Kategoritë: Shkenca

Kalifornia orientohet drejt energjisë diellore

panelet dielloreKalifornia është tashmë shteti i parë amerikan që ka vendosur kriterin e paneleve diellore për shtëpitë e reja që do të ndërtohen nga viti 2020. Korrespondenti i Zërit të Amerikës, Mike O’Sullivan, njofton se shteti i Kalifornisë është në krye të përpjekjeve për zvogëlimin e gazit të karbonit që çlirohet në atmosferë, ndërkohë që Uashingtoni ka objektiva më pak ambicioze.

Ndërsa Presidenti Donald Trump dhe zyrtarët amerikanë të mjedisit po zbusin rregullat për ndotjen, Kalifornia po lëviz drejt energjisë diellore. 40% e të gjithë paneleve diellore në SHBA, gjenden që tani në këtë shtet, ku kompanitë e shërbimeve komunale po promovojnë panelet diellore.

“Mbi një çerek milionë klientë, banorë dhe biznese, kanë instaluar tashmë panele diellore në pronat e tyre. Po e rrisim këtë numër me rreth 4 – 5 mijë lidhje të reja në muaj”, thotë Jill Anderson, e kompanisë “South California Edison”.

Mandati i ri legjislativ do ta bëjë energjinë diellore pothuajse universale, ndërkohë që edhe burimet e energjisë së pastër po bëhen më të lira.

“Po zbulojmë se tashmë energjia diellore dhe ajo nga era janë shpesh variantet më të lira. Arizona organizoi një tender ofertash, dhe energjia diellore iu ofrua me një çmim nën 2 cent për kilowat/orë. Konkurenti më i afërt ishte qymyrguri, por me një çmim mbi dyfish”, thotë Daniel Kammen, i Universitetit të Kalifornisë.

Por, kritikët ankohen se detyrimi për vendosjen e paneleve diellore do të rrisë kostot e ndërtimit me rreth 10 mijë dollarë për shtëpi.

Një ekspert i energjisë diellore thotë se megjithatë është me leverdi për ata që do të blejnë shtëpinë.

“Nëse nuk vendosen panelet, ndoshta mund të kursehet diçka gjatë ndërtimit. Por, nuk do të ishte veprim i mençur nga pikëpamja financiare dhe shoqërore”, thotë Peter Saeta, i Kolegjit “Harvey Mudd”.

Zoti Saeta thotë se energjia diellore nuk ndot ajrin dhe se pronarët e shtëpive do ta rifitojnë investimin e tyre nëpërmjet kursimeve të mëdha në energji.

Zyrtarët e shtetit të Kalifornisë kanë premtuar të ulin me 40% nivelin e ndotjes, deri në vitin 2030. (voa)

Si shfaqen mikrobet “shëtitëse” nëpër botë?

mikrobetRreth 20 vjet më parë, shkencëtarët filluan të gjenin viruse të ngjashme gjenetikisht në mjedise shumë të ndryshme dhe zona të ndryshme në mbarë botën. Tani ata kanë gjetur një përgjigje për këtë zbulim të tyrin:

Shkretëtira e me thatësirë e Saharës, në fakt është e mbushur me jetë – me jetë mikroskopike. Por këto mikrobe nuk qëndrojnë në rërë.

Miliona lloje virusesh dhe bakteresh, disa prej tyre vdekjeprurëse, shkojnë dhe “fshihen” lart të atmosferë dhe së bashku me copëzat e pluhurit të shkretëtirës, udhëtojnë rreth e rrotull botës.

Një ekip shkencëtarësh nga e gjithë bota, kanë detajuar shpërhapjen e këtyre mikrobeve në një distancë të largët…

“Pra, në se ka disa viruse në Shkretëtirën e Saharës, ato mund të shkojnë deri në Amazonë, për shkak të rrymave atmosferike; ose ka disa viruse nga sipërfaqja e oqeanit që mund të shkojnë deri në Europe…” - thotë ekologia Isabel Reche, e Universitetit të Granadës.

Shkencëtarët ngritën platforma vëzhgimi në malet Sierra Nevada të Spanjës, ku zbuluan se çdo ditë, në një metër katrore depozitoheshin qindra mijëra bakterie dhe rreth një miliard viruse.

Ata zbuluan se shumica e viruseve shkonin në ajër nga spërkatjet e detit dhe barteshin nga copëza organike më të lehta, duke u mbajtur pezull në ajër.

Shkencëtarët thonë se viruset qëndrojnë sipër në atmosferë për periudha të gjata kohe para se të kthehen në Tokë përmes shiut dhe stuhive të pluhurit.

“E rëndësishme në punën tonë është se ne zbuluam që numri i viruseve nuk është i vogël, madje është shumë i madh dhe mund të gjenden viruse identike, ose thuajse identike në vende të ndryshme dhe në kushte tepër të ndryshme,”- thotë studjuesja.

Studimi, i publikuar në Revistën e Shoqatës Ndëkrombëtare të Ekologjisë së Mikrobeve, ofron prova të mëtejshme për botën tonë sa të ndërlikuar edhe të ndërlidhur. (voa)

A mund të keqpërdoret teknologjia e identifikimit të fytyrës?

identifikimi i fytyresÇdo ditë, në internet futen miliarda foto që përmbajnë fytyra njerëzish. Ekspertët thonë se algoritme të sofistikuara mund t’i mbledhin këto imazhe, t’i krahasojnë dhe t’i përpunojnë. Nga kjo mund të përfitojnë agjencitë e zbatimit të ligjit, por edhe hakerët që synojnë vjedhjen dhe keqpërdorimin e të dhënave. Një kompani izraelite mendon se ekziston një mënyrë për ta parandaluar këtë keqpërdorim.

Teknologjia e njohjes së fytyrës është duke marrë hov, që nga çelja e telefonit, tek gjetja e miqve në Facebook, dhe deri tek kalimi i kontrollit të pasaportave dhe kërkimi i personave të dyshuar.

Kamerat e gjendura kudo marrin pamje të fytyrave tona dhe i kalojnë në internet, ku algoritme të ndryshme i krahasojnë me të dhëna të tjera. Kjo na ekspozon ndaj rrezikut të manipulimit. Në dallim nga fjalëkalimet, fytyra nuk mund të ndryshohet.

“Nëpërmjet fytyrës mund të zbulohet informacion sensitiv për çdo person”, thotë Gil Perry, i kompanisë “D-ID”.

Zoti Perry thotë se kompania e tij ka krijuar një algoritëm që mund të bllokojë përdorimin e fotove nga inteligjenca artificiale.

“Mund t’ia bëjmë të pamundur ose tepër të vështirë inteligjencës artificiale njohjen e pamjeve të fytyrës, duke ruajtur ndërkohë shëmbëlltyrën njerëzore në imazh”, thotë zoti Perry.

Në sytë tanë, pamjet e përpunuara duken njësoj, por algoritmet e njohjes së fytyrave tashmë nuk munden t’i shfrytëzojnë më për të identifikuar personin.

Megjithatë, kjo lloj mbrojtjeje nuk do të mundet të përdoret nga të gjithë.

“Disavantazhi është se nuk mund t’i detyrosh të gjithë njerëzit të publikojnë pamje vetëm pasi t’i kenë përpunuar me këtë teknologji”, thotë Yuval Elovici, i Universitetit Ben Gurion.

Kompania “D-ID” po punon për të ofruar një zgjidhje që do të parandalojë përdorimin jozyrtar të teknologjisë së njohjes së fytyrave, ndërsa do t’u lejojë agjensive të zbatimit të ligjit që të vazhdojnë identifikimin e të dyshuarve. Ndërkohë, ekspertët thonë se është ende e nevojshme të vazhdojmë të përdorim fjalëkalime dhe t’i ndryshojmë ato rregullisht. (voa)

Telefonat inteligjentë në ndihmë të pacientëve të shëndetit mendor

celularetRreth 1% e popullsisë së botës ka sëmundjen mendore të quajtur çrregullimi bipolar, që karakterizohet nga zhvendosja ndërmjet një gjendjeje të mirë shpirtërore dhe depresionit. Në shumicën e rasteve, ndërhyrja në kohën e duhur nga psikoterapistët, familjarët dhe miqtë mund t’i lehtësojë simptomat. Shkencëtarët në Danimarkë thonë se teknologjia moderne mund të ndihmojë duke gjurmuar simptomat e pacientit dhe duke lajmëruar për ndihmë në kohën e duhur.

Shfaqjet e çrregullimit bipolar variojnë nga më të lehtat dhe deri tek më të rëndat. Pacientët mund të përjetojnë periudha ekzaltimi dhe depresioni, secila prej tyre me simptomat e saj.

Gjatë periudhave energjike, pacientët janë jashtëzakonisht aktivë, flenë më pak gjumë dhe ndonjëherë marrin vendime të rrezikshme. Ndërsa gjendja depresive i bën të qajnë, të qëndrojnë tepër gjatë në krevat, dhe ndonjëherë të mendojnë për vetëvrasjen.

Në ato momente, pacientët kanë nevojë që dikush t’u telefonojë.

“Kur je në depresion është e vështirë t’u thuash njerëzve se do ndihmë”, thotë Peter Hegeland, pacient bipolar.

Kompania daneze Monsenso krijoi një aplikacion celulari që mund të analizojë gjendjen shpirtërore dhe sjelljen, si dhe mund të lajmërojë terapistët dhe anëtarët e familjes.

Mads Trier-Blom, një nga pacientët bipolarë që po teston aplikacionin, thotë se ndërsa ndjehej i tensionuar, një terapist që monitoronte gjendjen nga larg, telefonoi menjëherë për t’u interesuar.

“Parametrat matëse i merr doktorja, e cila më telefonon nëse shikon diçka shqetësuese”, thotë zoti Blom.

Krahas regjistrimit të sjelljes së pacientit dhe ndërveprimit me të tjerët, aplikacioni kërkon edhe vetëvlerësimin e pacientit. Të gjitha të dhënat krahasohen me dosjen e pacientit në klinikë.

Psikiatri suedez Kristoffer Sodersten po e përdor aplikacionin me pacientët e tij.

“Këto lloj të dhënash, të kombinuara me vetëvlerësimin, mund të tregojnë nëse ka përputhje apo jo”, thotë zoti Sodersten.

Pacientët bipolarë që testuan aplikacionin thonë se regjistrimi i hershëm i ndryshimeve në gjendjen e tyre shpirtërore, po i ndihmon të mësojnë si të përballen me simptomat kur ato shfaqen. (voa)

Makinat e vetëdrejtuara dhe ato elektrike në qendër të vëmendjes

rimacA 2019 Rimac C2 Hyper car, valued at $2.1million, is seen on display at the New York Auto Show in the Manhattan borough of New York City, New York, U.S

Një aksident i rëndë me një prej makinave të vetëdrejtuara të firmës Uber mund të ketë krijuar pasiguri dhe dyshime për të ardhmen e makinave autonome, por prodhuesit e makinave këmbëngulin se mjetet e vetëdrejtuara janë e ardhmja. Në Panairin Ndërkombëtar të Makinave në Nju Jork, mjetet autonome dhe ato elektrike ishin në qendër të vëmendjes.

Firmat e prodhimit të makinave demonstrojnë në Panairin Ndërkombëtar të Makinave në Nju Jork teknologjitë e reja që përbëjnë të ardhmen e industrisë së tyre.

Ndër makinat që ranë në sy ishte edhe Lincoln Aviator, një makinë me tre radhë sediljesh, e cila mund të menaxhohet nëpërmjet telefonit.

“Mund të bëni të gjitha veprimet që sot bëhen nëpërmjet pultit. Nëse telefonit i bie bateria p.sh., mund të hyni nëpërmjet një kodi personal”, shpjegon kryeinxhinieri John Davis, i kompanisë Lincoln Motor Company.

“Aviatori” është makina e parë e kompanisë Lincoln në variantin hibrid, që shfrytëzon në mënyrë alternative rrymën elektrike dhe atë të motorit me djegie.

“Pas 10 ose 15 vjetësh do të ketë shumë pak makina me motor me djegie”, parashikon Stephanie Brinley, e firmës “IHS Markit”.

16 kompani të prodhimit të makinave i janë bashkuar fushatës për të nxitur prodhimin e makinave elektrike.

“Më parë na kufizonin përmasat e makinës. Por, tashmë mund të bëhet elektrike çfarëdolloj makine”, thotë Wade Newton, i Aleancës së Prodhuesve të Makinave.

Kompania Jaguar po guxon me modelin e saj vetëm elektrik, të quajtur I-PACE.

“Mund të përshkojë deri në 240 milje dhe mund të rimbushet me shpejtësi për 40 minuta, në gati 80% të kapacitetit të baterive”, thotë David Larsen, i kompanisë “Jaguar Land Rover”.

“Jaguar” ka bashkuar forcat edhe me kompaninë e makinave të vetëdrejtuara “Waymo”.

“Këtë vit do testojnë sistemet e tyre me makinën tonë I-PACE, e cila do të jetë plotësisht autonome”, thotë zoti Larsen.

Megjithë aksidentin që ndodhi rishtazi, gjatë të cilit një makinë e vetëdrejtuar e kompanisë Uber vrau një këmbësore, makinat autonome nuk do të ndalin përpjekjet.

“Parashikojmë se deri në vitin 2040, do të shiten 33 milionë makina autonome në vit. Pra, rreth 25% e gjithë makinave”, thotë zonja Brinley.

Madje mendohet se teknologjia do të zgjidhë shumë aspekte.

“Teknologjia e re do të trajtojë gati 94% të shkaqeve të të gjitha aksidenteve që shkaktohen nga sjellja njerëzore”, thotë zoti Newton. (voa)

Stacioni hapsinor kinez i afrohet Tokës

stacioni hapsinor kinezStacioni orbital kinez Tiangong 1, i nxjerrë jashtë përdorimit, po lëviz me shpejtësi drejt Tokës dhe pritet të futet në atmosferën e planetit brenda ditës së nesërme.

Masa më e madhe e stacionit pritet të digjet nga kontakti me atmosferën, prandaj shkencëtarët thonë se kërcënimi për banorët e planetit është mjaft i vogël.

Agjencia Evropiane e Hapësirës tha sot se stacioni pritet të arrijë në shtresën atmosferike të Tokës diku nga mesnata sonte apo në orët e para të së hënës.

Po sipas parashikimeve, objekti do të bëjë kontakt me Tokën diku mes paraletit të 43 në veri dhe atij të 43 në jug, një hapësirë shumë e madhe që përfshin Evropën e jugut, Kinën, Afrikën, Australinë, Amerikën e Jugut dhe pjesën më të madhe të Amerikës së Veriut. Pra për momentin ende nuk dihet ku konkretisht mund të realizohet kontakti i parë i stacionit orbital me planetin tonë. Por vetëm 10% e masës së stacionit pritet t’i rezistojë djegies nga kontakti. Gjithsesi, Rusia, Kanadaja dhe Evropa e veriut janë jashtë rrezes së parashikuar se ku mund të bien mbetjet. (voa)

Spaxe X çon në hapësirë 10 satelitë të rinj

Space xKompania private e lëshimit të raketave në hapësirë SpaceX, të premten nisi drejt hapësirës një raketë të tipit Falkon 9, me 10 satelitë. Raketa u nis nga Baza Ajrore Vandenberg në Kaliforni.

Raketat u nisën pa ndonjë incident, duke kaluar mbi Oqeanin Paqësor, në perëndim të Los Anxhelosit.

Satelitët e kompanisë Iridium Communications, u vendosën në orbitën e ulët të Tokës, rreth gjysëm ore pas nisjes.

Ata janë grupi i pestë i 10 satelitëve të firmës Iridium, që është duke zëvendësuar të gjithë rrjetin e satelitëve të botës.

Ky projekt me vlerën e 3 miliardë dollarëve është në plan të përfundojë këtë vit, kur numri i satelitëve që do të çohen në hapësirë të arrijë në 75 të tillë.

Kompania Iridium, me bazë në McLean të Virxhinias, siguron komunikim me të dhëna, me celular dhe me zë.

Librat klasikë në versionin virtual

librat klasik version virtualLibrat klasikë për fëmijë po përditësohen për shekullin e 21-të, pasi studiuesit britanikë kanë filluar testimin e një projekti që do të sillte versione tre dimensionale të tregimeve për fëmijë në platformat e lojrave elektronike.

Bota mistike e librit klasik “Treasure Island” vjen në jetë në iPad-in e 9-vjeçarit Dylan.

Është pjesë e një projekti të studiuesve britanikë për të sjellë librat klasikë për fëmijë në platforma virtuale.

“Kjo është përpjekja jonë novatore për t’ja paraqitur të gjitha këtë letërsi fantastike botërore një audience të re. Menduam të përdornim një nga burimet më të njohura të programeve kompjuterike për fëmijët, – Minecraft – për t’i sjellë në jetë këto tregime”, thotë James Butler në Universitetin Lancester.

Duke përdorur programet e lojrave elektronike, studiuesit ndërthurin fantazinë dhe realitetin, duke sjellë në jetë literaturën botërore të imagjinatës.

“Në botën reale mund të identifikosh vetëm rreth 10-20 përqind së teksteve letrare pasi shumë prej tyre ndodhin në mjedise të ndryshme që nuk i korrespondojnë botës reale. Kështu që projekti e zgjeron shumë konceptin e hartës letrare. Ne po zhvillojmë një metodë tërësisht të re për të krijuar harta dhe vizualizime nga vetë teksti”, thotë profesorja Sally Bushell me Universitetin Lancaster.

Ekspertët shpresojnë se ky project do të bëjë që gjenerata e re të dashurojë novelat klasike.

“Për të shmangur idenë e versionit të lojës, si një version të keq të librit, ajo që përpiqemi të bëjmë në projektin tonë është të lidhim së bashku tekstin dhe imazhin. Shumë elementë edukativë që po fusim në këto lojra fillojnë me një tekst, dhe më pas kalohet në mjedisin inkurajues, ambientin e lojrave, duke u kthyer tek teksti dhe duke i lidhur këto dy elementë së bashku në mënyrë të natyrshme”, thotë profesoresha Bushell.

Për fëmijë si Dylan, leximi dhe lojrat interaktive hapin një botë të re mundësish.

“Eshtë si një lojë elektronike, mund të zgjedhësh se çfarë do të bësh. Në se lexon tregimin, duhet të ndjekësh rregullat në kokën tënde si në tregim, kurse në lojën elektronike nuk të duhet ta bësh këtë.” (voa)

Një skenë që ndryshon formë, në qytetin e Nju Jorkut

The ShedArtistët dhe spektatorët në qytetin e Nju Jorkut, së shpejti do të kenë qasje në një skenë gjigande që mund të marrë forma të ndryshme. Në të ashtuquajturën “Shed”, që po ndërtohet në pjesën perëndimore të Manhatanit, artistë vizualë do të eksperimentojnë me një hapësirë të transformueshme për artin e tyre. Korrespondenti i Zërit të Amerikës George Putic përgatiti kronikën.

Pjesa kryesore e “The Shed” është një tendë gjigande me lartësi prej 36 metrash, e cila mund të hapet për të dyfishuar hapësirën e mbuluar.

Ndërtesa është e vendosur mbi gjashtë rrota prej 1.8 metrash, të montuara në binarë, secila me nga një motor elektrik me 15 kuaj fuqi.

Një nga arkitektët, Liz Diller, thotë se një skenë që ndryshon sjell mundësi të reja.

“Këtu ku jemi, nuk e dimë ku është skena. Mund të jetë mbi ju, poshtë jush, në krah. Artisti mund të rrijë në vend, të ecë, të fluturojë. Ideja kryesore është se nuk një plan të caktuar. Ne donim t’i jepnim në dispozicion njerëzve krijues, diçka që mund ta përdorin në mënyra të ndryshme” thotë ajo.

Korniza prej çeliku e skenës do të mbulohet nga flluska plastike të tejdukshme.

Në formë të reduktuar, do të lërë hapësirë për ngjarje publike, si për shembull, shfaqjet e filmave jashtë gjatë natës.

Kur hapet plotësisht, ajo ofron disa trajta që mund të ndryshojnë për pak minuta, thotë një tjetër nga arkitektët e saj, David Rockwell.

“Kontrollohet temperatura, kontrollohen tingujt,dritat…mbahet e hapur për qytetin, ose jo”.

E kombinuar me hapësirën e ndërtesës kryesore, “The Shed” do të ketë hapësirë për deri në tre mijë njerëz.

Nëndrejtorja e projektit Laurie Beckelman, shpreson se “The Shed” do të frymëzojë artistët për të përdorur në mënyrë kirjuese mundësitë që ofron.

“Është një ndërmarrje e madhe nga njerëz që besojnë në të ardhmen e qytetit, që shpresojnë dhe duan që qyteti të përparojë me të vërtetë…dhe kultura, është një pjesë e madhe e kësaj”.

Nuk është caktuar një datë për hapjen e aktiviteteve, por ndërtuesit thonë se shpresojnë që shfaqjet e para të fillojnë jo më vonë se pranverën e vitit të ardhshëm. (voa)

Jeta e shkencëtarit Stephen Hawking

Stephen HawkingNë Britani vdiq astrofizikani me famë botërore Stephen Hawking. Në janar të këtij viti ai festoi ditëlindjen e 76-të, duke sfiduar të gjitha parashikimet e mjekëve. Shkencëtari britanik, autori i librit “Një histori e shkurtër e kohës”, besohet të jetë një nga njerëzit më të moshuar që mbijetojnë me sëmundjen e neuroneve motorike.

Stephen Hawking ishte njeriu që nderohej nga presidentë dhe monarkë, adhurohej nga të rinj e të moshuar dhe njerëzit dyndeshin për ta takuar.

Shkencëtarët e rinj i shihnin me ngazëllim dhe si sfidë teoritë e tij, po ashtu edhe akademikët më të vjetër.

Profesor Stephen Hawking, ishte një nga shkencëtarët më të njohur të botës.

Ai deshifroi disa nga të fshehtat më të çuditshme të universit, por mbetet i pashpjeguar misteri që ai la pas: Si arriti të mbijetonte kaq gjatë me një sëmundje të tillë të rëndë?

Simptomat e sëmundjes së neuroneve motorike i filluan kur studionte këtu në Kolegjin Gonville dhe Caius në Universitetin e Kembrixhit.

Pedagogët e përshkruanin si një mendje të shkëlqyer, por jo si student të zellshëm.

Problemet me ecjen dhe me të folurit nisën të shfaqen aq shpesh saqë ai nuk mund t’i fshihte më.

Përfundimisht mjekët i dhanë atij vetëm dy vjet jetë.

Në Kings College të Londrës, Profesor Ammar al-Chalabi ka studiuar ADN-në e Profesor Hawking. Ai thotë se vetëm pak pacientë kanë fatin të mbijetojnë:

Profesor Ammar al-Chalabi

Kings College, Londër

“Profesor Stephen Hawking ishte tepër i pazakontë, për një njeri me sëmundjen e neuroneve motorike. Nuk di ndonjë tjetër që ka jetuar kaq gjatë me këtë sëmundje”.

Hawking fitoi për herë të parë famë botërore me librin e tij të vitit 1988 “Një histori e shkurtër e kohës”, e cila u shit në dhjetë milionë kopje.

Libri thjeshtonte shpjegimin e universit dhe mënyrën si u krijua.

Që atëherë ai ka nxjerrë teori, të cilat kanë përmbysur plotësisht atë që ne dimë mbi konceptin e vrimave të zeza.

Falë tij, fraza “Big Bang” është bërë një term i zakonshëm.

Diagnoza do t’a ndryshonte krejtësisht qëndrimin e tij ndaj punës dhe jetës. Puna e tij u bë në fakt jeta e tij.

Kitty Ferguson

Biografe e prof Stephen Hawking

“Ai fshihej në dhomën e tij këtu në Kembrixh, dëgjonte operat e Wagnerit dhe përpiqej ta përfytyronte veten si hero tragjik. Kishte ëndrra të çuditshme, donte të vdiste për të mirën e njerëzimit dhe nuk e dinte se si do të shkonte jeta e tij,” thotë biografja e tij, Kitty Ferguson.

Paul Shellard është drejtor i Qendrës për Kozmologji Teorike në Kembrixh.

Sipas tij, gjenia e prof. Hawking është se ai gjithmonë ka qenë në gjendje të shohë përtej asaj që shohin të tjerët:

Paul Shellard

Qendra për Kozmologji Teorike në Kembrixh

“Ai la mënjanë matematikën komplekse dhe ekuacionet e gjata të cilat nuk mund t’i llogariste vetë. Ishte intuita e thellë që e bërë atë një fizikan të suksesshëm”.

Kisha e vogël e Kolegjit Caius është pak metra nga dhoma e vjetër e profesor Hawking.

Zonja Ferguson thotë se ai kurrë nuk u deklarua si ateist apo besimtar dhe kjo nuk duhet të duket çudi. (voa)