Kategoritë: Shkenca

Dërgohet në hapësirë sateliti i nxënësve të një shkolle të mesme

Apolo 13FILE – Apollo 13 crew members Commander Captain James A. Lovell, Jr., right, and Lunar Module Pilot Fred W. Haise pose for a photo during a 40th Anniversary reunion of the moon mission at the Adler Planetarium, April 12, 2010, in Chicago.

Për shkencëtarët, nisja e një rakete për të furnizuar Stacionin Ndërkombëtar të Hapësirës është një mision rutinë. Por për një grup nxënësish që punojnë në Adler Planetarium në Çikago, është një moment historik që shënon një arritje të madhe në jetë. Korrespondenti i i Zërit të Amerikës, Kane Farabaugh njofton nga Çikago.

Nxënësja 19-vjeçare Fatima Guerra e pranon se ajo është tepër e dhënë pas gjërave që lidhen me hapësirën.

Ajo po trajnohet për t’u bërë astronome, dhe që nga fillimi i studimeve në shkollën e mesme ajo ka qenë pjesë e një projekti të vogël me objektiva të mëdha në Planetariumin Adler.

“Qëllimi ynë kryesor ishte të shohim se me çfarë ritmi po hollohet shtresa e ozonit, dhe nëse trashësia e atmosferës në pjesë të ndryshme të Tokës po zvogëllohet për shkak të ndotjes dhe çlirimit të gazrave serrë”.

Një pajisje e vogël elektronike e quajtur “ThinSat” mbledh të dhënat për të hedhur dritë mbi këto pyetje. E projektuar për të lëvizur në orbitën e tokës, pajisja nuk u zhvillua nga inxhinierë të paguar mirë, por nga nxënës të zonës së Çikagos, si Guerra.

“Ne u përqendruam në programimin e pjesëve të ndryshme të sensorëve të pajisjes ThinSat, në mënyrë që ajo të masë intensitetin e dritës dhe presionin”.

Jesus Garcia është inxhinier i sistemeve në Projektin e Planetariumit Adler, “Far Horizons”, dhe mbikëqyr punën e nxënësve me pajisjen “ThinSat”.

“Shumë nga nxënësit që fitojnë këto mundësi zakonisht nuk vijnë nga familje të varfra ose pakicat. Por, këtu në Adler ne kemi nxënës nga pakicat, të cilët nuk kishin mundësi të këtij lloji dhe këtu ne po u ofrojmë atyre një mundësi për të bashkëpunuar me ne shkencëtarët dhe inxhinierët në misionin tonë të parë në hapësirë”.

Kur raketa Antares e NASA-s, e prodhuar nga kompania Northrup Grumann, u nis nga brigjet i Virxhinias më 17 prill, misioni i saj nuk

ishte vetëm dërgimi i furnizimeve në Stacionin Ndërkombëtar të Hapësirës.

Në bordin e saj ishte edhe pajisja “ThinSat”, kulmi i punës së shumë njerëzve në Adler, përfshirë Fatima Guerra-n, të cilët u bashkuan me ekipin e projektit “Far Horizons”, si pjesë e një detyre të caktuar nga shkolla e tyre e mesme.

“Një detyrë mund të bëhet një mundësi që të ndryshon jetën. Është shumë inkurajuese të shohë që puna ime ka udhëtuar në hapësirë dhe do të ndihmojë botën shkencore”.

Kjo është gjithashtu inkurajuese për prindërit e saj, emigrantë nga Guatemala, të cilët me krenari mund të thonë se vajza e tyre ndihmoi në ndërtimin e një sateliti që po lëvizë në orbitën e Tokës.

“U thashë atyre se kjo mund të bëhet si një titull lajmi me famë botërore, dhe unë do të jem pjesë e tij, dhe ata ishin me të vërtetë krenarë.

Shumë kohë pas mbarimit të punës së pajisjes ThinSat, Guerro do të vazhdojë të njihet si anëtare e një ekipi që dërgoi satelitin e parë të krijuar nga një planetarium privat në hapësirë.

voa

Komunikimi nëpërmjet rrezeve të dritës

rrezet e dritesValët radiofonike përdoren në shumicën e paisjeve që komunikojnë nëpërmjet frekuencave për të shkëmbyer të dhënat. Por, informacioni në rritje mund të ngadalësojë procesin. Me mbështetjen e Fondacionit Kombëtar të Shkencës, një shkencëtare po përdor komunikimin me rrezet e dritës për të transmetuar informacionin. Siç njofton korrespondenti i Zërit të Amerikës, Kevin Enochs, kjo metodë është më e shpejtë dhe më e sigurtë se nëpërmjet valëve të radios.

Studiuesja e shkencave kompjuterike Xia Zhou ka gjithnjë në mendje trafikun e rënduar të shkëmbimit të të dhënave.

“Problemi krijohet nga nevojat vazhdimisht në rritje për shkëmbim të dhënash mes paisjeve gjithnjë e më të shumta që zotërojmë sot”, thotë zonja Xia.

Po rritet numri i paisjeve pa tela dhe ndërsa shtohet trafiku i shkëmbimit të të dhënave, po ashtu krijohet edhe mbingarkesë.

Shumica e informacionit transmetohet nëpërmjet radiofrekuencave, të cilat nuk mjaftojnë për të gjitha paisjet kompjuterike që po ndërlidhen.

“Në komunikimin e sotshëm përdorim radiovalët. Ideja ime është që të shqyrtojmë mundësinë e komunikimit nëpërmjet spektrit të dritës së dukshme”, thotë zonja Xia.

Me mbështetjen e Fondacionit Kombëtar të Shkencës, zonja Xia dhe një ekip i Kolegjit Dartmouth po zhvillojnë teknologjinë e quajtur Li-Fi, për të transmetuar të dhënat duke përdorur paisjet e ndriçimit në shtëpitë tona.

“Ideja është që t’i shndërrojmë llampat në transmetues të dhënash nëpërmjet variacioneve të dritës”, thotë zonja Xia.

Me montimin e një moduli të vogël, çdo llampë LED mund të shndërrohet në një paisje komunikimi në distancë.

“Ka një spektër shumë më të gjerë komunikimi. Është gjithashtu shumë më e sigurtë, pasi drita nuk mund të penetrojë muret. Pra, mund ta izolosh komunikimin brenda një dhome pa u shqetësuar se mund të përgjohet nga të tjerë”, thotë zonja Xia.

Mund të funksionojë madje edhe në errësirë, duke përdorur të ashtuquajturën “dritën e errët”.

“Lëshojmë impulse shumë të shkurtra nga llampat LED, të cilat janë të pakapshme nga sytë tanë, por që kapen nga sensorë që mundësojnë kështu transmetimin e të dhënave”, thotë ajo.

Kjo teknologji gjithashtu mundëson shkëmbim informacioni thjesht nëpërmjet gjesteve në ajër. Kjo do të ketë përdorim gjithnjë e më të madh, ndërsa vazhdojnë të prodhohen paisje me përmasa më të vogla.

Dritat në tavan p.sh. mund të pikasnin të gjitha lëvizjet e trupit tonë. Ekipi e ka testuar këtë lloj sistemi për të kontrolluar ndërveprimin në realitetin virtual, por potenciali i tij shtrihet përtej lojërave elektronike.

“Nëse infrastruktura në mjedisin që na rrethon, është gjithnjë e informuar për lëvizjet e trupit tonë, atëherë mund të komunikojmë pa patur asnjë paisje në trup”, thotë zonja Xia.

Teknologjia LI-FI kufizohet nga pamundësia për të përçuar muret.

Kjo do të thotë që çdo llampë në godinë duhet të jetë e lidhur individualisht me internetin, gjë që do ta shtonte shumë koston. Megjithatë, në të ardhmen ndoshta llampat e lidhura me internetin do të vendosen në të gjitha ndërtesat.

Një sukses i ri për aviacionin

avion gjigantNjë avion gjigand, sidomos për nga shtrirja rekord e krahëve, ka përfunduar fluturimin e parë mbi shkretëtirën Mohave të Kalifornisë.

Korporata e Sistemeve Stratolaunch e cila është zotëruese e avionit tha se fluturimi u realizua dje me sukses.

Mjeti fluturues i përbërë nga dy trupa avioni të lidhura bashkë u nis nga aerodromi i shkretëtirës Mohave dhe u ngjit në një lartësi prej 112 kilometrash në veri të Los Anxhelosit, fluturoi për dy orë e gjysmë dhe arriti shpejtësinë maksimale prej 304 km/orë, sipas zyrtarëve të kompanisë.

Avioni ka të njëjtin tip motorri si Boeing 747 dhe mund të transportojë raketa për të lëshuar satellite në orbitë. Raketat mund të vendosen nën krahun qendror me gjatësi 117 metra.

Raketat mund lëshohen nga lartësia 10 mijë e 668 metra, në atë moment aktivizohet motorri i raketës për të kaluar në stratosferë për lëshimin e satelitit.

voa

Hulumtuesit zbulojnë specie të re njerëzore

kafkaNdërsa shkencëtarët bëjnë përparime në metodat e kërkimeve mbi të kaluarën, gjithnjë e më shumë variacione të qënieve njerëzore po gjenden në gërmimet arkeologjike. Në fillim të viteve 2000, në Indonezi u zbulua një specie hominide e familjes së primatëve i quajtur burri Flores. Por këtë javë një arkeolog thotë se ka zbuluar eshtrat e një kushëriri tjetër njerëzor nga gërmimet në një shpellë në Filipine.

Eshtrat pranë këtyre kafkave të paraardhësve të tjerë njerëzorë janë mes gjetjeve të tre individëve që mund të shtojnë një kapitull të ri në librin e njerëzimit.

Arkeologu Armand Mijares i gjeti eshtrat në një shpellë të një ishulli të vogël në Filipine dhe thotë se janë nga 50 deri 67 mijë vjet të lashta.

Duke studiuar eshtrat që nga këmba, kofsha apo kocka që lidh gjurin me legenin si dhe një pjesë të dhëmbëve, arkeologu doli në përfundimin se këto eshtra nuk mund të jenë vetëm kocka të lashta njerëzore, por një specie e re.

“Në atë kohë menduam për një “Homo Sapien” trup vogël…por me kalimin e viteve kemi një koleksion më të mirë të dhënash. Kemi diagnostikim të mjaftueshëm dhe elemente të mjaftueshme që na mundësojnë të themi se kemi të bëjme me specie të reja.”

Krijesa ishte e vogël dhe iu vu emri shkencor “Homo Luzonensis”. Arkeologu thotë se krijesa ishte indigjene në rajon por se nuk kishte vdekur në shepllë.

“Krijesa nuk vdiq këtu por rrëketë e sollën në shpellë. Pra, ato krijesa nuk e përdornin shpellën. Mendoj se gjendeshin përreth shpellës dhe ndoshta vdiqën aty afër dhe me kalimin e kohës eshtrat përfunduan në shpellë. Nuk dihen sakstësisht lidhjet dhe si të rindërtohet plotësisht skema.”

Arkeologu Mijares gjithashtu nuk e di se çfarë ndodhi me atë lloj specie por thotë se mbërritja e njerëzve më të mëdhenj dhe më të fuqishëm mund të ketë çuar në zhdukjes e saj.

voa

Teknologjia 5G dhe përpjekjet për bllokimin e Kinës

tehnologjia 5GChinese Telecom equipment company Huawei Consumer Products division CEO Richard Yu gestures as he speaks on stage during the presentation the new P30 smart-phone, in Paris, on March 26, 2019. (Photo by ERIC PIERMONT / AFP)

Një zyrtar i lartë në Departamentin amerikan të Shtetit tha të mërkurën se shqetësimet e sigurisë që qeveria ka ngritur lidhur me firmat kineze të telekomunikacionit Huawei dhe ZTE shtrihen tek të gjitha kompanitë me seli në Kinë, duke thënë se ato janë në mënyrë efektive “nën drejtimin” e Partisë Komuniste Kineze.

“Është shumë e rëndësishme të dallojmë se si veprojnë demokracitë perëndimore në lidhje me kompanitë dhe shitësit e sektorit privat dhe se si qeveria kineze operon me kompanitë e saj”, tha ambasadori Robert L. Strayer, zëvendës ndihmës sekretar i i Komunikimeve Ndërkombëtare dhe Politikës Informatike në një konferencë telefonike me gazetarët.

Kompanitë kineze nuk kanë aftësinë për të ngritur sfida ligjore ndaj direktivave nga qeveria e tyre, tha zoti Strayer.

“Ata nuk kanë mundësinë të shkojnë në gjykatë”, tha ai. “Ata janë në thelb nën drejtimin – e asaj që ne e quajmë komandë jashtë-gjyqësore – të Partisë Komuniste të Kinës .. për të ndërmarrë veprime, kur kërkohet nga qeveria. Nuk ka të njëjtin nivel të sundimit të ligjit si në demokracitë perëndimore që ne e konsiderojmë pjesë të jetës sonë të përditshme dhe në të gjitha marrëdhëniet tona të biznesit “.

Zoti Strayer ka qenë personi kryesor në përpjekjet e administratës Trump për të bllokuar firmat kineze, Huawei në veçanti, të marrë pjesë në garën globale të teknologjisë së komunikimeve 5G, duke këmbëngulur se ligji kinez kërkon që kompanitë të bashkëpunojnë me shërbimet e inteligjencës të Pekinit.

Strayer dhe zyrtarë të tjerë kanë paralajmëruar se firmat kineze të telekomunikacioneve mund t’u japin shërbimeve të inteligjencës së Pekinit qasje të fshehtë në rrjete të ndjeshme të komunikimit.

Komentet e tij ishin ndër arsyetimet më të hollësishme të administratës për përpjekjen për të bllokuar hyrjen e kompanisë Huawei në tregjet amerikane dhe evropiane të teknologjisë 5G.

Arsyetimet kanë përfshirë paralajmërimet se Shtetet e Bashkuara mund të kufizojnë informacionet e inteligjencës që ndan, madje edhe me aleatët e ngushtë, nëse Uashingtoni nuk është i kënaqur me sigurinë e rrjeteve të komunikimit.

Shtetet e Bashkuara nuk ka arritur të prodhojë prova të forta se kompanitë Huawei apo ZTE janë angazhuar në spiunazh për qeverinë kineze. Megjithatë, të dy firmat janë akuzuar për vjedhje të pronës intelektuale nga kompanitë rivale, dhe Huawei është akuzuar për komplot për shkelje të sanksioneve amerikane kundër Iranit.

Huawei dhe ZTE vazhdimisht kanë mohuar se kanë ose do të veprojnë si një vegël e shërbimeve të inteligjencës kineze.

Fotoja e parë e një vrime të zezë hap horizonte të reja

vrima e zezeShkencëtarët kanë studiuar prej vitesh si ndikojnë vrimat e zeza tek hapësira rrotull tyre. Forca e tyre e rëndesës tjetërson kohën e hapësirën në një mënyrë që tani vërtetohet, ashtu siç e kishte parashikuar Albert Ajnshtajni. Por vrimat e zeza kanë qenë të padukshme për shkencëtarët, një fakt që tani është kapërcyer nga shkenca:

Shkencëtarët kanë shpenzuar 10 vjet për të lidhur tetë teleskopë të ndryshëm në mbarë botën në një projekt mjaft të vështirë.

Dy vjet më parë, duke përdorur orë atomike tepër të sakta, secili nga teleskopët u kthye drejt galaktikës M-87 që ndodhet 55 milionë vite drite larg.

Pas analizimit të një morie të dhënash dhe pas verifikimit të rezultateve, shkencëtarët e projektit “Event Horizon Telescope” nxorën fotografinë e parë të një vrime të zezë:

“Në prill 2017 të gjitha panelet e teleskopëve u kthyen në drejtim të galaktikës që ndodhet 55 milionë vjet dritë larg. Galaktika M-87 përmban një vrimë gjigande të zezë dhe jemi shumë të gëzuar që sot ju njoftojmë se kemi parë atë që mendohej se ishte e pamundur të shihej. Kemi parë dhe fotografuar një vrimë të zezë. Ja ku e kemi,” tha Sheperd Doeleman, një ndër shkencëtarët e përfshirë në projekt.

Në pamje nuk është shumë impresionuese: një formë sferike ngjyrë të verdhë në portokalli që pluskon në hapësirë. Por shkencëtarët gjithmonë e kanë imagjinuar të tillë formën e vrimës së zezë. Në qendër është zona e errësirës së plotë ku forca e rëndesës është aq e fortë saqë nuk lejon reflektimin e dritës. Rrotull saj ka një shtresë gazi dhe pluhuri në temperaturë tepër të lartë prej miliarda gradë celcius, që lëviz thuajse me shpejtësinë e dritës.

“Mendohet se vrimat e zeza krijohen në fund të jetës së yjeve, kur ylli shpërbëhet brenda vetes dhe krijon një objekt me dendësi të lartë. Në rastin e galaktikës sonë, e dimë se ajo përmban një vrimë të zezë masive në qendër të saj. Është thuajse aq e madhe sa orbita e Mërkurit, me masë disa miliona herë më të madhe se ajo e Diellit tonë. Tani mendojmë se këto vrima të zeza masive gjenden në zemër të çdo galaktike,” thotë drejtori i Muzeut të Shkencës, Roger Highfield.

Vrimat e zeza janë tepër të fuqishme. Shtullungat e gazit përhapen në distanca prej miliona vjet drite nga qendra e vrimës së zezë. Forca e rëndesës është aq e fuqishme saqë tjetërson dritën që çlirojnë edhe diej masivë që ndodhen pranë tyre.

Shkencëtarët thonë se fotografia shërben si udhërrëfyese për studime të tjera më të suksesshme:

“Kjo fotografi shërben si hallka që lidh vrimat e zeza masive me forcën përbërëse të galaktikave. Tani e dimë se vrimat e zeza janë forca brenda strukturave masive të gjithësisë. Tani, për herë të parë, kemi një mënyrë të re për të studiuar relativitetin e përgjithshëm të vrimave të zeza. Ashtu siç ndodh kur ka zbulime të reja, ky është vetëm fillimi,” thotë zoti Doeleman.

Shkencëtarët tani presin të marrin fotografi të tjera si dhe të përdorin teleskopë më të mëdhenj nga observatorë të lëshuar në hapësirë për të kapur imazhe më të qarta të këtyre objekteve misterioze.

Qytetet dhe artet e lashta përmes teknologjisë

HartaTeknologjia e ndërtimit të hartave dixhitale ka ekzistuar për një kohë të gjatë, por vetëm kohët e fundit ka filluar të përdoret për historinë e artit. Korrespondentja e Zërit të Amerikës, Elizabeta Lee, thotë se hulumtuesit nëpër universitete po ndihmohen financiarisht nga burime si Fondacioni Getty për të ndërtuar programe interneti që mundësojnë përdoruesit të eksplorojnë dhe hulumtojnë vendet historike. Materiali në vazhdim tregon se historianët e artit po e kuptojmë më mirë të kaluarën falë teknologjisë.

Historianët gjithnjë e më shumë po marrin një perspektivë të re mbi të kaluarën duke e lidhur botën e historisë me atë të artit përmes teknologjisë kompjuterike.

“Të ndihmon të mendosh se si kanë jetuar dhe lëvizur njërëzit në këto hapësira. Se si veprat e artit janë parë nga njerëzit në kontekstin e marrëdhënieve mes tyre”, thotë Heather MacDonald nga Fondacioni Getty.

Animacionet tre dimensionale dhe hartat dixhitale ndihmojnë njerëzit që të eksplorojnë dhe hulumtojnë mjediset arkeologjike dhe qytetet historike për të kuptuar më mirë mjedisin ku janë gjetur objektet e artit.

Paul Jaskot, profesor i historisë së artit në Universitetin Duke, Skype

“Përparimet në teknologjinë kompjuterike e kanë bërë më të lehtë këtë punë për historianët e artit”, thotë Paul Jaskot, profesor i historisë së artit në Universitetin Duke.

Të dhënat mund të përfshijnë informacione arkivore për disa qindra vite, sikurse kjo hartë e zgjerimit të Rio de Zhaneiros në Brazil.

Në këtë projekt, studiuesit kombinuan hartat dixhitale dhe modelet tre dimensionale të parkut perandorak të dinastisë Qing në Kinë. Ata përdorën harta dhe të dhëna historike si tekstet dhe piktura nga shekujt e 18 dhe 19 për të treguar se si ka ndryshuar parku me kalimin e kohës.

Në projektin për Firencën në Itali është përdorur realiteti i shtuar për të eksploruar historinë e artit të kohës së rilindjes. Përdoruesit mund të përdorin një hartë të shekullit të 16-të të instaluar përmes një aplikacioni ndërsa vizitojnë këtë qytet të lashtë italian.

“Mund të shtoni dëshmi, pamje ose materiale të tjera historike në këtë mjedis fizik”, thotë profesori Jaskot.

“Mendoj se një gjë shumë e mirë për historinë e artit dixhital është se ofron mënyra të ndryshme si për të gjetur përgjigje për pyetjet e lashta si dhe për të shtruar pyetje të reja”, thotë Heather MacDonald e Fondacionit Getty.

Me një kuptim më të mirë mbi të kaluarën kjo teknologji mund të shtojë ndërgjegjësimin për artin aktual që gjendet nëpër qytetet e sotme.

voa

Grafina, një material i ri me aftësi të rralla

GrafinaMe trashësinë e një atomi, grafina është një prej atyre materialeve të çuditshme që thuhet se do të ndryshojnë të ardhmen. Shkencëtarët thonë se aktualisht e ardhmja mund të ketë mbërritur pasi mundësitë që ofron materiali i quajtur grafinë po vlerësohen si mjaft të rëndësishme për rrjetet e shpejta dhe efikase 5G dhe për të ardhmen e telekomunikacionit në përgjithësi.

Kjo thurje gjashtëkëndëshe e formuar nga atomet e karbonit quhet grafinë dhe ka trashësinë e një atomi, por është më e fortë se çeliku. Është përçues i elektricitetit, efikas për nxehtësinë dhe po vlerësohet për vetitë e rralla që ka.

Kostya Novoselov, fitues i Çmimit Nobël për punën e tij me grafinën, thotë se telekomunikacioni mund të jetë një fushë e mirë përdorimi pasi materiali është tërësisht transparent dhe mund të transmetojë të dhëna me shpejtësi të madhe nëpërmjet qarqeve elektrike dhe me shumë efikasitet.

“Ajo mundëson dërgimin e përpunimit të sinjalit në qendrat optike. Përveç grafinës nuk besoj se ka materiale të tjera që mund ta bëjnë këtë. Pra realizon dërgimin e sinjalit me të njëjtën shpejtësi. Përdorimi në telekomunikacion është ndoshta më i miri dhe njëkohësisht më i realizueshmi”, thotë zoti Novoselov.

Materiali i lehtë mund të përdoret në çdo fushë që nga këpucët, rrobat dhe makinat duke i bërë ato më rezistente, të përkulshme dhe inteligjente.

Aftësia e grafinës për të përçuar të dhëna me shpejtësi do të bëjë të mundur edhe rrjetet shumë të shpejta 5G që duken në horizont.

“Fillimisht u përdor si përbërës në produktet sportive. Tani po integrohet tek makinat e avancuara dhe aktualisht po shohim se po përdoret edhe për produktet elektronike. Mendoj se po zhvillohet me një ritëm të mirë si përbërës për materiale të reja”, thotë fituesi i Çmimit Nobël Kostya Novoselov.

Ky material po e bën të mundur që edhe panelet diellore të jenë më efikase dhe po ndihmon në përparimin e elektronikës inteligjente. Por edhe vetë njeriu mund të përfitojë nga ky material, thotë shkencëtari Kostya Novoselov.

“Them se materiali mund të ketë përdorim në fushën bioteknologjike apo në membrana. Por kërkohet më shumë kohë që idetë të materializohen”, thotë ai.

Ai thotë se qarqet elektronike me këtë materiali janë aq të mira dhe të shpejta sa që një sondë e hollë sa një atom mund të lexojë dhe masë aktivitetet e trurit të një pacienti dhe mund të dërgojë të dhënat tek mjeku apo t’i transmetojë ato në telefon në rast emergjence.

voa

Kafeja dhe teknologjia e lartë “Blockchain”

Kafe“Blockchain” – teknologjia që përdoret për menaxhuar dhe mbrojtur në mënyrën më të mirë dhe më të sigurtë të dhënat – njihet si motori pas monedhës dixhitale “Bitcoin”. Aktualisht, një importues amerikan po e përdor këtë teknologji për të përmirësuar jetën e fermerëve të kafesë në disa nga komunitetet më të varfëra në Amerikën Qendrore.

Ivonne Herrera ka një plantacion kafeje në kodrat mbi Santa Rosa de Lima, rreth 40 kilometra larg kryeqytetit të Guatemalës.

“Do të kemi të ardhura të mira nga kafeja. Kemi investuar për këtë dhe sivjet po shohim rezultatet e dy viteve punë” , thotë ajo.

Sikurse shumica e fermerëve të kafesë në botë, Herrera e shiste kafenë në tregun ndërkombëtar të mallrave, ku blerësit bien dakort për një çmim të paracaktuar përpara se produkti të jetë gati. Kjo praktikë, ul çmimet e kafesë dhe i lë të pambrojtur prodhuesit nga luhatjet e monedhës.

Aktualisht, Herrera i shet prodhimet e saj drejtpërdrejt tek një importues amerikan kafeje me një çmim të lartë.

Sistemi në fjalë është ide e vëllezërve Paul dhe Scott Tupper, të cilët shfrytëzuan një biznes të suksesshëm të teknologjisë ‘blockchain’ në Siatëll për të zgjidhur çështjet e qëndrueshmërisë mjedisore në botën në zhvillim.

“Të apasionuarit pas kafesë apo mallrave të tjera kanë parë shtimin e standarteve dhe çertifikatave në treg, që mund të jenë çoroditëse për konsumatorët. Teknologjia ‘blockchain’ ofron një mënyrë për të verifikuar se çfarë po ndodh si nga ana financiare ashtu edhe sociale”, thotë Paul Tupper.

Teknologjia ‘blockchain’ krijon një regjistër llogarie, menaxhon dhe konfirmon transaksionet në mënyrë të verifikueshme dhe transparente nga të gjitha palët e interesuara, që nga kultivuesit e kafesë, e deri tek importuesit dhe specialistët. Kompania e dy vëllezërve beson se shumica e konsumatorëve duan të dinë nga vjen kafeja e tyre në mënyrë që të paguajnë kultivuesit e kafesë çmime që tejkalojnë madje edhe standardet e tregtisë së drejtë të kafesë.

Garantimi i çmimeve më të larta u mundëson fermerëve si Ivonne Herrera që jo vetëm të investojnë dhe mbrojnë pronat e tyre, por gjithashtu t’i paguajë më mirë punonjësit, duke rritur standardin e jetesës në komunitet.

voa

Studimi i ri: rënie e ndjeshme në popullsinë e insekteve

Insektet janë grupi me më shumë biodiversitet i gjallesave të planetit. InsektetDhe është gjë e mirë që ekzistojnë kaq shumë prej tyre, pasi janë përgjegjës për shumë prej proceseve që mundësojnë jetën në planet, që nga pjalmimi deri në dekompozim. Por, siç njofton korrespondenti i Zërit të Amerikës, Kevin Enochs, një raport i ri sugjeron se insektet po zhduken dhe se kjo mund të ketë pasoja katastrofike.

Një pjesë gjithnjë e më madhe e insekteve të botës tashmë ekzistojnë vetëm në koleksione ekspozitash.

Një përmbledhje e re e mbi 70 studimeve të popullsive të insekteve sugjeron se presioni njerëzor po shkakton tkurrjen e popullsisë së insekteve, madje me një ritëm prej 1/4-tën për çdo dekadë.

“Disa nga kolegët e mia e krahasojnë me lojën ‘Jenga’. Kur heq një copëz nga kulla Jenga, gjithçka vazhdon të duket mirë. Heq një pjesëz tjetër dhe e gjitha shembet. Nuk e di paraprakisht se heqja e cilës pjesë do ta shkaktojë rrëzimin dhe pasi e ke hequr nuk e vendos dot më në vend. Pra, humbja e specieve është shumë shqetësuese, pasi shpesh nuk dimë se çfarë funksioni kanë këto specie. Nuk dimë sa specie të tjera varen prej tyre”, thotë Max Barclay, i Muzeut të Historisë së Natyrës të Londrës.

Insektet përbëjnë klasën më të madhe të kafshëve në tokë dhe përfaqësojnë mbi gjysmën e të gjitha organizmave të gjalla. Ato kanë një diversitet të jashtëzakonshëm dhe në shumë mënyra bëjnë të mundur jetën në tokë.

Bletët dhe fluturat pllenojnë ushqimin tonë, lulet dhe pemët. Ato ushqejnë një sërë kafshësh të mëdha, si dhe njerëzit.

Insektet luajnë një rol jetësor në dekompozimin e të gjitha llojeve të lëndëve organike, që nga gjethet dhe deri tek kafshët e shtypura aksidentalisht nga makinat.

Kolapsi i insekteve po shkaktohet kryesisht prej aktivitetit njerëzor; që nga trafiku, tek fermat industriale, pesticidet dhe ndriçimi i tepërt artificial.

Shkencëtarët thonë se nuk mundemi të rrimë pa gjetur një zgjidhje.

“Një pjesë e madhe e të korrave, me të cilat ushqehemi, pllenohen nga insektet. Pra, imagjinoni një botë ku nuk ndodh ky pllenim. Ka shumë raste në botë ku po detyrohemi ta zhvillojmë pllenimin artificialisht, me kosto të lartë ekonomike, thjesht sepse insektet që e bënin këtë punë falas nuk gjenden më aty. Imagjinoni përmasat e problemit tek të korrat, nëse insektet nuk do të ekzistonin më”, thotë Mark Wright, i Fondit Botëror për Natyrën e Egër.

Një paralajmërim i madh është se të gjitha këto studime vijnë nga vende të industrializuara në Evropë dhe Amerikën e Veriut.

Shkencëtarët thonë se ata nuk kanë të dhëna për të matur speciet e insekteve në rajonet më tropikale.

Por, në këto vende të industrializuara, raporti parashikon se të gjitha speciet mund të zhduken brenda një shekulli.