Kategoritë: Shkenca

SHBA, projekt për pajisjen me lazer të aeroplanëve cisternë

aeroplani me laserLazerët së shpejti do të jenë një mjet i ri mbrojtës për aeroplanët e pambrojtur të cilët janë të rëndësishëm në betejat ushtarake. Flota e aeroplanëve cisternë do të pajiset muajin e ardhshëm me avionë Boeing KC-46 Pegasus, që mund të transportojnë deri në rreth 96,000 kilogram karburant. Aeroplani i shumëpritur do të jetë në gjendje të furnizojë avionë të tjerë nga krahët e tij dhe në të njëjtën kohë mund të

furnizohet nga një tjetër avion cisternë. Por një gjeneral amerikan i tha Zërit të Amerikës se ai dëshiron që avionët cisternë të kenë një veçori tjetër që do t’i lejonte ata të fluturonin më pranë betejave se sa më parë.

Aeroplanët cisternë, si ky, bëjnë pothuajse të gjitha furnizimet ajrore me karburant për ushtrinë amerikane.

Version i fundit, Boeing KC-46 Pegasus, është i pajisur me teknologji për ta bërë atë më pak të dukshëm ndaj armiqve.

Por më pak i dukshëm nuk do të thotë i padukshëm, dhe ky është një problem i madh për aeroplanët cisternë dhe për aeroplanët bombarudesë dhe luftarakë që i furnizon me karburant.

“Aeroplanët tanë cisternë, për shkak se janë kaq të pambrojtur, duhet të mbahen jashtë rrezikut të një kundërshtari. Kjo do të thotë që aeroplanët tanë nuk mund të hyjnë në thellësi të territorit të armikut para se të kthehen për furnizim me karburant nga aeroplanët cisternë”, thotë Todd Harrison nga Qendra për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare.

Gjenerali i Forcave Ajrore, Carlton Everhart i tha Zërit të Amerikës se Forcat Ajrore po punojnë për gjetjen e një zgjidhjeje të pazakontë.

“Unë thashë kemi nevojë për një lazer, sepse duhet të mbroj aeroplanët tanë. Kështu që pas dy vjetësh ne do të testojmë një lazer në një aeroplan”.

Gjenerali Everhart thotë se lazeri nuk do të jetë njëlloj si në betejat e filmave Star Wars.

“Kjo nuk është armë sulmuese, por thjesht mbrojtëse”.

Eksperti i hapësirës ajrore Todd Harrison shpjegon.

“Lazeri në thelb mund të përdoret për të verbuar sensorët e një avioni tjetër, të një rakete, ose nëse është një lazer me fuqi të lartë, ai mund të përdoret për të shpuar një vrimë ose për të dobësuar mburojën e një raketeje apo aeroplani sulmues”.

Harrison thekson se testimi i lazerëve mbrojtës mund të kërkojë vite para se ata të jenë plotësisht funksionalë. Por, ai thotë se realizimi i ëndrrës së gjeneralit Everhart për ta vënë këtë teknologji në cisternë do të përbënte një avantazh të madh.

“Përdorimi i lazerëve si mekanizëm mbrojtës ka avantazhe sepse për aktivizimin e tij thjesht duhet energji elektrike dhe qitjet janë pothuajse të pakufizuara”.

Qitje të vogla që zyrtarët ushtarakë amerikanë thonë se mund të kenë një ndikim të madh në betejë.

“Kjo na lejon që të qëndrojmë në pozicionet tona dhe të jemi në gjendje të mbështesim avionët luftëtarakë ashtu siç duhet për të ekzekutuar luftën. Tani jam shumë i kënaqur me këtë projekt”, thotë Carlton Everhart, gjeneral i Forcave Ajrore.

Zyrtarët e Forcave Ajrore shpresojnë ta instalojnë teknologjinë lazer në aeroplanët cisternë gjatë dekadës së ardhshme. (voa)

Yusaku Maezawa, pasagjeri i parë në orbitën e Hënës

SpaceX - MaezawaSpaceX – Maezawa

Një sipërmarrës japonez do të jetë pasagjeri i parë që do të udhëtojë në anijen private hapësinore të korporatës SpaceX drejt Hënës. Themeluesi dhe shefi ekzekutiv i korporatës, Elon Musk, e bërë të ditur emrin e japonezit Yusaku Maezawa gjatë një takimi në zyrat qendrore në Kaliforni.

Pronari miliarder i rrjetit japonez të veshjeve Zozo, Yusaku Maezawa, do të përshkojë orbitën e Hënës në bordin e raketës Falcon në vitin 2023.

“Për mua, ky projekt është shumë kuptimplotë. Kam menduar thellë se sa e vlefshme do të ishte të bëhesha pasagjeri i parë privat që shkon në

Hënë. Njëkohësisht mendova se si mund të kontribuoj ndaj botës dhe paqes. Kjo është ëndërra ime e përjetshme.”

Nuk është bërë e ditur shuma që Yusaku Maezawa po paguan për të realizuar udhëtimin, shumë e cila zoti Musk tha se do të përdoret për të ulur koston e ndërtimit të raketës së re.

Japonezi 42 vjeçar tha se do të ftojë gjashtë deri tetë artisë që t’i bashkohen atij në udhëtimin në orbitën rreth Hënës me qëllimin për të krijuar punime artistike, siç u shpreh ai, “për të frymëzuar ëndërrat tek të gjithë” (voa)

Pastrimi i mbetjeve në hapësirë

toka me mbetjet ne hapsireShkencëtarët e hapësirës thonë se satelitët dhe objekte të tjera të hapësirës që flururojnë rreth Tokës, përfshirë Stacionin Ndërkombëtar të Hapësirës, ndodhen në një rrezik përherë e më të madh për përplasjen me mbeturina në hapësirë. Inxhinierët janë duke punuar me intensitet për heqjen e mbeturinave që kërcënojnë satelitët me vlerën e miliona dollarëve.

Problemi i mbeturinave të hapësirës mund të zgjidhet me dy mënyra, thotë Luisa Innocenti, drejtoreshë e zyrës për një Hapësirë të Pastër, në Agjencinë Europiane të Hapësirës, ESA:

“Pikësëpari, ne duhet të ndalojmë ndotjen. Së dyti, duhet të heqim mbetjet nga hapësira.”- thotë ajo.

Të dyja këto metoda janë të vështira për t’u zbatuar.

Nuk ka ende një marrëveshje ndërkombëtare për minimizimin e mbetjeve në hapësirë, megjithëse vende të veçanta kanë rregulla për heqjen nga orbita të pajisjeve jo funksionale, apo eleminimin e të ashtuquajturave “varrezave në orbitë”.

Ndërkohë, sasia e mbetjeve vazhdon të rritet, ngaqë përplasjet e ndryshme në hapësirë lenë pas copra të vogla, të pakapshme.

Shkencëtari i ESA-s Jesus Gil Fernandez, thotë se agjencia po eksperimenton me një krah robotik, që kap copra të mëdha mbetjesh dhe i çon ato në zona më të sigurta:

“Ne përdorim kamera, që vendosen tek krahu robotik, për të riprodhuar lëvizjen e satelitit rreth objektit që duam të kapim dhe ta nxjerrim nga orbita.”- thotë ai.

Shkencëtari italian Michele Lavagna thotë se satelitët e vjetër mund të kapen me rrjeta speciale:

“Koncepti është i ngjashëm me veprimet e peshkatarit në det. Kemi një rrjetë shumë të madhe dhe nga distanca përpiqemi të mbështjellim me të satelitët,- thotë Lavagna.

Të tjerë shkencëtarë të ESA-s, si Benoit Bonvoisin, po studjojnë mundësinë e ndërtimit të satelitëve më pak të rrezikshëm, duke pakësuar ndotjen si të hapësirës, edhe të Tokës.

“Tani po përpiqemi të kuptojmë se ç’ndodh me materialet që përdorim. Pastaj do të shohim se si t’i përmirësojmë ato, – si mund të punojmë për një koncept sateliti. Duam të kuptojmë si lidhen apo si shkëputen pjesët e satelitit nga njëra-tjetra në mënyrë që të kemi satelitë më të sigurtë kur i afrohen fundit të jetëgjatësisë që krijojnë më pak mbetje në Tokë,”- thotë Bonvoisin.

Por tani për tani, nuk është caktuar ndonjë datë për operacionin e parë të mbledhjes së mbetjeve hapësinore në botën reale.

(voa)

Forca e rëndesës mund të jetë burim energjie të ripërtëritshme

kablotNë një botë që ka gjithmonë e më shumë nevojë për energji, shkencëtarët po studiojnë vazhdImisht të gjitha burimet e mundshme të ripërtëritshme, në përpjekje për identifikimin e rrugëve të rritjes së efikasitetit. Një studiues në Hollandë beson se edhe forca e rëndesës mund të përdoret për të prodhuar energji elektrike falas. Korrespondenti i Zërit të Amerikës, George Putic sjell më shumë hollësi.

Disa materiale, si kristalet e kuarcit dhe disa qeramika, kur ekspozohen ndaj stresit mekanik prodhojnë sasi të vogla energjie. Ky efekt, që quhet piezo-elektricitet përdoret në ndezësit e barbekyve për të krijuar shkëndijën që shkakton flakën.

Efekti mund të përdoret edhe për të krijuar sinjale zanore në bobinat fonike të kristalit dhe në mikrofonët me grimca kristali.

Por piezo-elektriciteti funksionon vetëm kur forca e përdorur ndryshon nga presioni në çlirim. Nga ana tjetër forca e rëndesës është një forcë e vazhdueshme.

“Problemi me gravitetit është se vepron vetëm në një formë”.

Arkitekti hollandez, Janjaap Ruijssenaars e vuri re një gjë të tillë kur një shufër e gjatë vertikale mbi një platformë të sheshtë, shtyhet duke humbur balancën, ka prirjen të luhatet për një kohë të gjatë, duke ushtruar presion herë pas here në skajet e platformës.

“Pra kjo shpikje, kjo paisje e energjisë nga forca e rëndesës realizon diçka të re. Pra kur graviteti shndërrohet në një forcë në ndryshim atëherë mund të prodhosh elektricitet dhe këtë po vërejmë në këtë rast”.

Materiali piezoelektrik që vendoset mes paltformës së luhatshme dhe terrenit të qendrueshëm ekspozohet ndaj një presioni vazhdimisht në transformim, duke prodhuar elektricitet.

“Me një ndërhyrje fare të lehtë, krijohet paqendrueshmëri në sistem; rezultati diktohet nga forca e rëndesës”.

Luhatja e shufrës mund të shkaktohet edhe kur ajri i nxehtë i krijuar nga një llambë, fillon të vërë në lëvizje një helikë të vogël.

“Është diçka fare e re dhe ne ende na duhet të zbulojmë mënyrën më optimale, por nuk është ende e përcaktuar se sa material piezo mund të shtosh”.

Ruijssenaars thotë se i njëjti parim mund të përdoret në eksperimente me përmasa më të mëdha për të karikuar bateritë e makinave ose për të operuar gjeneratorë të pavarur energjie. (voa)

F-35 avioni luftarak më i avancuar ndonjëherë

f35Është avioni luftarak më i avancuar ndonjëherë, thonë projektuesit e tij. Bëhet fjalë për modelin F-35, projektin trilion dollarësh të debatuar të Pentagonit. Avioni luftarak i gjeneratës tjetër ka tani rastin të tregojë se çfarë është në gjendje të bëjë.

Marina amerikane u dha një rast të rrallë gazetarëve që të shikojnë nga afër modelin F-35 se si testohet për betejë.

Këto lloj provash të quajtura “integrim i flotës” kanë për qëllim të tregojnë se modeli F-35, me kosto prej 120 milion dollarësh secili, funksionon mjaft mirë në bashkërendim me avionët e tjerë në misione luftarake.

Admirali Dale E. Horan drejton projektin për integrimin e modelit të ri në flotën luftarake.

“Është hera e parë që testojmë modelin F-35C në det, të integruar në rrjetin Marinës dhe duke kryer misione të caktuara që nga trajnimi i pilotit për ngritjen dhe uljen nga luftanija.”

Kompania “Lockheed Martin” fitoi tenderin në fillim të viteve 2000 për të prodhuar këtë avion, që njihet edhe si “Joint Strike Fighter”, duke patur në mendje një mjet ajror të pazbulueshëm nga radari me fuqi zjarri të pashembullt, me aftësi elektronike të avancuara për t’u përballur me kërcënimet në rritje nga Kina dhe Rusia.

“Mund të them se, që nga integrimi i ekipeve sëbashku me luftanijet dhe ardhja e tyre këtu, gjithçka po shkon sipas parashikimeve. Po ta shikosh nga posti i vëzhgimit, modeli i ri duket njëlloj si avionët e tjerë në fluturim dhe nga nisja”, thotë zoti admirali.

Por projekti u përball me pengesa që nga fillimi. Një raport i fundit gjeti pothuajse 1 mijë probleme teknike që duheshin rregulluar.

Këtu përfshiheshin që nga helmeta e avancuar e pilotit që mund të pengonte pamjen e deri tek mbulesa speciale që e bën të padukshëm avionin tek radarët, e cila mund të shkrihej nga nxehtësia kur avioni tejkalon shpejtësinë e zërit.

“Duam të shohim se sa përshtatet me aeroplan-mbajtësen, si mund të mirëmbahet, si mund të sigurohen pjesët e këmbimit dhe riparimi. Sa i mirë është për misione apo cilat janë përfitimet. Këto do të përfshihen në raportet e ekipit të provave”, thotë admirali Horan.

Marina luftarake shpreson që vitet e shpenzuara për rregullimin e këtyre problemeve, do të tregojnë rezultate. Vitin që vjen, qeveria do të vëndosë nëse do të fillojë prodhimin në seri të modelit F-35. Kjo nënkupton një investim prej 400 miliardë dollarësh gjatë 10 vjetëve të ardhshëm duke ofruar avionë luftarakë edhe për aleatët në mbarë botën. Nëse modeli F-35 e kalon provën finale, dislokimi i tij do të bëhet në vitin 2021. (voa)

Robotët në industrinë e ndërtimit

ndertimiTë kesh robotë për të bërë pjesët e vështira dhe të lodhshme të punës, është një ëndërr që po bëhetrealitet në biznesin e ndërtimit. Zhvilluesit e teknologjisë së automatizimit thonë se robotika po e transformon industrinë, duke e bërë atë më të sigurtë dhe duke i ndihmuar kompanitë të marrin më shumë projekte dhe t’i përfundojnë ato më shpejt.

Ndërtimi është një nga industritë ku kërkohen gjithnjë punëtorë të kualifikuar. Këtu, një anëtar i ri po i bashkohet ekipit të punës për shtrimin e tullave në ndërtimin e një shkolle të re.

Është SAM, shkurt për “Semi-Automated Mason”, një robot i krijuar nga kompania me qendër në Nju Jork, “Construction Robotics”.

SAM mund të vendosë rreth 3.000 tulla në ditë – disa herë më shumë se sa një murator i zakonshëm.

“Shtysa për krijimin e këtij roboti ishte dëshira për të zbuluar teknologji që do të më lejonin të bëja më shumë vëllim pune dhe të plotësoja kërkesat e klientëve të mi, duke bërë më shumë punë për përballimin e tyre”, thotë Todd Berich, president i kompanisë Berich Masonry.

Ish inxhinieri i kompanisë Google, Noah Ready-Campbell, është themelues i kompanisë së re “Built Robotics”, e cila po krijon teknologji për makinat e rënda të ndërtimit, pa shofer.

“Ka projekte me vlerë 1 trilion dollarë për rrugët, urat, shkollat dhe çdo gjë tjetër që duhet të ndërtohet, apo mirëmbahet dhe rinovohet. Por frenuesi më i madh për t’i bërë të gjitha këto është kostoja. Pra, në se shkurtojmë koston e gërmimeve, nivelimit dhe përgatitjes, atëherë mund të realizojmë më shumë punë për projekte që ka nevojë vendi ynë”, thotë Noah Ready-Campbell, drejtor ekzekutiv i kompanisë “Built Robotics”.

Dronet janë gjithashtu pjesë e kësaj vale të automatizimit. Ky avion mund të inspektojë një zonë prej 36 hektarësh në 25 minuta – një punë, që merr një ditë të tërë, po të bëhet me një sistem lazer të montuar në kamion.

Ai është krijuar nga “Kespry”, një kompani në Silicon Valley, që konverton të dhënat e vëzhgimit në harta të hollësishme 3 dimensionale.

“Pra, përparësia është tek piketimi që është jo vetëm më i sigurt dhe më i shpejtë, por të jep më shumë të dhëna, dhjetë deri në 100 herë më shumë të dhëna, së bashku me faktin që ke një dron që fluturon vetë për të mbledhur gjithë të dhënat”, thotë George Mathew, drejtor ekzekutiv i kompanisë Kespry.

Por automatizimi nuk do t’i lerë njerëzit me domosdo pa punë.

“Ne kemi nevojë për të gjithë robotët që mund të marrim, plus të gjithë punëtorët që punojnë për të patur rritje ekonomike. Por, ajo që do të ndodhë, është se ndërsa makinat fillojnë të bëjnë një pjesë të punës që kanë bërë njerëzit, këta duhet të bëjnë punë të tjera, që do të thotë, se do të jetë i nevojshëm ritrajnimi”, thotë Michael Chui, i Institutit “McKinsey Global”.

Automatizimi po riorganizon industrinë e ndërtimit, duke përcaktuar një peizazh të ri, ku njerëzit dhe robotët punojnë së bashku. (voa)

Lufta e së ardhmes – Të ndalen robotët vrasës?

robotRobotët mund të vendosin për jetë apo vdekje në luftën e së ardhmes pa dorën e njeriut. Zhvillimi i armëve autonome po ecën me temp të shpejtë. Në Gjenevë po diskutohet sërish për ndalimin e tyre.

Me një zukamë të fortë minidronet vijnë vërdallë në sallën e leksioneve dhe bien mbi studentët që i godasin në ballë. Kjo skenë shihet në një film të përgatitur nga kundërshtarët e armëve autonome në një videoportal të You Tube-t. Dronet më të vogla se një pjatë i identifikojnë viktimat e tyre me anë të algoritmeve. Nëse e kanë fiksuar objektivin nuk ka më shpëtim. Të dhënat këto minidrone të lidhura në disa rrjete i marrin nga rrjetet sociale. Ato vrasin vetëm ata njerëz që kanë shpërndarë një video kritike – ky është subjekti i historisë.

Gjithçka science-fiction?

Titulli i filmit me metrazh të shkurtër “Slaughterbots” është klikuar më shumë se dy milionë e gjysmë herë nga publikimi i tij në nëntor 2017. Gjithçka vetëm science fiction, haluçinacione të njerëzve të frikësuar? Në asnjë rast, mendon Thomas Küchenmeister, që angazhohet për ndalimin e sistemeve të armëve autonome.  “Hapi deri aty është shumë i vogël”. Küchenmeister është kryetar i “Facing Finance”, një organizate gjermane, pjesëtare e fushatës ndërkombëtare “Stop Killer Robots”. Ai viziton panaire të armëve dhe bisedon me prodhuesit e tyre. Armë me një autonomi të caktuar ka edhe sot, për shembull raketat që kërkojnë në mënyrë të pavarur objektivat e mundshme dhe vendosin vetë, se cilin mund të shkatërrojnë. Kryesisht ato komandohen nga njerëzit, por për sulmin konkret nuk ka ushtarë që jep urdhrin, shpesh ai as nuk mund ta ndalë raketën.

killer robotsFushata “Ndal robotët vrasës”

Në konflikt me të drejtën ndërkombëtare

Sipas Küchenmeister kjo është “tejet problematike”. “Një armë e tillë nuk mund të bëjë dallimin mes një automjeti ushtarak apo civil.” Por pikërisht këtë e kërkon e drejta ndërkombëtare, një nga rregullat bazë të së drejtës ndërkombëtare të vlefshme në kohë lufte. Ajo i detyron palët në konflikt për mbrojtjen sa më të mirë të civilëve dhe ndërtesave civile. Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq i përcakton armët autonome si armë që e kërkojnë vetë, e zgjedhin dhe sulmojnë apo shkatërrojnë vetë një objektiv të caktuar. Pikërisht këtu është problemi, thotë Küchenmeister. Çfarë ndodh, nëse në përzgjedhjen e pavarur kjo armë shkatërron jo vetëm armët kundërshtare por vret edhe civilë? “Ne nuk mund t’i injektojmë këtyre armëve chip-a me të drejtën ndërkombëtare”, thotë eksperti.

Inteligjenca artificiale në industrinë e armëve

Rritja e ndjeshme e shkallës së autonomisë të sistemeve të armatimit ka të bëjë me progresin e shpejtë të inteligjencës artificiale. Ndërkohë makineritë janë të afta të mësojnë dhe përpunojnë përvojat përmes rrjeteve neuronale artificiale si truri njerëzor. Industria e armëve e përdor këtë: Armët bëhen më eficiente, më të shpejta, në një kohë që rreziku për ushtarët ulet. Kjo është pikërisht ajo çfarë kërkojnë ushtritë. Por kufijtë janë të lëvizshëm: Edhe nëse një robot që kërkon në mënyrë të pavarur minat është i pranueshëm, ai robot që kërkon pa kontroll njerëzit, i identifikon dhe qëllon mbi ta është një rast për të drejtën ndërkombëtare.

Por si mund të zbatohet e drejta ndërkombëtare për armë të tilla? Për këtë debatohet në Gjenevë në konferencën për armët autonome mbi bazën e “Konventës Ndërkombëtare të Armëve Konventionale”, ku marrin pjesë më shumë se 70 vende, organizata joqeveritare dhe ekspertë. Fillimisht kur këto bisedime filluan në vitin 2017 ishin informale, por nga viti i kaluar ato janë kthyer në negociata zyrtare. Objekti i diskutimit të konferencës në Gjenevë nga 27-31 gusht janë sistemet vdekjeprurëse të armëve autonome. Bashkësia ndërkombëtare është e ndarë në përkrahës që janë kundër ndalimit të armëve autonome, kundërshtarë të tyre, si edhe vende si Gjermania e Franca që duan të ndjekin një rrugë të mesme.

“Ai sundon botën”

Kundër ndalimit të armëve të tilla argumentojnë vende që investojnë shuma të mëdha për përdorimin ushtarak të inteligjencës artificiale, si SHBA, Izraeli, Rusia dhe Britania e Madhe. Presidenti rus, Vladimir Putin para nxënësve në shtator 2017 u shpreh, se kush është lider në inteligjencën artificiale ai sundon botën. Qeveria amerikane madje i paraqet këto armë në një afond pozitiv. Delegacioni amerikan në takimin e fundit për këtë temë në Gjenevë u shpreh se armë të tilla ndikojnë në më pak viktima civile dhe “dëme kolaterale”. Nëse një ushtar turbullohet nga tërësia e informacioneve në një fushë luftimi, kompjuteri mbetet i fokusuar dhe bën më pak gabime. Amerikanët kërkojnë mosstigmatizimin e sistemeve të armëve autonome.

Ndalimi i armëve autonome

Vetëm 26 vende kërkojnë ndalimin me detyrim të përdorimit të armëve autonome dhe mirëpriten për këtë nga shoqëria civile. Më shumë se 230 organizata dhe 3000 persona civilë kanë nënshkruar një peticion kundër armëve të tilla. Mes tyre edhe kreu i Teslas, dhe lider në fushën e inteligjencës artificiale, Elon Musk. Vendimi për të eliminuar një njeri nuk duhet t’i lihet asnjëherë asnjë kompjuteri.

Gjermania aktualisht nuk e mbështet përhapjen e armëve të tilla. Por të kërkosh direkt ndalimin e tyre, për diplomatët gjermanë është e gabuar, frontet janë shumë ndara. Bashkë me Francën ajo ndjek një rrugë të mesme. Si hap të parë qeveria gjermane kërkon një deklaratë politike, e cila më vonë duhet të mbështetet nga një kod sjelljeje ushtarake dhe në hapin e fundit një marrëveshje ndalimi. Në këtë qëndrim disa hapësh, diplomatët gjermanë shohin një shans për kalimin e diferencave të mëdha.

Koha nuk pret. Diplomatët dhe aktivistët janë të një mendimi. Edhe informaticieni i njohur amerikan, Stuart Rusell, i cili hulumton në këtë fushë prej 35 vitesh dhe kishte idenë për filmin “Slaughterbots”, thote se ende mund të pengohet një skenar i tillë, “por dritarja e kohës po mbyllet shpejt.” Nëse bisedimet e këtyre ditëve në Gjenevë, nuk sjellin sukses, atëherë do të rritet presioni i shoqërisë civile, paralajmëron eksperti Küchenmeister. (dw)

Google, projekti Dragonfly dhe çështja e privatësisë

googleGoogle ka qenë në qendër të vëmendjes kohët e fundit, por këtë radhë për arsye negative. Kompania e teknologjisë u tërhoq nga tregu kinez para tetë vjetësh për të protestuar ndaj censurës së Pekinit, por tani duket se është gati të kthehet në Kinë me një motor të ri kërkimi. Por projekti po realizohet në fshehtësi, pavarësisht thirrjeve të punonjësvet të kompanisë Google për transparencë. E gjithë kjo po ndodh ndërkohë që kompania po përpiqet të mbrojë veten nga akuzat se ajo ka shkelur në mënyrë aktive privatësinë e përdoruesve, pavarësisht se në të kaluarën Google kishte thënë se nuk po e bënte këtë.

Qindra punonjës të kompanisë Google janë zemëruar me vendimin e kompanisë për të ndërtuar në mënyrë sekrete një version të censuruar të motorrit kërkues për Kinën. Burimet thonë se projekti, me nofkën Dragonfly, është ndërtuar me aftësinë për të bllokuar disa faqe interneti dhe fjalë kërkimi.

Sipas një raporti të gazetës The New York Times të publikuar të enjten, një peticion i ri që kërkon më shumë transparencë dhe llogaridhënie për projektin, tashmë ka grumbulluar më shumë se një mijë nënshkrime.

Drejtuesit e kompanisë ende nuk kanë bërë komente publike mbi projektin Dragonfly.

Por në një letër që është parë nga Reuters, shefi ekzekutiv i kompanisë Google, Sundar Pichai u ka thënë punonjësve se është ende “shumë e paqartë” nëse Google do të kthehej në Kinë, duke thënë se zhvillimi është në fazat e hershme të tij dhe se ndarja e çdo informacioni shumë herët mund të “shkaktonte probleme”.

Google po merret tashmë me një çështje tjetër të ngritur javën e kaluar pas publikimi të një raporti hetimor të agjencisë së lajmeve Associated Press, i cili pretendonte se Google i përcjell lëvizjet e përdoruesve edhe pa lejen e tyre.

Aplikacionet si Google Maps ndihmojnë përdoruesit të gjejnë vendin ku ata dëshirojnë të shkojnë. Por, për ta shfrytëzuar këtë aplikacion, Google kërkon leje nga përdoruesit që të zbulojnë vendndodhjen e tyre. Problemi është se Google vazhdon të ndjekë dhe të ruajë automatikisht informacionin e vendndodhjes në çdo kohë nga të gjithë përdoruesit e saj, madje edhe kur ata vendosin të refuzojnë kërkesën për të zbuluar vendndodhjen e tyre. Kjo çështje prek të gjithë ata që kanë një pajisje Android ose iPhone dhe përdorin aplikacionin Google Maps.

“Shumë aplikacione kërkojnë që të dhënat e vendndodhjes që të funksionojnë, nuk ka asgjë të keqe me këtë, por ata duhet të jenë transparentë në lidhje me mënyrën se si përdoren këto të dhëna dhe njërëzit duhet të lejohen të tërhiqen nëse dëshirojnë. Problemi është se sa më shumë që një kompani ka informacione rreth jush, dhe vendndodhja është një pjesë shumë e rëndësishme e kësaj, aq më lehtë ata mund të kenë ndikim mbi ju”, thotë Frederike Kaltheuner nga kompania “Privacy International”.

Kjo ka shqetësuar shumë përdorues të telefonave inteligjentë për privatësinë e tyre.

“Unë nuk mendoj se ata duhet të kenë të drejtë të mbledhin këto të dhëna pa kërkuar leje”, thotë Didem Dayanch, përdoruese e telefonave inteligjent.

“Unë mendoj se ata nuk duhet ta bëjnë këtë pa kërkuar leje, por nëse ju i jepni lejen, nëse i lejoni ata ta bëjnë këtë, atëherë është në rregull”, thotë Rosielyn Bartolazo, përdoruese e telefonave inteligjentë.

Çështjet e privatësisë po bëhen gjithnjë e më të zakonshme pasi njerëzit po mbështeten gjithnjë e më shumë në telefonat e tyre dhe në shërbimet online. (voa)

Lundrim virtual

lundrim virtualRyan Abrahamsen, founder of Terrain 360, a virtual river mapping company, on the Patuxent River in Maryland, with passenger.

Rreth 400 vjet më parë, eksploruesi anglez, Kapiteni John Smith lundroi nëpër gjirin e Çesapikut në brigjet lindore të Shteteve të Bashkuara, që njihet si pellgu më i madh ujor i vendit ku uji i ëmbël nga lumenjtë dhe rrjedhat përzihet me ujin e kripur të oqeanit. Ai përpiloi hartat e gjirit dhe lumejve që derdheshin në të. Tani vizitorët mund të realizojnë një udhëtim virtual në 11 nga këta lumenj. Korrespondentja Deborah Block lundroi nëpër lumin Patuxent me një barkë të vogël të pajisur me aparate fotografike dhe kompiuter për të parë si realizohet projekti i realitetit virtual:

Në lumin Patuxent në Meriland, një ndër lumenjtë që derdhen në Çesapik, kjo barkë është projektuar dhe ndërtuar nga Ryan Abrahamsen ((Abra-HAM-sen)), themelues i kompanisë “Terrain 360”. I frymëzuar nga programi “Google Street View” që ofron pamje reale të rrugëve në qytete, Abrahamsen ka krijuar një tur virtual të lumenjve siç shihen gjatë udhëtimit me barkë. Procesi është mjaft i komplikuar:

“Kemi montuar gjashtë aparate fotografike, një ndjesor për dritën dhe një mjet orientimi fizik GPS. Në pjesën e poshtme kemi një kompiuter me ekran të ndritshëm që kontrollohet me prekje të ekranit. Aparatet fotografike komandohen nga kompiuteri, i cili gjithashtu regjistron të dhënat dhe pamjet, GPS-s merr koordinatat, regjistrohet presioni atmosferik, lagështia dhe temperatura”.

Gjatë lundrimit, lentet me rreze të gjerë fotografojnë çdo 12 metra. Për të krijuar pamjet me rezolucion të lartë që ofrojnë imazhin panoramik të lundrimit, duhen qindra mijëra fotografi.

Sot, Abrahamsen i shton hartës së lumit Patuxent 200 mijë fotografi të reja nga një liman ku ai ka kapur shumë detaje të ndryshme

Udhëtimi virtual në 11 lumejtë e gjirit të Çesapikut financohet nga shoqata ambjentaliste “Chesapeake Conservancy” dhe mund të shihet në faqen e tyre elektronike chesapeakeconservancy.org:

“Donim të ofronim për publikun informacion dhe frymëzim që të dalin e t’i vizitojnë lumenjtë, të eksplorojnë gjirin e Çesapikut që pastaj të duan ta mbrojnë atë,” thotë presidenti i shoqatës, Joel Dunn.

Abrahamsen thotë se vizitat virtuale tregojnë bukurinë e lumenjve, por shpalosin edhe problemet mjedisore.

“Brigjet janë dëmtuar nga erozioni, ka ndotje, shihen derdhjet e ujit nga qytetet, shihen goma makinash. Publiku sheh gjëra që duhet të pastrohen, sheh nevojën për t’u kujdesur për mjedisin ku jetojmë, për ekosistemin e lumenjve”.

Lumenj si Patuxent dhe të tjerë që derdhen në gjirin e Çesapikut ndodhen fare pranë qyteteve të mëdha si Uashingtoni dhe Baltimore dhe janë një mundësi për banorët e këtyre qyteteve që të shijojnë këtë bukuri të natyrës.

“Njerëzve mund t’u shërbejë udhëtimi virtual nga shtëpia apo zyra për të planifikuar një udhëtim real. Por mund ta vizitojnë faqen edhe kur janë duke lundruar apo kudo tjetër,” thotë presidenti i shoqatës “Chesapeake Conservancy”.

Këta lumenj janë pjesë e turneut “Harta Historike e Kapitenit John Smith,” i pari tur historik në Shtetet e Bashkuara që zhvillohet plotësisht në rrugë ujore.

Google dhe regjistrimi i lëvizjeve

googleAplikacioni Google Maps duke treguar se ku janë marrë fotografitë

Google dëshiron të dijë vendndodhjen tuaj kaq shumë, sa që regjistron çdo lëvizje që bëni, edhe kur i thoni shumë qartë të mos e bëjë një gjë të tillë. Një analizë e kryer nga agjencia Associated Press zbulon se shumë shërbime të kompanisë Google në pajisjet Android dhe iPhones ruajnë të dhënat e vendndodhjes tuaj edhe nëse ju keni zgjedhur që të mbeteni të padukshëm, që do të thotë se nuk doni ta lejoni kompaninë të dijë vendndodhjen tuaj.

Në shumicën e rasteve, Google kërkon leje për të përdorur të dhëna për vendndodhjen e përdoruesit. Një aplikacion si Google Maps i kujton përdoruesit të lejojë proceset robotike të Google-it të përdorë koordinatat e vendndodhjes së tij në mënyrë që ta udhëzojë si të shkojë në adresën e kërkuar.

Nëse përdoruesi i jep Google-it leje për të regjistruar vendndodhjen e tij, me kalimin e kohës, Google Maps do ta krijojë një historik të plotë të të gjithë lëvizjeve që ka bërë përdoruesi duke treguar me përpikmëri vendet ku ka qenë.

Kompania thotë se i lejon përdoruesit të fshehin vendndodhjen apo të “pezullojnë” ndjekjen e lëvizjeve të tyre.

“Tani është programuar të dallojë vendndodhjen time dhe e ruan atë në mënyrë automatike kudo që shkoj. Këtë kam zgjedhur. Por ta zëmë se dua të jem i padukshëm. Mund të shtyp këtë buton për të fshehur vendndodhjen time”, thotë Steve Lee me kompaninë Google.

Por nuk ndodh kështu. Edhe nëse e “pezullon” regjistrimin e vendndodhjes, disa aplikacione të Google-it ruajnë lëvizjet e përdoruesit edhe nëse ai nuk e ka kërkuar një gjë të tillë.

Për shembull, Google e di vendndodhjen tuaj kur hapni aplikacionin e hartave, Google Maps, apo kur kërkoni të dini parashikimin për motin.

Ruajtja e të dhënave të vendndodhjes pa pëlqimin e përdoruesit është e padrejtë thotë Frederike Kaltheuner, me kompaninë Privacy International.

“Shumë aplikacione kërkojnë funksionimin e të dhënave të vendndodhjes dhe nuk ka asgjë të keqe këtu. Por kompania duhet të tregojë haptazi se cfarë bën me këto të dhëna dhe njerëzit duhet të kenë mundësinë që lëvizjet e tyre të mos regjistrohen”.

Ruajtja e lëvizjeve tuaja minutë pas minuti sjell rreziqe të privatësisë dhe është përdorur nga policia për të zbuluar vendndodhjen e të dyshuarve.

Google thotë se ka qenë shumë e qartë në praktikat e saj.

“Ka një numër mënyrash të ndryshme që Google mund të përdorë vendndodhjen për të përmirësuar shërbimet për përdoruesit, duke përfshirë: Historikun e Vendndodhjes, Aktivitetin në Internet dhe në Aplikacione”, tha një zëdhënës i kompanisë Google në një deklaratë për agjencinë Associated Press.

“Ne japim përshkrime të qarta të këtyre mjeteve dhe kontrolle të fuqishme, në mënyrë që njerëzit të mund të fshijnë historitë e lëvizjeve të tyre në çdo kohë”.

Kompani të mëdha të teknologjisë janë nën presion në rritje mbi praktikat e tyre të përdorimit të të dhënave, pas një sërë skandalesh privatësie me Facebook-un dhe rregullave të reja të privatësisë së të dhënave të miratuara kohët e fundit nga Bashkimi Evropian.

“Nëse kam shans për t’i çaktivizuar, unë i çaktivizoj të gjitha. Për momentin këtë bëj. Çdo aplikacion që përdor, ka në të vendndodhjen, që kompania e përdor kur e aktivizoj, por më pas nuk më pëlqen ta përdorin vendndodhjen time pa miratimin tim”, thotë përdoruesi i telefonëve inteligjent, Claudio Nogueira.

“Nuk mendoj se ata duhet t’i përdorin të dhënat pa lejen tuaj, por nëse ju jepni leje, atëherë është në rregull. Nëse ju vetë e keni ndërprerë historinë e vendndodhjes tuaj, e dini se nuk doni të gjurmoheni ose nuk doni që ata të dinë vendndodhjen tuaj, ata nuk kanë të drejtë të jenë në gjendje ta bëjnë një gjë të tillë. Nuk është e drejta e tyre, sepse është privatësia juaj”, thotë përdoruesja, Rosielyn Bartolazo.

Kritikët thonë se këmbëngulja e Google për të ndjekur vendndodhjet e përdoruesve të saj vjen nga synimi për të rritur të ardhurat nga reklamat.

Çështja e privatësisë prek rreth dy miliardë përdorues të pajisjeve që përdorin Android të Google-it dhe qindra miliona përdorues në mbarë botën që mbështeten tek Google për harta apo kërkime.