Kategoritë: Shkenca

Parashikimi i një pandemie në të ardhmen

Parashikimi i një pandemie në të ardhmenTashmë është bërë e mundur për të parashikuar nëse do të shpërthejë një pandemi e re falë Zbuluesit të Pandemisë së COVID-19, një hartë që tregon vatrat shqetësuese të një infeksioni. Por specialistët paralajmërojnë se saktësia e parashikimit varet nga cilësia e të dhënave që mblidhen. Korrespondentja e Zërit të Amerikës Elizabeth Lee njofton:

Falë inteligjencës artificiale është bërë realitet një hartë që parashikon se ku dhe kur mund të shfaqet një vatër e re e koronavirusit.

“Në mënyrë që të marrim masa në nivel lokal kundër pandemisë, ka rëndësi të kuptojmë si përhapet sëmundja dhe me çfarë shpejtësie në një komunitet apo qytet specific,” thotë Turgay Ayer i Institutit të Xhorxhias për Teknologjinë.

Harta dixhitale që mund të përdoret tani nga publiku nuk pasqyron situatën aktuale të epidemisë, por analizon ritmet e deritanishme të përhapjes së virusit.

Sa më të errëta ngjyrat e hartës, aq më i lartë rreziku që në atë zonë të ketë përhapje më intensive.

Këto parashikime janë bërë të mundura falë të dhënave të mbledhura që analizohen nga një algoritëm. Këto të dhëna përfshijnë rastet e infektimeve me COVID dhe vdekjet nga sëmundja, vatrat gjeografike, ritmet e punësimit, rregulloret për vënien e maskave, numrin e përditshëm të testeve dhe informata të tjera.

“Ashtu si me modele të tjera për parashikime, saktësia e parashikimit varet nga saktësia e të dhënave tek të cilat bazohet,” thotë zoti Ayer.

Analizimi i të dhënave për çdo vend mund të kërkojë ditë apo javë të tëra nëse bëhet nga specialistë. Por falë inteligjencës artificiale ky proces për parashikimin e vatrave të pandemisë është përshpejtuar shumë.

Studiuesit thonë se edhe pasi të përfundojnë vaksinimet, kjo hartë është e rëndësishme:

“Si në rastet nëse shfaqet një variant i ri që nuk kontrollohet nga vaksinat ekzistuese, ose nëse arrijmë në një pikë kur mbrojtja nga vaksina fillon të zbehet, gjë që mund të ndodhë në një moment në të ardhmen, pas 12 apo ndoshta pas 15 muajsh,” thotë Jagpreet Chhatwal, Fakulteti Mjekësor i Harvardit.

Për momentin, harta shërben vetëm për të parashikuar epidemi në Shtetet e Bashkuara pasi nuk është e lehtë të sigurohen të dhëna të sakta nga vende të tjera.

Studiuesit thonë se kur të mblidhen të dhëna të mjaftueshme edhe nga vende të tjera, kjo hartë mund të përshtatet për të parashikuar përhapje shqetësuese infeksioni përtej Shteteve të Bashkuara, duke u bërë një armë tjetër në ndihmë të zyrtarëve të shëndetit publik.

vo

Ekspedita drejt kanalit të Arktikut veriperëndimor

ArktikuDy mjekë nga Afrika e Jugut kanë hequr bluzat e bardha dhe po trajnohen për një udhëtim të rrezikshëm me varkë me rrema për të përshkuar korridorin e Arktikut veriperëndimor, një gjatësi prej 4 mijë kilometrash. Nëse ekipi prej 14 anëtarësh e përfundon me sukses udhëtimin, përgjatë veriut të Kandasë në Alaskë, ata do të hynin në histori, pasi të gjitha përpjekjet e mëparshme për të lundruar me varka me rrema në ujërat e akullta kanë dështuar.

Ka patur disa përpjekje për të kaluar korridorin e Arktikut veriperëndimor me varka me rrema, por askush nuk ia ka dalë.Një ekip prej 14 vetësh, përfshi dy mjekë nga Afrika e Jugut, po trajnohen për të hyrë në histori me përpjekjen e tyre të planifikuar vitin që vjen. Leven Brown është drejtues i ekspeditës.

“Askush nuk e pushton dot atë kanal, por oqeani e mundëson kalimin. Do të jemi me fat nëse kalojmë kanalin veriperëndimor, të lundrojmë nga “Pond Inlet” në pjesën e sipërme në të djathtë të Kanadasë deri në pjesën e poshtme në krahun e majtë të Alaskës, një vend i quajtur Point Barrow.”

Në dekadat e kaluara, kalimi përmes ujërave të akullta ka qenë i mundur vetëm për anijet e mëdha. Por pakësimi i akullit gjatë verës do ta lehtësojë lundrimin e ekipit, çka do të jetë sfidë fizike dhe mendore.

Daniel Lobjot është punonjës i ndihmës së shpejtë mjekësore në Afrikën e Jugut.

“Do të jemi ne përballë elemetëve të ashpër të natyrës, ndërsa përdorim rremat për të lundruar për disa javë rrjesht. Presioni në mendjen time do të jetë sfida më e madhe që më duhet të kapërcej. Droja ime është përballja me veten time.”

Gjatë lundrimit, ekipi do të përdorë mjete shkencore për të mbledhur të dhëna për ndryshimet klimatike dhe botën e egër, thotë Leven Brown që do të kryesojë ekspeditën.

“Shpresojmë të jemi ekspedita e parë e kohëve moderne që përshkon kanalin veriperëndimor. Dhe të arrijmë të mbledhim të dhëna për klimën dhe mjedisin. Kjo do të ishte e pamundur 50 vite më parë.”

Pavarësisht dështimeve në të kaluarën, ekipi shpreson që brenda dy muajve të kalojë trajektoren veriperëndimore me varkë me rrema, para rikthimit të motit të ashpër dimëror, thotë pjesëtari i ekspeditës Daniel Kritzinger.

“Ka patur përpjekje në vitin 2013 për të lundruar me varkë me rrema në kanalin veriperëndimor, por pa sukes si rezultat i akullit. Shpresojmë që shtegu të mos jetë i ngrirë dhe të jemi të parët që lundrojmë deri në fund përmes kanalit.”

Ekipi do të nisë një ekspeditë tjetër për t’i ndihmuar të përgatiten. Në qershor, ata do të lundrojnë nga Newcastle e Anglisë në Orkney, një distancë shumë më e shkurtër se gjatësia e kanalit të Arktikut veriperëndimor.

voa

Kërkimi për origjinën e COVID-19; shkencëtarët drejt Azisë Juglindore

lakuruqiShkencëtarët që po studiojnë origjinën e virusit që shkakton COVID-19ën dhe treguesit për të parandaluar pandeminë e ardhshme, thonë se ekziston më shumë evidencë për ta zgjeruar kërkimin përtej Kinës dhe në rajonin e Azisë Juglindore.

Që nga vala e parë e konfirmuar e përhapjes së COVID-19ës, qyteti lindor kinez Wuhan u vendos në vëmendjen e botës në dhjetor 2019. Shkencëtarët që po hulumtojnë virusin SARS-CoV-2 që shkakton këtë sëmundje, janë përqëndruar kryesisht tek Kina. Patogjeni më i ngjashëm, me gati 96% ngjashmëri në kodin gjenetik, është një tjetër koronavirus i zbuluar vitin e kaluar në provincën jugore Yunnan.

Por, një sërë studimesh të fundit kanë zbuluar më shumë viruse po aq të ngjashme në Tailandë dhe Kamboxhia.

Virologët që u dërguan rishtazi në Wuhan nga Organizata Botërore e Shëndetësisë për të gjetur rrënjët e COVID-19ës, thonë se faza e ardhshme kërkimore duhet të përfshijë edhe Azinë Juglindore.

Ata këshillojnë që të ndiqen lakuriqët e natës. Disa specie janë rezervuarë të njohur të familjes së koronavirusëve dhe kandidatët kryesorë edhe për SARS-CoV-2.

Sinjalet nga lakuriqët e natës

Shkencëtarët kanë identifikuar tashmë mbi 100 koronaviruse të lidhura me SARS-in tek lakuriqët në mbarë Kinën, thotë Peter Daszak, një nga virologët e misionit të OBSH-së.

“Por, nuk kemi bërë punë të mjaftueshme në Mianmar, Laos dhe Vietnam për të thënë se nuk ka edhe më shumë në këto vende”, i tha ai Zërit të Amerikës.

“Kur i shënon në një hartë vendbanimet e lakuriqëve që mbartin këto viruse, fillon të shikosh se këto vende në kufirin jugor të Kinës, kanë edhe më shumë diversitet lakuriqësh dhe ndoshta edhe më shumë diversitet virusesh. Pra, edhe mund të jetë që origjina të ishte vërtet në provincën Yunnan, por mendoj se duhet të shikojmë në Mianmar, Laos, Vietnam, madje edhe më tej në të gjithë rajonin e Azisë Juglindore si një vatër e mundshme”.

Kina nuk ka pranuar të dorëzojë të dhënat për disa pacientë të hershëm me COVID-19. Megjithatë, thotë zoti Daszak, shkencëtarët kinezë dhe delegacioni i OBSH-së ranë dakort se trajektorja më e mundshme që ka përshkuar SARS-CoV-2 ka qenë nga lakuriqët e natës tek njerëzit, ndoshta nëpërmjet kafshëve të egra që mbahen në ferma.

Në fillim të vitit të kaluar, shkencëtarët nga Kina dhe Australia raportuan se gjetën viruse mbi 90% të ngjashëm me SARS-CoV-2 tek pangolinët malajzianë, një kafshë që gjuhet për mishin dhe luspat e lëkurës. Ato ishin futur kontrabandë në Kinën jugore nga Azia Juglindore.

Disa muaj më vonë, shkencëtarët gjetën viruse të ngjashëm me SARS-CoV-2 tek lakuriqë të mbledhur në Kamboxhia dhe të tharë e të ngrirë gati një dekadë më parë. Ata thanë në raportin e tyre se ky zbulim “tregon se viruset e lidhura me SARS-CoV-2 kanë një përhapje gjeografike shumë më të gjerë se ç’kuptohej më parë dhe sugjeron se Azia Juglindore përfaqëson një rajon kyç për kërkimet në vazhdim për origjinën e SARS-CoV-2”.

Në vazhdim, në muajin shkurt, shkencëtarët në Tajlandë gjetën gjithashtu viruse të ngjashëm me SARS-CoV-2 në një koloni lakuriqësh jo larg Bankokut, si dhe antitrupa të efektshëm ndaj SARS-CoV-2 në një pangolin kontrabandë të kapur nga autoritetet në jug të vendit, pranë Malajzisë.

Është relative

Supaporn Wacharapluesadee, një virologe në Qendrën Shëndetësore të Kryqit të Kuq Tajlandez për Sëmundjet Infektive në Universitetin Chulalongkorn në Bangkok, pjesëmarrëse në këtë studim të fundit, e quajti një “zbulim të rëndësishëm në kërkimet për origjinën e SARS-CoV-2”.

Ajo tha se kërkimet për origjinën duhet të çojnë aty ku jetojnë lakuriqët që mbartin virusin më të afërt.

“Për shembull, nëse gjejmë virus të ngjashëm me atë të lakuriqëve në Kinë, pra nëse i gjejmë këta lakuriqë në vende të tjera, atëherë virusi mund të jetë i pranishëm edhe në vende të tjera”, i tha ajo Zërit të Amerikës.

Për ta përqëndruar edhe më shumë kërkimin për burimin e SARS-CoV-2, studiuesit po kërkojnë për ngjashmëri edhe më të lartë se 96% me virusin e gjetur në Yunnan vitin e kaluar. Llojet e gjendura në Tajlandë dhe Kamboxhia variojnë në ngjashmëri nga rreth 91% në 93%.

Por, për shkak të densitetit të popullsisë dhe bollëkut të specieve të lakuriqëve në Azinë Juglindore, ekipi që zbuloi virusin e afërm me SARS-CoV-2 në Tajlandë thotë se ky rajon mund të jetë “më shumë një vatër për viruse të tilla” se sa Kina dhe se i duhet kushtuar më shumë vëmendje.

Chee Wah Tan, shkencëtar në Shkollën e Mjekësisë të Universitetit Duke-National në Singapor dhe gjithashtu anëtar i ekipit të OBSH-së, tha se studimi duhet të përfshijë lakuriqët e natës të rajonit, si dhe gjallesat që mund të kenë shërbyer si transmetues.

Variantet e gjendura në Tajlandë dhe Kamboxhia, “mund të jenë stërgjyshërit e SARS-COVID-2”, i tha ai Zërit të Amerikës.

“Prandaj duhet punuar më shumë në rajon për të parë nëse mund të identifikojmë gjallesat që mbartin virus me 99.9% ngjashmëri gjenetike me SARS-COVID-2”.

Në ndjekje

Kjo punë ka filluar tashmë.

Zoti Daszak, i cili është president i EcoHealth, një organizatë amerikane jofitimprurëse që lufton sëmundjet që vijnë nga kafshët, tha se po fillon puna mbikqyrëse në Laos, Mianmar dhe Vietnam, të gjitha vende kufitare me Kinën, për shenja të SARS-CoV-2 tek lakuriqët. Ata kanë bërë një punë e ngjashme me koronavirusët në Tajlandë dhe Malajzi prej disa vitesh tashmë, krahas punës së shkencëtarëve vendas.

Ai shpreson që Pekini do të rrisë mbikqyrjen dhe testimet në fermat me gjallesa të egra dhe tregjet përgjatë kufirit të Kinës jugore, për të cilën ka rënë dakort. Ai shpreson të bashkëpunojë me policinë vendase për të testuar kafshët që sekuestrohen nga trafikantët që kalojnë kufirin.

Zoti Daszak nuk pret përgjigje të shpejta se nga filloi saktësisht SARS-CoV-2 dhe si kaloi tek njerëzit. Ai thotë se kërkimet për virusin SARS kanë vazhduar prej pesë vitesh dhe shkencëtarët ende nuk janë të sigurtë se nga erdhi virusi Ebola, mbi katër dekada pasi u shfaq në Afrikë.

Kërkimet për përgjigje janë më shumë se akademike. Duke gjurmuar rrënjët e SARS-CoV-2, shkencëtarët shpresojnë të gjejnë viruse të tjera tek kafshët dhe trajektoret e tyre të përhapjes që mund të shkaktojnë pandeminë e ardhshme dhe t’i parandalojnë ato.

“Ngjason paksa me goditjen e celulave terroriste”, thotë zoti Daszak. “Kur dëgjon se mund të ketë një sulm terrorist, nuk pret për sulmin. Del në terren, prish rrjetet e tyre dhe e eliminon. Këtë duhet të bëjmë me pandemitë”.

voa

NASA u ofron studentëve të projektojnë kostumin e ri hapësinor

Spacewalk_ISS_NASA_5.19.15NASA po bashkëpunon me ekipe në kampuset universitare në mbarë Amerikën për të zhvilluar teknologjinë e re për kostumet hapësinore që do t’i ndihmojë astronautët gjatë rikthimit në Hënë, dhe në të ardhmen kur të zbarkojnë në Mars. Korrespondenti i Zërit të Amerikës, Kane Farabaugh, vizitoi një nga këto ekipe, në Peoria të shtetit Illinoi. Ata shpresojnë të japin kontribut të konsiderueshëm për programin hapësinor të Shteteve të Bashkuara.

Zach Bachmann, student në Universitetin Bradley, nuk u rrit me aspiratën se do të bëhej astronaut.

“Jam i shkurtër, nuk shoh mirë dhe asmatik. Pra, edhe nëse do të doja, nuk mund të bëhem astronaut”, thotë ai.

Por, një interesim i përhershëm për lojërat elektronike dhe kompjuterat, e ka vendosur atë në epiqendër të përpjekjes kombëtare për të zhvilluar teknologjinë e kokores hapësinore për brezin e ardhshëm të astronautëve.

“Më ka pëlqyer gjithnjë shkenca dhe teknologjia. Dukej si një projekt interesant dhe u përfshiva”, thotë zoti Bachmann.

S.U.I.T.S., projekti interesant i NASA-s për projektimin e kostumeve hapësinore, u mundëson studentëve të krijojnë ekrane me informacion të shtuar për këto kostume.

“Ende e shikon botën rrotull, por ka mbivendosje. Pra, mund të kenë para syve të dhënat fizike, por sidoqoftë do të vazhdojnë të shikojnë Hënën ose çfarëdo objekti me të cilin po merren”, thotë Abby Irwin, drejtuese e projektimit.

Ata punojnë duke përdorur syzet më të fundit të realitetit virtual të kompanisë Microsoft, Holo Lens, për të krijuar dhe për të testuar idetë e tyre.

“Për navigimin morën shembuj nga programet e fluturimit që përdorin pilotët. Morëm disa ide edhe nga lojëra si Skyrim, për mënyrën se si ata realizojnë navigacionin në lojërat e tyre”, thotë zonja Irwin.

NASA ka njoftuar tashmë kostumin e ri hapësinor për misionet Artemis që janë planifikuar të zhvillohen gjatë kësaj dekade drejt Hënës. Sfida është finalizimi i këtij kostumi që përmban teknologji shumë të avancuar.

Këtu luan rol projekti S.U.I.T.S.

“Patëm idenë të caktonim fonde që studentët të kontribuonin për këto sfida teknike”, thotë Brandon Hargis, nga NASA.

Zoti Hargis thotë se programi S.U.I.T.S. e ndihmon NASA-n të zgjidhë disa probleme të vjetra si vonesat në komunikimin mes Tokës dhe Hënës, si dhe vonesën edhe më të madhe të dërgimit të sinjaleve në Mars.

“Në këtë rast, 250 mijë milje larg nga Toka në Hënë, ose disa milionë milje larg në Mars. Ka një lloj vonese në komunikim. Nëse astronauti do të ketë më shumë autonomi në marrjen e vendimeve, realiteti i shtuar mund ta ndihmojë në këtë drejtim”, thotë zoti Hargis.

Në një vit normal, dhjetë ekipe do të kishin udhëtuar drejt Qendrës Hapësinore Johnson të NASA-s në Hjuston, Teksas, për të demonstruar vetë projektet e tyre. Por, për shkak të pandemisë së koronavirusit, eksperienca e tanishme është e gjitha virtuale, duke u dhënë kështu më shumë studentëve shansin për të marrë pjesë.

“Duke qenë se po e zhvillojmë virtualisht këtë vit, ftuam njëzet ekipe të marrin pjesë në kursin tonë virtual në internet”, thotë zoti Hargis.

Ai thotë se për shkak të punës së studentëve, NASA ka bërë progres më të shpejtë për projektimin e kësaj teknologjie.

“Puna që ata bëjnë ka ngjallur kërkime në terren”, thotë zoti Hargis.

Kur astronautët të zbarkojnë sërish në Hënë, teknologjia e influencuar nga studentët do të jetë e pranishme përpara syve të astronautëve, për t’i ndihmuar të veprojnë në hapësirë.

“Jam shumë krenare për çfarë kemi realizuar deri më tani dhe për çfarë mund të arrijmë në të ardhme”, thotë zonja Irwin.

voa

Dronët që mbrojnë të korrat nga insektet

drohneInsektet fluturuese shkatërrojnë miliarda dollarë të korra në botë çdo vit. Megjithatë shpesh herë fermerët zgjedhin të mos përdorin pesticide për të mbrojtur bimët e tyre. Por një kompani e re në Holandë thotë se ka gjetur një zgjidhje.

Në mes të natës në Holandë, një dron gjahtar vë në shënjestër një qenie të paftuar.

Bëhet fjalë për fluturat e natës që kërcënojnë të korrat në serrat si ajo në Koppert Cress.

“Nuk mund të përdor kimikate. Jam furnizues restorantesh. Kam produkte unike të cilat nuk çertifikohen për t’u spërkatur me kimikate prandaj nuk e dua“, thotë Rob Baan, pronar i kompanisë Koppert Cress.

Një kompani e re holandeze, Pats Drones, projektoi një dron të modeluar nga studentët që donin një mënyrë për të vrarë mushkonjat. Krijuesi i kësaj teknologjie Kevin van Hecke, shpjegon se sistemi përdor dy kamera për të përcaktuar pozicionin e fluturës së natës dhe dronit.

“E sheh duke fluturuar. Sistemi e di se ku ndodhet droni i cili niset drejt insektit. Duhet ta bëjë atë në mënyrë shumë të shpejtë“, thotë ai.

Në serrën Koppert Cress, zoti Baan thotë se droni gjahtar e di se cilat insekte të sulmojë e cilat të mos i ngacmojë lë rehat.

“E dallon nga fluturat e tjera, e di cilat të vrasë e cilat jo, sepse disa prej tyre nuk janë të dëmshmë, si për shembull mollëkuqja sepse ajo mbron nga disa insekte të tjera. Pra dronët duhet të vrasin inspektet e këqia. Ato të mirat janë shumë të shtrenjta. Unë paguaj të paktën 50 cent për një grerëz, prandaj nuk dua që dronët të vrasin grerëzat”, thotë Rob Baan, pronar në Koppert Cress.

Zoti Baan thotë se një flutur nate e vetme mund t’i shkaktojë dëme prej dhjetra mijëra eurosh, prandaj mirëpret sigurinë e dronëve flutures.

Sipas Kombeve të Bashkuara mes 20 dhe 40 për qind të prodhimit botëror të kulturave bujqësore çdo vit shkatërrohet nga qeniet keqdashëse. Vetëm insektet dëmtojnë rreth 70 miliardë dollarë.

voa

NASA publikon tingujt e parë të regjistruar në Mars

Nga udhëtimi i parë i sondës Perseverance mbi sipërfaqen e MarsitAgjencia amerikane e hapësirës NASA ka publikuar një regjistrim audio të erërave marsiane dhe tingullin e një lazeri drejtuar një shkëmbi. Ato u regjistruan nga sonda Perseverance, ndërsa filloi për herë të parë të përdorë instrumentat e saj shkencorë të sofistikuar.

Regjistrimet, të publikuara nga NASA të mërkurën, u bënë nga instrumenti SuperCam i sondës, i krijuar nga bashkëpunimi mes Laboratorit Kombëtar Los Alamos (ILANL) në New Mexico dhe agjencisë hapësinore franceze, Qendra Kombëtare e Studimeve Hapësinore (CNES).

Instrumenti është montuar në direkun e sondës dhe përmban një kokë 5.6 kilogramëshe me sensorë që mund të kryejë pesë lloje analizash për të studiuar gjeologjinë e Marsit dhe për të ndihmuar shkencëtarët të zgjedhin se nga cilët shkëmbinj duhet të merren mostra në kërkim të shenjave të jetës.

Sonda lëshoi impulse lazeri në një shkëmb rreth tre metra larg, të cilat mund të dëgjohen në regjistrime si tinguj klikimi. Shkencëtarët do të jenë në gjendje të studiojnë ndryshimet në intensitetin e tingujve për të dhënë informacion në lidhje me strukturën fizike të objekteve dhe nëse ata janë kandidatë të mirë për analiza më nga afër.

Regjistrimet janë pjesë e kontrolleve të integritetit të sistemit që kryhen për t’u siguruar që të gjitha instrumentet funksionojnë siç duhet.

Që kur sonda Perseverance, me madhësinë e një automobili, zbarkoi në Mars më 18 shkurt, ajo ka kryer kontrolle për të gjitha sistemet dhe nënsistemet e tij. Të dhënat e hershme nga testet e instrumentit SuperCam – përfshirë tingujt nga Planeti i Kuq – kanë qenë intriguese.

Shkencëtarët shpresojnë të gjejnë gjurmë biologjike të ngulitura në mostrat e mbetjeve antike që sonda Perseverance do të nxjerrë nga shkëmbinjtë marsianë për analiza të ardhshme kur të jenë marrë në Tokë.

voa

Teknologji e re kundër bakterieve në sipërfaqet e objekteve

BakteriePandemia ka sjellë ndërgjegjësim më të madh për sipërfaqet që preken nga shumë njerëz. Që me fillimin e saj, dy shpikje të krijuara prej vitesh për të luftuar mikrobet u bënë të shumëkërkuara.

Megjithëse COVID-19 përhapet kryesisht nëpërmjet ajrit, pandemia ka sjellë ndërgjegjësim më të madh për sipërfaqet e prekura nga shumë njerëz.

Mjeku Brian Wind ka qenë i shqetësuar prej kohësh nga fakti që njerëzit përdorin të njëjtët stilolapsa në spitale dhe dhomat e pritjes për vizitat.

“U jepet një stilolaps që e ka përdorur ndoshta çdo pacient tjetër i sëmurë”, thotë Dr. Brian Wind, shpikës dhe drejtues në kompaninë “Steri-Write”.

Ai shpiku një paisje që dizinfekton stilolapsat me rreze ultraviolet përpara se t’i marrin pacientët.

“Shkatërron kodin gjenetik të bakterieve apo virusit… Stilolapsi i përdorur vendoset lart. Çdo anë e tij bombardohet me rreze. Paisja jep një stilolaps të pastër, si paisjet për letrat e duarve”, thotë Dr. Wind.

Paisja iu nënshtrua provave klinike.

“Konstatuan se është 99.9% efikase ndaj mikrobeve të zakonshme që gjenden tek instrumentat muzikore”, thotë zoti Wind.

Dr. Wind shpreson që paisja do të përdoret në shkolla, aeroporte dhe kudo ku përdoren stilolapsa.

Ndërkaq, Alex Horvath u përqëndrua tek një tjetër objekt që përhap mikrobet – dorezat e dyerve.

“I shmangesha vazhdimisht prekjes së dorezave të dyerve, veçanërisht në tualetet e mbingarkuara”, thotë Alex Horvath, themelues dhe drejtues i kompanisë “CleanMotion”.

Ndërsa studionte në Institutin Federal Zvicerian të Teknologjisë, ai shpiku një dorezë dere me bateri që dizinfektohet vetë pas çdo përdorimi.

“Pasi ke përdorur dorezën, një unazë pastron të gjithë sipërfaqen e saj. Është me veti magnetike”, tregon zoti Horvath.

Unaza përmban një sfungjer antibakterial.

Me pandeminë, shpikësit po kërkojnë gjithnjë e më shumë për mënyrat se si njerëzit të ndërveprojnë me njëri-tjetrin, por duke u ruajtur nga infeksionet.

voa

GM: Në vitin 2035 do të prodhojmë vetëm makina elektrike

gmPremtimi i kohëve të fundit i kompanisë “General Motors” për të prodhuar vetëm automjete elektrike deri në vitin 2035, me përjashtim të kamionëve të rëndë, pritet të shërbejë si nxitje e madhe drejt largimi nga përdorimi i naftës dhe benzinës si burime energjie në industrinë e automobilëve. Korrespondenti i Zërit të Amerikës Mike O’Sullivan njofton për këtë prirje globale, siç e quajnë analistët.

General Motors ka një synim ambicioz që, pas 14 vjetësh të prodhojë vetëm makina elektrike, përfshi SUV dhe kamionë të vegjël dhe pesë vite më vonë të bëhet një kompani që eliminon ndotjen nga karboni. Mary Barra është shefja ekzekutive e gjigandit General Motors.

‘Vizioni ynë për të ardhmen është një botë pa aksidente, pa ndotje dhe trafik.”

Kjo do të thotë ulje e varësisë nga karburantet fosile dhe zvogëlim i ndotjeve nga dioksidi i karbonit që po ngrohin planetin.

General Motors hyri në vitin 2010 në tregun e gjelbër me makinën hibride me benzinë dhe bateri Chevy Volt.

Por në vitin 2019 GM doli në krah të administratës Trump për të luftuar standardet e rrepta të ndotjes të miratura nga Kalifornia dhe të ndjekura nga 12 shtete të tjera. Nën administratën Biden, trajektorja po zhvendoset, thotë profesori i biznesit Martin Zimmerman i cili ka qënë kryeekonomist dhe nënpresident i grupit Ford.

“Po shohim një ripozicionim të General Motors dhe sigurisht që po e përshtat politikën dhe vizionin e saj në përputhje me synimet e administratës Biden.”

Industria ka ecur në të njëjtin drejtim por me hapa të ngadaltë. Kompania Tesla ka provuar se makinat elektrike mund të tërheqin konsumatorët. Analistët thonë se tregu amerikan mbetet i vogël.

Tyson Jominy është zyrtar i lartë në kompaninë J.D. Power.

“Tregu i makinave elektrike aktualisht është vetëm 2%. Tregu i makinave elektrike në Evropë tremujorin e fundit arriti në 10%”.

Në Kinë makinat elektrike zënë më shumë se 5% të tregut. Por në Norvegji, ato zënë më shumë se 50%.

Amerikanëve u pëlqejnë makinat e mëdha të cilat harxhojnë shumë karburant, dhe sjellin fitime të larta për prodhuesit. Bruce Belezowski punon për kompaninë hulumtuese “Automotive Futures Group”.

“Vitin e shkuar, 70% e automjeteve të shitura ishin makina të larta ose kamionë. Që të shiten, makinat elektrike duhet të prodhojnë këto lloj tipesh.”

Por sfida është se fitimet do të jenë të vogla në prodhimin e kamionëve dhe makinave të larta. Megjithatë, GM do të nxjerrë në shitje këtë vit një SUV elektrike të tipit Hummer dhe do të zgjerojë ofertat deri në fund të dekadës. Problem tjetër është edhe çmimi i lartë i baterive, thotë Tuyson Jomony i firmës J. D. Power.

“Ekziston një prirje që kosotoja e baterisë është duke u ulur me shpejtësi. Sikurse kemi parë me kompaninë Tesla, po rritet edhe kilometrazhi që përshkohet me një karikim të baterisë.”

Stacionet e karikimit janë të pakta, kryesisht kur flitet për udhëtime të gjata. Një studim nga J.D. Power tregon se kjo është shqetësuese për pronarët e makinave elektrike.

“Ka gjasa që do të duhet ndihma e qeverisë për të kapërcyer këtë problem. Konsumatorët nuk do të blejnë makina elektrike nëse nuk ka kudo stacione për rimbushjen e baterive. Nga ana tjetër, njerëzit nuk duan të investojnë në stacione karikimi nëse nuk ka automjete elektrike të mjaftueshme”, thotë profesori Martin Zimmerman.

Stimuj qeveritarë, rritja e kërkesës, përmirësimi i teknologjisë, përhapja e infrastrukturës dhe rënia e çmimit, janë të gjitha këto pjesë e ekuacionit para se makinat elektrike të mund të dominojnë tregun.

voa

Lojërat robotike ndihmojnë zhvillimin e fëmijëve

RobotNë tregun e sotëm ekzistojnë disa robotë që janë edhe lojëra tërheqëse, të cilat po ndihmojnë në aftësimin e fëmijëve për gjuhën, shkencën, teknologjinë, inxhinierinë dhe matematikën ndërsa i argëtojnë ata.

Aibhlinn Ernst-Murphey argëtohet ndërsa mëson alfabetin.

4 vjeçarja luan me një robot të quajtur Roybi, i cili e aftëson atë për gjuhën dhe shkencën.

“Mësimet që po i jep vajzës sime janë shumë të rëndësishne për zhvillimin e saj”, thotë Tabitha Ernst, nëna e 4 vjeçares Aibhlinn.

Roboti, që funksionon përmes inteligjencës artificiale, është krijuar për të edukuar fëmijët nga moshta 3 deri në 7 vjeç me mësime ditore, biseda dhe këngë.

“E dua Royb-in sepse këndon dhe kënaqet kur më tregon përralla”, thotë Aibglinn Ernst-Murphey.

Edukimi i hershëm është çelësi i zhvillimit, thotë themeluesja e Roybit Elnaz Sarraf.

“Të paktën 250 milionë fëmijë në botë rrezikojnë të mos arrijnë potencialin e tyre deri në moshën 5 vjeçare sepse edukimi është i njëjtë për të gjithë por atyre u duhet vëmendje personale”, thotë Elnaz Sarral, themeluese dhe drejtore ekzekutive e kompanisë që krijoi robotin Roybi.

Lodrat robotike që ndihmojnë zhvillimin e fëmijëve mundësojnë edukim të personalizuar.

“Jetojmë në kohë moderne ku gjithçka është automatike. Duam që fëmijët të mësojnë për shkencë, teknologji, inxhinieri dhe matematikë. Kjo është e ardhmja”, thotë John Wong, menaxher i përgjithshëm në kompaninë “Robosen Robotics”.

Kompania e zotit Wong krijon lodra robotike të programuara me zë që japin mësime shkencore.

“Besojmë se e ardhmja varet nga edukimi i fëmijëve dhe interesimi për shkencën. Robosen sjell argëtim ndërsa mëson me robotët”, thotë ai.

Një koncept premtues për përdoruesit e vegjël si Aibhlinn dhe motra e saj që do të lindë së shpejti.

“E dua shumë robotin Roybi saqë bleva edhe të dytin për fëmijën që pres ta kem së shpejti”, thotë Tabitha Ernst.

voa

Sonda e NASA-s dërgon pamje panoramike 360 gradë të planetit Mars

mars1NASA ka publikuar pamjet e para panoramike 360 gradëshe të marra nga sonda “Perseverance” në Mars. Është imazhi i parë me rezolucion të lartë i marrë nga Mastcam-Z nga Krateri Jezero, pasi rrotulloi me 360 gradë “kokën” e sondës.Jim Bell, eksperti kryesor për instrumentin Mastcam-Z të sondës thotë se ekipi është befasuar nga imazhet.

“Edhe pse shumë prej nesh e dinim teorikisht se çfarë të prisnim, përjetuam emocione shumë të forta. Ishte e pabesueshme”, thotë ai.

NASA thotë se pamja panoramike u krijua duke bashkuar 142 imazhe.

“Kur filmon një panoramë si kjo në Mars, duket si shumë teknike. Dhe e tillë është, por edhe ngjason me përdorimin e telefonit inteligjent. Ajo që duhet të bësh është që të shikosh në drejtimin e duhur, dhe duhet ta rregullosh fokusin siç duhet”, shpjegon drejtuesja e marrjes së imazheve Elsa Jensen.

NASA thotë se sistemi i kamerës mund të zbulojë detaje të vogla deri në 3 apo 5 milimetra afër sondës dhe 2 deri në 3 metra mbi shpatet që duken në horizont.

Panorama tregon skajin e grykëderdhjes së lumit të lashtë të Kraterit Jezero, si dhe një shkëmb të gdhendur nga era aty pranë – i gërryer nga miliona vjet rëre marsiane.

“Nuk të shkon mendja se kokrrat e rërës që lëvizin butësisht nëpër sipërfaqe do të shkaktonin shumë erozion. Por nëse ato veprojnë për dy, tre miliardë vjet, krijohen këto forma fantastike”, thotë zoti Bell.

Sonda “Perseverance” u ul më 18 shkurt pranë deltës së lumit të lashtë në Kraterin Jezero për të kërkuar shenja të jetës antike mikroskopike.

Sonda do t’i kalojë dy vitet e ardhshme duke eksploruar grykëderdhjen e thatë të lumit dhe duke shpuar në shkëmbinjtë që mund të përmbajnë prova të jetës tre-katër miliardë vjet më parë.

Mostrat kryesore do të lihen mënjanë për t’u kthyer në Tokë pas një dekade. NASA shtoi 25 kamera në misionin prej 3 miliardë dollarësh – kamerat më të shumta të dërguara ndonjëherë në Mars.

Sonda e mëparshme e agjencisë hapësinore, “Curiosity” e vitit 2012, arriti të marrë vetëm imazhe të turbullta të terrenit. “Curiosity” po funksionon ende, ashtu si edhe “InSight” i NASA-s, megjithëse pengohet nga panelet diellore që mbulohen nga pluhuri.

Deri në fund të pranverës edhe Kina do të përpiqet të ulë sondën e saj, e cila hyri në orbitën rreth Marsit dy javë më parë.

Zoti Bell thotë se mund të kenë kohë të fiksojnë diçka pak më të njohur për ne tokësorët – pamjet e planetit tonë nga Marsi.

“Selfiet më të veçanta, apo jo? Të gjithë ne në Tokë, përmbledhur në një pikëz blu në qiell”, thotë ai.

voa