Kategoritë: Shkenca

San Francisko ndalon përdorimin nga policia të teknologjisë për identifikimin e fytyrës

kameraSan Francisko e Kalifornisë është bërë qyteti i parë në Shtetet e Bashkuara që ndalon policinë dhe departamente të tjera të qytetit që të përdorin teknologji të identifikimit të njerëzve përmes kamerave të sigurisë.

Ligjvënësit e qytetit votuan 8-1 të martën duke miratuar ndalimin e teknologjisë që identifikon fytyrën e individid. Kjo është pjesë e një legjislacioni më të gjerë që u kërkon organeve të rendit në San Francisko të marrin miratimin e Bordit të Mbikëqyrësve për të vazhduar të përdorin apo blejnë këtë lloj teknologjie. Aaron Peskin është anëtar i Bordit të Mbikëqyrësve të qytetit të San Franciskos.

“Ka shumë mënyra për ta siguruar shoqërinë tonë pa jetuar në masa të rrepta sigurie. Kemi sherbime të mira policie, por nuk duam të jetojmë në një shtet policor. Legjislacioni përpiqet të arrijë këtë balancë.”

Legjislacioni ndalon përdorimin teknologjisë së identifikimit të fytyrës në nivele të qeverisë lokale, por jo në aspektin personal, bizneset apo qeverinë federale.

Mbështetësit e privatësisë kanë kundërshtuar përkrahësit e masave për sigurinë publike gjatë disa dëgjesave të zjarrta publike në San Francisko, një qytet i mbushur me novacione teknologjike dhe qendra e kompanive Twitter, Airbnb dhe Uber.

Mbështetësit e ndalimit të teknologjisë së identifikimit të fytyrës thonë se teknologjia jo vetëm që ka të meta, por është një kërcënim serioz për të drejtat civile. Kundërshtarët thonë se policia ka nevojë për ndihmë në kapjen e keqbërësve.

Zbulohet lidhja e Tiranosaurit me një paraardhës të vogël

TiranosauritRreth 20 milionë vjet para se gjigandi Tiranosaur Rex të endej nëpër Tokë, një kushëri i tij i largët ishte duke gjuajtur në xhunglën parahistorike. Por ky T-Rex ishte shumë i ndryshëm nga versioni i famshëm i grabitqarit gjigand. Materialin në vazhdim e përgatiti gazetari Zërit të Amerikës Kevin Enoh:

Dinosauri Tiranosaur Rex është një përbindësh grabitqar me përmasa gjigande: mbi 12.3 m i gjatë dhe gati katër metra i lartë; ai dominonoi gjatë periudhës së Kretakut.

Por T-Rex është veçse anëtari më i madh i një familjeje dinosaurësh të quajtur Tirannosauroidë dhe studjuesi Sterling Nesbitt i Universitetit Virginia Tech që zhvilloi kërkime në shtetin New Mexico, njoftoi kohët e fundit se kishte zbuluar një kushëri të tij të largët, më të hershëm.

Ai është një mini-T-Rex, një zbulim tepër i rëndësishëm.

“Pra, ky është një nga tiranosuroidët e vegjël të fundit dhe kjo na ndihmon të përcaktojmë se kur tiranosuroidët u bënë të mëdhenj dhe arritën në disa nga përmasat që shohim në fund të Kretakut “.

Suskityrannus Hazelae, siç quhet, jetonte rreth 20 milionë vjet para T-Rex-it, kështu që zbulimi është shumë i rëndësishëm për të mësuar për kohën kur ky grabitqar i vogël u shndërrua në grabitqarin e madh që njohim sot.

“Kafka e Tiranosaurit është rreth dy metra e gjatë dhe përmasat e të gjithë kafshës janë 3-4 metra, por pjesa më e madhe është bisht. Kur flasim për masën, kafka e T-rex-it do të peshonte më shumë se I gjithë trupi i kësaj kafshe”, thotë zoti Nesbitt.

Nesbitt dhe ekipi i tij e zbuluan dinosaurin 20 vjet më parë, por u desh po aq shumë kohë që ata të kuptonin se kjo ishte një specie e re.

voa

Facebook thotë se do të përqendrohet tek privatësia

facebookPër vite me radhë, Facebook-u është shprehur se dëshiron të bëhet qendra e qytetit dixhital të botës. Por tani shefi i kompanisë, Mark Zuckerberg, ka një vizion më të ndryshëm, dëshiron që Facebook-u të bëhet dhoma dixhitale e ndenjes, duke mundësuar biseda private mes njerëzve dhe grupeve. Siç njofton korrespondentja e Zërit të Amerikës Michelle Quinn nga San Hozeja e Kalifornisë, Facebook-u e shpalosi strategjinë e re gjatë takimit të tij të përvitshëm për të ardhmen.

Drejtori Ekzekutiv i Facebook-ut, Mark Zuckerberg tha në konferencën vjetore se kompania do të ndryshojë nga një shesh dixhital qyteti, në një mjedis më të vogël e intim.

“Përveç sheshit të qytetit dixhital, duhet një ekuivalent dixhital apo dhomë ndenje, e ndërtuar si një platformë me të gjitha mënyrat e ndryshme të komunikimit privat. Kjo do bëhet përmes mesazheve dhe grupeve të vogla dhe ndarjen e informacionit ku të dhënat nuk qendrojnë aty pafundësisht. Me pagesa të thjeshta dhe të sigurta, mënyra private për të ndarë vendndodhjen dhe mënyra të ndryshme komunikimi privat”, – tha shefi i kompanisë Facebook.

Me mbi një miliardë përdorues, Facebook-u është kritikuar botërisht për mënyrën e trajtimit të të dhënave dhe monitorimin e pikpamjeve ekstremiste.

Zoti Zuckerberg tha se Facebook-u po përqendrohet tek mesazhet, një kërkesë në rritje, si dhe kodimi i dy prej sherbimeve kryesore të kompanisë: Instagram dhe Messenger, në mënyrë që komunikimet të

mos shihen nga të tjerët, madje as nga vetë Facebook-u. Espe Vielma është me organizatën Café Coop.

“Me të gjitha llojet e teknologjisë është e nevojshme të ketë një lloj zhvillimi dhe mendoj se duhen shtuar masat e sigurisë. Mendoj se teknologjia mund të përdoret për qëllime të mira.”

Edgar Briseno është me kompaninë Coppel.

“Pjesa e kodimit të fshehtë është shumë e rëndësishme për ne. Duam të kemi një komunikim privat me përdoruesit tanë për të shkëmbyer të dhëna mbi çmimet apo detaje të tjera.”

Ruby Guillen është me kompaninë teknologjike “Humanistic Technologies”.

“Në Facebook gjën gjëra negative. Për mua që merrem me kompani jofitimprurëse, shumë prej tyre nuk kanë qasje në teknologji për të bërë

punën që duhet. Ndërsa Facebook-u të lejon përfshirjen pa harxhuar fonde të cilat shumë organizata nuk i kanë për tu angazhuar me klientët e tyre.”

Zoti Zuckerberg thotë se dëshiron që Facebook-u të jetë një forcë për të mirën në botë, një vend ku përdoruesit mund të zhvendosen nga një qendër qyteti tek një dhomë ndenje… një hapësirë ku grupet e interesit të takohen.

“Jo vetëm momentet kryesore apo sociale; arritjet por edhe e mira e përditshme, mbështetja emocionale, shakatë me miqtë, ndjenja e të qënit sëbashku me familjen, privatisht apo publikisht. Dhoma e ndenjës dhe qendrat e qyteteve tona”,-u shpreh shefi i kompanisë Facebook mbi planet për ndryshimet e gjigandit të medias sociale.

Ende nuk është e qartë nëse ndryshimet në Facebook do të mirëpriten nga përdoruesit dhe do të ndihmojnë kompaninë të shmangë polemikat në të ardhmen.

voa

Dërgohet në hapësirë sateliti i nxënësve të një shkolle të mesme

Apolo 13FILE – Apollo 13 crew members Commander Captain James A. Lovell, Jr., right, and Lunar Module Pilot Fred W. Haise pose for a photo during a 40th Anniversary reunion of the moon mission at the Adler Planetarium, April 12, 2010, in Chicago.

Për shkencëtarët, nisja e një rakete për të furnizuar Stacionin Ndërkombëtar të Hapësirës është një mision rutinë. Por për një grup nxënësish që punojnë në Adler Planetarium në Çikago, është një moment historik që shënon një arritje të madhe në jetë. Korrespondenti i i Zërit të Amerikës, Kane Farabaugh njofton nga Çikago.

Nxënësja 19-vjeçare Fatima Guerra e pranon se ajo është tepër e dhënë pas gjërave që lidhen me hapësirën.

Ajo po trajnohet për t’u bërë astronome, dhe që nga fillimi i studimeve në shkollën e mesme ajo ka qenë pjesë e një projekti të vogël me objektiva të mëdha në Planetariumin Adler.

“Qëllimi ynë kryesor ishte të shohim se me çfarë ritmi po hollohet shtresa e ozonit, dhe nëse trashësia e atmosferës në pjesë të ndryshme të Tokës po zvogëllohet për shkak të ndotjes dhe çlirimit të gazrave serrë”.

Një pajisje e vogël elektronike e quajtur “ThinSat” mbledh të dhënat për të hedhur dritë mbi këto pyetje. E projektuar për të lëvizur në orbitën e tokës, pajisja nuk u zhvillua nga inxhinierë të paguar mirë, por nga nxënës të zonës së Çikagos, si Guerra.

“Ne u përqendruam në programimin e pjesëve të ndryshme të sensorëve të pajisjes ThinSat, në mënyrë që ajo të masë intensitetin e dritës dhe presionin”.

Jesus Garcia është inxhinier i sistemeve në Projektin e Planetariumit Adler, “Far Horizons”, dhe mbikëqyr punën e nxënësve me pajisjen “ThinSat”.

“Shumë nga nxënësit që fitojnë këto mundësi zakonisht nuk vijnë nga familje të varfra ose pakicat. Por, këtu në Adler ne kemi nxënës nga pakicat, të cilët nuk kishin mundësi të këtij lloji dhe këtu ne po u ofrojmë atyre një mundësi për të bashkëpunuar me ne shkencëtarët dhe inxhinierët në misionin tonë të parë në hapësirë”.

Kur raketa Antares e NASA-s, e prodhuar nga kompania Northrup Grumann, u nis nga brigjet i Virxhinias më 17 prill, misioni i saj nuk

ishte vetëm dërgimi i furnizimeve në Stacionin Ndërkombëtar të Hapësirës.

Në bordin e saj ishte edhe pajisja “ThinSat”, kulmi i punës së shumë njerëzve në Adler, përfshirë Fatima Guerra-n, të cilët u bashkuan me ekipin e projektit “Far Horizons”, si pjesë e një detyre të caktuar nga shkolla e tyre e mesme.

“Një detyrë mund të bëhet një mundësi që të ndryshon jetën. Është shumë inkurajuese të shohë që puna ime ka udhëtuar në hapësirë dhe do të ndihmojë botën shkencore”.

Kjo është gjithashtu inkurajuese për prindërit e saj, emigrantë nga Guatemala, të cilët me krenari mund të thonë se vajza e tyre ndihmoi në ndërtimin e një sateliti që po lëvizë në orbitën e Tokës.

“U thashë atyre se kjo mund të bëhet si një titull lajmi me famë botërore, dhe unë do të jem pjesë e tij, dhe ata ishin me të vërtetë krenarë.

Shumë kohë pas mbarimit të punës së pajisjes ThinSat, Guerro do të vazhdojë të njihet si anëtare e një ekipi që dërgoi satelitin e parë të krijuar nga një planetarium privat në hapësirë.

voa

Komunikimi nëpërmjet rrezeve të dritës

rrezet e dritesValët radiofonike përdoren në shumicën e paisjeve që komunikojnë nëpërmjet frekuencave për të shkëmbyer të dhënat. Por, informacioni në rritje mund të ngadalësojë procesin. Me mbështetjen e Fondacionit Kombëtar të Shkencës, një shkencëtare po përdor komunikimin me rrezet e dritës për të transmetuar informacionin. Siç njofton korrespondenti i Zërit të Amerikës, Kevin Enochs, kjo metodë është më e shpejtë dhe më e sigurtë se nëpërmjet valëve të radios.

Studiuesja e shkencave kompjuterike Xia Zhou ka gjithnjë në mendje trafikun e rënduar të shkëmbimit të të dhënave.

“Problemi krijohet nga nevojat vazhdimisht në rritje për shkëmbim të dhënash mes paisjeve gjithnjë e më të shumta që zotërojmë sot”, thotë zonja Xia.

Po rritet numri i paisjeve pa tela dhe ndërsa shtohet trafiku i shkëmbimit të të dhënave, po ashtu krijohet edhe mbingarkesë.

Shumica e informacionit transmetohet nëpërmjet radiofrekuencave, të cilat nuk mjaftojnë për të gjitha paisjet kompjuterike që po ndërlidhen.

“Në komunikimin e sotshëm përdorim radiovalët. Ideja ime është që të shqyrtojmë mundësinë e komunikimit nëpërmjet spektrit të dritës së dukshme”, thotë zonja Xia.

Me mbështetjen e Fondacionit Kombëtar të Shkencës, zonja Xia dhe një ekip i Kolegjit Dartmouth po zhvillojnë teknologjinë e quajtur Li-Fi, për të transmetuar të dhënat duke përdorur paisjet e ndriçimit në shtëpitë tona.

“Ideja është që t’i shndërrojmë llampat në transmetues të dhënash nëpërmjet variacioneve të dritës”, thotë zonja Xia.

Me montimin e një moduli të vogël, çdo llampë LED mund të shndërrohet në një paisje komunikimi në distancë.

“Ka një spektër shumë më të gjerë komunikimi. Është gjithashtu shumë më e sigurtë, pasi drita nuk mund të penetrojë muret. Pra, mund ta izolosh komunikimin brenda një dhome pa u shqetësuar se mund të përgjohet nga të tjerë”, thotë zonja Xia.

Mund të funksionojë madje edhe në errësirë, duke përdorur të ashtuquajturën “dritën e errët”.

“Lëshojmë impulse shumë të shkurtra nga llampat LED, të cilat janë të pakapshme nga sytë tanë, por që kapen nga sensorë që mundësojnë kështu transmetimin e të dhënave”, thotë ajo.

Kjo teknologji gjithashtu mundëson shkëmbim informacioni thjesht nëpërmjet gjesteve në ajër. Kjo do të ketë përdorim gjithnjë e më të madh, ndërsa vazhdojnë të prodhohen paisje me përmasa më të vogla.

Dritat në tavan p.sh. mund të pikasnin të gjitha lëvizjet e trupit tonë. Ekipi e ka testuar këtë lloj sistemi për të kontrolluar ndërveprimin në realitetin virtual, por potenciali i tij shtrihet përtej lojërave elektronike.

“Nëse infrastruktura në mjedisin që na rrethon, është gjithnjë e informuar për lëvizjet e trupit tonë, atëherë mund të komunikojmë pa patur asnjë paisje në trup”, thotë zonja Xia.

Teknologjia LI-FI kufizohet nga pamundësia për të përçuar muret.

Kjo do të thotë që çdo llampë në godinë duhet të jetë e lidhur individualisht me internetin, gjë që do ta shtonte shumë koston. Megjithatë, në të ardhmen ndoshta llampat e lidhura me internetin do të vendosen në të gjitha ndërtesat.

Një sukses i ri për aviacionin

avion gjigantNjë avion gjigand, sidomos për nga shtrirja rekord e krahëve, ka përfunduar fluturimin e parë mbi shkretëtirën Mohave të Kalifornisë.

Korporata e Sistemeve Stratolaunch e cila është zotëruese e avionit tha se fluturimi u realizua dje me sukses.

Mjeti fluturues i përbërë nga dy trupa avioni të lidhura bashkë u nis nga aerodromi i shkretëtirës Mohave dhe u ngjit në një lartësi prej 112 kilometrash në veri të Los Anxhelosit, fluturoi për dy orë e gjysmë dhe arriti shpejtësinë maksimale prej 304 km/orë, sipas zyrtarëve të kompanisë.

Avioni ka të njëjtin tip motorri si Boeing 747 dhe mund të transportojë raketa për të lëshuar satellite në orbitë. Raketat mund të vendosen nën krahun qendror me gjatësi 117 metra.

Raketat mund lëshohen nga lartësia 10 mijë e 668 metra, në atë moment aktivizohet motorri i raketës për të kaluar në stratosferë për lëshimin e satelitit.

voa

Hulumtuesit zbulojnë specie të re njerëzore

kafkaNdërsa shkencëtarët bëjnë përparime në metodat e kërkimeve mbi të kaluarën, gjithnjë e më shumë variacione të qënieve njerëzore po gjenden në gërmimet arkeologjike. Në fillim të viteve 2000, në Indonezi u zbulua një specie hominide e familjes së primatëve i quajtur burri Flores. Por këtë javë një arkeolog thotë se ka zbuluar eshtrat e një kushëriri tjetër njerëzor nga gërmimet në një shpellë në Filipine.

Eshtrat pranë këtyre kafkave të paraardhësve të tjerë njerëzorë janë mes gjetjeve të tre individëve që mund të shtojnë një kapitull të ri në librin e njerëzimit.

Arkeologu Armand Mijares i gjeti eshtrat në një shpellë të një ishulli të vogël në Filipine dhe thotë se janë nga 50 deri 67 mijë vjet të lashta.

Duke studiuar eshtrat që nga këmba, kofsha apo kocka që lidh gjurin me legenin si dhe një pjesë të dhëmbëve, arkeologu doli në përfundimin se këto eshtra nuk mund të jenë vetëm kocka të lashta njerëzore, por një specie e re.

“Në atë kohë menduam për një “Homo Sapien” trup vogël…por me kalimin e viteve kemi një koleksion më të mirë të dhënash. Kemi diagnostikim të mjaftueshëm dhe elemente të mjaftueshme që na mundësojnë të themi se kemi të bëjme me specie të reja.”

Krijesa ishte e vogël dhe iu vu emri shkencor “Homo Luzonensis”. Arkeologu thotë se krijesa ishte indigjene në rajon por se nuk kishte vdekur në shepllë.

“Krijesa nuk vdiq këtu por rrëketë e sollën në shpellë. Pra, ato krijesa nuk e përdornin shpellën. Mendoj se gjendeshin përreth shpellës dhe ndoshta vdiqën aty afër dhe me kalimin e kohës eshtrat përfunduan në shpellë. Nuk dihen sakstësisht lidhjet dhe si të rindërtohet plotësisht skema.”

Arkeologu Mijares gjithashtu nuk e di se çfarë ndodhi me atë lloj specie por thotë se mbërritja e njerëzve më të mëdhenj dhe më të fuqishëm mund të ketë çuar në zhdukjes e saj.

voa

Teknologjia 5G dhe përpjekjet për bllokimin e Kinës

tehnologjia 5GChinese Telecom equipment company Huawei Consumer Products division CEO Richard Yu gestures as he speaks on stage during the presentation the new P30 smart-phone, in Paris, on March 26, 2019. (Photo by ERIC PIERMONT / AFP)

Një zyrtar i lartë në Departamentin amerikan të Shtetit tha të mërkurën se shqetësimet e sigurisë që qeveria ka ngritur lidhur me firmat kineze të telekomunikacionit Huawei dhe ZTE shtrihen tek të gjitha kompanitë me seli në Kinë, duke thënë se ato janë në mënyrë efektive “nën drejtimin” e Partisë Komuniste Kineze.

“Është shumë e rëndësishme të dallojmë se si veprojnë demokracitë perëndimore në lidhje me kompanitë dhe shitësit e sektorit privat dhe se si qeveria kineze operon me kompanitë e saj”, tha ambasadori Robert L. Strayer, zëvendës ndihmës sekretar i i Komunikimeve Ndërkombëtare dhe Politikës Informatike në një konferencë telefonike me gazetarët.

Kompanitë kineze nuk kanë aftësinë për të ngritur sfida ligjore ndaj direktivave nga qeveria e tyre, tha zoti Strayer.

“Ata nuk kanë mundësinë të shkojnë në gjykatë”, tha ai. “Ata janë në thelb nën drejtimin – e asaj që ne e quajmë komandë jashtë-gjyqësore – të Partisë Komuniste të Kinës .. për të ndërmarrë veprime, kur kërkohet nga qeveria. Nuk ka të njëjtin nivel të sundimit të ligjit si në demokracitë perëndimore që ne e konsiderojmë pjesë të jetës sonë të përditshme dhe në të gjitha marrëdhëniet tona të biznesit “.

Zoti Strayer ka qenë personi kryesor në përpjekjet e administratës Trump për të bllokuar firmat kineze, Huawei në veçanti, të marrë pjesë në garën globale të teknologjisë së komunikimeve 5G, duke këmbëngulur se ligji kinez kërkon që kompanitë të bashkëpunojnë me shërbimet e inteligjencës të Pekinit.

Strayer dhe zyrtarë të tjerë kanë paralajmëruar se firmat kineze të telekomunikacioneve mund t’u japin shërbimeve të inteligjencës së Pekinit qasje të fshehtë në rrjete të ndjeshme të komunikimit.

Komentet e tij ishin ndër arsyetimet më të hollësishme të administratës për përpjekjen për të bllokuar hyrjen e kompanisë Huawei në tregjet amerikane dhe evropiane të teknologjisë 5G.

Arsyetimet kanë përfshirë paralajmërimet se Shtetet e Bashkuara mund të kufizojnë informacionet e inteligjencës që ndan, madje edhe me aleatët e ngushtë, nëse Uashingtoni nuk është i kënaqur me sigurinë e rrjeteve të komunikimit.

Shtetet e Bashkuara nuk ka arritur të prodhojë prova të forta se kompanitë Huawei apo ZTE janë angazhuar në spiunazh për qeverinë kineze. Megjithatë, të dy firmat janë akuzuar për vjedhje të pronës intelektuale nga kompanitë rivale, dhe Huawei është akuzuar për komplot për shkelje të sanksioneve amerikane kundër Iranit.

Huawei dhe ZTE vazhdimisht kanë mohuar se kanë ose do të veprojnë si një vegël e shërbimeve të inteligjencës kineze.

Fotoja e parë e një vrime të zezë hap horizonte të reja

vrima e zezeShkencëtarët kanë studiuar prej vitesh si ndikojnë vrimat e zeza tek hapësira rrotull tyre. Forca e tyre e rëndesës tjetërson kohën e hapësirën në një mënyrë që tani vërtetohet, ashtu siç e kishte parashikuar Albert Ajnshtajni. Por vrimat e zeza kanë qenë të padukshme për shkencëtarët, një fakt që tani është kapërcyer nga shkenca:

Shkencëtarët kanë shpenzuar 10 vjet për të lidhur tetë teleskopë të ndryshëm në mbarë botën në një projekt mjaft të vështirë.

Dy vjet më parë, duke përdorur orë atomike tepër të sakta, secili nga teleskopët u kthye drejt galaktikës M-87 që ndodhet 55 milionë vite drite larg.

Pas analizimit të një morie të dhënash dhe pas verifikimit të rezultateve, shkencëtarët e projektit “Event Horizon Telescope” nxorën fotografinë e parë të një vrime të zezë:

“Në prill 2017 të gjitha panelet e teleskopëve u kthyen në drejtim të galaktikës që ndodhet 55 milionë vjet dritë larg. Galaktika M-87 përmban një vrimë gjigande të zezë dhe jemi shumë të gëzuar që sot ju njoftojmë se kemi parë atë që mendohej se ishte e pamundur të shihej. Kemi parë dhe fotografuar një vrimë të zezë. Ja ku e kemi,” tha Sheperd Doeleman, një ndër shkencëtarët e përfshirë në projekt.

Në pamje nuk është shumë impresionuese: një formë sferike ngjyrë të verdhë në portokalli që pluskon në hapësirë. Por shkencëtarët gjithmonë e kanë imagjinuar të tillë formën e vrimës së zezë. Në qendër është zona e errësirës së plotë ku forca e rëndesës është aq e fortë saqë nuk lejon reflektimin e dritës. Rrotull saj ka një shtresë gazi dhe pluhuri në temperaturë tepër të lartë prej miliarda gradë celcius, që lëviz thuajse me shpejtësinë e dritës.

“Mendohet se vrimat e zeza krijohen në fund të jetës së yjeve, kur ylli shpërbëhet brenda vetes dhe krijon një objekt me dendësi të lartë. Në rastin e galaktikës sonë, e dimë se ajo përmban një vrimë të zezë masive në qendër të saj. Është thuajse aq e madhe sa orbita e Mërkurit, me masë disa miliona herë më të madhe se ajo e Diellit tonë. Tani mendojmë se këto vrima të zeza masive gjenden në zemër të çdo galaktike,” thotë drejtori i Muzeut të Shkencës, Roger Highfield.

Vrimat e zeza janë tepër të fuqishme. Shtullungat e gazit përhapen në distanca prej miliona vjet drite nga qendra e vrimës së zezë. Forca e rëndesës është aq e fuqishme saqë tjetërson dritën që çlirojnë edhe diej masivë që ndodhen pranë tyre.

Shkencëtarët thonë se fotografia shërben si udhërrëfyese për studime të tjera më të suksesshme:

“Kjo fotografi shërben si hallka që lidh vrimat e zeza masive me forcën përbërëse të galaktikave. Tani e dimë se vrimat e zeza janë forca brenda strukturave masive të gjithësisë. Tani, për herë të parë, kemi një mënyrë të re për të studiuar relativitetin e përgjithshëm të vrimave të zeza. Ashtu siç ndodh kur ka zbulime të reja, ky është vetëm fillimi,” thotë zoti Doeleman.

Shkencëtarët tani presin të marrin fotografi të tjera si dhe të përdorin teleskopë më të mëdhenj nga observatorë të lëshuar në hapësirë për të kapur imazhe më të qarta të këtyre objekteve misterioze.

Qytetet dhe artet e lashta përmes teknologjisë

HartaTeknologjia e ndërtimit të hartave dixhitale ka ekzistuar për një kohë të gjatë, por vetëm kohët e fundit ka filluar të përdoret për historinë e artit. Korrespondentja e Zërit të Amerikës, Elizabeta Lee, thotë se hulumtuesit nëpër universitete po ndihmohen financiarisht nga burime si Fondacioni Getty për të ndërtuar programe interneti që mundësojnë përdoruesit të eksplorojnë dhe hulumtojnë vendet historike. Materiali në vazhdim tregon se historianët e artit po e kuptojmë më mirë të kaluarën falë teknologjisë.

Historianët gjithnjë e më shumë po marrin një perspektivë të re mbi të kaluarën duke e lidhur botën e historisë me atë të artit përmes teknologjisë kompjuterike.

“Të ndihmon të mendosh se si kanë jetuar dhe lëvizur njërëzit në këto hapësira. Se si veprat e artit janë parë nga njerëzit në kontekstin e marrëdhënieve mes tyre”, thotë Heather MacDonald nga Fondacioni Getty.

Animacionet tre dimensionale dhe hartat dixhitale ndihmojnë njerëzit që të eksplorojnë dhe hulumtojnë mjediset arkeologjike dhe qytetet historike për të kuptuar më mirë mjedisin ku janë gjetur objektet e artit.

Paul Jaskot, profesor i historisë së artit në Universitetin Duke, Skype

“Përparimet në teknologjinë kompjuterike e kanë bërë më të lehtë këtë punë për historianët e artit”, thotë Paul Jaskot, profesor i historisë së artit në Universitetin Duke.

Të dhënat mund të përfshijnë informacione arkivore për disa qindra vite, sikurse kjo hartë e zgjerimit të Rio de Zhaneiros në Brazil.

Në këtë projekt, studiuesit kombinuan hartat dixhitale dhe modelet tre dimensionale të parkut perandorak të dinastisë Qing në Kinë. Ata përdorën harta dhe të dhëna historike si tekstet dhe piktura nga shekujt e 18 dhe 19 për të treguar se si ka ndryshuar parku me kalimin e kohës.

Në projektin për Firencën në Itali është përdorur realiteti i shtuar për të eksploruar historinë e artit të kohës së rilindjes. Përdoruesit mund të përdorin një hartë të shekullit të 16-të të instaluar përmes një aplikacioni ndërsa vizitojnë këtë qytet të lashtë italian.

“Mund të shtoni dëshmi, pamje ose materiale të tjera historike në këtë mjedis fizik”, thotë profesori Jaskot.

“Mendoj se një gjë shumë e mirë për historinë e artit dixhital është se ofron mënyra të ndryshme si për të gjetur përgjigje për pyetjet e lashta si dhe për të shtruar pyetje të reja”, thotë Heather MacDonald e Fondacionit Getty.

Me një kuptim më të mirë mbi të kaluarën kjo teknologji mund të shtojë ndërgjegjësimin për artin aktual që gjendet nëpër qytetet e sotme.

voa