Kategoritë: Shkenca

Shkencëtarët krijojnë “simfoninë” e koronavirusit

koronavirusFraza harmonike me tinguj kumbues sa herë që virusi “pushton” qelizat e indit, gjëmime që i ngjajnë motit me furtunë, sa herë që koronavirusi shumohet, kombinohen për të krijuar një simfoni muzikore që pasqyron në tinguj koronavirusin në veprim.

Shkencëtarët kanë arritur të përkthejnë në gjuhën e notave muzikore reaksionet biologjike të koronavirusit në përpjekje për ta kuptuar më mirë.

Professor Markus Buehler në Institutin e Masaçusetsit për Teknologji (MIT) dhe ekipi i tij po përdorin inteligjencën artificiale për ta transformuar modelin e structurës së proteinave të koronavirusit në nota të një kompozimi të muzikës klasike.

Studiuesit identifikojnë me një notë specifike muzikore çdo amino acid, një ndër blloqet përbërëse të çdo proteine të virusit. Një algoritëm kompiuterik i kombinon notat që përfaqësojnë amino acidet dhe krijon muzikë.

Profesor Buehler beson se duke dëgjuar muzikën njerëzit arrijnë të krijojnë një ide më të qartë të mënyrës si vepron virusi. “Për ta ndjekur me sy, duhet ta zmadhosh shumë dhe ta shohësh në këndë të ndryshme. Përmes notave, e ndjek procesin me 2-3 sekonda muzikë”.

Pjesa muzikore zgjat 1 orë e 50 minuta dhe është ngarkuar në faqen e shërbimit SoundCloud.

Frazat e para të kompozimit për shumë dëgjues tingellojnë shumë melodioze dhe qetësuese. Dr. Buehler thotë se kjo reflekton penetrimin me lehtësi të proteinës së virusit në qelizat e njeriut.

“Kjo ndodh ngaqë virusi ka një mënyrë shumë efiçente të manipulimit të qelizës që të çaktivizojë sistemin mbrojtës,” shpjegon zoti Buehler.

Kur virusi fillon të shumëfishohet dhe proteina fillon të sulmojë qeliza të tjera, muzika bëhet dramatike dhe e zymtë. Një nga dëgjuesit u shpreh se mendon që në këtë moment i sëmuri fillon të ketë temperaturë.

Të tjerë shprehen se këto fraza muzikore i trembin, apo i trishtojnë.

Prof. Buehler tha se muzika mund të ndihmojë hulumtuesit të krijojnë antitrupa.

Përsëri duke përdorur inteligjencën artificiale që ka krijuar këtë paralele muzikore të funksionimit të virusit dhe të krijojnë antitrupa që i përshtaten këtij “ritmi”.

Përhapja e shpejtë e koronavirusit e ka bërë të dosmosdoshme që të “jemi mendjehapur ndaj mënyrave si analizojmë informacionin,” thotë Profesor Buehler.

“Mënyrat tradicionale, ku identifikon disa proteina, bën analiza e prova klinike për vite me radhë, nuk janë të përshtatshme në këtë rast, pasi nuk kemi kohë për to,” thotë Markus Buehler.

voa

Dilema e gjurmimit të koronavirusit përmes aplikacioneve në telefonat inteligjentë

celularQeveritë në mbarë botën po shqyrtojnë mënyrat për të vëzhguar shpërthimet e reja të koronavirusit, ndërsa përpiqen të rihapin shoqëritë. Shumë prej tyre po mbështeten tek aplikacionet e telefonave inteligjent. Ndërkohë po lindin pikëpyetje se deri ku autoritetet do të kenë të drejtë të futen në jetët private të përdoruesve, dhe ku duhet bërë ndarja mes ruajtjes së privacisë dhe shëndetit publik.

Frenimi i përhapjes së koronavirusit varet tek testimi, gjurmimi dhe izolimi. Aplikacionet në telefonat inteligjentë mund të përshpejtojnë këtë proces, duke mbledhur të dhëna rreth lëvizjes së individëve dhe paralajmërimit të tyre nëse kanë qënë pranë një njeriu të prekur me virusin. James Grimmelmann është profesor i ligjeve kibernetike në Unviersitetin Cornell.

“Gjurmimi tradicional përfshin gjetjen e dikujt që ka qënë i infektuar dhe pastaj biseda me të për të rishikuar se me kë ka qënë në kontakt gjatë kësaj kohe. Ideja pas aplikacioneve është automatizimi i këtij procesi…pra aplikacioni regjistron lëvizjen dhe komunikon me aplikacionet e individëve që ke qënë në kontakt fizik. Kështu që ndërton një lloj historiku të veprimeve dhe mundësinë e patjes kontakt fizik me me një idivid të ifektuar.”

Sa më të detajuara të jenë të dhënat, aq më shumë mund të ndihmojnë qeveritë rajonale për të identifikuar dhe frenuar përhapjen e zonave të nxehta. Por këto të dhëna mund të abuzohen nga qeveritë apo partnerët e tyre në sektorin privat.

Disa aplikacione regjistrojnë të gjithë rrugëtimin e një individi që nga restorantet apo dyqanet që ka vizituar.

Por aplikacioni që po ndërtohet nga bashkëpunimi mes Apple dhe Google i kufizion të dhënat e mbledhura, duke i bërë ato anonime dhe të pamundura për të identifikuar një idivid.

“Apple dhe Google thonë se aplikacioni mund të instalohet sipas dëshirës në të gjitha platformat e telefonëve inteligjentë dhe do të ndërtojë një bazë të dhënash për të gjithë individët që e instalojnë atë”, thotë profesori James Grimmelmann me Unviersitetin Cornell.

Të dy gjigandët teknologjikë i kanë ndaluar qeveritë që ta bëjnë instalimin e aplikacionit të detyrueshëm dhe po ndërtojnë masa mbrojtëse, që të dhënat e mbledhura të mbahen larg qeverive dhe korporatave, duke lehtësuar shqetësimet mbi mbikëqyrjen.

Madje as punonjësit e shëndetësisë nuk janë të përfshirë në këtë mes. Aplikacioni i njofton përdoruesit nëse kanë qënë pranë një individi të infektuar dhe u kërkon atyre që të testohen.

voa

NATO: Teknologjia mundëson forma të sofistikuara dizinformimi

deepfakesNë periudha krizash shtohet përhapja e dizinformimit me qëllime specifike keqdashëse. Qendra e NATO-s për Komunikim Strategjik me seli në Riga të Letonisë organizoi dje një diskutim mbi “deepfakes” – një formë e dizinformimit dixhital që synon të ndikojë opinionin publik për synime të caktuara. Në përshtatje me kohët që po jetojmë, diskutimi u zhvillua përmes lidhjes dixhitale, prezantuesi nga Riga, dy pjesëmarrës, njëri nga Londa, tjetri nga Nju Jorku. Kolegia Ardita Dunellari përgatiti këtë material pasi ndoqi diskutimin përmes YouTube-it nga banesa e saj në periferi të Uashingtonit.

Një zyrtar i NATO-s të flet me zërin e tij, por duket sikur fjalët i thotë aktori Bruce Willis – ky është një demonstrim i “deepfakes” një formë e dizinformimit dixhital që ishte në qendër të diskutimit. Ky dizinformim mund të marrë trajtat e një personi që nuk ekziston në realitet, por vjen në jetë përmes një identiteti të sajuar në forume dixhitale. Por ka edhe forma të tjera:

Me shpikjen e makinave që krijojnë tekste dixhitale, Rusia për shembull nuk ka më nevojë të paguajë njerëz të shkruajnë komente në internet, pasi këtë mund ta realizojë me sisteme të automatizuara,” thotë Keir Giles, drejtor i Qendrës Kërkimore mbi Konflitet.

Kjo është fjala e fundit e teknologjisë, thonë pjesëmarrësit në diskutim. Por këto operacione kanë ekzistuar prej kohësh: shtete, organizata e individë që përpiqen të ndikojnë tek publiku i painformuar përmes manipulimit të informacionit.

Këto metoda përdoren edhe për të krijuar imazhin e një reagimi publik, që në fakt nuk ekziston në realitet. Kjo mund të përdoret për të diskredituar një figurë politike apo për të dëmtuar dhe konfuzuar bazën e tij politike,” thotë zoti Giles.

Potenciali i kësaj teknologjie për dizinformim ka shqetësuar edhe politik-bërësit. Mark Zuckerberg u vu në pozitë mbrojtëse për rolin që po luan platforma e medias sociale që ai kryeson, Facebook, në përhapjen e këtyre mesazheve apo videove të sajuara që mund të konfuzojnë publikun në kohë kritike si gjatë fushatave zgjedhore.

Facebook njoftoi më 6 janar të këtij viti se do të bllokojë postimin e videove “deepfake” me informim të sajuar ose manipuluar. Facebooku dhe kompani të tjera të fuqishme kanë potencialin financiar për të punësuar specialistë të “forensikës dixhitale” apo programe kompiuterike për të diktuar sajime të tilla, por nuk është e lehtë për të tjerët, thotë eksperti Tim Hwang:

Gazetarët, aktivistët, personat që kontrollojnë faktet, organizatat joqeveritare nuk kanë detyrimisht kapacitetet teknologjike për të zhvilluar diagnostikim sistematik të këtij aktiviteti”.

Organizata të fuqishme mediatike, si për shembull agjencia e lajmeve Reuters zhvillojnë sesione për të informuar punonjësit e tyre për rrezikun e këtyre klipeve të sofistikuara me informacion të manipuluar.

Imazhe të manipuluar të të gjitha formave janë shqetësim serioz. Po realizohet gjithë ky produkt vizual pra është rritur rreziku që ngjarjet të interpretohen jashtë kontekstit, ose të manipulohet realiteti, me qëllime keqdashëse apo thjesht nga padituria, por ndikimi mbetet real,” thotë Nich Cohen, i cili punon për agjencinë e lajmeve Reuters.

Specialistët e ftuar në diskutimin e NATO-s pohojnë se po rritet ndërgjegjësimi për video të manipuluara, prandaj u duhet kushtuar më shumë vëmendje mesazheve zanore të sajuara apo manipuluara, pasi pritet që fushata e ardhshme e dizinformimit të jetë me tekste apo audio-regjistrime që imitojnë zërin e një personi të njohur, apo të besuar për të konfuzuar dëgjuesin.

Si me çdo risi tjetër teknologjike, ekspertët thonë se brezi i ri është shumë më kritik ndaj materialeve në internet dhe i vetëdijshëm se shumë realizime online janë të manipuluara.

Ata shtojnë se dizinformimi dixhital është thjesht një manifestim i ri i një taktike të vjetër të tjetërsimit, apo shtrembërimit të informacionit për qëllime të caktuara. Si gjithmonë, një popullatë e mirë-informuar është arma më e suksesshme kundër këtij problemi.

voa

Një asteroid do të kalojë pranë tokës të mërkurën

toka asteroidiNjë asteroid me një gjerësi prej më shumë se dy kilometra do të kalojë pranë tokës të mërkurën. Shkencëtarët me agjencinë amerikane të hapësirës, NASA, thonë se objekti qiellor nuk përbën kërcënim për planetin.

Asteroidi njihet si 1998 OR2, i emëruar për vitin kur u zbulua. Objekti do të kalojë në një distancë prej 6.3 milion kilometra larg Tokës që është rreth 16 herë sa distanca mes Tokës dhe hënës.

NASA thotë se në bazë të standardeve astronomike, kjo distancë e klasifikon asteroidin si objekt pranë tokës dhe ja vlen të shikohet.

Agjencia e hapësirës i konsideron objektet që kalojnë në perimetrin prej 48 milion kilometrash të planetit tonë si objekte afër tokës. NASA ka një zyrë të posaçme për koordinimin e mbrojtjes së planetit, e cila gjurmon objekte të tilla dhe trajektorën e tyre në hapësirë.

Zyrtari i lartë në NASA, që studion objektet pranë tokës, Paul Chodas thotë në faqen zyrtare të agjencisë se ata besojnë se kanë zbuluar dhe gjurmuar rreth 90 përqind të objekteve pranë tokës që kanë të paktën një kilometër gjerësi dhe mund të përbëjnë kërcënim për planetin tonë.

Ai thotë se asnjë prej këtyre objekteve hapësinore nuk përbën kërcënim domethënës për tokën. Zyrtari i lartë me agjencinë e hapësirës, Lindley Johnson,thotë se çdo objekt që rrezikon tokën, i një madhësie për të bërë dëme të konsiderueshme, është jashtëzakonisht i rallë, por i pashmangëshëm.

Shkencëtarët thonë se nëse identifikohet një objekt i tillë, ata kanë plane të ndryshme për mbrojtjen e hershme, në varësi të kohës. Ndër këto plane janë edhe përdorimi i anijeve hapësinore për të ndryshuar me sukses kursin e objektit larg tokës dhe nëse nuk premton koha, përdorimi i armëve bërthamore për ta coptuar apo shkatërruar objektin hapësinor.

 

voa

Teleskopi hapësinor “Hubble” mbush 30 vjeç

Teleskopi hapesinor HubbleTeleskopi hapësinor “Hubble” i NASA-s festoi këtë javë ditëlindjen e 30-të, ndërsa vazhdon pritja për pasardhësin e tij. Teleskopi hapësinor “James Webb” ishte menduar të nisej për në hapësirë në vitin 2018, por u shty për në vitin 2021. Dhe tani NASA ka ndaluar operacionet e testimit për shkak të pandemisë së koronavirusit.

Pas gati një dekade të plotë përgatitjesh, teleskopi “Hubble” u lëshua në orbitë me anijen hapësinore “Discovery” 30 vjet më parë, më 24 prill 1990.

NASA dëshironte një obzervator pamjet e të cilit nuk do të shtrembëroheshin nga atmosfera dhe, në disa raste, nga përthithja e dritës.

Yjet, për shembull, nuk duket se pulsojnë kur shihen nga hapësira. Teleskopi mori emrin e astronomit amerikan Edwin Hubble, i cili në vitet 1920 përcaktoi se universi po zgjerohet.

Por, ngazëllimi i madh u shndërrua në agoni pa fund, kur u mësua se pasqyra kryesore e teleskopit ishte fryrë gjatë prodhimit, duke rezultuar në shikimin e paqartë. Douglas Broome, ish-menaxheri i teleskopit hapësinor Hubble lajmëroi mediat në vitin 1992:

“Ekziston një zhvlerësim sferik domethënës në sistemin optik të teleskopit”.

Tre vjet më vonë, ndërsa rrezikohej reputacioni dhe e gjithë e ardhmja e NASA-s, një ekip astronautësh arritën të rikthejnë vizionin e premtuar të Hubble-it duke montuar pjesë ndërrimi.

Astronautët kanë vizituar gjithsej pesë herë teleskopin Hubble, nga viti 1993 deri në vitin 2009, për të bërë përmirësime dhe riparime të obzervatorit, i cili ka përmasat e një autobuzi shkolle.

Në fillimet e tij, “Hubble” vërtetoi ekzistencën e super vrimave të zeza dhe zbuloi se ato janë të vendosura në qendër të shumicës së galaktikave.

Teleskopi ndihmoi gjithashtu në përcaktimin e moshës së universit 13.8 miliardë vjeçar, duke përcaktuar shkallën aktuale të zgjerimit të universit, me një pasiguri prej vetëm tre përqind.

“U mahnitëm kur pamë për herë të parë këto imazhe. Dua të them se ka gjëra në astronomi për të cilat jeton, dhe ajo që ndjemë kur pamë për herë të parë këto foto të shfaqen në ekran ishte e tillë”, tha studiuesi i hapësirës Jeff Hester në 1995.

NASA thotë se Hubble shikon thellë duke kapur nga galaktikat e largëta dritën, të cilës i është dashur më shumë se 13.4 miliardë vjet për të arritur tek ne.

Teleskopi “Hubble” ka bërë mbi 1.4 milion vëzhgime. Astronomët i kanë përdorur ato për të shkruar mbi 17 mijë punime shkencore.

Hubble udhëton me shpejtësi 17 mijë milje në orë dhe lëviz përgjatë një orbite 340 milje mbi sipërfaqen e Tokës. Teleskopi hapësinor përmbush një orbitë rreth Tokës çdo 95 minuta.

Pasardhësi i “Hubble”, teleskopi hapësinor “James Webb”, që fillimisht do të nisej në vitin 2018, do të shikojë nga një pikë e favorshme një milion milje larg. Pas shtyrjes disa herë, NASA pati vendosur lëshimin e tij për në vitin 2021. Muajin e kaluar, NASA njoftoi se kishte pezulluar operacionet e integrimit dhe testimit në teleskopin hapësinor, për shkak të pandemisë së koronavirusit.

“James Webb” do të jetë i specializuar në gjatësinë e valës infra të kuqe, duke e lejuar atë të futet në disa nga pjesët më të zbehta dhe më të largëta të universit.

Kjo duhet të mundësojë që teleskopi, i cili mori emrin e administratorit të ndjerë të NASA-s që drejtoi programet “Mercury” dhe “Gemini”, dhe të hidhte bazat për zbarkimet në hënë të misionit “Apollo” – të shikojë edhe më larg në kohë sesa “Hubble” dhe do të zbulojë galaktikat e formuara vetëm 200 milion vjet pas Big Bang-ut.

voa

Shija e ushqimeve përmes botës së realitetit virtual

shija virtualePërmes realitetit virtual, përdoruesit përjetojnë emocione dhe ndjeshmërinë e udhëtimit në një botë të mbushur me pamje dhe tinguj të mahnitshëm. Një artist po përpiqet që të sjellë në realitetin virtual edhe sensin e shijes që ka munguar deri tani. Tina Trinh e Zërit të Amerikës sjell më shumë hollësi.

Përvoja e realitetit virtual është një ndjesi e mahnitshme për sytë dhe veshët e përdoruesve. Por tani “Aerobanquets RMX”, po përpiqet që të sjellë sensin e shijes në botën virutale. Mattia Casalegno është artist me kompaninë “Aerobanquets RMX”.

“Është një nga eksperimentet e para ku ne po përziejmë realitetin virtual dhe ushqimin.”

Në “James Beard House” në Nju Jork, Mattia Casalegno ka krijuar një darkë virtuale që mundëson mysafirët të shijojnë ushqimin në një mënyrë të re.

“Zakonisht na pëlqen kur shikojmë me syrin tonë ushqimet. Kur shkojmë në restorante e kemi një ide se çfarë shije do të kenë ushqimet. Kur zgjedh mes ushqimeve, filloj të kem një lloj pritshmërie”, thotë artisti Casalegno.

Por përmes realitetit virtual, të papriturat janë pjesë e eksperiencës. Në realitetin virtual, ushqimi përfaqësohet nga forma abstrakte 3 dimensionale që korrespondojnë me ushqimet e botës reale të përgatitura aty. Mysafirët mund të shikojnë këto forma virtuale, dhe pastaj mund t’i hanë ato. Chintan Pandya drejton kompaninë “Aerobanquets RMX”.

“Askush nuk mund t’i spjegojë askujt me fjalë këtë koncept, duhet përjetuar.”

Veprimet në botën fizike korrespondojnë me ato në botën virtuale përmes kamerave që gjurmojnë lëvizjet. Roni Mazumdar është me kompaninë “Aerobanquets RMX”.

“Jemi në gjendje të lidhim hendekun mes botës virtuale dhe asaj reale. Kur përfshin ushqimet në këtë eksperiencë të botës vituale, atëherë bota vituale duket më pak virtuale.”

“Lidhja dhe shkëputja me ushqimin përmes kësaj paraqitje dixhitale, të bën të mendosh rreth shijes, strukturës së ushqimit dhe ndjesisë në një mënyrë tjetër.”

voa

Një aplikacion i ri celular për fëmijët që vuajnë nga astma

AplikacioniEdhe pse janë vetëm një e katërta e popullsisë totale me sëmundjen e astmës, fëmijët përbëjnë gati gjysmën e këtij grupi të sëmurësh që shtrihen në spital, thotë ekipi që ka krijuar një pajisje dhe aplikacion të ri për të ndihmuar fëmijët që vuajnë nga problemet e lidhura me mushkëritë.

Frymëmarrja mund të jetë e vështirë për njerëzit që vuajnë nga sëmundja e astmës. Një kompani ka krijuar një pajisje portative që përdor sensorë dhe një algoritëm për monitorimin frymëmarrjen çdo ditë, duke lejuar përdoruesit të kontrollojnë gjendjen e mushkërive të tyre ndërsa luajnë një lojë në aplikacionin e tyre.

Në fokus të aplikacionit janë fëmijët.

“Ne jemi të përqëndruar tek fëmijët sepse ata kanë vështirësi të komunikojnë se si ndihen. Dhe, megjithëse janë vetëm një e katërta e popullsisë totale e të prekurve me sëmundjen e asmtmës, ata përbëjnë gati gjysmën e të prekurve që marrin trajtime në spitale”, thotë Charvi Shetty, themeluese dhe presidente e kompanisë Aluna.

Tre themeluesit e kompanisë Aluna vuajnë nga astma, dy prej tyre që nga fëmijëria.

“Kur gjërat përkeqësoheshin, thjesht duhej të shkoje në spital”, thotë Inderjit Jutla, bashkëthemelues i kompanisë Aluna.

Aplikacioni i tyre i ri inkurajon fëmijët të bëjnë përpjekjet e tyre më të mira për frymëmarrje. Një algoritëm analizon forcën dhe shpejtësinë e frymëmarrjes së tyre.

“Fëmijët që nuk e kryejnë mirë procesin e frymëmarrjes inkurajohen që të përpiqen më shumë ta përmirësojnë atë. Ne e dimë që procesi frymëmarrjes nuk ka shkuar mirë kur ka ulje dhe ngritje dramatike të shpejtësisë”, thotë Dr. Ngoc Ly nga Universiteti i Kalifornisë në San Francisko.

“Ne përdorim inteligjencën artificiale për të analizuar në thelb format valore të krijuara gjatë frymëmarrjes për të parë se ku po bëhen gabimet”, thotë Inderjit Jutla, bashkëthemeluese e kompanisë Aluna.

Aplikacioni gjithashtu pyet fëmijët për mjedisin e tyre, si aktiviteti në natyrë, niveli i polenit, ndotja e ajrit, stërvitje, dhe krijon një regjistër për të parë se çfarë mund të ndikojë në shëndetin e mushkërive, duke parashikuar ndoshta edhe fillimin e një sulmi të sëmundjes së astmës.

“Disponimi i një pajisjeje personale mund të parandalojë sulme të rënda të astmës, për të cilat trajtimet në urgjencë janë të nevojshme”, thotë Dr. Ngoc Ly nga Universiteti i Kalifornisë në San Francisko.

Kompania Aluna shpreson të marrë miratimin e Administratës amerikane të Ushqimit dhe Ilaçeve për përdorim të gjërë të pasjisjes këtë pranverë.

voa

Qentë do trajnohen të nuhasin koronavirusin

trajnimiNjë organizatë në Britani thotë se mund të trajnojë qentë e saj për të identifikuar bartësit e koronavirusit. Organizata “Medical Detection Dogs” ka trajnuar me sukses qentë në të kaluarën për të pikasur sëmundje, si kancerin e prostatës, parkinsonin dhe malarjen.

Qen të trajnuar posaçërisht mund të ndihmojnë në identifikimin e bartësve të virusit COVID-19 dhe të ndihmojnë kështu për vendosjen nën kontroll të përhapjes së sëmundjes.

Një organizatë bamirëse në Britani, “Medical Detection Dogs”, e cila trajnon kafshët të pikasin sëmundjet, thotë se po përgatiten të trajnojnë qentë që punojnë në terren për të nuhatur brenda disa sekondash rastet me koronavirus.

“Do të varet nga disponueshmëria e mostrave, pra sa aromë do të ketë nga virusi. Megjithatë, gjashtë javë duhet të mjaftojnë për t’i trajnuar qentë dhe për t’i nxjerrë në terren që të gjurmojnë këtë sëmundje”, thotë dr. Claire Guest, drejtore ekzekutive e organizatës “Medical Detection Dogs”.

Nga një bashkëpunim i organizatës me Shkollën e Londrës për Higjienën dhe Mjekësinë Tropikale dhe me Universitetin Durham, u provua që qentë mund të trajnohen të pikasin malarjen.

“Pra, ne e dimë që qentë kanë aftësi habitëse për të nuhatur dhe për të mësuar aroma të reja. Nëse COVID-19 ka aromë të dallueshme, atëherë ne do të jemi në gjendje të trajnojmë qentë që ta pikasin”, thotë Profesor James Logan, i Shkollës së Londrës për Higjienën dhe Mjekësinë Tropikale.

Qentë janë trajnuar në të kaluarën me sukses për të pikasur sëmundje të tjera.

“Gjatë 13 viteve të fundit, i kemi trajnuar qentë të gjurmojnë një numër sëmundjesh, ndër to kancerin e prostatës, kancerin e fshikëzës, sëmundjen e Parkinsonit dhe malarjen”, thotë Rob Harris, trajnues i qenve nuhatës.

Organizata i ka ofruar ndihmën e saj qeverisë britanike.

“Një ekip qensh mund të skanojë deri në 4,500 njerëz në ditë, mund të shquajë individët që duhet të testohen me shpejtësi dhe që duhet të rikthehen në izolim pasi janë bartës pa simptoma që e përhapin virusin kudo… Qentë mund të punojnë gjithashtu në pikat hyrëse. Pasagjerët e ardhur p.sh. me avion nga Italia e veriut do të inspektohen dhe personat që pikasen do të testohen dhe izolohen menjëherë”, thotë Dr. Guest.

Qentë kanë gjithashtu aftësinë të dallojnë ndryshimet më të vogla të temperaturës në lëkurë, pra mund të tregojnë gjithashtu nëse dikush ka temperaturë. Që nga themelimi i saj në vitin 2007, organizata “Medical Detection Dogs” ka prodhuar disa punime shkencore që mbështesin idenë se çdo sëmundje ka aromën e saj unike.

voa

Apple dhe Google bashkojnë forcat kundër COVID-19

apple googleGjigandët e teknologjisë Apple dhe Google kanë bashkuar forcat në një projekt të bazuar tek telefonat inteligjentë, në përpjekjet për të frenuar përhapjen e pandemisë së koronavirusit. Kompanitë po punojnë për të ndërtuar një aplikacion që instalohet në telefonat inteligjentë dhe që e bën më të lehtë përdorimin e teknologjisë Bluetooth për të gjetur individët që mund të jenë të infektuar nga personat mbartës të virusit.

Teknologjia funksionon duke shfrytëzuar sinjalet Bluetooth me rreze të shkurtët, që mbledh të dhëna nga telefonat e individëve që kanë qënë në distanca të afërta me personat e prekur nga virusi. Por kjo funksionon vetëm nëse individët kanë të instaluar programin dhe pajtohen të ndajnë të dhënat me autoritetet shëndetësore.

Krijuesit e programeve kanë ndërtuar aplikacione të ngjashme në vende si Singapori dhe Kina në përpjekje për të frenuar pandeminë. Frank Bajak është me agjencinë e lajmeve Associated Press.

“Duhet kuptuar që Apple dhe Google po dalin me këtë program pasi ndërtuesit e programeve, agjencitë e shëndetit publik dhe qeveritë në disa vende të botës kanë filluar të zhvillojnë aplikacione që kryejnë të ashtuquajturën gjurmim të individëve që kanë patur kontakt me njerëzit e prekur me virus. Pra, njerëzit që kanë testuar pozitivë për virusin mund të jenë në gjendje të dinë se kë mund të kenë infektuar.”

Çekia e ka gati programin ndërsa Britania dhe Gjermania po ndërtojnë gjithashtu mjetet e tyre të gjurmimit.

Aktivistë të privacisë dhe lirive civle kanë paralajmëruar se aplikacione të tilla duhet të ndërtohen në atë mënyrë që qeveritë të mos mund t’i keqpërdorin ato për të gjurmuar qytetarët e tyre. Përmes një njoftimi,

Apple dhe Google thanë se privacia e përdoruesve dhe siguria janë të përfshira në planin e tyre të dizanjimit të aplikacionit.

Ekspertë të sigurisë theksojnë se vetëm teknologjia nuk mund të gjurmojë me efikasitet dhe identifikojë njerëz që mund të jenë infektuar nga individë bartës të virusit.

Përpjekje të tilla do të kërkojnë mjete të tjera dhe ekipe të shëndetit publik që të gjurmojnë njerëzit sipas mënyrës së tyre në rrugë fizike.

Në Korenë e Jugut dhe Kinë, përpjekje të ngjashme kanë përfshirë edhe përdorimin e kartës së kreditit dhe të dhënat e transportit publik nga individët e dyshuar si bartës të virusit.

“Po përpiqen të zgjidhin një problem përballë një virusi vrasës të padukshëm dhe që përhapet shumë shpejt. Pra nevojitet teknologjia pasi ka shumë nerëz që janë të infektuar me koronavirus por që nuk kanë simptoma dhe po e përhapin virusin pa e ditur”, thotë Frank Bajak me agjencinë e lajmeve Associated Press.

Pritet që programi për Iphone dhe adroidë të jetë gati për instalim në muajin mars, fillimisht për sektorin e shëndetësisë. Autoritet e shëndetit publik gjatë muajve në vazhdim do të përshtasin programin me funskionet e nevojshme për gjurmimin e individëve të prekur me koronavirus.

Për shumicën e njerëzve, COVID-19 ka simptoma të tilla si ethet dhe kollitje që zgjasin deri në tre javë. Për të tjerë, krysisht të moshuarit dhe njerëzit me probleme të tjera shëndetësore, virusi mund të shkaktojë sëmundje të rënda, përfshi pneumoni si dhe në raste të tjera edhe vdekjen.

voa

Shkenca shpjegon: Si penetron dhe godet koronavirusi organizmin

Covid 19COVID-19, sëmundja që shkaktohet nga koronavirusi, në shumë raste kalon pa shfaqur simptoma. Por në një pjesë të mirë të popullsisë ajo sjell komplikime të rënda deri në vdekje. Shkencëtarët tani shpjegojnë mekanizmin e patogjenit në organizëm dhe si sëmundja arrin ta mposhtë rezistencën e sistemit imunitar:

Koronavirusi përhapet përmes pikëzave të sekrecioneve që lëshon individi i infektuar përmes teshtimës apo kollës, ose thjesht duke folur.

Një studim mbi sekuencën gjenetike të koronavirusit, i botuar në Revistën e Shoqatës Mjekësore Amerikane, tregon se virusi sulmon qelizat njerëzore me receptorin ACE2.

Kjo tregon se këto qeliza të shtresës së jashtme të indit në mushkëri dhe organe të tjera, janë viktimat e para të virusit.

Virusi krijon mutacione në proteinën RBD, gjë që i lejon të përdorë receptorët ACE2 për t’u futur në qelizët njerëzore.

Shoqata Britanike e Imunologjisë shpjegon se virusi merr nën kontroll procesin e funksionimit të qelizës dhe e detyron qelizën të prodhojë kopje të reja të koronavirusit.

Presioni biologjik që ushtron patogjeni mbi qelizën sjell më pas vdekjen e qelizës dhe si rezultat dëmtimin e indit organik.

Ndërkohë vetë organizmi përpiqet të luftojë infeksionin duke dërguar qelizat T të sistemit mbrojtjes imunitare. Këto qeliza kërkojnë të gjejnë dhe shkatërrojnë qelizat e kompromentuara të trupit. Pra në përpjekje për të luftuar patogjenin, trupi godet dhe vret qelizat e veta duke shkaktuar dëmtim të mëtejshëm të indit.

Me përhapjen e infeksionit, mushkëritë mund të ënjten dhe të mbushen me lëng.

I sëmuri shfaq temperaturë, vështirësi në frymarrje dhe dhimbje muskujsh. E përditshmja New York Times citon shkencëtarë, sipas të cilëve virusi mund të lëvizë përmes gjakut dhe të sulmojë edhe zemrën, veshkat dhe mëlçinë. Po ashtu, infeksioni në mushkëri ul nivelin e oksigjenit në gjak.

Spitali Universitar “George Washington” në kryeqytetin amerikan njofton se 20% e pacientëve shfaqin simptoma. Prej tyre, disa e kanë aq të rëndë sa që nuk janë në gjendje të marrin frymë pa aparatura oksigjeni dhe ndërhyrje nga mjekët.

voa