Kategoritë: Shkenca

OKB: Globi drejt katastrofës: 2,7 gradë ngrohje globale

Symbolbild Klima 2019Sipas një raporti të ri të OKB-së për klimën, bota ndodhet drejt një „rruge katrastrofale“. Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Guterres, thotë se nga ngrohja globale kërcënon një „humbje masive e jetëve të njerëzve.“

Bashkësia ndërkombëtare me shumë gjasa nuk e arrin dot objektivin për kufizimin e ngrohjes globale deri në 1,5 gradë Celcius. Një raport i ri i Agjencisë së Klimës të OKB-së arrin në përfundimin, se „bota ndodhet në një rrugë katastrofale në drejtim të ngrohjes globale 2,7 gradë Celcius.”, tha Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Antonio Guterres.

Humbje masive e jetëve të njerëzve

Nga 191 vende pjesëmarrëse të Marrëveshjes së Parisit vlerësohet e premtohet, se ngrohja globale duhet të kufizohet nën 2 gradë krahasuar me periudhën paraindustriale. Më së miri në bazë të Marrëveshjes së Parisit të vitit 2015, ajo duhet të kufizohet në 1,5 gradë. Kjo kërkon reduktimin masiv të emetimit të gazrave karbonikë. Nëse ky objektiv nuk arrihet, kërcënon “humbje masive e jetëve të njerëzve dhe bazës jetësore”, paralajmëroi Guterres.

Raporti i OKB-së pas verifikimit të objektivave kombëtare arrin në konkluzionin, se emetimet e gazrave karbonikë në fund të kësaj dekade, do të jenë 16% më të larta se në vitin 2010. “Të gjitha shifrat e përgjithshme të emetimeve të gazrave karbonikë lëvizin në drejtim të gabuar”, tha drejtuesja e OKB-së për klimën, Patricia Espinosa. Në bazë të Marrëveshjes së Parisit, vendet duhet të verifikonin objektivat e tyre deri ë fund të vitit 2020. Por deri në korrik të këtij viti vetëm 113 vende kanë ofruar të dhënat shqyrtuara rishtazi.

“…ndryshe njerëzit do të paguajnë një çmim tragjik”

Me këto të dhëna të reja të vendeve, emetimet e këtij grupi, ku bën pjesë BE dhe SHBA do të uleshin deri në vitin 2030 me 12% krahasuar me 2010-n. Kjo është një “shkëndijë shprese”, por që nuk e ndryshon “pamjen e errët të përgjithshme”, thekson Espinosa.

Guterres paralajmëroi krerët e shteteve dhe qeverive gjashtë javë para Konferencës Botërore të Klimës në Glasgou të bëjnë më shumë. “Ka ardhur koha që krerët e shteteve dhe qeverive të ngrihen e veprojnë, ndryshe njerëzit do të paguajnë një çmim tragjik”, tha ai. Këtij apeli iu bashkangjit edhe presidenti amerikan, Joe Biden. „Ne duhet të paraqesim në Glasgou qëllimet tona më ambicioze”, tha ai. “Koha po na mbaron.”

Symbolbild Klima 2019Muajin e kaluar Këshilli Botëror i Klimës, IPCC kishte bërë të ditur, se ngrohja globale me 1,5 gradë Celcius mund të arrihet që në 2030, një dekadë më parë se pritej.

la/ag

Fluturimi i parë privat në hapësirë nga SpaceX

Fluturimi i parë privat në hapësirë nga SpaceXNjë raketë me katër astronautë në bord do të lëshohet mbrëmjen e së mërkurës nga Qendra Hapësinore Kennedy. Ky është fluturimi i parë privat nga kompania SpaceX që do të udhëhiqet nga një sipërmarrës 38-vjeçar i cili financon udhëtimin që do të zgjasë tre ditë.

Për herë të parë në 60 vite të fluturimeve në hapësirë, një raketë do të lëshohet në orbitë me katër astronautë privatë në bord.

Misioni i quajtur “Inspiration4” do të zgjasë tre ditë. Katër pasagjerët do të rrotullohen rreth orbitës së poshtme të Tokës në një lartësi prej rreth 540 kilometrash.

Fluturimi i parë privat nga kompania SpaceX do të udhëhiqet nga sipërmarrësi 38-vjeçar Jared Isaacman, i cili po financon të gjithë udhëtimin.

Atë e shoqërojnë dy fitues të llotarisë në udhëtimin treditor, së bashku me një punonjëse të kujdesit shëndetësor që i mbijetoi kancerit kur ishte fëmijë.

Ata do të udhëtojnë në kapsulën e automatizuar plotësisht, Dragon, të njëjtin model që përdor SpaceX në misionet e NASA-s për të dërguar astronautët në Stacionin Hapësinor Ndërkombëtar. Jared Isaacman është komandat i misionit “Inspiration4” dhe financues i saj.

“Ne synojmë të frymëzojmë njerëzit për mundëstë që ofron hapësira por edhe për ato që mund të arrihen në Tokë. Kjo është arsyeja se pse Spitali Kërkimor për Fëmijët St. Jude është pjesë kaq e rëndësishme e misonit tonë. Pjestarët e misionit Chris, Hayley dhe Dr . Proctor kanë histori shumë frymëzuese”.

Financuesi Isaacman ofroi një vend në kapsulë për Spitalin St. Jude dhe ata zgjodhën ndihmës mjeken 29 vjeçare Hayley Arcenenux, ish paciente që tani punon në spitalin e njohur në Memfis të shtetit Tenesi (Memphis, Tennessee).

Ajo ishte 10 vjeçe kur u diagnostikua me kancer në kocka dhe një pjesë e madhe e kockës së kofshës së majtë u zëvendësua me një shufër titaniumi. Ajo do të jetë personi i parë në hapësirë me protezë dhe gjithashtu amerikania më e re në hapësirë.

“Synimi kryesor i misonit tonë është të frymëzojmë njerëzit që të kapërcejnë pengesat, dhe ne po i thyejmë këto barriera në mënyra të ndryshme. Përpjekja për mbledhje fondesh prej 200 milion dollarësh për spitalin e fëmijëve me kancer është më e madhja ndonjëherë. Këto fonde do të përdoren për kërkime për kancerin për të ndihmuar fëmijët e prekur dhe për financimin e trajtimit të tyre”, thotë zonja Arcenenux.

51 vjeçarja Sian Proctor është arsimtare në një shkollë profesionale në Tempe të shtetit Arizona dhe u përzgjodh mes konkurrentëve të tjerë. Gjithashtu pilote, ajo ishte finaliste e NASA-s më shumë se një dekadë më parë.

42 vjeçari Chris Sembroski nga Everett i shtetit Uashington është inxhinier statistikash dhe më parë ka qënë pjestar i Forcave Ajrore amerikane. Ai nuk fitoi llotarinë por një mik nga koha e fakultetit i dhuroi vendin e tij.

Të katër udhëtarët privatë janë trajnuar për fluturimin për disa muaj dhe pritet të lëshohen drejt hapësirës mbrëmjen e së mërkurës. Nuk dihet se sa ka paguar miliarderi 38 vjeçar për të financuar misionin. NASA nuk është e përfshirë në këtë mision.

voa

Panairi ndërkombëtar i makinave në Gjermani

Car ShowGjermania hapi Panairin Ndërkombëtar të Automjeteve. Fokusi do të zhvendoset nga makinat e shpejta me karburant tek automjetet elektrike moderne. Panairi po zhvillohet në Mynih dhe do të jetë hibrid, me pjesmarrës virtualë përmes internetit si dhe individuale në sallat gjigande.

Modeli koncept Audi Skyspehere është plotësisht elektrik. Sipas dëshirës së shoferit, automjeti mund të zgjatet 25 centimetra më shumë, për një udhëtim komod, ose shkurtohet për një eksperiencë sportive. Panari i zhvilluar më parë në Frankfurt tani po mbahet në qytetin bavarez të Mynihut. Nicole Scott është redaktore e faqes elektronike “Mobilegeeks” që ofron lajme teknologjike.

“Është hera e parë në dy vite që po zhvillohet ky panair që tregon synimet e industrisë gjermane. Panairi do të sinjalizojë se si do të jetë e ardhmja e autoindustrisë.”

Shumica e kompanive pritet të prezantojnë makina elektrike, koncepte që priten të jenë realiteti i së ardhmes.Disa prej këtyre makinave mund të përfundojnë në linjën e prodhimit brenda disa viteve, por kryesisht janë prova të projektuesve dhe inxhinierëve.

“A do të prodhohen me të vërtetë këto makina apo është një mënyrë e kompanive për të ofruar idetë që kanë për të ardhmen?”, shtron pyetjen redaktorja Scott.

Panairi do të ketë përmasa të zvogëluara për shkak të kufizimeve të pandemisë. Shumë prodhues makinash si Volvo, Opel dhe Toyota nuk do të marrin pjesë.

Makinat elektrike nuk do të jenë lloji i vetëm i automjeteve miqësore me mjedisin që do të prezantohen në Mynih. Kompania BMW pritet të zbulojë modelin iX5 me hidrogjen.

Edicioni i këtij viti i Panairit Ndërkombëtar të Automjeteve do të sherbejë edhe si provë për të matur interesimin për aktivitete të tilla pas pandemisë.

Firma Volkswagen po prezantohet me automjetin e saj plotësisht elektrik ID.5 GTX, ndërsa ka nxjerrë në treg foristradën elektrike të linjës ID dhe pritet të zgjerojë produktet e saj elektrike.

Jim Holder është drejtor redaksional me faqet eletronike “Autocar” dhe “What Car?”

“Kompanitë kanë mësuar mënyra të reja dixhitale për të prezantuar produket e tyre tek klinetët dhe media. Padyshim që kriza e pandemisë ka ndikuar që prodhuesit e makinave të dalin me ide të reja.”

Ndërkohë, firma Audi ka shfaqur një tjetër model koncept të ndërtuar tërësisht në një platformë dixhitale. Grandsphere është modeli luksoz elektrik me ngarje autonome të nivelit 4.

Panairi do të jetë i hapur për publikun deri më 12 shtator.

<iframe src=”https://www.zeriamerikes.com/embed/player/0/6216278.html?type=video” frameborder=”0″ scrolling=”no” width=”640″ height=”360″ allowfullscreen></iframe>

 

voa

Inxhinieret e sigurisë kibernetike nga Kosova në Silicon Valley

Gratë po luajnë një rol gjithnjë e më të rëndësishëm në kompanitë teknologjike këtu në Shtetet e Bashkuara. Në një industri ku ato përbëjnë vetëm 20 për qind të fuqisë punëtore, shumë prej tyre janë gra imigrante të punësuara në pozicione që kërkojnë aftësi të larta në inxhinieri, matematikë dhe shkencë. Kolegia Rudina Dervishi bisedoi me dy inxhiniere të sigurisë kibernetike me origjinë nga Kosova të cilat punojnë në Silicon Valley për të mësuar më shumë mbi rrugëtimin e tyre në këtë industri.

Pasi përfundoi studimet e larta në Universitetin Luthern në Teksas me rezultate të shkëlqyera, Florentina Ferati e pati të lehtë të punësohej nga disa prej kompanive më të fuqishme të teknologjisë në Shtetet e Bashkuara.

“E kisha qëllim që të aplikoja në kompani të ndryshme në Silicon Valley si Apple, Google, Facebook. Kisha fat që u pranova nga Apple dhe Facebook si inxhiniere e kibernetikës dhe vendosa t’i bashkangjitesha fillimisht Facebook-ut”.

Pas një karriere katër vjeçare në ruajtjen e të dhënave të privatësisë për gati dy miliardë përdoruesit e Facebook-ut, Florentina punon tani si menaxhere për sigurinë kibernetike në kompaninë AirB&B. Ajo thotë se i ka parë nga afër ndryshimet në këtë industri të dominuar nga burrat.

“Unë e paraqisja ndonjë ide timen dhe askush nuk e merrte për bazë. I njëjti koleg vetëm se ishte mashkull thoshte të njëjtën ide dhe ja merrnin parasysh atij. Ata aleatë që i kisha në mbledhje, thoshin ‘më fal pak po Tina (Florentina) sapo e përmendi këtë ide, ti vetëm sa e përsërite, kështu që do ta marrim për bazë idenë e Tinës”.

Teuta Hyseni punon si inxhiniere e sigurisë kibernetike për kompaninë Mikrosoft. Ajo thotë se gratë emigrante kanë prirjen të zgjedhin degët e vështira të shkencës për të qënë më konkurrente në tregun e punës.

“Ndoshta nuk është ideja që gratë nga Amerika nuk janë të interesuara mirëpo zakonisht emigrantët zgjedhin ato gjëra që janë më sfiduese… më sfiduese sepse si emigrante ti duhet të jesh një shkallë më përpara vendbanuesve amerikanë që të jesh konkurrues në tregun e punës”, thotë Teuta Hyseni për Zërin e Amerikës.

Ajo thotë se si imigrante sjell një prespektivë tjetër në vendin e punës.

2218 Meqënëse vij nga një vend i vogël (me atë ku jetoj sot), besoj se kam prespektivë të ndryshme në përgjithësi në jetë gjithashtu edhe në qasjes në punë. Këto janë disa aspekte që më dallojnë nga të tjerët. Është gjithashtu me rëndësi të përmend edhe zelli i madh për punën dhe veçanërisht të qenurit financiarisht e pavarur gjë që është shumë me rëndësi për mua dhe që besoj duhet të jetë e rëndësishme edhe për shumë femra të tjera.

Diversiteti dhe këndvështrimet e ndryshme po vlerësohen gjithnjë e më shumë në teknologji thotë Florentina sepse teknologjia në ditën e sotme prek çdo sferë të jetës sonë dhe nëse diçka krijohet vetëm nga njëra gjini do t’i mungonin shumë këndvështrime të ndryshme. … mundësitë që po u ofrohen grave janë duke e ngritur dhe duke e plotësuar me diversitet këtë fushë.

“Mundet ta vëresh edhe në përdorim që kërkesat e gjinisë femërore apo edhe e shtresave të tjera të shoqërisë nuk janë të përfillura ngaqë shumica dërrmuese e atyre që e ndërtojnë një aplikacion kanë qenë meshkuj, dhe me dashje apo pa dashje nuk kanë patur kapacitet të kuptojnë kërkesat e këtyre personave dhe pjestarëve të tjerë të shoqërisë”, thotë Teuta.

Një arsye tjetër që i bën gratë më të kërkuara në teknologji thotë Teuta është se ato kanë aftësinë t’u kushtojnë më shumë rëndësi detajeve.

“Kjo cilësi është shumë me rëndësi në fushën ku punoj, për shkak se një evidencë e vogël mund ta ndryshojë gjithë rastin hulumtues. //Është me rëndësi për ata persona që punojnë në këtë fushë të jenë mendje-kritikë apo detajist. Kështu që besoj që femrat në atë aspekt kanë një përparësi”.

Entuziaste për ndikimet që po sjellin ndryshimet në teknologji të dyja inxhinieret nga Kosova kanë ambicje për të ardhmen.

“Jam shumë entuziaste për ndikimet që zhvillimet në teknologji mund të kenë për njerëzimin. Ai është edhe pikësynimi imi që në të ardhmen të themeloj një kompani timen që ka të bëjë me teknologjinë që mundet ta përmirësojë jetën e njerëzve. Tani jam në atë pjesë të jetës ku mendoj që do të angazhohem gjithashtu edhe në aspektin e sipërmarrjes”, thotë Teuta.

Të pajisura me përvojën më të mirë në industrinë e teknologjisë Florentina dhe Teuta janë mentore për vajza të reja nga Kosova dhe Shqipëria për t’i ndihmuar ato të përmbushin ambicjet e tyre të shkollimit në Shtetet e Bashkuara dhe për përparimin e tyre më vonë në karrierë.

voa

Perspektivat e turizmit hapësinor

Suksesi i fundit i kompanive private të fluturimeve në hapësirë ka ngjallur interesin e kërkuesve të aventurave, por çmimi i i udhëtimeve në hapësirë është shumë i lartë për shumicën e njerëzve. Ekspertët thonë se pas pak vitesh, çmimet për një udhëtim në hapësirë ka të ngjarë të ulen mjaftueshëm në mënyrë që njerëzit e zakonshëm t’i përballojnë.

Një pamje e kohëve të fundit e planetit tonë u mundësua nga kompania private e fluturimeve hapësinore SpaceX. John Strickland është drejtor i përgjithshëm i Shoqërisë Kombëtare të Hapësirës dhe ka shkruar mbi kolonizimin e hapësirës. Ai thotë për Zërin e Amerikës se orbita e Tokës është vetëm fillimi.

“Nga viti 2030 pres që të jetë duke u ndërtuar në Mars një bazë e sponsorizuar nga SpaceX. Mund të ndodh më shpejt. Ata mund ta kryejnë fluturimin e parë testues në vitin 2024. Do të ishte e pabesueshme nëse kjo bëhej vitin që vjen”.

Elon Musk, themeluesi i SpaceX, mbetet lojtari i vetëm kryesor miliarder në eksplorimin e hapësirës, që nuk ka udhëtuar në hapësirë. Por qasja e tij metodike për udhëtimet hapësinore mund të korrë përfitime afatgjata.

Greg Autry është zëvendëspresident i zhvillimit të hapësirës në Shoqërinë Kombëtare Hapësinore dhe profesor në Fakultetin “Thunderbird” për Menaxhimin Global në Arizona. Ai i thotë për Zërin e Amerikës se e vlerëson zotin Musk për vazhdimin e sukseseve të mëparshme si pjesë e një strategjie të gjatë për biznesin e eksplorimit të hapësirës.

“Eloni është gjeni, sepse kërkon ta bëjë Marsin si Tokën. Por askush nuk është i gatshëm të paguajë për këtë. Kështu që ai ka disa plane biznesi me disa faza. Biznesi i lëshimit, biznesi i fluturimeve kozmike njerëzore, biznesi i satelitëve Starlink. Ai e kupton se duhen disa lloj biznesesh që kompanitë e tij të sigurojnë përfitime monetare për të investuar në projektet e tij private afatgjata.”

Kohët e fundit është shfaqur edhe komponenti i turizmit hapësinor i eksplorimit të hapësirës ndërsa themeluesi i firmës “Virgin Group” Richard Branson kreu një fluturim të suksesshëm në hapësirë me një aeroplan të kompanisë “Virgin Galactic”.

Nëntë ditë më pas, themeluesi i kompanive Amazon dhe “Blue Origin”, Jeff Bezos u nis drejt hapësirës me raketën e tij “New Shepard”. “Blue Origin” dhe “Virgin Galactic” thonë se kanë shitur tashmë bileta me vlerë miliona dollarë për fluturimet e ardhshme.

Në Gjermani, “Design Travel Agency” po shet paketa udhëtimi në bordin e aeroplanit “Virgin Galactic”. Marion Aliabadi është menaxhere e kompanisë së udhëtimeve.

Ndoshta është ideja për të qenë ndër turistët e parë në hapësirë, për të thënë që ‘unë e përjetova këtë’, ose ‘theva një barrierë’ apo, ‘arrita ta bëjë këtë’. Pra është si puna e një testi. Njerëzit gjithmonë duan të shkojnë më tej, duan të zgjerojnë horizontet e tyre. Kjo mund të jetë shumë tërheqëse për njerëzit që kanë bërë shumë gjëra”, thotë ajo.

Për ata me llogari të mëdha bankare, bileta për një fluturim me anijen hapsinore “Virgin Galactic” është 250,000 dollarë dhe udhëtimi zgjat dhjetë minuta. “Blue Origin” ende nuk e ka publikuar çmimin e biletave për fluturimet e saj. Ekspertët parashikojnë që kostot e biletave të ulen në mijëra dollarë brenda një dekade.

voa

Kurset e stomatologjisë përmes realitetit virtual

Realiteti virtual ka një përdorim të gjerë si mjet mësimdhënieje në fushën e mjekësisë, por kur flitet për shkollimin në degën e stomatologjisë, realiteti virtual është i kufizuar. Ndaj, dy profesorë universitetesh amerikane po përpiqen që ta ndryshojnë këtë qasje. Ata kanë zhvilluan një klinike dentare të realitetit virtual që ofron mundësinë për të revolucionarizuar më tej arsimimin në degën e stomatologjisë.

Përmes kësaj pajisje, studentët e stomatologjisë mund të futen në klinikën dentare të realitetit virtual. Në këtë botë virtuale, ata mund të mësojnë për veglat dentare dhe madje të kryejnë operacione për mbjellje dhëmbësh tek një pacient virtual.

Dr. Cortino Sukojo, bashkë-zhvillues i simulimit të implanteve dentare, foli me Zërin e Amerikës përmes rrjetit Teams.

“Në arsimin mjekësor ekziston një simulim ku mund të praktikohen studentët. Ata duhet të përsërisin disa herë këtë praktikë derisa të fitojnë aftësitë e duhura. Përmes kësaj metode ata mund të mësojnë vetë në shtëpi pa kufizime kohore apo hapësire”, thotë ai.

Zoti Sukojo me Universitetin e Illionit në Çikago e zhvilloi programin e simulimit të implantit dentar me Markus Santoso, ekspert për realitetin virtual dhe realitetin e shtuar në Universitetin e Floridës.

Aftësitë dhe ekspertiza jonë është plotësuese. Ai ka njohuri në stomatologji dhe unë për realitetin virtual. Problemi u parashtrua nga ai dhe unë e shqyrtova në klasën time, dhe pastaj ia prezantuam atij, dhe ai bëri studime për përdoruesit”, tha për Zërin e Amerikës Markus Santoso, bashkë-zhvillues i simulimit të implanteve dentare.

Gjatë vitit të kaluar, Santoso dhe studentët e tij punuan në labortator për të krijuar një prototip, i cili u testua më pas nga Sukotjo dhe studentët e tij, përfshirë Stephanie Schreiber.

“Si studente, programi i simulimit për mbjellje dhëmbësh më ndihmoi të mësoja mënyrën e vendosjes së tyre, duke u zhytur plotësisht në realitetin virtual në rolin e dentistes.”

Rezultatet e atyre testeve ishin pjesë e një studimi që trajtonte përmirësimet në stomatologji përmes përdorimit të sistemeve AR/VR, që u botua në revistën “Journal of Dental Education”.

Ndërsa kjo metodë mund të mos jetë aq efektive sa mësimi në auditoret universitare, studimet e tyre treguan se kjo metodë mund të përmirësojë arsimimin në fushën e stomatologjisë dhe të shërbejë si një zgjidhje alternative për aftësitë paraklinike gjatë situatës së shkaktuar nga pandemia e koronavirusit.

Shkolla jonë u mbyll për tre muaj. Çfarë do të ndodhte me studentët? Ata kishin paguar 100.000 dollarë për një vit shkollor, por shkolla nuk mund t’u ofronte atyre arsimimin, ndaj ky është një propozim që po përpiqemi ta promovojmë, në mënyrë që studentët të mendojnë se si mund ta shfrytëzojnë realitetin virtual dhe të shtuar në arsim”, thotë Dr. Cortino Sukotjo.

Synimi i tyre kryesor është që realiteti i pasuruar dhe realiteti virtual të zgjerohet si një mjet arsimor në degën e stomatologjisë, diçka që ata e pranojnë se do të duhen disa vite që kjo të realizohet.

voa

Jo Pitagora, por babilonasit e zbuluan trigonometrinë

Universität Sydney UNSW | babylonische TontafelnÇdo nxënës mëson formulën e Pitagorës a² + b² = c². Por me sa duket babilonasit e kanë përdorur trigonometrinë për të matur tokën para 3700 vjetësh, 1000 vjet para Pitagorës. A duhet rishkruar historia e matematikës?

Një pllakë misterioze balte mund të revolucionarizojë historinë e matematikës. Ajo është gjetur gjatë gërmimeve arkeologjike që në vitin 1894, në afërsi të Bagdadit të sotëm, por qe harruar në një cep largët të Muzeut Arkeologjik në Stamboll.

Në vitin 2018 matematikani australian Daniel Mansfield i Universitetit New South Wales (UNSW) pa një fotografi të këtij artifakti dhe u entuziazmua prej katrorëve të përsosur. Prandaj ai shkoi në Turqi për të ekzaminuar pllakën misterioze.

Tani ai arriti më në fund ta zgjidhë enigmën: pllaka 3700 vjeçare që i përket periudhës së vjetër babilonase nuk paraqet vetëm figurën më të vjetër të njohur të gjeometrisë së aplikuar, por tregon edhe mënyrën e lashtë të babilonasve për konceptimin e trekëndëshave.

A ka kopjuar Pitagora?

Deri tani mendohej se trigonometrinë e kishin zhvilluar grekët e lashtë ose filozofi dhe matematikani Pitagora. Por sipas analizave të reja trigonometria është përdorur një mijë vjet para lindjes së Pitagorës. Prandaj Daniel Mansfield shprehet në studimin e tij “Plimpton 322: A Study of Rectangles” se ndoshta historia e matematikës duhet rishkruar.

Plimpton 322 është një pllakë tjetër balte me madhësinë e një kartoline e periudhës babilonase, në të cilën është gdhendur me shkrim në formë pyke tabela trigonometrike më e vjetër që njohim deri tani.

Sistem numërimi bazuar tek 60-ta

Sipas Mansfield llogaritjet e babilonasve ishin shumë më të sakta se ato të grekëve sepse, ndryshe nga ato të grekëve, ato nuk bazoheshin në kënde dhe funksione rrethore, por në raporte numerike. Ngjashëm me njësinë tonë të kohës, babilonasit përdornin një sistem numërimi të bazuar tek 60-ta, që do të thotë se pjesëtimet e tyre jepnin shumë më shpesh numra të plotë, kështu që kishte më pak gabime me rrumbullakimin.

Ndarje pronash bazuar në përllogaritje të sakta gjeometrike

Në rastin e Plimson 322 nuk ishte e qartë se përse përdorej seria e numrave, për ndërtimin e ndërtesave apo për matjen e tokave. Përgjigjen për këtë e jep tani pllaka Si.427, e cila përmban detaje ligjore dhe gjeometrike për një copë tokë që ishte ndarë pasi një pjesë e saj ishte shitur. Kemi të bëjmë pra pak a shumë me një dokument kadastral, në të cilin janë regjistruar kufijtë e saktë të pronësisë së tokës.

Por për të përcaktuar madhësinë e pronës, fillimisht sipërfaqja e tokës duhej të matej nga një gjeodezist, i cili duhet të përcaktonte edhe kufijtë. Për këtë matje gjeodezistët babilonas bazoheshin tek barazimi i brinjëve të trekëndshave kënddrejtë mbi të cilët bazohet dhe teorema e Piragorës.

Pallaka Si.427 daton nga koha kur kishte nisur privatizimi gradual i tokës dhe njerëzit kishin filluan të mendonin për tokën në kuptimin e “toka ime dhe toja jote” dhe donin të vendosnin një kufi të saktë për të pasur marrëdhënie të mira fqinjësore, thotë Mansfield.

dw

Materiale vetë-shëruese për pajisjet hapësinore

Materiale vetë-shëruese për pajisjet hapësinoreShkencëtarët po prodhojnë materiale të reja për të mbrojtur anijet e hapësirës të gjeneratës së ardhshme nga elementët e ashpër në hapësirë. Ndërkohë, një sondë ruse e ankoruar në stacionin e hapësirës ndezi aksidentalisht motorët shtytës duke ndryshuar për pak kohë orientimin e stacionit. Korrespondenti i Zërit të Amerikës Arash Arabasadi sjell në vazhdim disa nga të rejat e fundit të zhvillimeve hapësinore të javës që lamë pas.

Atmosfera e Tokës, siç shihet nga një kapsulë transporti SpaceX, ofron një pamje magjepsëse. Orbita e Tokës është e mbushur me mbeturina të rrezikshme hapësinore që mund të dëmtojnë satelitët dhe pjesët e Stacionit Ndërkombëtar Hapësinor.

Shkencëtarët në Angli po përpiqen të ndërtojnë polimere të reja për të zgjatur jetëgjatësinë e pajisjeve të dërguara në hapësirë. Stuart Donovan Holmes është shef i mbrojtjes dhe hapësirës në Qendrën Kombëtare të Materialeve Përbërse  në Bristol. Ai i tha agjencisë së lajmeve Associated Press se programi pilot teston materiale që u rezistojnë kushteve të vështira në orbitën e Tokës.

“Pajisjet në orbitë goditen nga rreze ultra-vjollcë, copëza dhe pluhur hapësinor. Reagimet e tye në sipërfaqen e pajisjeve në orbitë kanë pasoja të padëshirueshme. Ndaj ky program po teston kombinimin e përbërësve të ndryshëm për të parë se çfarë funksionon në atë mjedis”.

Për ta bërë këtë, Qendra Kombëtare e Materialeve Përbërëse po bashkëpunon me studiuesit në Universitetin Bristol. Profesor Ian Hammerton shpjegon punën që po bëhet.

“Kemi një polimer që në thelb vetë-shërohet, kështu që kur e ekspozojmë në mjedisin e orbitës së ulët të Tokës, materiali reagon me oksigjenin, ai reagon ndaj këtyre radikalëve dhe në thelb prodhon një shtresë mbi sipërfaqen e tij. Pra, bëhet pothuajse si një guaskë mbrojtëse mbi sipërfaqen e polimerit, duke mbrojtur edhe pjesët poshtë tij”.

Profesori thotë se disa materiale që aktualisht janë në përdorim janë përbërës metalikë të prodhuar që nga Lufta e Ftohtë. Ai thotë se materialet e reja më të lehta dhe më të forta mund të përdoren për panelet diellore ose sistemet strukturore. Shkencëtarët do t’i testojnë polimeret në mjedisin hapësinor verën që vjen.

Javën që lam pas kozmonauti Oleg Novitsky shkroi në rrjetin Twitter ‘Mos u shqetësoni’ pasi sonda ruse ndezi gabimisht motorët duke bërë që Stacioni Hapësinor Ndërkombëtar të lëvizte 45 gradë. Kjo ndodhi vetëm disa orë pas ankorimit. NASA shkroi në Twitter se ndryshimi ishte më shumë se 540 gradë. NASA tha se stacioni ishte në gjendje të mirë dhe po funksiononte normalisht.

Po ashtu kanali televiziv muzikor MTV mbushi 40 vjeç. Me këtë rast, MTV ritrasmetoi videoklipin ikonë të një astronauti në hënë që mban flamurin e kanalit MTV. Pamjet e NASA-s janë nga ulja e anijes Apollo 11 në vitin 1969, ndërsa flamuri i kanalit MTV është montuar në studio për efekte artistike dhe muzikore për të nënkuptuar se muzika tejkalon çdo kufi.

voa

Dronët autonomë që mund të ndihmojnë në bujqësi dhe raste fatkeqësish

Dronë të vegjël autonomë, të krijuar për të menduar dhe lëvizur si bletët, mund të revolucionarizojnë të ardhmen e bujqësisë, misionet e kërkim-shpëtimit si dhe shumë fusha të tjera. Në materialin në vazhdim korrespondentja e Zërit të Amerikës Julie Taboh shtjellon disa nga aftësitë e këtyre dronëve të veçantë.

Dronët e vegjël autonomë, që mund të fluturojnë dhe të sillen si bletët, janë vizioni i së ardhmes për një ekip studiuesish në Universitetin e Merilandit. Në një bisedë me Zërin e Amerikës profesori Yiannis Aloimonos tregon disa nga veçoritë e tyre.

“Ata janë mekanizma fluturues shumë të vegjël të pajisur me kamera, sensorë dhe kompjuter që janë në gjendje të perceptojnë botën ((Courtesy: University of Maryland)) …të mendojnë, marrin vendime dhe veprojnë si duhet.”

Së shpejti këta dronë autonomë do të jenë në gjendje të ndihmojnë në pllenimin e luleve, ose të punojnë në mjedise që janë të rrezikshme për njerëzit.

“Kur të dalë në treg, kjo teknologji do të jetë shumë e dobishme për operacionet e kërkim-shpëtimit në raste fatkeqësish, inspektimin e urave si dhe në bujqësi”, thotë profesori Yiannis Aloimonos.

Dronët nuk telekomandohen nga njeriu. Ata përdorin vizionin kompjuterik për të “parë” pengesat gjatë fluturimit, si dhe inteligjencën artificiale për të përcaktuar rrugën më të mirë që duhet të ndjekin.

Dronët janë ndërtuar për të imituar veprimet e zogjve dhe bletëve; për të fluturuar dhe për t’u orientuar nëpër mjedise të vogla.

Ata do të lëshohen në terren nga një dron më i madh i dizenjuar si një zgjua bletësh për të kryer disa lloje detyrash.

“Këta dronë ofrojnë mundësi të shumta. Përshembull dronët e tjerë kërkojnë pilotë nga distanca. Çdo dron kërkon një operator. Ndërsa dronët që po ofrojmë ne ngarkohen në dronin më të madh që i transporton në destinacionin e duhur dhe i dislokon dronët e vegjël në mënyrë automatike”, thotë për Zërin e Amerikës Nitin Sanket, kandidat doktorature në Universitetin e Merilendit.

Këta dronë mund të kryejnë një udhëtim vajtje-ardhje prej më shumë se gjashtë kilometrash.

Ndërsa ka shqetësime mbi keqpërdorimin e mundshëm të këtyre dronëve të vegjël, tani për tani ekipi është duke u përqëndruar tek përfitimet që ata mund të sjellin.

voa

Siguria në shtëpi mund të ofrohet nga monitorimi i valëve WiFi

Abstract Internet BackgroundKompanitë e shërbimit të sigurisë për shtëpitë shpesh e realizojnë monitorimin nëpërmjet kamerave dhe sensorëve të lëvizjes. Por, sinjalet e rrjetit WiFi mund të shërbejnë edhe si një mënyrë më elegante për monitorimin.

Balanca mes sigurisë dhe shqetësimeve për privatësinë mund të rezultojë sfiduese për sistemet e monitorimit të shtëpive, shumica e të cilave mbështeten tek kamerat e ndërlidhura.

Por një kompani sigurie thotë se sinjalet e rrjetit WiFi mund të ofrojnë të njëjtin shërbim, pa shqetësimet e privatësisë.

“Origin Wireless përdor WiFi-n për të diktuar mjediset e brendshme”, thotë Daniel Bugos, menaxher i produkteve në kompaninë “Origin Wireless”.

Valët e rrjetit WiFi mbulojnë të gjithë mjedisin e shtëpisë, shpjegon zoti Bugos.

“Kur lëviz përmes këtij rrjeti valësh, ato kërcejnë përreth teje dhe i përshtaten mjedisit”, thotë ai.

Teknologjia e kompanisë Origin Wireless dikton ndryshimin e valëve.

Sistemi i saj Hex Home gjeneron valë që mund të kalojnë përmes mureve dhe qosheve, siç veprojnë valët WiFi.

“Kur këto dy paisje futen në punë, ato krijojnë një ombrellë sensorësh në shtëpinë tuaj. Në çdo hapësirë të mbuluar nga ky rrjet, ne mund të mësojmë lëvizjet që ndodhin”, thotë zoti Bugos.

Opsioni i “lëvizjes në kohë reale” u mundëson përdoruesve të monitorojnë aktivitetin nëpërmjet një aplikacioni.

“Nëse nuk ka njeri në shtëpi, grafiku i monitorimit në kohë reale rezulton bosh – një lloj vize horizontale. Dhe nëse dikush ndodhet në shtëpi, grafiku lëviz”, thotë zoti Bugos.

Niveli i ndjeshmërisë mund të përshtatet për të përjashtuar lëvizjet e kafshëve shtëpiake apo të objekteve mekanike, si ventilatorët. Formimi biologjik i njeriut gjithashtu e ndihmon sistemin të dallojë mes njerëzve dhe objekteve.

“Jemi të formuar kryesisht nga uji, ndaj të cilit valët reagojnë ndryshe, krahasuar me reagimin p.sh. ndaj një libri”, thotë zoti Bugos.

Kjo teknologji mund të shërbejë edhe si një mënyrë më elegante që personeli i kujdesit shëndetësor të monitorojë të moshuarit në shtëpi, duke i sinjalizuar për rrëzimin në tokë.

“Kur kjo ndodh ka një përshpejtim të lëvizjes,të pasuar nga një ngadalësim. Sensorët tanë mund t’i diktojnë me shpejtësi këto ndryshime të papritura”, thotë zoti Bugos.

Kjo ofron një mendje të qetë, pa patur frikën e syve të paautorizuar.

voa