Kategoritë: Shkenca

Revolucioni dixhital dhe pasojat për vendet në zhvillim

BlockchainZhvillimet dixhitale kanë mbyllur biznese në mbarë ekonominë globale, që nga muzika dhe deri tek manifaktura. Po ndryshon mënyra se si bëhet tregtia, si prodhohen mallrat dhe si transportohen dhe shiten ato. Ekspertët i thanë Zërit të Amerikës se revolucioni dixhital u ofron vendeve mundësi të mëdha, por paraqet edhe probleme serioze.

Tregtia globale ndihmohet nga avancimet dixhitale, si inteligjenca artificiale, tregtia elektronike dhe përkthimi kompjuterik. Sipas ekonomistëve, këto ulin kostot dhe ndihmojnë në veçanti eksportuesit në vendet e vogla dhe të reja, si dhe kompanitë me më pak mbështetje financiare.

Serverat e mëdhenj kompjuterikë, të lidhur me njëri-tjetrin në vende të ndryshme, mundësojnë transaksione të sigurta dhe shkëmbim të dhënash në një rrjet të mbiquajtur “block chain”. Këto sisteme të ndërthurura u ofrojnë garanci klientëve të mundshëm se një kompani e re do të prodhojë mallrat e premtuara.

“Të gjithë i njohim kompanitë si Volkswagen, Toyota apo IBM, por askush nuk e di nëse një kompani e vogël përfaqëson një biznes legjitim. A kanë kohë në treg? A janë legjitime? Këtyre pyetjeve u përgjigjet block chain”, thotë Drejtori i Përgjithshëm i Organizatës Botërore të Tregtisë, Roberto Azevedo.

Një tjetër zhvillim dixhital, printimi tre dimensional, mund të çojë në zëvendësimin e fabrikave nga pajisje që printojnë objekte dhe jo vetëm më fjalë në letër.

Në ekonomitë në zhvillim, printimi 3D mund të ulë vendet e punës me paga të ulëta dhe që kërkojnë aftësi të pakëta.

“Mendoj se do të reduktonte më tej avantazhin që kanë vendet në zhvillim për shkak të kostos së ulët të krahut të punës”, thotë Joshua Meltzer, i Institutit Brookings.

Zonat rurale në vendet në zhvillim kanë nivelin më të ulët të qasjes në internet. Vetëm gjysma e popullsisë së botës ka qasje në internet. Zoti Meltzer thotë se për të arritur progres serioz, nevojiten rrjete kabllore dhe celulare të shpejtësisë së lartë.

“Tarifa interneti të përballueshme janë pjesë e domosdoshme e një pakete që do të ngrejë themelet e të ardhmes”, thotë zoti Meltzer.

Manifaktura ishte kyçi i rritjes së ekonomive të avancuara, por shumica e aktivitetit ekonomik i vendeve në zhvillim është zhvendosur nga prodhimi i mallrave drejt menaxhimit të ideve dhe informacionit në ekonominë e shërbimeve. Ekonomitë e përparuara kanë avantazh ndaj vendeve në zhvillim, pasi ato kanë më shumë punonjës të arsimuar dhe me aftësi të specializuara për sektorin e shërbimeve.

Zhvendosja drejt ekonomisë së shërbimeve mund t’ua vështirësojë vendeve në zhvillim kapërcimin e këtij hendeku.

“Ka filluar tashmë. Mendoj se revolucioni dixhital do ta nxisë më tej”, thotë Claude Barfield, i Institutit Amerikan të Sipërmarrjes.

Zoti Barfield thotë se politika mund të komplikojë më tej çështjet ekonomike, ndërsa udhëheqësit e vendeve në zhvillim do të gjenden mes dilemës për t’u dhënë lirinë e duhur kompanive të reja dixhitale që do të zgjerojnë dhe nxisin rritjen ekonomike, si dhe tundimit për të përdorur teknologjinë dixhitale për qëllime kontrolli social dhe politik.

Arritje të rëndësishme në eksplorimet e hapësirës në vitin 2018

Space x2018-a ishte një vit intensiv për udhëtimet dhe eksplorimin në hapësirë. NASA dërgoi një sondë kërkimore në Mars dhe Kina lëshoi një mjet hapësinor për në anën e errët të Hënës. Stacioni Ndërkombëtar i Hapësirës shënoi 20 vjetorin, SpaceX theu rekordin e vet për numrin e fluturimeve në hapësirë dhe shkencëtarët gjetën ujë në një asteroid të largët. Arash Arabasadi i hedh një vështrim arritjeve të vitit të kaluar.

Njerëzimi iu afrua edhe më shumë yjeve në vitin 2018. Ishte një vit lëshimi rekord të mjeteve të hapësirës nga SpaceX, kompania private e hapësirës e themeluar nga miliarderi, Elon Musk.

Misioni “Falcon 9” dërgoi paisje në Stacionin Ndërkombëtar të Hapësirës. Ishte vetëm njëri nga 19 fluturime dhe 3 të tjerë janë planifikuar deri në fund të vitit.

SpaceX lëshoi gjithashtu të njëjtën raketë tre herë – edhe kjo për herë të parë – në një plan për ta bërë udhëtimin në hapësirë më të përballueshëm.

Një udhëtim në hapësirë, nuk është e lire. Kostoja është e lartë: rreth 200 mijë dollarë për fluturim, kur udhëtimi për pasagjerë në hapësirë, të bëhet realitet.

Në vitin 2018, Stacioni Ndërkombëtar i Hapësirës festoi 20 vjetorin. Ai vazhdon të mbetet një qendër studimore, përfshirë Shtetet e Bashkuara, Kanadanë, Japoninë, Rusinë dhe Agjencinë Evropiane të Hapësirës.

Por pati edhe lajme më pak të mira, studiuesit njoftuan se të pesta llojet e bakterieve që u gjetën në banjën dhe platformën e fiskulturës së Stacionit , janë rezistentë ndaj antibiotikëve dhe pothuajse 80 për qind kanë gjasa të shkaktojnë sëmundje tek njerëzit.

Në një video të televizionit kinez, përmbajtjen e së cilës Zëri i Amerikës nuk mund ta vërtetojë, shfaqet lëshimi i një rakete kineze që parashikohet të dërgojë një sondë henore në anën e errët të saj, në janar.

Bëhet fjalë për një sondë dhe kamera, që do të lëshojë patate dhe fara mustarde, si edhe vezë krimbi mëndafshi për të parë nëse mund të rriten në një mjedis hënor me gravitet të ulët.

Osiris Rex, eksplorator i hapësirës në NASA, fluturoi deri pak kilometra pranë Bennusë, një asteroid me përmasat e një grataçeli. U deshën dy vjet për të mbërritur atje dhe shkencëtarët u befasuan që zbuluan gjurmët kimike të uji. Ata po studiojnë gjithashtu mundësinë që Bennu mund të përplaset me tokën, pas rreth 150 vjetëve. Për momentin shanset janë 1 në 2 mijë e 700, duke zënë vendin e dytë që objektet e hapësirës që mund të përplasen me planetin tone në listen e NASA-s.

Në vitin 1977, NASA lëshoi sondën e dytë Voyager. Këtë vit, Voyager 2 hyri në hapësirën ndëryjore, që do të thotë se është tani jashtë rrjedhjes së vazhdueshme të materies nga dielli dhe fushës së tij magnetike. Aktualisht ndodhet 11 miliardë milje larg tokës dhe duhen 16 orë e gjysëm për informacion nga sonda për t’u kthyer në Tokë. Studiuesit thonë se shpresojnë që Voyager 2 të mund të bëjë edhe një udhëtim tjetër nëntë vjeçar.

Dhe së fundi, mund të keni parë këtë video të lëvizjeve fantastike të kërcimit të shkencëtarëve, pasi sonda e agjencisë InSight, u ul pa probleme mbi sipërfaqen e Marsit. InSight, është në një mission dyvjeçar si anija e parë e hapësirës, që është krijuar për të eksploruar brendësinë e planetit më të afërt me tokën në sistemin diellor. U deshën gjashtë muaj dhe afro 500 milionë kilometra dhe brenda disa minutash nga ulja, kontrollorët morën një fotografi pak të mjegullt nga sipërfaqja e Marsit.

voa

Anija e hapësirës kthehet në Stacionin Ndërkombëtar

Anija e hapsiresTre astronautë u kthyentësigurtënëTokëpasikaluanpothuajse 200 ditënëbordin e StacionitHapësinorNdërkombëtar.

Anijahapësinore ruse Soyuz, me tëcilënudhëtonin Alexander Gerst iGjermanisë, amerikania Serena Aunon-Kancelaridherusi Sergej Prokopyev u ul tëenjtenherëtnëmëngjesnëKazakistan.

Uljaerdhivetëmpakorëpasitreastronautët u shkëputënngaStacioniNdërkombëtarHapësinor.

Gjatëmisionittëtyreastronautët Gerst, Aunon-KancelaridheProkopyevkryen me qindraeksperimenteshkencore.

Astronauti rus Prokopyev kreu gjithashtu edhe një ecje në hapësirë me kolegun e tij rus Oleg Kononenko, për të inspektuar riparimet e kryera në një vrimë misterioze të zbuluar në anijen hapësinore Soyuz.

voa

Kafe nga roboti

robot kafeKa shumë vende ku mund të pish kafe në San Francisko. Por një lloj i ri kafeneje ofron ekspres dhe kapuçino të bëra nga një robot. Korrespondentja e Zërit të Amerikës Michelle Quinn ndaloi për të parë nëse një robot mund të bëjë vërtetë një kafe të mirë.

Ky është Robin, një robot barista që mund të bëj një ose pesë kapuçino në pak minuta.

Ai punon në Café X reklama e të cilës është “Hajde për Robotin, Qendro për Kafenë”. Robin nuk lodhet, nuk merr pushim dhe e bën një kafe amerikano përherë njësoj.

“Gjithmonë do të përdorë saktësisht të njëjtën cilësi kafeje, sasinë e përpiktë të qumështit ose të ujit. Temperatura është gjithmonë e njëjtë”, thotë Cynthia Yeung në CafeX.

Ky robot barista është më shumë se një makinë e çuditshme. Ai është një kombinim programacionesh – i një krahu robotik dhe algoritmesh që e aftësojnë të marrë disa

porosi ndërsa sensorët e shumtë e ndihmojnë të zgjedh gotat e duhura dhe të kontrollojë furnizimet tek pakësohen.

Pranë tij, një njeri ri në gatishmëri në rast se ka ndonjë problem me robotin ndërsa bisedon me klientët rreth origjinës së kafesë që përdoret.

“E shohim këtë praktikë si një bashkëpunim mes robotit dhe njeriut. Si mund të përmirësojmë produktivitetin”, thotë Cynthia Yeung.

Robotët programohen gjithashtu për të patur një farë personaliteti.

“Roboti ynë të përshëndet me dorë. Njerëzve iu pëlqen ky veprim. Ai bën edhe veprime të tjera… si dhe kërcen për të tërhequr klientët”, thotë Cynthia.

Çfarë mendojnë klientët për robotin?

“Deri në këtë nivel më pëlqen. Nuk e di si do të ndjehesha po të kishte më shumë robotë”, thotë Kirk Schuler.

“Ka shumë punë të rëndomta që njerëzit nuk duan t’i bëjnë. Por në të njëjtën kohë robotët kanë nevojë për ndërveprim të konsiderueshëm me njerëzit edhe për të bërë një filxhan kafe”, thotë Sean Bondar.

Ndërsa ka shqetësime në rritje se robotët do t’i nxjerrin njerëzit nga puna, kjo kafene paraqet një vizion të bashkëpunimit – mes robotëve dhe njerëzve të bashkuar nga kafeja.

Virgin Galactic arrin kufirin e hapësirës

Virgin GalacticVirgin Galactic reaches space for the first time during its 4th powered flight from Mojave, Calif.

Një anije kozmike turistike mbërriti në buzë të hapësirës së enjten, fluturimi i parë komercial amerikan drejt suksesit, që nga koha e përfundimit të programit hapësinor amerikan në vitin 2011.Anija “Virgin Galactic”, e prodhuar nga miliarderi britanik Richard Branson, u ngjit më shumë se 80 kilometra mbi Tokë, lartësi që kompania e konsideron si kufirin e hapësirës.

Fluturimi provë njofton nisjen e një epokë të re të udhëtimit hapësinor civil, me “Virgin Galactic” që konkuron me sipërmarrje të tjera si ajo e themeluesit të kompanisë Amazon Jeff Bezos “Blue Origin” dhe SpaceX e Elon Musk-ut.

Fluturimi ndodh katër vjet pas rrëzimit të anijes hapësinore komerciale origjinale “Virgin Galactic” aksident që shkaktoi vdekjen e bashkëpilotit dhe plagosjen rëndë të pilotit të anijes.

“Kemi patur sfidat tona dhe më në fund kemi arritur në pikën ku jemi të paktën brenda lartësisë hapësinore. Kjo është një gjë e madhe për ekipin tonë”, tha drejtori Ekzekutiv i “Virgin Galactic” George Whiteside.

“Virgin Galactic” është një kompani hapësinorë e grupit “Virgin”, me qendër në Londër. (voa)

Projekt për ndriçimin e zonës së Çernobilit

panel ChernobilVisitors examine solar panels during the official opening ceremony of the new one-megawatt power plant next to the now sealed Chernobyl nuclear plant in Chernobyl, Ukraine, Oct. 5, 2018.

Tridhjetë e dy vjet pas fatkeqësisë më të rëndë bërthamore të të gjitha kohërave, zona rreth centralit bërthamor të Çernobilit në Ukrainë po tregon shenja jete dhe zhvillimi industrial. Faith Lapidus sjell hollësi rreth projekteve që po ndriçojnë zonën rreth Çernobilit.

Netët janë të errëta në Pripyat, 49 mijë banorët e të cilit u evakuuan kur centrali bërthamor i Çernobilit shpërtheu në vitin 1986, duke shkaktuar radioaktivitet në këtë zonë dhe pjesën më të madhe të Evropës veriore.

Por një ekip ndërkombëtar artistësh ka sjellë dritë, muzikë dhe zërin e tyre në qytetin e braktisur, me një skulpturë digjitale interaktive të quajtur ARTEFACT.

Përveç eksperiencës shqisore, ekipi krijues thotë se ngjarja është duke u përdorur si një platformë për të nxjerrë në pah çështjet si lajmet e rreme dhe manipulimi i opinionit publik.

“Publiku duhet të mendojë kur të shikojë shfaqjen ARTEFACT se cili informacion është i vërtetë. Kur një person lëshon një informacion,

audienca duhet të mendojë se ku është burimi i informacionit, çfarë mesazhi ka dhe çfarë lloj rezultati synon të arrijë”, thotë Svitlana Korshunova nga Projekti “ARTEFACT”.

Tingujt e ndryshëm të Çernobilit u regjistruan nga ekipi i projektit në zonën e ndotur dhe më pas u përdorën në fonogram.

Antarët e ftuar të audiencës që morën pjesë në këtë shfaqje ishin të impresionuar.

“Dua të them se është një nga vendet më të jashtëzakonshme që unë kam vizituar. Shndërrimi i zonës në një shfaqje artistike kaq të mahnitshme është shumë mbresëlënës, Ukraina është duke shndërruar këtë hapësirë të një fatkeqësie të shkaktuar nga njeriu në diçka të re dhe emocionuese”, thotë Tom Seymour, gazetar i pavarur.

Ndërsa projekti ARTEFACT po ndriçon natën në këtë zonë të Çernobilit, një kompani ka instaluar panele pranë uzinës bërthamore për të prodhuar energji diellore.

Që nga hapja në tetor, Solar Chernobyl ka prodhuar një megavat energji të ripërtëritshme, të mjaftueshme për të furnizuar 2,000 familje. Pasi zona është ende shumë radioaktive për ndërtimin e qendrave të banimit, qeveria ukrainase dëshiron të përdorë zonat e ndotura më shumë për prodhimin e energjisë së ripërtëritshme.

“Ideja është të propozojmë vendosjen e burimeve të ripërtëritshme në këtë territor të ish-centralit bërthamor që do të përdoret si pjesë e projekteve të investimeve për prodhimin e energjisë së ripërtëritshme”,

thotë Ostap Semerak, ministër ukrainas i Ekologjisë dhe Burimeve Natyrore.

Drejtuesi i kompanisë Solar Chernobyl thotë se ky është një përdorim i përshtatshëm i kësaj hapësire.

“Ne mendojmë se ky është vendi më i mirë për projektet e energjisë diellore, sepse kjo zonë ka vuajtur kaq shumë për shkak të katastrofës që ndodhi 32 vjet më parë dhe ne mendojmë se me një projekt të tillë mund ta kthejmë prapë tek njerëzimi”, thotë Yevgen Variagin, drejtues i kompanisë Solar Chernobyl.

Një kthim përmes energjisë dhe art.

(voa)

ARC ofron motoçikletën elektrike mbi 100 mijë dollarë

ARC Motorcikleta elektrikeKompania ARC me qendër në Britani bëri të njohur në Milano modelin e parë të një motorçiklete që është përshkruar si e shpejtë, e avancuar dhe e kushtueshme. E quajtur Vector, motoçikleta kushton më shumë se 100 mijë dollarë, ndërsa kompania arsyeton çmimin e lartë.

Prodhuesit e motoçikletës së kushtueshme elektrike thonë se është teknologjikisht më e avancuara në treg. Themeluesi i kompanisë ARC Mark Truman spjegon arsyen.

“Është më e sigurta, më miqësorja me mjedisin, më e qëndrueshmja. Ka ritmin e një super-motoçiklete.”

E ndërtuar me dorë në qytetin Koventry të Anglisë (Conventry) ku gjendet selia e kompanisë, motoçikleta me pamje futuriste ka një strukturë të lehtë të ndërtuar me përbërës karboni.

Jordan Gibbon është redaktor i revistës britanike “Motorcycle News”.

“Është shumë e lehtë, rreth 220 kilogramë. Është mjaft e fuqishme. Po ta ngasësh për qef bën mbi 300 kilometra me një karikim që zgjat 45 minuta. Pra ka thyer rekord për automjetet elektrike.”

Kompania ARC është mbështetur financiarisht nga gjigandi Jaguar Land Rover.

“Kemi patur investime të mira nga kompani si Jaguar Land Rover që do të na sherbejë për një plan disa vjeçar për të çuar përpara ARC gjatë viteve në vazhdim”, thotë themeluesi i kompanisë Mark Truman.

Teknologjia e fundit me sensorë dhe kontrollues është e montuar në xhaketën inteligjente të drejtuesit të motoçikletës e cila e informon atë për kushte të rrezikshme dhe të dhëna të tjera. Sebastian Peck është me Fondin e Investimeve Kapitale Jaguar Land Rover.

“Më pëlqen koncepti me kostumin inteligjent që komunikon me drejtuesin. Shijon një eufori që bën të ngrihen flokët përpjetë kur e nget këtë motoçikletë.”

Helmeta ka tre aranzhime, mes tyre edhe “Butonin Euforik” me të cilën drejtuesi mund të luajë muzikë përmes xhaketës inteligjente e cila mundëson edhe pamjen pas falë kameras. Kompania ka në plan të prodhojë 400 motoçikleta në vitin e parë të daljes në treg.

voa

Foshnje gjenetikisht të modifikuara? Shkencëtari mbron pretendimin e tij

foshnjet gjenetikisht te modifikuarStudiuesi kinez Hë Gjen Kui i doli në mbrojtje publikisht pretendimit të tij se ka krijuar foshnjat e para gjenetikisht të modifikuara në botë. Ai mbajti një fjalim në një konferencë biomjekësore të mërkurën në Hong Kong. Fjalimi vjen dy ditë pasi zoti Hë publikoi një video në internet duke pretenduar se kishte përdorur një teknologji të përpunimit të gjeneve të quajtur CRISPR, për të ndryshuar ADN-në e vajzave binjake të lindura. Rezultatet e gjakut të babai të binjakeve tregonin se ai ishte bartës i virusit HIV. Modifikimi u bë me qëllimin për të parandaluar transmetimin e virusit që shkakton SIDA-n tek dy foshnjet.

Zoti Hë tha se e kreu hulumtimin e tij në fshehtësi. Puna e tij nuk është verifikuar nga ndonjë organizatë e pavarur dhe ai nuk ia ka dorëzuar raportin ndonjë reviste shkencore ku mund të shqyrtohej nga ekspertët. Por ai u tha kolegëve se ndihej “shumë krenar” për arritjen e tij.

Pretendimet e He Gjen Kuit kanë shkaktuar skepticizëm dhe kritika të forta. Autoritetet e universitetit për Shkencën dhe Teknologjinë në Shenxhen ku ai punon, thotë se ai ka qenë me pushime pa pagesë që prej muajit shkurt. Shkolla denoncoi kërkimet e tij për shkelje të “etikës akademike dhe kodit të sjelljes”. Qeveria kineze po u kërkon autoriteteve lokale të nisin një hetim mbi punën e tij.

Menjëherë pas fjalimit të He Jiankui-t në takimin e dytë Ndërkombëtar mbi Modifikimin Gjenetik tek njerëzit, biologu amerikan David Baltimore, një fitues i Nobelit në fiziologji dhe në cilësinë e drejtuesit të takimit e quajti atë “të papërgjegjëshëm”. Modifikimi gjenetik krijon mundësinë për të hequr sëmundjet e trashëguara prej gjeneve, por shkencëtarët shqetësohen se kjo mund të përdoret për të krijuar të ashtuquajturat “foshnje të projektuara”. Ata shqetësohen gjithashtu se çdo modifikim gjenetik mund të çojë në ndryshimin e gjeneve të tjera në mënyra të paparashikueshme.

voa

NASA dërgon në Mars sondën InSight.

InSight 1NASA uli të hënën pasdite në planetin Mars një tjetër sondë të quajtur InSight.

Sondës iu desh të përshkonte atmosferën marsiane brenda një kohe prej 7 minutash, që u quajtën nga specialistët “shtatë minutat e tmerrit”.

Për NASA-n, kjo shënon uljen e tetë në Mars. Misioni dyvjeçar i sondës InSight ka filluar, dhe përfshin analizën e tërmeteve për të mësuar rreth botës së brendshme të planetit. (voa)

NASA dërgon në Mars robotin e misionit “InSight”

InSightShtetet e Bashkuara po dërgojnë një robot tre këmbësh me një krah lëvizës në sipërfaqen e Marsit. Roboti pritet të zbresë në Planetin e Kuq të hënën. Ai do të jetë në gjendje të gërmojë në një thellësi prej pesë metrash nën sipërfaqen e Marsit dhe do të dërgojë të dhëna për studime të mëtejshme nga shkencëtarët e Agjencisë Kombëtare të Hapësirës dhe Aeronautikës, NASA:

Ky do të jetë një hap i madh në misionin “InSight” të NASA-s, i cili kushton rreth 1 miliard dollarë.

“Ne kemi qenë duke udhëtuar për në Mars për rreth shtatë muaj. Kemi bërë disa prova dhe manovrime për korrigjimin e trajektores, që të arrijmë në pikën e duhur të atmosferës, në mënyrë që ulja e robotit të bëhet në vendin ku duam ne, në planetin Mars”, thotë Tom Hoffman, Menaxher i Projektit të NASA-s, “InSight”.

Ulja në Mars është gjithmonë e rrezikshme, thonë shkencëtarët e NASA-s. Pjesa më e vështirë e misionit të ditës së hënë do të jetë ulja gjashtë minutëshe e automjetit që po transporton robotin.

Roboti do të gërmojë më thellë në Planetin e Kuq, sesa sondat e tjera para tij, në qoftë se shkëputja e tij nga automjeti ulës është e suksesshme.

Misioni i “InSight” në Mars mund të zgjasë të paktën dy vjet.

Të dhënat që ai do të mbledhë do të dërgohen në Tokë, ku do të studjohen nga shkencëtarët e NASA-s.

Në misionin “InSight” të NASA-s marrin pjesë edhe specialistë europianë: Gjermania është përgjegjëse për shpuesin mekanik të projektuar për të çarë pesë metra në thellësi të sipërfaqes së Marsit, për të marrë mostra dheu dhe për të matur temperaturën nëntokësore, ndërsa Franca menaxhon sizmometrin e instaluar në këmbët e robotit, që do të monitorojë tërmetet. (voa)