Kategoritë: Shëndeti

Kanceri: a duhet të hamë më sallam?

Paralajmërimi i OBT (WHO) se produktet e mishit janë kancerogjene ka bërë shumë bujë e ka nxitur kundërreagime. Pse diçka që studiuesit e dinë prej kohësh, është kaq e vështirë të pranohet nga njerëzit?

mishraZemërim në mediat sociale, tituj bombastikë në shtyp: Masa e gjerë me sa duket e ka të vështirë ta pranojë atë që shpalli Organizata Botërore e Shëndetit. Por kjo nuk i ndryshon dot faktet: kremviçet, mishi i thatë dhe produkte të tjera të mishit janë kancerogjene.

Agjencia Ndërkombëtare për Studimin e Kancerit, IARC në Lion, pjesë e Organizatës Botërore të Shëndetësisë, ka analizuar të gjitha studimet dhe të dhënat e publikuara lidhur me këtë çështje dhe ka arritur në përfundimin se produktet e mishit janë „kancerogjene“ dhe „shkaktojnë kancerin e zorrës së trashë“. Kjo vlen „me gjasa“ edhe për mishin e kuq në përgjithësi, pra edhe për biftekun dhe roston e viçit – por në këtë rast të dhënat ishin më pak të sigurta, prandaj këtu IARC-ja hëpërhë shprehet me kujdes.

„Shkenca nuk ka emocione“

Në ditët pas lajmit të WHO-së shumë gazeta lokale u hodhën në kundërsulm me raportime kundërshtuese. U cituan shitës mishi, të cilët bënë me dije, se mishi i tyre vjen nga lopë organike dhe se për këtë arsye ai është shumë i shëndetshëm. Ekspertët e WHO-së u etiketuan si fanatikë të shëndetit. Dhe sërish qarkulloi historia se njeriu mund të zhvillohej kaq shumë, vetëm pasi ai, ndryshe nga shumë lloje majmunësh, ha mish – çka është e vërtetë, siç e vërtetojnë biologët e evolucionit. Por edhe nëse mishi ka qenë i rëndësishëm në historinë e zhvillimit të njerëzimit, ai mund të jetë kancerogjen. Dikur njerëzit nuk rriteshin aq shumë në moshë, sa kanceri të luante ndonjë rol në jetën e tyre. Kjo është një çështje e ditëve të sotme.

Për epidemiologët si Rudolf Kaaks të Qendrës Gjermane për Studimin e Kancerit, lajmi i WHO-së nuk është asgjë e re: „Dihet prej kohësh se ata që hanë më shumë mish të kuq dhe produkte mishi, kanë një rrezik më të lartë për të zhvilluar sëmundjen e kancerit“, i tha ai DW-së.

Elio Riboli, drejtor i Fakultetit të Shëndetit Publik në Imperial College London, bën të qartë se IARC-ja nuk ka për qëllim të damkosë ushqime të caktuara: „Shkenca nuk ka emocione“, thekson ai në intervistën për DW-në. Nëse IARC thotë se mishi ështe kancerogjen, atëherë vetëm sepse këtë e thonë të dhënat shkencore. „Drama ndodh“, thotë ai, „ngase shkencëtarët kanë deklaruar si kancerogjene diçka që eshtë pjesë e pandarë e jetës sonë.“

Përgjigjja ultimative

Agjencia Ndërkombëtare për Studimin e Kancerit publikon që nga viti 1973 të ashtuquajturat monografi, vlerësime mbi rreziqet e kancerit, të cilat për shembull i sjell një substancë, një stil jetese apo një proces industrial.

Shkencëtarë nga e gjithë bota mblidhen së bashku për të shqyrtuar dhe analizuar literaturën shkencore. Në fund ata marrin një vendim: A e mbështesin të dhënat e deritanishme hipotezën se një substancë apo mënyrë sjelljeje shkakton kancer – apo jo?

„Unë kam qenë pjesë e shumë komiteteve në mbarë botën dhe punoj që prej 35 vitesh në fushën e studimeve të kancerit“, tregon Neil Pearce, profesor i Epidemiologjisë dhe Biostatistikës në Shkollën e Lartë të Higjenës dhe Mjekësisë Tropikale të Londrës. „Nëse do të dish përgjigjen ultimative lidhur me një çështje, atëherë duhet të shkosh në programin e monografive të IARC-së.“

Për Pearce, kritika që i bëhet vlerësimit të IARC-së, nuk është aspak e padëgjuar: „Diçka e tillë ndodh sa herë që IARC-ja nxjerr një monografi – e njëjta gjë edhe kur bëhej fjalë për duhanpirjen, asbestin apo edhe shumë tema të tjera.“

Sa i madh është rreziku? Shumë gazeta janë të mendimit: po aq i rrezikshëm sa pirja e duhanit. Gjithsesi, pirja e duhanit dhe produket e mishit janë klasifikuar të dyja në Kategorinë 1 nga IARC.

Çështja vendimtare

„Çdo porcion prej 50 gramësh produkti mishi, që hamë çdo ditë, e rrit rrezikun e kancerit me 18 përqind“, shkruan IARC-ja në njoftimin e saj për shtyp. Me sa duket, jo çdokush e kupton, se çfarë do të thotë kjo.

Vetëm në një letër shoqëruese me pyetje dhe përgigje – të cilën, me sa duket, shumica nuk e kanë lexuar – IARC-ja e sqaron njoftimin e saj të shtypit: „Rreth 34.000 të vdekur nga kanceri vijnë për shkak të ushqyerjes me produkte mishi.“ „Sa më shumë produkte mishi të hamë, aq më i madh është rreziku i kancerit”, thotë Kurt Straif, drejtuesi i programit të monografive pranë IARC-së, në intervistën për DW-n. „Por megjithatë, në ketë rast rreziku në krahasim me faktorët e tjerë të rrezikut ështe relativisht i vogël.“

Elio Riboli e mbështet këtë me numra: „Nëse gjatë gjithë jetës ke pirë një pako cigare në ditë, rreziku për t’u sëmurur nga kanceri në mushkëri, është 4000 përqind më i lartë.“ Me fjalë të tjera: Duhanpirësit duhet të shqetësohen urgjentisht për të tjera gjëra dhe jo për sallamin në mëngjes.

Fakti që IARC-ja i ka vendosur duhanpirjen dhe sallamet në të njëjtën kategori, nuk do të thotë se të dyja kanë të njëjtën rrezikshmëri. Kjo do të thotë vetëm se në të dyja rastet të dhënat janë të pakundërshtueshme. Mishi i kuq, në të kundërt, është vendosur në kategorinë 2A – në këtë rast IARC-ja nuk është 100% e sigurt.

A mund të vazhdojmë të hamë sallame?

Të gjithë ekspertët e shëndetit, që pyetëm – Rudolf Kaaks, Neil Pearce dhe Elio Riboli – pranojnë se do të vazhdojnë të hanë mish të thatë, sallam dhe produkte të tjera mishi.

Por – edhe këtu ata janë të një mendjeje – mbase nuk është ide e mirë, që t’i hamë çdo ditë dhe në sasi të mëdha produktet e mishit. Një ushqyerje e barazpeshuar ështe gjithmonë mënyra më e shëndetshme. Dhe ky është lajmi thelbësor që donte të na jepte Organizata Botërore e Ushqimit. (dw)

Shëndetësi: Ecja shëron

ecjaShumica e njerëzve shpenzojnë çdo ditë shumë kohë ulur. Kjo përbën faktor rreziku për sëmundje të ndryshme, nga kanceri deri tek problemetme qarkullimin e gjakut. Por kura është e lehtë: qëndrimi në këmbë dhe duke bërë disa hapa më shumë mund të zvogëlojë rreziqet shëndetësore që sjell qëndrimi ulur.

Michelle Baxter vuan nga dhimbje kronike në muskuj dhe kyçe. Qëndrimi në këmbë përballë tryezës së punës ia lehtëson këto dhimbje.

“Mesi ndjehet më mirë, gjithashtu bëj fizkulturë,lëviz më shumë dhe këto ndihmojnë qarkullimin e gjakut. Ndjehem mirë.”

Michelle Baxter punon në Universitetin George Washington, në Uashington.

“Jam në gjendje të bëj më shumë punë, ndjehem e çlirët, ngrihem, lëviz dhe përpiqem të gjej vend për të ushtruar. Pra punoj, lëviz qëndroj në këmbë”.

Ndërsa teknologjia i detyron njerëzit të rrinë më gjatë ulur, ekspertët e shëndetit shqetësohen. Studimet tregojnë se sa më e gjatë koha ulur, aq më i lartë rreziku për zhvillimin e dhjetëra sëmundjeve kronike, nga kanceri e diabeti, deri tek sëmundjet kardiovaskulare dhe të mëlçisë.

Për të moshuarit, çdo orë e shpenzuar ulur lidhet me rrezik 50 për qind më të madh për aftësi të kufizuara. Por, pa marrë parasysh se çfarë moshe ka një person, qëndrimi ulur për një kohë të gjatë është i dëmshëm.

Jaume Padilla, Shkolla e Mjekësisë në Universitetin e Mizurit.

“Ne u befasuam nga efektet dëmtuese që vumë re në funksionin e enëve të gjakut duke qëndruar ulur vetëm 6 orë”.

Jaume Padilla është autor i një studimi mbi qëndrimin ulur. Ai thotë se qëndrimi ulur redukton qarkullimin e gjakut në këmbë dhe, me kalimin e kohës, kjo mund të çojë në sëmundje kardiovaskulare. Edhe pas 30 minutave ulur, metabolizmi ngadalësohet me 90 për qind. Meqenëse shumë prej qëndrimit ulur ndodh në punë, dr. Padilla dhe studiues të tjerë por kërkojnë mënyra për të përmirësuar shëndetin e punonjësve. Por zgjidhja e thjeshtë është: Çohu dhe ec.

“Ajo që zbuluam është se 10 minuta ecje normale, e barabartë me rreth 1000 hapa, mjafton për të eliminuar efektet negative që ka qëndrimi ulur tek funksionimet vaskulare”.

Një kompani në Mizuri ka krijuar programin “pushim me ecje” dhe ka zbuluar se prej saj përfitojnë si punëtorët edhe biznesi.

Diamond Scott, punonjëse:

“Programi ngre moralin e punonjësve, është një mënyrë për të kaluar së bashku kohënjashtë vendit të punës dhe kur njerëzit janë të shëndetshëm, janë më të lumtur.”

Ekspertët e shëndetësisë thonë se përshtatja e tryezës ku njeriu të qëndrojë në këmbë në vendin e punës,mund të ndihmojë. Por kryesore është që të ngrihesh e të ecësh. (voa)

Qendra e traumave

ndihma e shpejteStudimi i ri nga Universiteti i Kalifornisë në Davis vlerëson se qendrat e traumave në spitale universitare ofrojnë përvojën më të mirë për kirurgët ushtarakë që një ditë të punojnë në një zonë luftimesh. Marina amerikane është duke përgatitur grupe të zgjedhura nga departamenti i saj mjekësor në një nga qendrat më të ngarkuara emergjente në vend.

Qendra e traumës së shkallës së parë është pajisur për të trajtuar plagët më të rënda. Puna këtu në departamentin e emergjencës është ndryshe nga çdo punë tjetër në spital.
“Duhet të jesh në gjendje të veprosh menjëherë, pa përgatitje paraprake dhe pa ditur se çfarë do të ndodhë.”

Nga të shtënat me armë, plagët me thikë,  e deri në aksidente të rënda me makina, në këtë qendër trajtohen mesatarisht 20 raste të rënda në ditë.  Ky është Departamenti i Emergjencave në Universitetin e Los Angeles-it.
Aty ndodhet edhe  Qendra e trajnimit të Traumave të  marinës, ku infermierja Jessica Naranjo po kryen përgatitje intensive prej 21 ditësh para se të shkojë në një zonë luftimi.

“Është tronditëse dhe e frikëshme. Këtu shihni një manekin që ka një plagë të madhe nga shpërthimi, e dini se është kukull. Por kur shikoni një njeri të vijë me plagë me armë zjarri dhe zorrë të varura, ajo na jep një ndjenjë ndryshe të urgjencës.”

Naranjo dhe shumica e shokëve të saj së shpejti do të vendosen në Afganistan. Kirurgët, infermieret dhe personeli spitalor thonë se trajnimi në një mjedis të tillë, jo vetëm mpreh aftësitë e veçanta për mjekësi emergjente, por gjithashtu i përgatit ata të jenë të vendosur.

“Ju duhet të jeni në gjendje të mendoni dhe të reagoni. Kur keni një pacient që ka një plagë thike në bark, ju duhet të mendoni mbi plagën, gjakëderdhjen, ku do ta dërgoni, në dhomën e urgjencës? ose çfarë duhet të bëni.”

Ideja e një qendre trajnimi të traumës ushtarake e ka zanafillën nga përvoja e Luftës së parë të Gjirit persik, rreth 25 vjet më parë.

Jeff Ricks, mjek ushtarak thotë:
“Si ushtri në përgjithësi, ne nuk bëmë një punë të mirë për të siguruar trajtim të efektshëm në një mjedis me burime të kufizuara”.

Mjeku Jeff  Ricks thotë se për të qenë më efektiv në zona lufte, personeli ushtarak mjekësor duhet të marrë më shumë përvojë nga qendrat e traumave përpara se të shkojë në një zonë konflikti.

“Në operacionet në kohë paqeje ju nuk ekspozoheni shumë ndaj mjekësisë që merret me trauma, dhe që është e nevojshme.”

Por ka vetëm tre qendrat e trajnimi si kjo për ushtrinë amerikane. Shumë njerëz në komunitetin mjekësor ushtarak do të donin të kishte më shumë partneritet me qendrat universitare të traumave.

“Një gjë e tillë na ndihmon për të qënë më të  përgatitura në një mjedis real traumash”.  

Një aftësi që Jessica Naranjo pret ta përdorë kur të shkojë në Afganistan. (voa)

 

Studim: Mishrat e përpunuar shkaktojnë kancer

mishi i perpunuarAgjencia e Organizatës Botërore të Shëndetësisë për Kancerin thotë se mishrat e përpunuara si proshuta, salçiçet dhe mishi i tymosur mund të shkaktojnë kancerin e zorrës së trashë dhe të tjera lloje kanceri. Edhe mishi i kuq ka mundësi të shkakojnë kancerin.

Studiuesit e Agjencisë Ndërkombëtare për Kërkimet për Kancerin në Lion të Francës, nxorrën një studim që analizon 800 studime të tjera nga disa kontinente lidhur me mishin dhe kancerin.

Ekpertët arritën në përfundimin se konsumi i 50 gramëve mishi të përpunuar në ditë, e rrit mundësinë e prekjes nga kanceri i zorrës së trashë me 18 për qind. Si rezultat, agjencia e ka klasifikuar si  “kancerogjen për njerëzit”, në të njëjtën kategori si cigaret dhe asbestoja.

Mes mishrave të përpunuara janë hot dogët, salçiçet, mishi i kriposur dhe mishrat e thara. Mishrat përpunohen në mënyra të ndryshme përfshirë kriposjen, konservimin, fermentimin, tymosjen ose çdo proces tjetër që i shërben përmirësimit të shijes dhe konservimit.

Edhe mishi i kuq është futur në një kategori “që ndoshta është kancerogjen për njerëzit”.

Grupet e industrisë së mishit kanë protestuar ndaj këtij klasifikimi, duke argumentuar se kanceri nuk shkaktohet nga lloje të caktuara mishi por nga disa faktorë.

Mjekët dhe shumë agjenci qeveritare kanë paralajmëruar prej kohësh se një dietë me shumë mish të kuq është e lidhur me kancerin, përfshirë atë të zorrës së trashe dhe pankreasin. (voa)

Rekomandime të reja për kancerin e gjirit

mamogramNë një ndryshim të rëndësishëm, por të debatuar, një shoqatë mjekësore amerikane me ndikim, kërkon që gratë të presin moshën 45-vjeçare për të filluar mamogramet e rregullta për kancerin e gjirit.

Shoqata amerikane e Kancerit, e cila prej vitesh kishte mbajtur një qëndrim agresiv për këtë analizë, më parë rekomandonte që gratë mesatarisht të rrezikuara për t’u prekur nga kanceri i gjirit, t’i nënshtroheshin çdo vit analizës, duke filluar nga mosha 40-vjeçare.

Por ky grup e ka ndryshuar tani rekomandimin e mëparshëm, sepse të dhënat treguan që nuk janë shpëtuar një numër i mjaftueshëm jetësh në saje të kësaj analize.

Ndërsa gratë më të reja po i këshillojnë të fillojnë t’i nënshtrohen më vonë kësaj analize, grave mbi 55 vjeç po u kërkohet tani të bëjnë mamogram një herë në dy vjet, në vend të një herë në vit, që ishte më parë.

“Që nga botimi në vitin 2003 nga Shoqata Amerikane e Kancerit i një studimi mbi gratë e rrezikuara më tepër, janë grumbulluar fakte të reja nga kontrollet mjekësore”- thuhet në raportin e shoqatës, të publikuar në Revistën e Shoqatës amerikane të Mjekësisë.

Rregullorja e re është në tepër në përshtatje me Task Forcën e Shërbimeve Parandaluese të SHBA, një panel i ekspertëve të pavarur, me mbështetjen e qeverisë, i cili rekomandon që gratë t’u nënshtrohen mamogrameve një herë në dy vjet, duke filluar nga mosha 50 vjeçare.

“Të dhënat tregojnë qartë se rekomandimet e reja kanë sjellë më tepër përfitime, se janë shpëtuar jetë njerëzish; vlerat janë më të mëdha, krahasuar me rrezikun e të paturit një biopsi fallso pozitive, imazhe fallso pozitive” – tha Dr. Kevin Oeffinger.

Por jo të gjitha gratë, mes tyre ato që i kanë mbijetuar kancerit të gjirit, janë të këtij mendimi.

“Si një e mbijetuar e kancerit të gjirit prej 7 vjetësh, ky ndryshim i propozuar nga Shoqata amerikane e Kancerit, më shqetëson.”- thotë 40-vjeçarja Liz Buscema. “Zbulimi i hershëm është tepër i rëndësishëm për kapjen e kancerit të gjirit në faza të hershme.”

Ndërsa shoqata nuk rekomandon mamograme për gratë 40-44 vjeçare, ajo sugjeron që gratë duhet “të kenë mundësinë” për të bërë mamografi, në se kjo është zgjedhja e tyre dhe se gratë mbi 55 vjeç duhet të kenë mundësoinë që të vazhdojnë t’i nënshtrohen kësaj analize një herë në vit. (voa)

Ecja shëron

ecjaShumica e njerëzve shpenzojnë çdo ditë shumë kohë ulur. Kjo përbën faktor rreziku për sëmundje të ndryshme, nga kanceri deri tek problemet  me qarkullimin e gjakut. Por kura është e lehtë: qëndrimi në këmbë dhe duke bërë disa hapa më shumë mund të zvogëlojë rreziqet shëndetësore që sjell qëndrimi ulur.

Michelle Baxter vuan nga dhimbje kronike në muskuj dhe kyçe. Qëndrimi në këmbë përballë tryezës së punës ia lehtëson këto dhimbje.

“Mesi ndjehet më mirë, gjithashtu bëj fizkulturë,  lëviz më shumë dhe këto ndihmojnë qarkullimin e gjakut. Ndjehem mirë.”

Michelle Baxter punon në Universitetin George Washington, në Uashington.

“Jam në gjendje të bëj më shumë punë, ndjehem e çlirët, ngrihem, lëviz dhe përpiqem të gjej vend për të ushtruar. Pra punoj, lëviz qëndroj në këmbë”.

Ndërsa teknologjia i detyron njerëzit të rrinë më gjatë ulur, ekspertët e shëndetit shqetësohen. Studimet tregojnë se sa më e gjatë koha ulur, aq më i lartë rreziku për zhvillimin e dhjetëra sëmundjeve kronike, nga kanceri e diabeti, deri tek sëmundjet kardiovaskulare dhe të mëlçisë.

Për të moshuarit, çdo orë e shpenzuar ulur lidhet me rrezik 50 për qind më të madh për aftësi të kufizuara. Por, pa marrë parasysh se çfarë moshe ka një person, qëndrimi ulur për një kohë të gjatë është i dëmshëm.
Jaume Padilla, Shkolla e Mjekësisë në  Universitetin e Mizurit

“Ne u befasuam nga efektet dëmtuese që vumë re në funksionin e enëve të gjakut duke qëndruar ulur vetëm 6 orë”.

Jaume Padilla është autor i një studimi mbi qëndrimin ulur. Ai thotë se qëndrimi ulur redukton qarkullimin e gjakut në këmbë dhe, me kalimin e kohës, kjo mund të çojë në sëmundje kardiovaskulare. Edhe pas 30 minutave ulur, metabolizmi ngadalësohet me 90 për qind. Meqenëse shumë prej qëndrimit ulur ndodh në punë, dr. Padilla dhe studiues të tjerë por kërkojnë mënyra për të përmirësuar shëndetin e punonjësve. Por zgjidhja e thjeshtë është: Çohu dhe ec.

“Ajo që zbuluam është se 10 minuta ecje normale, e barabartë me rreth 1000 hapa, mjafton për të eliminuar efektet negative që ka qëndrimi ulur tek funksionimet vaskulare”.

Një kompani në Mizuri ka krijuar programin ‘pushim me ecje” dhe ka zbuluar se prej saj përfitojnë si punëtorët edhe biznesi.

Diamond Scott, punonjëse:
“Programi ngre moralin e punonjësve, është një mënyrë për të kaluar së bashku kohën  jashtë vendit të punës dhe kur njerëzit janë të shëndetshëm, janë më të lumtur.”

Ekspertët e shëndetësisë thonë se përshtatja e tryezës ku njeriu të qëndrojë në këmbë në vendin e punës,  mund të ndihmojë. Por kryesore është që të ngrihesh e të ecësh.  (voa)

OBSH: Aksidentet rrugore, kërcënim global

aksidentetOrganizata Botërore e Shëndetësisë, OBSH thotë se aksidentet rrugore që shkaktohen nga trafiku i ngarkuar lënë mbi 1 milionë e 250 mijë të vdekur në vit, viktima që në një masë të madhe janë të parandalueshme. OBSH ka publikuar Raportin e Statusit Global mbi Sigurinë e Rrugëve, për vitin 2015.

Raporti, i cili bazohet mbi të dhëna të mbledhura nga 180 vende, tregon se numri i viktimave që humbin jetën çdo vit në aksidente rrugore po stabilizohet. Ky fakt shihet si një zhvillim pozitiv, pasi numri i automjeteve në botë po shtohet.

Por raporti nxjerr përfundime shqetësuese, duke nënvizuar se të dhënat tregojnë që shkaktari numër një i vdekjeve ndër të rinjtë 15-29 vjeç janë aksidentet rrugore. Raporti i Organizatës Botërore të Shëndetësisë zbulon një hendek të madh në situatën e sigurisë rrugore mes vendeve të pasura dhe atyre të varfra.

Raporti thotë se 90% e vdekjeve në aksidente rrugore regjistrohen në vende me të ardhura të ulëta dhe të mesme, megjithëse këto vende përfaqësojnë vetëm 54% të automjeteve që janë në qarkullim sot në botë. Numri më i lartë i këtyre aksidenteve vërehet në Afrikë, megjithëse ky kontinent ka vetëm 2% e makinave të botës. Më pas renditet Lindja e Mesme.

Vende si Suedia, Britania dhe Holanda kanë arritur të reduktojnë me 80% numrin e viktimave nga aksidentet rrugore gjatë dekadave të fundit. Ndër faktorët kryesorë për përmirësimin e situatës në këto vende është zbatimi rigoroz i rregulloreve të trafikut rrugor, si ulja e shpejtësisë së lëvizjes, ndëshkimi i ngarjes së makinës nën influencën e alkoolit, përdorimi i helmetave mbrojtëse gjatë ngarjes së motoçikletës, apo i rripit të sigurisë në makinë.

Një tjetër faktor që ndikon në përmirësimin e situatës është reagimi i shpejtë i ekipeve mjekësore pas aksidentit.

Raporti tregon se njerëzit në biçikleta apo këmbësorët përfaqësojnë 26% të të gjithë viktimave të aksidenteve rrugore. Në Afrikë kjo shifër arrin në 33%.

Raporti nënvizon gjithashtu se disa prej makinave që shiten në 80% të vendeve nuk përmbushin kriteret bazë të sigurisë. Kjo vërehet më së shumti në vendet e varfra.  (voa)

Analizë e re për kancerin

kimioterapiMjekët janë duke përdorur një analizë të re të gjeneve, për të zbuluar nëse gratë me kancer në gji e kanë të nevojshme t’i nënshtrohen kimioterapisë. Kimioterapia përdoret kur ekziston rreziku i përhapjes së kancerit, por ajo ka efekte anësore helmuese. Mjekët thonë se shumë gra marrin kimioterapi, pa e patur të nevojshme.

Kjo grua po i nënshtrohet biopsisë: po i merret një mostër nga gjiri, për t’u dërguar për analizë në një laborator në Kaliforni.

Shkencëtarët atje do të analizojnë mostrën, për të parë pasojat e kancerit. Ankthi tek pacientet me kancer në gji mund të vazhdojë për shumë kohë pas përfundimit të trajtimit.

Për shumicën e grave të diagnostikuara në faza të hershme, ekziston një kombinim trajtimesh.

Disave mund t’u hiqet gjëndra, ose i gjithë gjiri, krahas me një terapi me hormone; disa të tjera mund të trajtohen me rreze.

Po ashtu ka terapi më të reja, si PARP, që mund të shkatërrojnë qelizat kanceroze, duke riparuar difektet e ADN-së së pacientit.

Kimioterapia është një nga trajtimet më agresive dhe të lodhshme për të sëmurin.

Por krahas me eliminimin e kancerit, kimioterapia dëmton edhe qelizat e tjera. Efektet anësore të kimioterapisë variojnë: pacienti mund të ndjehet pa qejf, mund t’i bien flokët, mund të bjerë në letargji e deri t’i shtohet rreziku për t’u prekur nga infeksione dhe probleme me muskujt dhe kockat.

Kirurgë si Simon Holt në Spitalin Prince Philip në Suonsi të Britanisë, janë shumë të kujdesshëm, për të gjetur rrugë të ndryshme mjekimi për pacientët, kur është e mundur.

Reparti i kancerit të gjirit në këtë spital ka filluar të përdorë një një analizë, Oncotype DX, e cila i ndihmon mjekët të kuptojnë në se pacientët mund përfitojnë nga kimioterapia.

Problemi është se deri tani, mjekët nuk kanë patur kohë të marrin një vendim, pasi kimioterapia duhet t’u jepet njerëzve menjëherë pas operacionit, kur është momenti më i mirë për të shkatërruar qelizat kanceroze.

“Efekti i vazhdueshëm i kimioterapisë do të jetë me ndikim madhor në jetën e pacientes me kancer gjiri. Jo vetëm që ajo do të marrë 6-8 muaj pushim, por ka edhe efekte anësore; ajo mund të mos jetë e aftë të krijojë të lined fëmijë.”

Analiza “Oncotype DX” ndjek aktivitetin e një grupi prej 21 gjenesh, që ndikojnë tek mënyra se si zhvillohet kanceri dhe tek reagimi ndaj trajtimit.

Studimi i Institutit Britanik për Kërkime për Kancerin vlerëson se në se do të përdorej analiza re me gjenet, kjo do të shpëtonte nga kimioterapia e panevojshme 2 mijë paciente me kancer gjiri në Britaninë e Madhe.

Por ka edhe problem të tjera.

“Ne e dimë se disa ilaçe mund të kenë pasoja tek zemra. Ka pikëpyetje për pasojat afatgjatë, apo për një mundësi të vogël të shtimit të dementias. Përveç kësaj, nuk është aspak e lehtë të merrësh trajtimin e nevojshëm për katër muaj, që do të kërkojë që njerëzit të lenë punën për 6 muaj dhe natyrisht, implikimet financiare që janë shumë të rëndësishme për shumë njerëz.”

Këta janë Nia dhe Tom Barton. Në vitin 2008, vetëm pak muaj para dasmës së tyre, Nia u diagnostikua me kancer në gji.

Çifti Barton janë infermierë dhe e i kuptuan menjëherë implikacionet e sëmundjes, edhe pse kanceri i Nia Bartonit nuk konsiderohet si i rrezikshëm për jetën.

Fillimi i kimioterapisë do të thoshte që ata të anulonin dasmën e tyre të planifikuar për në dhjetor.

Nia Barton ju nënshtrua analizës “Oncotype DX” dhe vendosi të ndiqte këshillat e mjekëve.

“Shtrohej pyetja, a do të kisha nevojë për kimioterapi? Pra, kjo analizë kishte në fakt të bënte me rrugën që ne do të ndiqnim: të ndërprisnim gjithshka për 6 muaj ose 1 vit, dhe pastaj të mund të martoheshim dhe të vazhdonim të jetonim normalisht,  apo të vazhdonim terapinë  me rreze, me ilaçe për vite me radhë, pa e ditur fundin. Ne zgjodhëm të parën. Ishte vendimi i duhur.”

Dy vjet pas martesës Nia mbeti shtazënë dhe tani ka një djalë të shëndetshëm.  Në se do t’i nënshtrohej kimioterapisë, ajo mund të kishte humbur mundësinë për t’u bërë nënë.

Rezultatet e analizës “Oncotype” po vazhdojnë të grumbullohen për t’u  paraqitur në Kongresin European të Kancerit në Vienë më 25 shtator. (voa)

 

Diabeti në Britani

diabetiBritania po shkon drejt krizës së diabetit, sëmundje aq e përhapur sa që trajtimi i pacientëve mund të falimentojë buxhetin shëndetësor të vendit, sipas shoqatës britanike të bamirësisë për diabetikët. Sipas shoqatës, më shumë se 3.3 milion njerëz jetojnë me këtë sëmundje në Angli,  Uells, Skoci dhe Irlandën e veriut, një rritje 60 për qind në dhjetë vjet.

Ushrimet fizike shënuan një pikë kthesë në jetën e Raga D’Silvës. Tre vjet më parë D’Silva u diagnostikua me diabet të tipit 2. Mjekët i thanë se kishte tre vjet për të jetuar. Ajo kishte parë se si sëmundja shkaktoi vdekjen e nënës së saj. Një ndryshim në dietë dhe përkushtim në një mënyrë jetese më aktive bënë që ajo të jetojë përtej parashikimit të mjekëve. Diabeti i  D’Silvas është tani në rënie dhe ajo ndjehet shumë herë më mirë se më parë.

Ky grup për ushtrime fizike quhet: “Përdore për ta humbur”, dhe ka më shumë se dyqind anëtarë. Ata përdorin valle indiane, si dhe shkëmbejnë këshilla dhe receta të shëndetshme ushqimi. D’Silva thotë:

“Unë kam parë anëtarë të familjes, dhe njerëz shumë të afërt që kanë vdekur, dhe rashë në depresion të thellë, por vendosa ta ndryshojë jetën time dhe fillova të ha më mirë.”

D’Silva ka rënë në peshë. Shoqata bamirëse e Diabetit thotë se miliona britanikë duhet të ndryshojnë dhe të jetojnë shëndetshëm dhe nxit edukim më të mirë shëndetësor.​

“Për pothuajse katër milion njerëz në Britani të cilët tashmë kanë diabet duhen mënyra më efektive të kujdesit shëndetësor,” shpjegon Drejtorja ekzekutive Barbara Young.

Sipas shoqatës, diabeti është si bombë me sahat dhe mund të dëmtojë shërbimin shëndetësor që siguron kujdes themelor për të gjithë britanikët.

Shoqata parashikon që Britania të ketë rreth 5 milionë pacientë me diabet deri në vitin 2025. D’Silva e pranon se ajo filloi të veprojë vetëm kur humbi anëtarët e familjes së saj.

Të tjerët në grup kanë pasur përvoja të ngjashme. Njëra është nënë e një fëmije diabetik.

“Vajza ime u diagnostikua me diabet kur ishte e mitur, kështu që i vura detyrë vetes të bëhesha shembull kujdesi dhe humbjeje peshe për vete, për të edukuar vajzën time.”

Ndryshe nga diabeti i tipit 1 që është i rëndë, shumë raste të diabetit të tipit 2 mund të parandalohen me ushtrime fizike dhe dietë të shëndetëshme. (voa)

Shpallen fituesit e Nobelit në mjekësi

nobelSapo janë shpallur Çmimet e para Nobel për këtë vit.

Komisioni i Cmimeve Nobel në Stokholm ka shpallur si fitues të Nobelit në Mjekësi shkencëtarë nga Irlanda, Japonia dhe Kina.

William Campbell nga Irlanda dhe Satoshi Omura nga Japonia ndajnë çmimin për zbulimin e “terapive novatore” kundër infeksioneve të shkaktuara nga parazitët.

Kinezja Tu Youyou ka zbuluar një ilaç që ul ndjeshëm ritmet e vdekshmërisë së pacientëve që vuajnë nga malaria.

Komisioni tha “Këto dy zbulime i kanë ofruar njerëzimit mjete të fuqishme për të luftuar sëmundje shktërrimtare që prekin miliona njerëz në vit. Përfitimet si në aspektin e shëndetit ashtu edhe në përmirësimin e cilësisë së jetës janë të pallogaritshme”.

Irlandezi William Campbell aktualisht po merret me punë shkencore në Universitetin Drew në Madison të Nju Xhërsit këtu në Shtetet e Bashkuara.

Japonezi Satoshi Omura, i cili ka dy doktoratura, një në shkencat farmaceutike, një tjetër në kimi, është profesor në Universitetin Kitasato të Japonisë.

Shkencëtarja kineze Tu Youyou është profesore në Akademinë Kineze të Mjekësisë Tradicionale. (voa)