mbarë botën. Tani ata kanë gjetur një përgjigje për këtë zbulim të tyrin:

Shkretëtira e me thatësirë e Saharës, në fakt është e mbushur me jetë – me jetë mikroskopike. Por këto mikrobe nuk qëndrojnë në rërë.

Miliona lloje virusesh dhe bakteresh, disa prej tyre vdekjeprurëse, shkojnë dhe “fshihen” lart të atmosferë dhe së bashku me copëzat e pluhurit të shkretëtirës, udhëtojnë rreth e rrotull botës.

Një ekip shkencëtarësh nga e gjithë bota, kanë detajuar shpërhapjen e këtyre mikrobeve në një distancë të largët…

“Pra, në se ka disa viruse në Shkretëtirën e Saharës, ato mund të shkojnë deri në Amazonë, për shkak të rrymave atmosferike; ose ka disa viruse nga sipërfaqja e oqeanit që mund të shkojnë deri në Europe…” - thotë ekologia Isabel Reche, e Universitetit të Granadës.

Shkencëtarët ngritën platforma vëzhgimi në malet Sierra Nevada të Spanjës, ku zbuluan se çdo ditë, në një metër katrore depozitoheshin qindra mijëra bakterie dhe rreth një miliard viruse.

Ata zbuluan se shumica e viruseve shkonin në ajër nga spërkatjet e detit dhe barteshin nga copëza organike më të lehta, duke u mbajtur pezull në ajër.

Shkencëtarët thonë se viruset qëndrojnë sipër në atmosferë për periudha të gjata kohe para se të kthehen në Tokë përmes shiut dhe stuhive të pluhurit.

“E rëndësishme në punën tonë është se ne zbuluam që numri i viruseve nuk është i vogël, madje është shumë i madh dhe mund të gjenden viruse identike, ose thuajse identike në vende të ndryshme dhe në kushte tepër të ndryshme,”- thotë studjuesja.

Studimi, i publikuar në Revistën e Shoqatës Ndëkrombëtare të Ekologjisë së Mikrobeve, ofron prova të mëtejshme për botën tonë sa të ndërlikuar edhe të ndërlidhur. (voa)

Sheqeri në gjak dhe pesha trupore

sheqeri ne gjakPrej vitesh, ekspertë të ushqimit janë përpjekur të dalin me një dietë që të garantojë humbjen e peshës. Prodhimi masiv i varieteteve ushqimore me yndyrë të ulët ose pa yndyrë nuk ka ndihmuar në zgjidhjen e problemit të mbipeshës në Shtetet e Bashkuara dhe dietat e ndryshme kanë dhënë rezultat vetëm për një pjesë të njerëzve. Tani disa shkencëtarë thonë se nuk ekziston një zgjidhje e vetme për humbjen e peshës dhe se vetëm dietat e personalizuara japin rezultat.

Gjatë sezonit të festave tryezat mbushen me ushqime të shumta ndërsa njerëzit kudo në botë e teprojnë paksa me të ngrëna dhe pije sesa dhe si rezultat është shtimi në peshë. Sapo festat mbarojnë, fillon lufta për të humbur kilet e tepërta.

Dieta jo gjithmonë është e suksesshme sepse asnjë regjim nuk funksionon njësoj për të gjithë, thonë shkencëtarët.

“Për vite me radhë, ne jemi përpjekur për të gjetur një dietë që do të funksiononte për të gjithë, dhe kemi dështuar për shkak se dieta më e mirë është ajo që i përshtatet çdo individi”, thotë Eran Segal në Institutin Weizman

Studiuesit izraelitë Eran Segal dhe Eran Elinav thonë se çelësi i humbjes së peshës është mbajtja e niveleve të ulët të sheqerit në gjak. Shumë sheqer në gjakun e dikujt ruhet si yndyrë. Të dy shkencëtarët kanë matur nivelet e sheqerit në gjak në rreth 800 njerëz pas çdo vakti për një javë.

“Ajo që na befasoi është se njerëzit e ndryshëm reagojnë në mënyrë të ndryshme, madje edhe kur hanë të njëjtën ushqim”, thotë Eran Elinav.

Ushqimi që krijoi një përgjigje të shëndetshme në disa individë, shkaktoi një rritje të sheqerit në gjak në të tjerë. Për shembull, njerëzit reaguan shumë ndryshe ndaj bukës.

“Ajo që gjetëm në këtë rast është se nuk ka bukë të keqe apo të mirë. Përgjigja ndaj bukës ishte plotësisht e individualizuar”, thotë thotë Eran Elinav.

Shtimi i yndyrës në bukë, si gjalpë, vaj ose avokado, mund të ndihmojë normalizimin e sheqerit në gjak te disa njerëz, por jo tek të gjithë. Mishi dhe djathi mund të shkaktojnë ndryshime të nivelit të sheqerit në gjak. Por një dietë pa karbohidrate nuk është e qëndrueshme. Studiuesit izraelitë thonë se zgjidhja më e mirë është gjetja e karbohidrateve që janë të sigurta për t’u përfshirë në dietën e një individi. Kjo kërkon matjen e nivelit të sheqerit pas çdo vakti për një farë kohe. (voa)