Kategoritë: Shkenca

Çmimi Nobel për Kimi ndahet për punën në bateritë rimbushëse

John Goodenough, Stanley Whittingham dhe Akira YoshinoProfesorët, John Goodenough, Stanley Whittingham dhe Akira Yoshino janë shpërblyer me Çmimin Nobel për Kimi këtë vit.

Ata kanë fituar këtë çmim për “zhvillimin e baterive rimbushëse”.

Përgjatë punës së tyre, shkencëtarët është thënë se ata kanë krijuar kushte për krijim të baterive që hasen në përditshmëri.

Bateritë rimbushëse janë përmendur edhe më herët si krijim për të cilin meritohet një çmim, pasi ato përdoren në telefonë, laptopë dhe makina elektrike.

Shkencëtarët do të ndajnë në mënyrë të barabartë shumën prej 740,000 dollarëve që vjen bashkë me çmimin e ndarë nga Akademia Suedeze e Shkencave në Stokholm.

Goodenough, 97-vjeçar është laureati më i vjetër që ka fituar ndonjëherë Çmim Nobel në të gjitha kategoritë.

Peebles, Mayor dhe Queloz marrin Çmimin Nobel në fizikë

Peebles, Mayor dhe QuelozTre shkencëtarë u nderuan me çmimin Nobel në fizikë lidhur me punën e tyre për për të kuptuar “evolucionin e universit dhe vendin që zë Toka në univers”.

Komisioni Nobel njoftoi të martën se gjysma e çmimit prej 918,000 dollarësh shkon për shkencëtarin kanadezo-amerikan James Peebles, për shkak të kontributit të tij për të kuptuar se si ka evoluar universi prej fazave të hershme të tij në ditët e sotme.

Sipas komisionit zoti Peebles ka kontribuar në përparimin e kornizës që ka formuar “bazat e ideve bashkëkohore rreth universit”.

Gjysma tjetër e çmimit u shkoi shkencëtarëve zviceranë Michel Mayor dhe Didier Queloz.

Në 1995-n ata njoftuan zbulimin për herë të parë të një planeti jashtë sistemit tonë diellor që rrotullohej rreth një ylli të tipit diellor.

Që atëherë, studiuesit kanë gjetur më shumë se 4,000 planete që rrotullohen rreth yjeve që ndodhen jashtë sistemit tonë diellor, në galaktikën e Rrugës së Qumështit.

“Falë shumë projekteve të planifikuara për të nisur kërkimin mbi planetet jashtë sistemit tonë diellor, mund të gjejmë përfundimisht një përgjigje rreth pyetjes së kahershme nëse egziston jetë diku gjetkë”, thanë anëtarët e komisionit.

Inteligjenca artificiale nuk do të shkurtojë vendet e punës

RobotPërdorimi gjithnjë e më shumë i inteligjencës artificiale dhe automatizimi në vendet e punës po krijon sfida dhe përfitime për bizneset, institucionet dhe vetë qeverinë. Një grup ligjvënësish amerikanë diskutuan (të martën) ditët e fundit mbi ndikimin e inteligjencës artificiale tek punësimi dhe e ardhmja e vendeve të punës.

Falë inteligjencës artificiale makinat kanë filluar të jenë autonome, makineritë mund të njohin fytyrat e njerëzve dhe madje njerëzit mund të komunikojnë me sistemet e telefonave inteligjentë, si Siri. Erik Brynjolfsson është me Institutin Teknologjik të Masaçusets.

“Javën e kaluar, Siri u përpoq të futej në një bisedë që po zhvillonim me miqtë për normat e interesit.”

Makineritë moderne të pajisura me inteligjencë artificiale, shkurtimisht AI, nuk përdorën më vetëm për detyra të automatizuara, por gjithashtu edhe për veprime komplekse si loja e shahut, krijimi i simulimeve ushtarake ndërsa kuptojnë të folurën e njeriut.

Makineritë intelgjente prodhojnë proteza të avancuara për individët që kanë humbur gjymtyrët. Arthur Lupia me Fondacionin Kombëtar të Shkencës thotë se po prodhohen makineri edhe më të sofistikuara.

“Exo-skeletet i ndihmojnë njerëzit të transportojnë objekte shumë të mëdha dhe menaxhojnë situata të pamundura. Por kjo paisje e së ardhmes, nuk është exo-skelet vetëm për trupin por edhe për mendjen.”

Sipas shkencëtarëve të gjithë mund të përfitojnë nga inteligjenca artificiale, ndërsa ligjvënësja Hailey Stevens thotë se njerëzit shtrojnë pyetje.

“Ndërsa shtohet prania e robotëve me inteligjencë artificiale shtrohet pyetja: Si mund të arrihet siguria e punonjësit përkrah robotëve ? A do të përdoret inteligjenca artificiale për të vëzhguar punonjësit sikurse veprojnë disa kompani sot?”

Shqetësimi kryesor për shumë punonjës është nëse makinat inteligjente do të mbyllin vendet e punës. Sipas ekspertëve shumë pak punë do të automatizohen plotësisht nga kjo teknologji.

“Ndërsa makinat inteligjente tejkalojnë aftësitë e njeriut në shumë veprime të një detyre të veçantë, njerëzit i tejkalojnë makineritë në shumicën e detyrave të tjera njohëse.”

Por vendet e punës do të kenë transformime rrënjësore, thotë profesori Erik Brynjolfsson. Sfida është që asnjë punonjës të mos mbetet prapa në këtë proces.

Sipas ekspertëve, shumica e fëmijëve të sotëm në shkollat fillore kur të rriten do të punojnë në detyra të ndryshme që ende nuk ekzistojnë. Ata theksojnë nevojën për reformimin e arsimit për të zhvilluar aftësi që makineritë nuk mund të fitojnë si dhe aspekte krijuese dhe ndërpersonale.

voa

Musk prezanton anijen e re hapësinore

Miliarderi Elon MuskSipërmarrësi miliarder Elon Musk, paraqiti për publikun një anije të re të kompanisë SpaceX. Mjeti hapësinor, sipas tij, është krijuar për të transportuar ekuipazh dhe ngarkesë në Hënë dhe në Mars. E veçanta e këtij projekti është se anija hapësinore mund të zbresë përsëri pingul në Tokë për tu përgatitur për udhëtime të tjera.

Elon Musk foli në qendrën për zhvillimin e raketave të kompanisë SpaceX në “Boca Chica” të Teksasit.

“Përballemi me një zgjedhje, çfarë të ardhme duam? A duam një të ardhme të një civilizimi hapësinor, të jemi mes yjeve, apo të jemi të mbyllur përgjithmonë në Tokë? Unë zgjedh të parën. Shpresoj që të jeni dakort me mua. Përparimi kritik i nevojshëm për t’u bërë një civilizim hapësinor është ta bëjmë udhëtimin hapësinor si udhëtimin ajror”, tha zoti Musk.

Ai tha se anija e hapësirës pritet të niset për herë të parë brenda dy muajsh dhe se do tëfluturojë rreth 20 kilometra para se të ulet në Tokë.

Anija “Starship” përbën pjesën kryesore të sistemit kolosal raketor ndërplanetar të zotit Musk. Anija ka një gjatësi prej 120 metrash dhe është shtesa e fundit mes flotës së anijeve të ripërdorshme të kompanisë SpaceX.

Misioni i zotit Musk drejt Hënës përputhet me synimin që ka NASA për të dërguar njerëz në hapësirë brenda vitit 2024 sipas programit Artemis. Kjo nismë u nxit në muajin mars nga administrata e Presidentit Trump për eksplorimin e hapësirës së largët.

Programi i përshpejtuar për hapësirën synon bashkëpunimin me disa kompani amerikane të hapësirës për ndërtimin e një prezence afatgjatë në sipërfaqen hënore para se të arrihet në planetin Mars.

voa

Raporti i OKB-së: Pjesa më e madhe e njerëzimit kërcënohet nga ngrohja globale

Ngrohja globaleNjë raport i posaçëm i Kombeve të Bashkuara paralajmëron se një pjesë e madhe e njerëzimit kërcënohet nga ndikimi shkatërrues i ngrohjes globale në oqeane dhe në pjesët e ngrira të tokës.

Raporti i Komisionit Ndërqeveritar për Ndryshimet Klimatike (IPCC) arrin në përfundimin se ndryshimi i klimës po përshpejton ngrohjen e oqeaneve, rritjen e nivelit të detit, shkrirjen e akullnajave dhe po shkakton probleme të tjera mjedisore.

Raporti i publikuar të mërkurën, paralajmëron më tej se nëse ngrohja globale nuk ngadalësohet, niveli i detit do të rritet gati një metër deri në fund të shekullit. Një dukuri e tillë do të rezultonte në pakësimin e popullatës së peshqve, më pak dëborë e akull si dhe uraganë më të fuqishëm.

Raporti hedh një vështrim mbi ndikimin e ndryshimeve klimatike të nxitura nga njerëzit tek akullnajat apo oqeanet.

Ai dokumenton mënyrat se si oqeani ka vepruar si një sfungjer, duke thithur dioksid karboni dhe nxehtësi për të rregulluar temperaturën. Por kjo nuk mund të mos vazhdojë kështu”, sipas nënkryetarit i IPCC-së Ko Barrett.

Të marra së bashku, të dhënat tregojnë se oqeanet dhe shtresat e ndryshme të atmosferës kanë thithur prej dekadash të tëra nxehtësi falë ndryshimeve klimatike. Pasojat për natyrën dhe njerëzimin janë të mëdha e të rënda“, thotë ai.

Ky është raporti i tretë kryesor i IPCC-së brenda një viti lidhur me ndikimin e ndryshimeve klimatike. Publikimi i tij vjen pas protestës javën e kaluar nga miliona vetë në mbarë botën duke kërkuar veprime urgjente ndaj ndryshimeve klimatike. Raporti pason gjithashtu takimin e nivelit të lartë mbi klimën mbajtur në selinë e Kombet e Bashkuara në New York, për të cilin kritikët thanë se kishte më shumë fjalë, sesa vepra.

Përgatitje për ekspeditë një vjeçare në Arktik

ArktikShkencëtarë nga 19 vende të botës po përgatiten të nisin një ekspeditë një vjeçare në Arktik, projekti më i gjatë i këtij lloji, në përpjekje për të kuptuar më mirë ndryshimet klimatike. Anija akullthyese Polarstern pritet të nisë lundrimin nga Tromsoe në veriu të Norvegjisë, duke i dhënë mundësi qindra studiuesve ta kalojnë vitin pranë Polit të Veriut.

“Ne duam të shkojmë në Arktik sepse është epiqendra e ndryshimeve klimatike”, tha për agjencinë Reuters Markus Rex, një shkencëtar në institutin gjerman Alfred Wegener i cili udhëheq projektin. Ekspedita, e quajtur Mozaiku, është mundësia e parë për shkencëtarët e klimës që të studiojnë Arktikun gjatë sezonin dimror pasi u kanë munguar pajisjet e nevojshme që thyejnë akullit.

“Nuk e kuptojmë mirë sistemin e klimës në Arktik pasi nuk kemi qenë kurrë atje në dimër”, tha zoti Rex.

Shkencëtarët për herë të parë do të jenë në gjendje të vëzhgojnë proceset kryesore klimatike në pjesën qëndrore të Arktikut përgjatë gjithë vitit, me shpresën që do të jenë në gjendje të bëjnë parashikime më të sakta në të ardhmen mbi klimën.

voa

Telefoni i ri i Huaweit nuk ka qasje në aplikacionet e Google

HuaweiKompania kineze Huawei do të prezantojë telefonin e ri Mate 30 në Mynih të Gjermanisë.

Kjo është pajisja më e re e kësaj kompanie, që kur Shtetet e Bashkuara e përfshinë në listë të zezë, në muajin maj.

Uashingtoni në mënyrë efektive ndaloi firmat amerikane të furnizojnë Huawein, duke pretenduar se firma kineze është një rrezik i sigurisë kombëtare, pasi pajisjet e saj mund të përdoren nga Pekini për të spiunuar, gjë që Huawei e ka mohuar vazhdimisht.

Prodhuesi i dytë më i madh në botë i telefonave të mençu pret që ndalesa e SHBA-së t’i kushtojë 10 miliardë dollarë.

Lansimi i telefonit më të ri të Huaweit është përcjellur me pasiguri nga ana e blerësve, për shkak të pamundësisë që ata të përdorin aplikacione të mështetura nga kompania amerikane Google.

Telefonat e mençur nuk do të jenë në gjendje të shfrytëzojnë shërbimet e Google Mobile për të përdorur Play Store,dhe për të shkarkuar aplikacione si Gmail, Youtube ose Maps.

Në vend të kësaj, Huawei do të ofrojë ndërfaqen e vet që do t’i lejojë përdoruesit të hyjnë në disa aplikacione të Google.

rel

Karrige me rrota që vihet në lëvizje me shprehjet e fytyrës

Karrige me rrotaTë lëvizësh me karrige me rrota, duhet të bësh disa manovrime por por një karrige si Wheelie e bën po aq të lehtë sa një ngritje vetullash. Korrespondentja e Zërit të Amerikës, Tina Trinh njofton.

Shprehjet e fytyrës përcjellin emocione të ndryshme, por ka raste kur ato shërbejnë edhe për funksione më praktike. I tillë është rasti i Wheelie-t, një program kompjuterik që u jep mundësi përdoruesve të kontrollojnë karrigen me rrota, përmes shprehjeve të fytyrës.

“Kuadroplegjikët, njerëz të diagnostikuar me ALS apo gjithkush tjetër që nuk mund të kontrollonte një karrige elektrike me rrota me duart e tyre, mund ta kontrollojnë me lëvizje fytyre, si një puthje, një buzëqeshje, një ngritje vetullash”, thotë presidenti i kompanisë HOOBOX Robotics, Paul Pinheiro.

Zhvilluar nga kompania e re braziliane, shërbimi me një çmim 300 dollarë në muaj përdor një kamera Intel “RealSense” për të kapur pika të ndryshme në fytyrën e përdoruesit.

“Programi është shumë, shumë i saktë dhe kap vijat përreth gojës, syve dhe vetullave”.

Një kompjuter i lidhur me karrigen, nxjerr një hartë me tre përmasa të fytyrës, duke diktuar deri në 11 shprehje të ndryshme të fytyrës.

“Teknologjia funksionon pavarësisht nga pozicioni i kokës. Mund ta lëvizësh kameran që të mos ta kesh para fytyrës.”

Është një nivel lirie të lëvizuri për përdoruesit që jo gjithmonë mund ta provojnë këtë ndjesi. Jim Ryan është tetraplegjik dhe zakonisht përdor kokën për të kontrolluar karrigen me rrota.

“Më e rëndësishmja është se mund ta kthej kokën majtas dhe djathtas. Në përgjithësi unë jam i bllokuar, prandaj kjo solli një ndryshim të madh”, thotë Jim Ryan.

Edhe lëvizje fare të vogla, mund të interpretohen disa sekonda para shprehjes së plotë të fyryrës. Ky lloj precizioni kthehet në aftësi për të lëvizur në kohë reale, përmes një doreze robotike që drejton kontrollin e karriges.

Por ka disa shqetësime se teknologjia mund të mos jetë aq praktike.

“Ndonjëherë shprehjet e fytyrës janë të pavullnetshme. Mund të jesh duke ecur rrugës, sheh një reklamë me humor dhe buzëqesh”, thotë Jeshua Aveno, specialist për teknologjinë për invalidët.

Ndoshta duhet një farë kohe për t’u mësuar por zoti Pinheiro beson se përdoruesit përfitojnë konsiderueshëm përsa i takon pavarësisë së tyre.

“Pikërisht këtë siguron Wheelie, jo vetëm lëvizje por veçanërisht pavarësi dhe vetëbesim”.

Dhe kështu, duke u dhënë atyre që nuk lëvizin dot, një arsye për të buzëqeshur.

voa

Kaliforni, panairi i makinave të së ardhmes

BenzPanairet e makinave koncept në Los Angeles shërbejnë si vitrinë për stilin dhe teknologjinë e tyre. Por, shumica e këtyre makinave nuk ka gjasa të shiten ndonjëherë tek klientët. Ndryshe nga disa stile të veçanta në panairet e modës në Nju Jork, panairet e makinave koncept janë për të frymëzuar si pronarët e makinave ashtu edhe prodhuesit e tyre. Korespondetja e Zërit të Amerikës Genia Dulot vizitoi një panair makinash në Monterei të Kalifornisë.

Makina e parë koncept, Bucik Y-Job, u krijua në vitin 1938 nga Harley Earl, dizanjues i makinave për kompaninë General Motors. Ishte makina e parë që fenerët i kishte të ndërtuara brenda parakolpit dhe jo të vëna veças mbi të. Po ashtu pati një veçori rrënjësore, dritare elektrike. Gary Wells është pronar i makinës së tipit Buick Y-Job.

“Ishte makina e parë e dizanjuar me një qëllim të vetëm, për të treguar se çfarë do të sillte e ardhmja, për të parë këto elemete të ndryshme dhe për të tërhequr njerëzit.”

Buick Y-Job ishte makina e parë e krijuar nga dizanjuesit dhe jo vetëm nga inxhinierët. Synimi ishte bashkimi i efikasitetit me stilin. Tani, mbi 80 vjet më vonë, krijuesit e makinës elektrike sportive Lotus Evija po përpiqen për kombinimin e përsosur mes formës dhe funksionit.

Brenda 3 sekondash kjo makinë mundë arrijë shpejtësinë nga 0 në 100 kilometra në orë, me një shpejtësi maksimale prej 320 kilometra në orë. Për të patur këtë rendiment, makina është e lehtë dhe aerodinamike. Russell Carr është njeriu pas dizanjos së makinës sportive Lotus Evija.

“Për ndërtimin e kësaj makine jemi frymëzuar nga makinat e garave sportive dhe si ato menaxhojnë rrjedhjen e ajrit përmes makinës si dhe mbi sipërfaqet e jashtëme.”

Kompania Lotus thotë se do të prodhojë vetëm 130 makina të tilla. Në panair u paraqitën edhe disa motoçikleta.

Motoçikleta elektrike “Zeus Radial V8” nga kompania “Curtis Motorcycles” mund të përshkruajë 200 kilometra në qytet dhe 100 në autostradë me një karikim. Motorçikleta nuk bën zhurmë thotë Matthew Chambers që drejton kompaninë “Curtiss Motorcycles”.

“Jetojmë në një botë ku jemi të bombarduar nga informacionet ndaj eksperienca që ofrojnë motoçikletat tona është largimi nga ajo dhe ofrimi i nevojave që ka klienti”.

Automjetet konceptuale parashikojnë të ardhmen ndërsa për shumë inxhinierë nuk ka sfidë më të madhe sesa krijimi i makinës së të ardhmes.

Apple paraqet produktet e reja, përfshirë telefonin iPhone 11

iPhone 11Përballë konkurrencës në rritje nga kompanitë që ofrojnë telefona inteligjentë me çmime më të ulëta, Apple paraqiti versionet e reja të iPhone-it të martën në ngjarjen e përvitshme të kompanisë për prezantimin e produkteve të reja në Kaliforni. Së bashku me ofertat e

reja, Apple gjithashtu tërhoqi vëmendjen e konsumatorëve dhe kritikëve për një gjë që nuk e bëri, rritjen e çmimit. Korrespondenti i Zërit të Amerikës, Richard Green sjellë më shumë hollësi mbi strategjinë më të re të gjigantit të teknologjisë.

“Për klientët tanë që duan teknologjinë më të sofistikuar, ne kemi krijuar diçka me të vërtetë të veçantë dhe unë jam i entuziazmuar ta prezantoj tani para jush.”

Në selinë e kompanisë në Kupertino të Kalifornisë, shefi ekzekutiv i kompanisë Apple, Tim Cook njoftoi se versionet e reja të iPhone-it, të quajtur iPhone 11 Pro dhe iPhone 11 Pro Max, tani janë të pajisur me një kamera të tretë që i sjell ato në të njejtin nivel me kamerat në telefonat inteligjentë të kompanive rivale Samsung dhe Huawei.

“Me këto tre kamera ju keni mundësi të jashtëzakonshme. Për shembull, ju mund të zgjidhni opsionin zmadhimit të fotografisë, atë zgjerimit horizontal ose të zgjerimit horizontal ultra që kap sfondin me rrethinën e plotë”, thotë Phil Schiller, Nënpresident i Marketingut në kompaninë Apple.

Por në një veprim të befasishëm, Apple njoftoi se çmimi fillestar i iPhone 11 do të jetë 700 dollarë, 50 dollarë më i ulët se sa çmimi i telefonit të mëparshëm iPhone XR që doli vitin të kaluar dhe shumë më ulët se sa çmimi prej 1,000 dollarësh për dy modelet e tjera iPhone 11. Ulja e çmimit pasqyron prirjen e fundit të konsumatorëve për t’i mbajtur telefonat e tyre aktual edhe pas daljes së modeleve të reja, më të shtrenjta.

“Ju keni njerëz që kanë paguar një mijë dollarë për një telefon. Ata ndoshta nuk do ta zëvendësojnë atë për dy a tri vjet. Prandaj, kjo është gjithmonë e vështirë. Kjo synon të tërheqë më shumë përdorues të pajisjeve të brezit të vjetër dhe ata që nuk përdorin sistemin iOS”, thotë analisti i teknologjisë, Wayne Lam.

Shefi ekzekutiv i kompanisë Apple, Tim Cook gjithashtu tha se kushdo që blen iPhone të ri ose kompjuterin e përmirësuar të dorës iPad do të marrë një abonim falas një vjeçar për shërbimin e ri të transmetimit të videove Apple TV Plus, i cili fillon më 1 nëntor. Apple thotë se shërbimi i ri, i cili do të ofrojë seriale origjinale, komedi dhe përmbajtje të tjera, do t’u ofrohet abonuesve të rinj me vetëm pesë dollarë në muaj, duke e vendosur atë në konkurrencë të drejtpërdrejtë me kompaninë Netflix dhe shërbimet e tjera të videove online.

iPhone-t e rinj, së bashku me versionet e përmirësuara të iPad-it dhe orës së dorës Apple, do të dalin në shitje më 20 shtator.

voa