Kategoritë: Shkenca

Shkencëtarët mbi rëndësinë e planktoneve

PlaktonetKrijesat e imëta të oqeanit të quajtura “planktone” konsiderohen kryesisht si ushqim për balena dhe kafshët e tjera të mëdha detare. Por një studim katërvjeçar global ka zbuluar, ndër të tjera, se planktonet janë një burim i madh i oksigjenit në planetin tonë.

Planktonet janë një grup  kafshësh të ndryshme, alga, bakterie dhe organizma të tjera mikroskopike, që banojnë në shtresat e sipërme të oqeaneve, detrave dhe ujrave të ëmbla.

Të padukshme nga syri i lirë, ato megjithatë janë burimi kryesor i ushqimit për kafshët e mëdha si balenat.

Në një projekt të quajtur Tara Oceans, të udhëhequr nga organizata jo-fitimprurëse franceze Ekspedita Tara, 200 shkencëtarë nga 45 vende filluan të studiojnë planktonet në bordin e një anijeje.

Në shtator 2009 ata filluan misionin me anijen Tara duke vizituar 210 rajone, ku shkencëtarët mblodhën 35,000 mostra, studiuan jetën, përbërjen gjenetike dhe lëvizje e këtyre krijesave të vogla.

Koordinatori shkencor i Tara Oceans, Chris Bowler, thotë se ata zbuluan se planktonet janë përgjegjëse për pjesën më të madhe mirëqenies së planetit tonë.

“Ato prodhojnë oksigjenin që marrim ne, heqin dioksidin e karbonit nga atmosfera dhe në përgjithësi mbajnë tokën në një gjendje të banueshme për qeniet njerëzore”.

Zoti Bowler thotë se afër gjysma e oksigjenit që ne marrim vjen nga diatomet, alga të imëta që banojnë në shtresa të ndriçuara nga dielli të trupave ujore.

“Pra, në thelb, një-e-pesta  oksigjenit tqë merr njeriu  përmes frymëmarrjes, vjen nga diatomet, kështu që ato në njëfarë mënyre janë po aq të rëndësishme sa një pyll tropikal në aspektin e kontributit të tyre global”.

Drejtori ekzekutiv i ekspeditës, Romain Trouble thotë se studimi tregon qartë se oqeani është makinë e klimës së tokës.

“Ne besojmë se oqeani është motori kryesor i ndryshimeve klimatike, lehtësuesi kryesor i magazinimit të dioksidit të karbonit dhe nxehtësisë, dhe kjo makineri punon sepse oqeani është i shëndetshëm”.

Grupe të ndryshme shkencëtarësh kanë studiuar gjëra të ndryshme. Për shembull, një grup i tyre ka krijuar një katalog të mbi 40 milionë gjeneve të planktoneve, të panjohura më parë. Një tjetër grup shkencëtarësh ka gjetur se shumica e ndërveprimeve të planktoneve ishin parazitare.

Të dhënat e mbledhura do të përdoren për të përcaktuar se cilët organizma janë më të adaptueshëm ndaj ndryshimit të kushteve të ujit.

Rezultatet e studimeve të para janë botuar në numrin e muajit maj të revistës shkencore Journal Science, e cila thotë se shumë analiza të tjera do të pasojnë. (voa)

Samsung do të nxjerrë një model të ri telefoni

Samsung celularSiç duket, kompania koreano-jugore Samsung do të vazhdojë ta mbajë, së paku për të ardhmen e afërt, titullin e prodhuesit më të madh global të telefonave inteligjentë.

Samsungu do të nxjerrë së shpejti në treg një model të ri telefoni, në kategorinë ndërmjetëse mes tabletit dhe telefonit, pra me përmasa më të mëdha se telefonat tradicionalë.

Gjatë muajve të fundit kjo kompani shënoi rënie në konkurrencën me gjigandin amerikan Apple, pasi doli në treg telefoni iPhone 6 i Apple-it. Tani Samsungu do të nxjerrë një variant të ri të produktit të tij Galaxy Note me një eveniment special të enjten në Nju Jork.

Galaxy Note do të ketë një ekran shumë të madh, thuajse të ngjashëm me ekranin e tabletave elektronike, për përdoruesit që tashmë duan të shohin video-klipe në çdo moment dhe çdo vend ku ndodhen. Megjithë përmasat produkti premton të jetë një pajisje elegante dhe e sofistikuar si nga kapacitetet ashtu edhe nga pamja. (voa)

HitchBot do të rikthehet në Amerikë

robot HitchBotHitchBot, një robot me aftësinë për biseda të shkurtra dhe rrëfim kuriozitetesh, pritet të rikthehet në rrugët e Shteteve të Bashkuara, pas një akti vandalizmi që e nxori jashtë përdorimit.

Roboti, i krijuar nga inxhinierët Frauke Zeller dhe David Smith, i cili ka përshkuar kilomentra të tëra në Kanada dhe Gjermani, e filloi turneun e tij amerikan me autostop në Boston dhe arriti të përshkojë 480 kilometra, duke arritur në Filadelfia, i njohur si “Qyteti i Dashurisë Vëllazërore”. Javën e kaluar roboti u vandalizua në Filadelfia; copat e tij ishin shpërndarë anës një rruge të qytetit, aq sa mendohej se ishte i pariparueshëm.

Tani krijuesit e tij kanë shprehur bindjen se mund ta kthejnë në operim krijimin e tyre. Hitchbot e përshkon udhëtimin me autostop, në varësi të dashamirësisë së njerëzve që ndalen dhe e marrin në makinë. Roboti mund të zhvillojë biseda të shkurtra me bashkudhëtarët e tij. Ideja e krijuesve ishte që Hitchbot të shërbente si një eksperiment mbi shkëmbimet mes njerëzve dhe robotëve. (voa)

Makinat e printuara

makina e printuarNjë makinë e prodhuar me printer tre-dimensional mund të jetë në qarkullim më shpejt sesa mendoni. Një kompani me bazë në Feniks të Arizonës ka në plan të shesë makinat e quajturi Strati, vitin e ardhshëm.

Local Motors, me seli në Feniks ka plane për të prodhuar një makinë elektrike që shpreson se do të ofrohet për shitje vitin e ardhshëm duke u prodhuar me porosi dhe që do të realizohet me printerat tre dimensionalë.

Ajo do t’u ofrojë blerësve mundësinë të modifikojnë makinat sipas nevojave personale.

Strati, makina e parë në botë e prodhuar me printerin 3D u paraqit vitin e kaluar nga kompania Local Motors dhe mbetet një prototip.

John B. Rogers, Jr. është themelues i kompanisë:

“Ideja filloi me printimin e një makine, vendosjen e pjesëve dhe nisjen e saj, kështu që për gjashtë shtatë muajt e fundit kemi qenë shumë të ngarkuar dhe tani jemi gati ta hedhim në prodhim.”

Fillimisht, Local Motors kishte shpresuar të kishte një version të makinës deri në fund të këtij viti, por kjo është shtyrë për vitin e ardhshëm.

Stili i makinës ishte rezultat i një konkursi që kompania zhvilloi online përmes një komuniteti inxhinierësh dhe të apasionuarish për automobilë.

Fituesi ishte Kevin Lo, një inxhinier nga Uashingtoni i cili punon për firmën Hewlett-Packard.

Local Motors printoi kornizën e makinës dhe panelet e saj me një material plastik me fibër karboni.

“Materialin plastik e përforcojmë me fibër karboni dhe e shkrijmë duke e bërë gati për të printuar. Materiali i nxehtë ngrin shumë shpejt duke u bërë solid”. 

Duhen gati 44 orë për të printuar një makinë Strati. Më pas ajo pajiset me një bateri elektrike, motor dhe balestrat nga kompania franceze Renault.

Kompania shpreson se një ditë do të ketë 12 minifabrika në mbarë vendin që do të prodhojnë makina sipas kërkesave të konsumatorëve.

Një fabrikë do të hapet në qytetin Knoxville, të shtetit Tenesi, më pas këtë vit.

Një makinë e tillë mund të arrijë shpejtësinë deri në 40 kilometra në orë dhe kushton mes 18 dhe 30 mijë dollarë.

Ajo peshon 816 kilogramë dhe ka dy vende.

Kompania thotë se makina mund të rrojë për të paktën 5 vjet dhe më pas të riciklohet. (voa)

NASA dhe shkenca diellore

dielliNë intervale pothuajse të rregullta, dielli shfaq disa njolla që në fakt janë stuhi diellore. Shkencëtarët e vëzhgojnë nga afër këtë aktivitet pasi ai mund të ketë ndikim negativ në mjetet e komunikimit dhe në rrjetet e shpërndarjes së energjisë elektrike. Por intensiteti i pakësuar e dy cikleve të fundit diellore i lë shkencëtarët në mëdyshje.

Njollat diellore janë shpërthime të zjarrta të shkaktuara nga stuhi të mëdha elektromagnetike. Kur ato ndodhin, ne i shohim tetë minuta më vonë, aq kohë sa i duhet dritës për të arritur në Tokë.
Grimcat e para të stuhisë marrin 20 deri në 30 minuta kohë për të arritur. Ato janë të rrezikshme për njerëzit, kështu që nëse stuhia është intensive, astronautët në bordin e Stacionit Ndërkombëtar të Hapësirës janë këshilluar për të lëvizur në zonat e mbrojtura.
Pas një ose dy ditësh, vjen pjesa më e madhe e stuhisë, në formë kurore masive.

“Kurora përbëhet nga miliarda ton material diellor. Ndonëse ajo udhëton miliona kilometra në orë, kjo është një shpejtësi relativisht e ngadaltë”, thotë shkencëtari i NASA-s, Alex Young.
Disa agjenci qeveritare, si dhe Forcat Ajrore Amerikane, vëzhgojnë motin në hapësirë, 24 orë në ditë. NASA e bën këtë për të mbrojtur astronautët e saj, pajisjet e ndjeshme elektronike dhe anijet, por edhe për shkak se shumë pyetje rreth Diellit kanë mbetur pa përgjigje.  Një prej pyetjeve është; pse njollat diellore ndjekin një cikël 11-vjeçar, përmes intensitetit të lartë dhe atij të ulët?
“Gjithashtu, nganjëherë intensiteti është i lartë dhe nganjëherë i ulët. Cikli i tanishëm diellor është shumë më i ulët se ai i mëparshmi.”
Një tjetër pyetje është, pse atmosfera e diellit është më e nxehtë se sipërfaqja e tij?

“Grimcat janë shumë larg njëra tjetrës, por temperatura, që është shpejtësia e lëvizjes së këtyre grimcave, rritet shumë shpejt, nga dhjetëra mijëra gradë,  në miliona gradë,” shpjegon zoti Young.

Disa satelitë vëzhgojnë vazhdimisht  diellin dhe mjedisin midis diellit dhe tokës, duke dërguar fotografi dhe të dhëna të tjera.

“Kjo është një tabelë, që  tregon se çfarë ndodh në mjedisin diellor, dhe në gjithë sistemin diellor dhe se çfarë shohim ne këtu në Tokë.”

Shkencëtari i NASA-s, Alex Young thotë se Dielli është rreth 4 miliardë vjet i vjetër, ndërsa  vëzhgimet e hollësishme nga Toka filluan 40 vjet më parë, që është vetëm një pjesë shumë e vogël e jetës së tij të gjatë. (voa)

Prodhimi i protezave me teknologjinë 3D

proteza 3dNjerëzit të cilëve u mungon një dorë apo një krah duhet të paguajnë mijëra dollarë dhe të presin disa javë për të marrë një protezë. Por teknologjia tre dimensionale e shtypjes, ofron një alternativë me kosto më të ulët dhe një afat kohor më të shkurtër. Duart e printuara me teknologjinë 3D janë duke u ndryshuar jetën njerëzve në mbarë botën, veçanërisht fëmijëve. Një nga këta fëmijë jeton në një qytet në jug të Los Anxhelesit.​

Kjo dorë mban shumë emra si “dorë e një superheroi” apo “dorë robotike”. Faith Lennox thotë se miqtë e saj në shkollë mendojnë se dora e saj është interesante.

“Edhe ata duan një dorë robotike”.

Faith Lennox e humbi parakrahun kur ishte nëntë muajshe. Ajo tani është gati tetë vjeç.

“Kur ajo lindi, qarkullimi në krahun e saj të majtë u ndëpre duke bërë që ta humbiste këtë pjesë të gjymtyrës.”

Nëpërmjet një grupi mbështetës në internet, nëna e Faith Lennox-it, Nicole dëgjoi për një organizatë të quajtur e-NABLE që përdor tekonologjinë e printimit 3-D  për të krijuar proteza me kosto të ulët për fëmijët në mbarë botën. Ajo u takua edhe me Mark Lengsfeld-in, pronari i kompanisë “Build It Workspace,” që merret me inxhinieri dhe dizajn. Nicole e pyeti zotin Lengsfeld nëse ai mund t’i printonte vajzës së saj një dorë artificiale.

“Ne i hodhëm një shikim dhe thamë pse jo, mund ta printojmë si pjesët e tjera.  Mund të jetë protezë për dorë artificiale ose një mbajtëse, pra është thjeshtë një pjesë”.

Me ndihmën udhëzimeve të faqes së internetit e-NABLE, zoti Lengsfeld e shtypi dhe e montoi pajisjen.

“Ta provojmë këtë dhe të shohim se si mund ta ndihmojmë vajzën e vogël që ajo në fund të arrijë t’i jap biçikletës”.

Mark Suarkeo është specialist i prodhimit të protezave tradicionale.

“Teknologjia e shtypjes 3-D krahasuar me atë tradicionale mund të kursejë shumë kohë dhe krah pune”.  

Prodhimi i një proteze tradicionale si kjo mund të marrë  një deri dy muaj dhe kushton mijëra dollarë. Nga ana tjetër, prodhimi i një pajisje të tillë me teknologjinë 3-D mund të realizohet brenda disa ditëve.

Organizata e-NABLE thotë se prodhimi i protezës mund të kushtojë rreth 30 dollarë. Organizata gjithashtu dërgon pajisje të madhësive të ndryshme jashtë vendit të cilat pastaj shpërndahen nga mjekët vendas.

“Unë besoj se teknologjia e shtypjes 3D do t’u mundësojë këtyre njerëzve pajisjen me proteza dhe do t’u ndryshojë jetën atyre dhe familjeve të tyre”.

Në një intervistë me Skype për Zërin e Amerikës, John Wong nga organizata e-NABLE thotë se ka edhe përfitime psikologjike.

“Unë vetë kam lindur pa disa gishtërinj dhe në shkollë më kanë ngacmuar për këtë, prandaj unë i kuptoj vështirësitë e këtyre fëmijëve”.

Nicole Lennox thotë se ajo ka parë një ndryshim në vajzën e saj pasi ajo filloi të përdorte dorën robotike.

“Kjo i ka hapur shumë mundësi dhe i ka shtuar besimin. Është një përmirësim prekës”.

“Tani unë mund të ngasë biçikletën”.

Në qoftë se krahu i Faith-it rritet ose proteza dëmtohet, ajo thjeshtë mund të printojë një pjesë të dorës së saj robotike. (voa)

Teknologji, avionët me një motor

avioniNë rast të dështimit të motorit, avionët me disa-motorë shpesh kanë fuqi të mjaftueshme për të bërë një ulje të sigurtë në tokë, por avionët me një motor kanë një shans shumë të vogël për të shmangur një aksident fatal. Dy novatorë spanjollë thonë se sistemi i tyre rezervë i energjisë, i projektuar veçanërisht për avionët e vegjël, mund të përmirësojë ndjeshëm shanset e tyre.

Sipas Departamentit amerikan të Transportit, më shumë se 550 njerëz vdesin çdo vit, mesatarisht në aksidente me avionë të vegjël me një motor.

Pilotët si Miguel Suarez thonë se dështimi i motorit në një avionë të lehtë me helika nuk ofron shumë shanse për të mbijetuar.

“Në këtë rast, nuk ka alternativë tjetër vetëm të përpiqesh të shpëtosh cdo gjë që ke, të përpiqesh të ulesh por aksidenti është i sigurtë.”

Në bashkëpunim me universitetin Carlos III të Madridit, Suarez dhe partneri i tij, inxhinieri Daniel Cristobal, zhvilloi një motor që funksionon me bateri e që i jep një avioni të dëmtuar shtatë minuta fluturim.

“We integrated in series an electric motor with a clutching system that isolates the main engine when it fails and then the pilot has an additional 20 kilometers when the main engine fails to find a safe place to land.”

Forca rezervë vjen nga një bateri litiumi me kontroll elektronik.

Me një celës të thjeshtë, piloti mund të shkëpusë rrotullimin e helikave nga motori kryesor dhe të aktivizojë motorin elektrik.

Gjatë një fluturimi normal, një karikues siguron që bateria të jetë gjithmonë gati.

Por motori ndihmës mund të përdoret edhe në rrethana të tjera.

“Sistemi nuk është vetëm sistem sigurimi. Është gjithashtu një sistem hibrid që lejon për të shtuar më shumë fuqi tek motori kryesor kur ke nevojë për më shumë fuqi për shembull gjatë ngritjes.”

Një avantazh tjetë është se motori mund të instalohet në avionët me dy apo katë sedilje pasi mund të vendoset mes motorit dhe helikës.

Inxhinierët e Axter Aerospace po përpiqen tani të reduktojnë peshën e sistemit ndërsa presin për një certifikatë nga Agjencia Evropiane e Sigurisë së Aviacionit. (voa)

Shoferi fantazëm në laptop

makina ne rrugePër herë të parë ekspertët e Teknologjisë së Informacionit kanë arritur që si hacker të telekomandojnë tërësisht një makinë nga laptopi: Radioja, impanti i klimatizimit, frenat e motori u vunë nën kontroll.

Andy Greenberg nuk mund ta harrojë lehtë udhëtimin e tij eksperimental me makinë, ndonëse redaktori i revistës teknike amerikane Wired ishte në dijeni për atë që po ndodhte. Dy ekspertët e sigurisë Charlie Miller dhe Chris Valasek përpara udhëtimit e kishin porositur atë që të mos binte në panik për asgjë që do të ndodhte. Por kur gjatë udhëtimit në autostradë me makinën e bardhë Jeep Cherokee papritur nga klimatizatori frynte ajër akull i ftohtë, situata nuk qe fort e këndshme. E ndërsa befas radioja nisi të buçasë me melodi nga emisioni Hip Hop i stacionit lokal, gjendja u bë që të ngrinte nervat. Kur sistemi i larjes së xhamave u vu në veprim duke ia ndërprerë atij herë pas here shikimin, atëherë Greenbergut gradualisht nisi t’i vijë në majë të hundës. Por nuk mjaftoi me kaq, hackerat arritën që t’ia shuajnë motorin atij gjatë udhëtimit, gjë që po i ngjallte vërtetë panik Greenbergut. Në një vend parkimi dy hackerat i demonstruan atij më vonë, se si ata kishin mundur të ndërhynin në sistemin e timonit dhe të frenimit.

470.000 makina të rrezikuara

Greenberg e dinte se çfarë e priste e vullnetarisht e kishte pranuar të vihej në rolin e kavies eksperimentale. Miller dhe Valasek donin në provonin, se ata me një laptop dhe me telefonin celular ishin në gjendje të ndërhynin në sistemet e komandimit të makinës Jeep Cherokee – pa asnjë lidhje me kabëll, por vetëm përmes internetit duke qendruar fare komod në dhomën e tyre të punës. Eksperimenti rezultoi i sukseshëm. E sipas mendimit të dy ekspertëve e njëjta gjë mund mund të funksionojë edhe me thuajse gjysmë milioni makina të tjera. Kuptohet nëse këto makina ashtu si dhe Jeep Cherokee janë të pajisura me sistemin uconnect. Ky sistem i njohur si Infotainment-System bashkon një sërë funksionesh elektronike si p.sh. navigimin apo radion dhe shërben si një pikëtakimi që mundëson aksesin nga makina tek Smart-Phonet dhe kompjuterat Tablet.

Mikko Hypponen nga sipërmarrja finlandeze për sigurinë e Teknologjisë së Informacionit F-Secure ka nxjerrë në pah një problem parimor. Në bisedë për DW Hyponnen thotë, se ndonëse prodhuesit e automobilëve i kushtojnë rëndësi sigurisë, tradicionalisht ato kanë pak përvojë me sigurinë e kompjuterit. Por tani të gjithë prodhuesit e automobilëve duhet t’i kushtojnë vëmendje sigurisë së kompjuterit si një komponente e filozofisë së tyre të sigurisë së përgjithshme, thekson eksperti nga Helsinki.

tastaturaProblematika do të shtohet edhe më shumë, parashikon Ferdinand Dudenhöffer nga Center for Automotiv Research në Universitetin Duisburg-Essen. Në intervistë për DW ai i referohet tendencës drejt udhëtimit të automatizuar të makinave. Në të ardhmen makinat do të komunikojnë shumë më intensivisht me mjedisin rreth tyre përmes teknologjisë së ashtuquajtur Car-to-X-Technologie, thotë Dudenhöffer: “Por komunikimi kalon përmes internetit. Kjo do të thotë: se rreziku rritet. Ne na duhet të mendojmë edhe më shumë, për ta optimalizuar sigurinë e makinave sa u përket hacker-ave, tërheq vëmendjen profesori nga Duisburgu. Këto çështje të sigurisë në të ardhmen do të fitojnë jashtëzakonisht peshë, parashikon Dudenhöffer.

Frigoriferi dërgon spam

E kjo nuk vlen vetëm për makinat. I shumëpërfoluri “interneti i sendeve” ka hyrë prej kohësh në përdorim në jetën tonë të përditshme. Gjithnjë e më shumë aparatura janë të lidhura ndërkohë në rrjet. Prodhuesi i programeve të aksesit në rrjet Cisco përllogarit se ndërkohë në mbarë botën rreth 15 miliard aparatura janë të futura në rrjet. Deri në vitin 2020 Cisco pret që kjo shifër të arrijë në 50 miliardë. Por edhe një frigorifer smart është një objekt i mundshëm sulmi. Në fillim të vitit 2014 u njoftua për një frigorifer, i cili si pjesë e një rrjeti poste ka dërguar spams në masë. “Ky është thelbi i internetit të sendeve, futja në rrjet e sendeve, të cilat nuk kanë të bëjnë me internetin – makina, frigoriferë, smart-homes e shumë të tjera”, shpjegon Christoph Paar. Profesori për sigurinë e Teknologjisë së Informacionit në Universitetin Ruhr në Bochum e di, se shpesh prodhuesit mjaftohen, kur prodhojnë një produkt të mirë të lidhur me rrjetin duke ofruar kështu funksione shtesë. Por: “shpesh sigurisë as që i kushtohet vëmendje ose ajo vlerësohet pak”, vëren Paar.

jeepJeep Cherokee nën kontrollin e hakerave

Kjo ka të bëjë edhe me arsyen, se për blerjen e të tilla aparaturave, siguria kibernetike nuk luan ndonjë rol, konstaton Mikko Hypponen. Ai sjell një shembull me një thekëse buke: “Kur blen një mall të tillë nuk mendon për siguri kibernetike. Ndaj siguria lihet pasdore e për të nuk investohet. E në treg dominon produkti me çmim të lirë”. Eksperti finlandez i sigurisë tërheq vëmendjen edhe për një problem tjetër: këto aparatura nuk mund të pajisen postum me elementë sigurie. Frigoriferët apo thekëset nuk mund të pajisen me programe kundër viruseve të internetit.

E duke iu kthyer makinës, në rast se siguria në të kompromentohet, kjo jo vetëm që është e bezdisshme, si një spam i dërguar nga frigoriferi, por është edhe mjaft e rrezikshme. Ndaj Miller dhe Valasek prej vitesh tërheqin vëmendjen për pikat e dobëta të makinës së futur në rrjet. Në vitin 2013 ata demonstruan me një Toyota Prius dhe me një Ford Escape se si mund të komandohet makina nga laptopi. Edhe atëherë në timon ishte Andy Greenberg. Por Miller dhe Valasekut atëherë i duhej të uleshin në sediljen e pasme dhe ta lidhnin laptopin me makinën përmes kabllit. Se si funksionon vërtetë komandimi pa kabëll i automjetit këtë Miller dhe Valasek do ta prezantojnë në fillim të gushtit në konferencën “Black-Hat” në Las Vegas. (dw)

Fusha magnetike e Tokës

tokaShumica prej nesh tepër rrallë mund të mendojnë për fushën manjetike të Tokës. Ndoshta mund ta dimë që ajo i udhëheq zogjtë në shtegëtimin e tyre, si dhe se drejton busullat drejt veriut, por nuk e vlerësojmë si një ndër aspektet kyçe që bëjnë të mundur jetën në Tokë. Gjithashtu, proçeset në bërthamën e Tokës që krijojnë fushën manjetike nuk kuptohen sa duhet. Në një laborator në Universitetin e Merilendit, shkencëtarët po përpiqen të imitojnë rrethanat e pjesës që ndodhet rreth 3 mijë kilometra nën këmbët tona.

Në thellësi të planetit tonë, një sferë me gjerësi 3400 kilometra e përbërë prej hekuri të shkrirë dhe nikeli, si dhe një sferë tjetër hekuri më e vogël dhe solide në zemër të saj, krijojnë rryma elektrike që shkaktojnë fushën manjetike të Tokës.

Përfitimi ynë më i thjeshtë është ndihma e saj për të naviguar. Por, ka dhe shumë më tepër se kaq, thotë Profesor Lathrop.

“Është një aspekt i rëndësishëm që mundëson jetën në planet, pasi na mbron nga një pjesë e madhe e rrezatimit të diellit.”

Të dhënat tregojnë se fusha manjetike e Tokës nuk është statike. Është gjithnjë në lëvizje të vazhdueshme.

“Tashmë dimë se fusha manjetike ka ndërruar drejtim disa herë në historinë e njerëzimit. Sigurisht, që drejtimi i rrotullimit të Tokës mbetet i njëjtë, por ndryshon pozicioni i polit manjetik.”

Në laboratorin e tyre të financuar nga Fondacioni Kombëtar për Shkencën, ekipi i zoti Lanthrop po mundohen të zbulojë si dhe pse ndodh kjo gjë.

Ata ndërtuan një maket topi çeliku 3 metra të gjerë që rrotullohet, të mbushur me 12.5 tonë sodium, një metal i butë që shkrin në temperaturë afro 100 gradë celcius. Një sferë çeliku 1 metër e gjerë luan rolin e bërthamës së brendshme. Të dyja mund të rrotullohen në mënyrë të pavarur.

Rrotullimi i tyre i ngadaltë nuk ka krijuar dot efektin gjenerues që mendohet se krijon fushat manjetike.

“Shohim diçka vetëm nëse krijojmë fusha manjetike nga jashtë, dhe atëherë përfitojmë një fushë manjetike dhjetë herë më të madhe.”

A do të na përgatisin këto eksperimente për një ndryshim të mundshëm të fushës manjetike të Tokës? Zoti Lanthrop thotë se është e vështirë të parashikosh ndryshimet që mund të ndodhin në mijëra vjet.

“Një sekondë e këtij eksperimenti është pothuajse sa 5 mijë vite evolucioni të fushës manjetike. Pra, qëllimi është të krijojmë një model parashikimi që mund ta përmirësojmë në vazhdimësi.”

Zoti Lanthrop thotë se intensiteti i fushës manjetike të planetit tonë ka rënë 10% në 170 vitet e fundit, çka tregon se proçesi i ndryshimit mund të ketë filluar tashmë.

Fatmirësisht, ky ndryshim është tepër i ngadaltë për të ndikuar në jetën tonë të përditshme. (voa)

Shkrirja e akujve rrezikon zhdukjen e ariut polar

ariu polarPasi kaloi verën për dy vjet në Arktik duke vëzhguar arinjtë polarë, një ekip kërkimor përshkruan mbijetesën në një mjedis të ndryshueshëm ku akulli i detit po shkrin më me shpejtësi nga ç’ishte parashikuar. Studimi në revistën Science paraqet një të ardhme të zymtë për këtë kafshë, nëse nuk bie sasia e çlirimit të gazit në ajër.

Arinjtë polarë e përdorin akullin e detit si platformë për të gjuajtur. Por, ndërsa ky habitat tkurret nga ngrohja, arinjtë nuk kanë qasje tek ushqimi për periudha të gjata kohe.

“Me shkurtimin e sezonit pranveror të gjahut, zgjatjen e sezonit të verës në një kohë kur janë të paushqyer mirë dhe ndërsa hasin vështirësi për të gjetur ushqim në dimër, arinjtë polarë janë të stresuar fiziologjikisht”, thotë Merav Ben David e departamentit të zoologjisë, në Universitetin e Uajoming

Duke udhëtuar në akull, studiuesit e Universitetit të Uajoming kapën mbi 12 arinj, duke iu marrë kampione gjaku dhe duke përdorur sensorë për të matur temperaturën. Ata vëzhguan arinjtë në akull dhe në tokë për dy vjet.

Kërkime të mëparshme linin të kuptohej se arinjtë kompensojnë në një farë mase mungesën e ushqimit në verë duke bërë gjumin e dimrit duke ecur, duke ngadalësuar aktivitetin e metabolizmin në nivelin e asaj që bëjnë arinjtë në dimër.

Ne arritëm në përfundimin se arinjtë polarë, ashtu si kushërinjtë e tyre më të afërt, arinjtë e murrmë, nuk janë në gjendje të ulin ritmin e metabolizmit në nivelin e dimërimit. Prandaj koha që ata mund të përballojnë pa u ushqyer në verë, është e kufizuar,”  thotë zonja David.

Kështu, thotë ajo, ata nuk mund të ruajnë aq shumë energji sa ç’mendohej më parë. Në një artikull në revistën Science, autorët thonë se duhet vepruar.

“Nëse duam të jemi qytetarë të përgjegjshëm të planetit, duhet të bëjmë të pamundurën, që të frenojmë, të kthejmë mbrapsht prirjen për shkrirjen e akullit”.    

Kjo do të thotë që të pakësohet çlirimi i gazeve që po ngrohin planetin dhe po sjellin gradualisht zhdukjen e ariut polar. (voa)