Kategoritë: Shkenca

Anija e agjencisë NASA pritet të sjellë në tokë një kampion asteroid

AsteroidNjë anije hapësinore amerikane e agjencisë NASA do të prekë sipërfaqen e një asteroidi, prej nga do të sjellë një kampion në tokë, për herë të parë në këtë misioni historik që pritet të realizohet të martën.

Anija e quajtur “Osiris-REx”, pritet të ketë kontakt me asteroidin Bennu, pasditen e së martës, pak para orës 2, kur fillojnë manovrat për një lëshim të kujdesshëm.

Ngjarja pritet të zgjasë më shumë se katër orë.

Përmes një njoftimi, NASA tha se anija OSIRIS-REx ka madhësinë e një furgoni udhëtarësh dhe se i njëjti ka lëvizur afër asteroidit që nga viti 2018 ndërsa për momentin ndodhet më shumë se 321 milionë kilometra larg tokës.

Shkencëtarëve u intereson asteroidi Bennu sepse besojnë se përmban materiale nga sistemi i hershëm diellor dhe mund të ketë molekula që janë pararendëse të jetës dhe oqeaneve të tokës.

Asteroidi është i gjatë sa ndërtesa e Empire State dhe llogaritet si rrezik i mundshëm për token gjatë shekullit të ardhëm. Mundësitë janë 1 në 2 mijë e 700 që asteroidi të ndikojë mbi planetin tonë gjatë kalimit pranë tij.

Anija OSIRIS-REx do të lëvizë në afërsi të asteroidit deri vitin tjetër, kur fillon udhëtimin e kthimit në tokë. Kthimi i anijes bashkë me kampionin pritet të realizohet më 2023.

voa

Sateliti vrojtues që ndihmon luftën kundër ngrohjes globale

MaldivesNjë satelit vrojtues i tokës pritet të niset drejt hapësirës nga Kalifornia muajin që vjen. Sateliti që është prodhim evropian do të dërgojë në tokë vlerësimet më të sakta ndonjëherë për nivelin e ujërave, duke ndihmuar shkencëtarët të studiojnë gjendjen e oqeaneve si pasojë e ndryshimeve klimatike.

Vendi që shtrihet përgjatë Oqeanit Indian, Maldive përbëhet nga 1 mijë e 200 ishuj. Pjesa më e madhe e tyre ndodhen pak mbi nivelin e oqeanit. Ky është një tregues se një ditë ishujt Maldive mund të zhduken krejtësisht.

Rritja e nivelit të detit shkaktohet nga ngrohja e oqeaneve dhe shkrirja e akullnajave. Shkencëtarët thonë se edhe ndryshimet e vogla të nivelit të detit mund të çojnë në vërshime.

Sateliti i ndërtuar në Evropë që njihet me emrin Sentinel-6, është projektuar që të kryejë matje precize të ndryshimeve në nivelet detare.

Krijuesit e tij bënë provat e fundit vitin që shkoi në Gjermani, përpara se të dërgohej drejt bazës së forcave ajrore Vandenberg në Kaliforni, prej nga më 10 nëntor do të lëshohet drejt hapësirës.

“Niveli i detit është simptomë e drejtpërdrejtë e ngrohjes globale, prandaj është e rëndësishme të matet me saktësi. Rritja e nivelit të detit lidhet me shkrirjen e akullit në pole, ka të bëjë me akumulimin e nxehtësisë së oqeaneve. Prandaj Sentinel-6 është i rëndësishëm për shoqërinë“, thotë Pierrik Vuilleuimer, menaxher i projektit “Sentinel-6”.

Misioni vjen si bashkëpunim midis agjencive të ndryshme si ajo Evropiane e Hapësirës, ajo amerikane NASA dhe Administrata amerikane e Oqeaneve dhe Atmosferës (NOAA).

“Kemi nevojë që bashkëpunimi të vazhdojë sepse kështu sigurojmë matjet kryesore për ndryshimet e klimës dhe prirjet që jemi duke i grumbulluar që nga viti 1992. Pra kjo bën që të kuptojmë më mirë ngrohjen e oqeaneve dhe shkaktarët e rritjes së temperaturave duke na ofruar të dhëna se për sa mund të ndryshojë niveli i detit në të ardhmen”, thotë Sandra Kaufmann, Drejtore e Sektorit të Shkencës së Tokës në NASA.

Misioni i parë i vëzhgimit me satelit zgjat pesë vite e gjysmë. Një satelit i njëjtë, i quajtur Sentinel-6B, pritet të niset drejt hapësirës më 2025, duke u ofruar shkencëtarëve të dhënat e ndryshimeve klimatike gjatë 10 viteve.

voa

Paisjet për matjen e temperaturës

termosistemEdhe pse bizneset po rihapen në të gjithë botën, pandemia vazhdon të jetë e pranishme. Shumë prej janë duke matur temperaturën e njerëzve para se ata të lejohen hyjnë në mjediset brenda. Por në shumë raste përdorimi i termometrave të dorës mund të mos jenë praktik dhe i efektshëm. Sistemet me imazhe termike lejojnë që të matet temperatura pa qënë nevoja që dikush të jetë fizikisht pranë personit që po monitorohet. Kërkesa për këto lloj pajisjesh po rritet në mënyrë të ndjeshme në mbarë botën.

Në këtë epokë COVID-i, shumë biznese, të tilla si ky salon bukurie, u kërkojnë klientëve që së pari të kalojnë një provë të temperaturës, me një pajisje si kjo para se të hyjnë.

Matja e temperaturës është diçka që duhet ta bëjmë gjithmonë. Dhe kjo mund të bëhet e automatizuar“, thotë Daniel Putterman, drejtor ekzekutiv me kompaninë Kogniz.

Shumë biznese, ku hyrje-daljet e klientëve janë të shpeshta, po kërkojnë pajisje që mund të masin temperaturën më shpejt për të lejuar më shumë njerëz të qarkullojnë brenda mjediseve të tyre. Në këtë pikë mund të ndihmojnë sistemet e imazheve termike – që duket se po kërkohen tani nga të gjithë.

Shkollat, parqet, stadiumet sportive”, thotë Chris Bainter me kompaninë FLIR.
Edhe pse teknologjia e matjes së temperaturës nuk diagnostikon sëmundjen dhe jo të gjithë me COVID-19 kanë temperature të lartë, kërkesat për sistemet termike po shtohen.

Nga 10 porosi në muaj që kishim më parë, tani marrim rreth 100 në ditë”, thotë Max Salisbury, me kompaninë Thermoteknix Systems.

Shumë kompani, përfshirë Thermoteknix-in, kanë prodhuar aparate me rreze infra të kuqe që masin temperaturën e trupit.

Një aparat i tillë është i barabartë me sensorët e 110,000 kamerave fotografike. Rrezet e tyre infra të kuqe goditen nga nxehtësia e trupit”, thotë Max Salisbury.

Kompania FLIR thotë se pajisjet e saj të kontrollit të temperaturës, janë bërë më të efektshme ndër vite.

“Tani shohim më shumë algoritme kompjuterike dhe inteligjencë artificiale që ndihmojnë në automatizimin e pjesëve të këtij procesi, i cili lejon një qarkullim më të shpejtë dhe saktësi të lartë të matjes”, thotë Chris Bainter me kompaninë FLIR.

Në vend të një aparati fotografik, kompania ThermalPass përdor sensorë me rreze infra të kuqe për të matur temperaturën e trupit.

“Nuk ka rrezik që ajo të mos e masë temperaturën në të gjitha pikat e trupit”, thotë Michael Lende me kompaninë ThermaPass.

Kompania Kogniz ofron një sensor optik me rreze infra të kuqe së bashku me një kamera që jo vetëm mat temperaturën e trupit, por dikton gjithashtu nëse dikush përdor maskë apo ruan distancën fizike.

Pra bëhet një platformë tërësisht e automatizuar“, thotë Daniel Putterman.

Ndërsa pajisjet që masin temperaturën mund të parandalojnë përhapjen e sëmundjes, zyrtarët e shëndetësisë sugjerojnë më shumë testime për të diagnostikuar COVID-19.

voa

Astronautja amerikane Kate Rubins do të votojë nga hapësira

AstronautAstronautja amerikane Kate Rubins do të niset të mërkurën më 14 tetor drejt Stacionit Ndërkombëtar të Hapësirës së bashku me dy kozmonautë rusë. Rubins ka planifikuar shumë aktivitete në bordin e stacionit, duke përfshirë edhe votimin nga hapësira në zgjedhjet presidenciale të 3 nëntorit.

Astronautja Rubins së bashku me kozmonautët rusë Sergey Ryzhikov dhe Sergey Kud-Sverchkov pritet të niset më 14 tetor drejt Stacionit Ndërkombëtar të Hapësirës.

Ata do të udhëtojnë në bordin e një kapsule hapsinore Soyuz që do të lëshohet nga kozmodromi Baikonur në Kazakistan.

Muajin e kaluar, astronautja Rubins i tha agjencisë së lajmeve Associated Press se ajo ka në plan të votojë në zgjedhjet presidenciale nga hapësira, më shumë se 320 kilometra nga Toka.

Shumica e astronautëve jetojnë në qytetin Hjuston. Shteti i Teksasit i lejon ata të votojnë nga hapësira duke përdorur një fletë votimi elektronike të sigurtë.

Qendra e kontrollit të misionit e përcjell fletën e votimin tek stacioni hapësinor dhe kthen fletën e plotësuar tek nëpunësi i qarkut.

“Është shumë e rëndësishme pjesmarrja në demokraci dhe ne e konsiderojmë nder që jemi në gjendje të votojmë nga hapësira. Pasi plotësojmë formularin, ne kryejmë votimin në mungesë, që unë kam në plan ta bëj në nëntor”, thotë astronautja amerikane.

Gjatë qëndrimit në bordin e stacionit ndërkombëtar, Rubins, njeriu i parë që do të studiojë ndërtimin e blloqeve të ADN-së në hapësirë, ka në plan të zhvillojë një eksperiment kardiovaskular dhe të kryejë hulumtime duke përdorur laboratorin e stacionit hapësinor “Cold Atom Lab”.

Në fillim të muajit u lëshua në orbitë një anije transporti mallrash me fara rrepash të kuq. Hulumtuesit po shpresojnë që 40 rrënjë rrepash të rriten brenda muajit në stacionin e hapësirës.

Astronautja do të festojë 20 vjeton e pranisë së vazhdueshme të njeriut në stacionin hapësinor. Ajo po ashtu do të presë ekuipazhin e misionit të dytë komercial nga anija SpaceX, që pritet të mbërrijë në fund të tetorit.

“Është një arritje e jashtëzakonshme inxhinieriko-shkencore fakti që kemi këtë objekt të madh të krijuar nga njeriu i cili vazhdon të sillet në orbitën e Tokës prej 20 vitesh”,tha astronautja.

voa

Estonia ofron viza speciale për “endacakët dixhitalë”

endacakët dixhitalSi rezultat i pandemisë, miliona vetë në mbarë botën po punojnë nga shtëpia, mjafton të kenë një kompjuter dhe lidhje të mirë me internetin. Kjo situatë, thonë analistët, është parathënie e një bote ku mjedisi i punës është përjetësisht i transformuar, pasi shumë njerëz do të vazhdojnë të punojnë nga shtëpia edhe pas pandemisë. Estonia ka dalë me një ide origjinale. Shtetas të huaj që duan të jetojnë në Estoni por punojnë për kompani në vende të tjera tashmë kanë mundësi të aplikojnë për një vizë speciale.

Pandemia ka krijuar një kategori të re punonjësish të njohur si “endacakët dixhitale”: specialistë që jetojnë në një cep të globit, por punojnë për një kompani në një vend tjetër.

“Jam shefi ekzekutiv i kompanisë. Për momentin çdo gjë e drejtoj nga shtëpia, fizikisht i shkëputur nga ekipi. Edhe punonjësit e tjerë punojnë nga shtëpia. Po kalojmë një periudhë shumë interesante. Kjo ka dëshmuar se ata që kanë kapacitete dixhitale mund të bëjnë gjithçka nga çdo vend,” thotë Edilson Osorio, i cili drejton një kompani në Brazil.

Braziliani Edilson Osorio Jr është shefi ekzekutiv i një kompanie teknologjike. Ai punon dhe jeton prej 18 muajsh në qytetin estonez të Talinit në brigjet e detit Baltik. Ai përfaqëson një prirje që intensifikua gjatë pandemisë, kur njerëz nga çdo cep i botës punojnë për kompani në një vend tjetër.

“Po shohim një numër më të madh njerëzish që janë shndërruar në “endacakë dixhitalë”. Pra megjithëse punojnë për një kompani në një vend të caktuar, ata vetë ndodhen në një vend tjetër të botës. Filluam të shohim dobësi në politikat ekzistuese, pasi ky grup nuk pasqyrohet në rregulloret aktuale. Pra nëse je shtetas i huaj, shkon në një vend tjetër ose si i punësuar, ose si turist. Në rastin e “endacakëve dixhitalë” ata konsiderohen si punonjës të paligjshëm pasi punojnë për një kompani në një vend ku nuk kanë siguruar leje pune,” thotë Karoli Hindriks, themeluese e kompanisë “Jobbatical”.

Estonia ishte e para që përqafoi një eksperiment në formatin e punës në kushtet e pandemisë duke filluar më 1 gusht një program të ri për t’iu përgjigjur realitet të krijuar nga pandemia.

“Estonia ka filluar të japë viza për “endacakët dixhitalë”. Kjo lloj vize jepet për dikë që punon në një kompani novatore teknologjike, me një produkt të paprovuar,” thotë zonja Hindriks.

Viza u jep mundësi specialistëve të punojnë përmes lidhjes me internet për kompani në vende të tjera dhe të jetojnë në Estoni deri në një vit.

“Mendoj se përfitimi më i madh për Estoninë do të jetë se do të tërheqë njerëz me ide të reja që do të zhvillojnë më tej mjedisin e biznesit”, thotë zonja Hindriks.

Estonia njihet si vend me rrjet të gjerë shërbimesh dixhitale: votë elektronike, mbushja e recetave për ilaçe përmes internetit dhe lehtësira të tjera.

“Pa diskutim, viza e re që jep Estonia për “endacakët dixhitalë” është një hap në drejtimin e duhur. Estonia ishte e para, por ka edhe vende të tjera që po e përqafojnë këtë ide që është përmirësim i madh, por ka edhe plot të meta. Një prej problemeve është se Estonia ka vendosur disa pengesa për këtë vizë. Autoritetet kërkojnë dëshmi të ardhurash mujore dy herë më të larta se të ardhurat mesatare në Estoni,” thotë Christoph Hueber, “endacak dixhital nga Gjermania”.

Shtetasit e huaj që klasifikohen si “endacakë dixhitalë” konsiderohen si “qytetarë të hapësirës dixhitale” dhe mund të aplikojnë për vizë përmes internetit. Mbi 70,000 vetë nga 170 vende kanë marrë statusin e “qytetarit të hapësirës dixhitale” në Estoni gjë që u jep mundësi të shfrytëzojnë kapacitetet dixhitale në këtë vend, megjithëse kjo nuk nënkupton status të rregullt rezidence.

voa

“Lëkura diellore” suedeze që mund të shndërrojë çdo sipërfaqe në prodhues të energjisë së pastër

lëkurë dielloreNjë botë pa kabllo që kurrë nuk do të kishte nevojë të shqetësohej për karikimin e baterive mund të bëhet realitet nëse Camilla Niva dhe kompania suedeze Exeger arrijnë synimin e tyre. Ato po përpiqen të krijojnë një sistem të prodhimit pa ndërprerje të energjisë së pastër nga panele të holla që transmetojnë elektricitet.

Kompania e re me bazë në kryeqytetin suedez të Stokholmit, Exeger ka zhvilluar një material të hollë transmetues të energjisë elektrike, për të cilin thotë se mund të gjenerojë sasi të pafund të energjisë së pastër edhe nga burimi më i vogël i dritës.

“A mund të imagjinoni një botë pa kabllo, ku të gjitha sipërfaqet prodhojnë energji elektrike? Një botë, ku nuk do të keni më nevojë për një kabllo për të karikuar telefonin tuaj inteligjent”, tha Camilla Niva, drejtuese për prodhimin në kompaninë “Exeger”.

I quajtur “Powerfolye”, paneli diellor, i hollë sa letra fillon jetën në gjendje të lëngshme, atë që zonja Niva e përshkruan si “salcën e tyre të veçantë”. Ky material që thith dritën shtypet dhe më pas petëzohet. Ai mund të përdoret në shtresa plastike elastike dhe të ngurta si qelqi, që do të thotë se mund të integrohet në mijëra produkte të ndryshme.

“Paneli diellor Powerfoyle mund të vendoset kudo në një dhomë, jashtë, në hije, dhe goditet në të gjitha anët nga fotonet. Ai gjithashtu mund të mbulohet pjesërisht dhe mund të prodhojë energji elektrike. Mundësia e thithjes së atyre fotoneve, grimcave të dritës, dhe përdorimi i tyre në këto produkte elektronike të konsumit është ajo që ne e quajmë Powerfoyle”, tha zonja Niva.

Fituese e Çmimit të Madh të Dizajnit në vitin 2020 në Suedi, teknologjia fotovoltaike e kompanisë Exeger lejon që fotonet e para – pikat e vogla të dritës – të shndërrohen në energji përmes nano-materialit të saj, duke vepruar si një formë e fotosintezës artificiale.

Kompania Exeger gjithashtu ka mundësinë e shtypjes në formë të lirë, që do të thotë se mund të prodhojë qelizat e saj diellore në çdo formë ose madhësi, pa cënuar modelin dhe estetikën e saj.

Helmetat dhe kufjet pa tel me Powerfoyle të integruar pritet të dalin në treg më vonë këtë vit, prezantimi i tyre është shtyrë për shkak të pandemisë së koronavirusit.

Telefonat inteligjentë janë një industri, ku zonja Niva ka pritshmëri më të mëdha për integrimin e qelizave diellore, por ajo pranon se do të duhet kohë para se energjia e prodhuar nga panelet Powerfoyle të jetë në gjendje të furnizojë në mënyrë konstante telefonat inteligjentë.

“Ky do të ishte një hap vërtetë historik sepse telefonat e fuqishëm kanë nevojë për aq shumë energji sa nuk ia vlen akoma që të vendosim në një zonë të vogël të tyre panelin Powerfoyle. Por, unë dua që kjo së pari të bëhej e mundur. Në këtë fushë e shoh mundsinë për një ndryshim të madh”, tha zonja Niva.

voa

Dy amerikanë fitues të çmimit Nobel për ekonomi

NobelAmerikanët Paul R. Milgrom dhe Robert B. Wilson u shpallën fitues të çmimit Nobel në ekonomi për “përmirësimet në teorinë e ankandit dhe shpikje të formateve të reja të ankandit”.

Fituesit u shpallën të hënën në Stokholm nga Goran Hansson, sekretari i përgjithshëm i Akademisë Mbretërore Suedeze të Shkencave.

Paul RobertÇmimi përmbyllë një javë të çmimeve Nobel në një kohë kur pjesa më e madhe e botës po përjeton recesionin më të rëndë që nga Lufta e Dytë Botërore për shkak të ndikimit të pandemisë së koronavirusit.

Çmimi për ekonomi filloi të ndahet me 1969.

Çmimi i vitit të kaluar iu nda dy studiuesve nga Instituti Teknologjik i Masaçusetsit dhe një studiuesi nga Universiteti i Harvardit, për hulumtimet e tyre në përpjekjet për të ulur varfërinë në borë.

Pak ekonomistë mund të kishin parashikuar vjeshtën e kaluar që bota do të vihen në një bllokade disa muajshe, pasi që qeveritë mbyllën kufijtë e tyre, vendosën kufizime dhe urdhëruan masa të tjera për të penguar përhapjen e COVID-19, duke shkaktuar një rënie të fortë të veprimtarive të biznesit në të gjithë botën.

Çmimi prestigjioz përfshinë një medalje të artë dhe një shpërblim prej 10 milion koronash, afërsisht 1.1 milion dollarë amerikanë.

Të hënën e kaluar tre shkencëtarë ndanë çmimin për mjekësinë për zbulimin e virusit të Hepatitit C.

Tre shkencëtarë fituan të martën çmimin Nobel për fizikë, për zbulimet në lidhje me vrimat e zeza.

Çmimi në kimi iu dha të mërkurën dy shkencëtareve për krijimin e një metode të korrigjimit të gjeneve.

Të enjten poetja amerikane Louise Glück fitoi çmimin Nobel të këtij viti për letërsinë.

Të premten Programi Botëror i Ushqimit, u shpall fitues i çmimit Nobel për Paqe për përpjekjet e tij që të luftojë urinë dhe mungesën e ushqimit në botë.

 

SHBA: Gati avioni i parë supersonik

Boing supersonicPër një kohë të gjatë SHBA nuk po arrinte të ndërtonte një avion supersonik. Por tani avioni i parë privat supersonik amerikan po feston më në fund premierën.

Ndryshe nga rusët, britanikët dhe francezët për një kohë të gjatë SHBA nuk po arrinte të ndërtonte një avion supersonik civil. Kjo qe një goditje e rëndë për amerikanët krenarë. Por tani avioni i parë privat supersonik amerikan po feston më në fund premierën.

Avioni i parë supersonik në SHBA u prodhua nga firma Boom, në Denver në Kolorado. Sallat e prodhimit u ngjajnë laboratorëve dhe jo uzinave, sepse ato përdorin aparate precizioni të lartë dhe aparate matëse me rreze laser.

Baby Boom – i pari avion supersonik i financuar privatisht

Avioni XB-1, që prodhuesit e quajnë Baby Boom, është i pari avion supersonik i financuar privatisht që është ndërtuar ndonjëherë në botë. XB-1 është 21 metra i gjatë, ka një hapje krahësh 6,40 metra dhe mund të fluturojë deri në 2.2 herë më shpejt se shpejtësia e zërit, pra rreth 2700 km/orë, dhe një maksimum prej 1.900 kilometrash.

Biletat për këtë avion nuk do të kushtojnë më tepër se sa biletat në business class për fluturimet e gjata sot.

Avioni i ri supersonik “Boing Overture Boom” është 51.8 metra i gjatë dhe ka një hapësirë ​​krahësh prej 18.2 metra, dhe është mjaft më i vogël se paraardhësi i tij britaniko-francez Concorde me gjatësi 62 metra dhe hapje e krahësh 25.5 metra. Avioni i ri supersonik “Overture” ka një kapacitet prej maksimumi 75 pasagjerë, kurse Concorde e kishte kapacitetin 100 pasagjerë.

Treg i madh

Boom parashikon një treg të madh për fluturime të reja supersonike pas përfundimit të epokës së Concorde në vitin 2003. Shefi i kompanisë Blake Scholl parashikon 500 itinerare të mundshme për fluturime me dyfishin e shpejtësisë së zërit. Nga Londra në Nju Jork për tre orë e 15 minuta (në vend të shtatë orëve) ose nga San Francisko në Tokio për rreth pesë orë e gjysmë, në vend të njëmbëdhjetë orëve si deri tani.

Lajtmotiv i kompanisë Boom ishte që nga fillimi qëndrueshmëria dhe mbrojtja e mjedisit dhe të gjithë avionët e saj do të fluturojnë ekskluzivisht me benzol-bio. Përveç kompanisë Boom, edhe një kompani e dytë amerikane, Aerion Supersonic, planifikon të realizojë për disa vite projektin e saj për një avion privat supersonik dymbëdhjetë vendesh.

dw

Dy shkencëtare ndajnë çmimin Nobel të kimisë

Nobel KimiShkencëtarja franceze Emmanuelle Charpentier dhe ajo amerikane, Jennifer A. Doudna, janë fituese të çmimit Nobel në fushën e kimisë, për krijimin e metodës së “korrigjimit të gjenomeve” CRISPR-Cas9 e njohur si “gërshëra molekulare”, që shton shpresat për shërimin e sëmundjeve gjenetike.

Fitueset u shpallën të mërkurën në Stokholm në Akademinë Mbretërore Suedeze të Shkencave.

“Ka një fuqi të madhe në këtë mjet gjenetik, i cili na prek të gjithëve”, tha Claes Gustafsson, kryetar i Komitetit Nobel për Kiminë. “Ai jo vetëm që ka revolucionarizuar shkencën bazë… por do të çojë në trajtime të reja mjekësore”, tha ai, duke nënvizuar se tani çdo gjenom mund të korrigjohet “për të riparuar dëmtimet gjenetike”.

Zoti Gusfafsson paralajmëroi se “fuqia e madhe e kësaj teknologjie nënkupton që ne duhet ta përdorim atë me shumë kujdes” por se “është po aq e qartë se kjo është një teknologji, një metodë që do t’i sigurojë njerëzimit mundësi të mëdha”.

Çmimi prestigjioz përfshin një medalje të artë dhe një çmim prej 10 milion koronash (më shumë se 1,1 milion dollarë), në nderim të kujtimit të themeluesit të çmimit, shpikësit suedez Alfred Nobel, më shumë se një shekull më parë.

Të hënën çmimi Nobel për Mjekësinë i vitit 2020 iu dha shkencëtarëve Harvey J. Alter dhe Charles M. Rice nga Shtetet e Bashkuara dhe Michael Houghton nga Britania për “zbulimet e tyre thelbësore” në identifikimin e virusit të Hepatitit C.

Të martën tre shkencëtarë, Roger Penrose nga Britania, Reinhard Genzel nga Gjermania dhe Andrea Ghez nga Shtetet e Bashkuara morën çmimin Nobel në fizikë për gjetjet mbi vrimat e zeza.

Çmimet Nobel për letërsinë dhe për paqen do të shpallen këtë javë, ndërsa ai për shkencat ekonomike të hënën.

voa

Çmimin Nobel në Fizikë e merr edhe një shkencëtar gjerman

Nobe FizikÇmimi Nobel në Fizikë këtë vit iu dha britanikut Penrose dhe gjermanit Genzel e amerikanes Ghez. Të tre kanë bërë kërkime mbi Vrimat e Zeza.

Gjysma e çmimit Nobel të këtij viti në fizikë i takon Roger Penrose nga Britania e Madhe dhe gjysma tjetër Reinhard Genzel nga Gjermania dhe Andrea Ghez nga Shtetet e Bashkuara për hulumtimet e tyre për Vrimat e Zeza. Kjo u njoftua nga Akademia Mbretërore Suedeze e Shkencave në Stokholm. Genzel është drejtor i Institutit Max Planck për Fizikë jashtëtokësore në Garching afër Mynihut.

Penrose e merr Çmimin për zbulimin se formimi i vrimave të zeza është një parashikim solid i teorisë së relativitetit të përgjithshëm. Genzel dhe Ghez, nga ana tjetër, nderohen për zbulimin prej tyre të një objekti kompakt supermasiv në qendër të galaktikës sonë.

Metoda gjeniale matematikore

Penrose shpiku metoda gjeniale matematikore për të hulumtuar teorinë e përgjithshme të relativitetit të Albert Ajnshtajnit, njoftoi Komiteti Nobel. Ai ka treguar se kjo teori të çon në formimin e Vrimave të Zeza, atyre përbindshave në kohë dhe hapësirë ​​që përpijnë gjithçka që u afrohet. Genzeli dhe Ghezi zbuluan se një objekt i padukshëm dhe jashtëzakonisht i rëndë dominon orbitat e yjeve në qendër të galaktikës sonë. Një Vrimë e Zezë supermasive është shpjegimi i vetëm i njohur aktualisht për këtë.

Pas Çmimit Nobel në Mjekësi dhe Fiziologji, çmimi në fushën e Fizikës është Çmimi i dytë Nobel që jepet këtë vit. Vitin e kaluar, Çmimin Nobel në Fizikë e mori kozmologu kanadezo-amerikan James Peebles për njohuri mbi evolucionin e universit dhe astronomët zviceranë Michel Mayor dhe Didier Queloz – ata zbuluan eksoplanetin e parë që sillet rreth një ylli të ngjashëm me diellin.

Në traditën e Wilhelm Conrad Röntgen-it

Çmimi Nobel në Fizikë – si çmimet për mjekësi, kimi, letërsi dhe përpjekjet për paqe – jepet që nga viti 1901. Themeluesi i tij, shpikësi dhe industrialisti suedez Alfred Nobel, kishte vdekur pesë vjet më parë. Në testamentin e tij ai kishte vendosur që me pasuritë e tij të ngrihej një fondacion, interesat e të cilit t’u paguheshin atyre që kishin bërë shpikjet dhe zbulimet më të mëdha dhe më të dobishme për njerëzimin në vitin e kaluar.

Çmimin e parë Nobel për Fizikë në 1901 e mori gjermani Wilhelm Conrad Röntgen për zbulimin e “rrezeve X”, rrezeve X që më vonë morën emrin e tij, zbuluesi i radiografisë. Hera e fundit që një gjerman ka fituar çmimin Nobel në Fizikë ka qenë në vitin 2007: Peter Grünberg nga Qendra Kërkimore Jülich e Shoqatës Helmholtz u nderua së bashku me francezin Albert Fert për kontributin e tij në hulumtimin e rezistencës-gjigande-magnetike, e cila përdoret për leximin e hard disqeve kompjuterike.

Kancelarja Angela Merkel uron fituesin

Kancelarja Angela Merkel e përgëzoi shkencëtarin gjerman Reinhard Genzel për marrjen e Çmimit Nobel në Fizikë.

Merkeli tha në Twitter se Genzeli kishte bërë një hulumtim revolucionar për Vrimat e Zeza në hapësirë. Ministrja gjermane e Shkencës Anja Karliczek foli për një gëzim të madh për të gjithë ambjentin shkencor në Gjermani.

Genzeli tha në Deutschlandfunk se kërkimi i tij mund të mos ketë ndonjë efekt të menjëhershëm praktik. Por ai e ndihmon njerëzimin të kuptojë se nga vjen dhe çfarë është universi. Çmimet do të jepen në 10 dhjetor. Ato shoqërohen me rreth 950.000 euro për çdo kategori.

aud (tgsch, dlf)