Kategoritë: Shkenca

Teknologjitë e reja në shërbim të uljes së dioksidit të karbonit në atmosferë

co2Një mori teknologjish të reja që mund të ndihmojnë në neutralizimin e çlirimit të dioksidit të karbonit në shkallë globale deri në vitin 2050 po shfaqen kohët e fundit dhe të gjitha kanë nevojë për investime. Qeveritë në mbarë botën duhet të vendosin se cila i përshtatet gjeografisë së tyre dhe sa mund të shpenzojnë për një teknologji të caktuar.

Në shtator, disa kompani energjitike që janë përpjekur të pastrojnëatmosferën nga karboni festuan disa arritje të rëndësishme.

Në Islandë, dy kompani hapën një nga impiantet më të mëdha të kapjes dhe magazinimit të dioksidit të karbonit.

“Kanë një kapacitet 4,000 tonë dioksid karboni që kapet në ajër çdo vit, çka është e jashtëzakonshme. Ne pastaj ua dorëzojmë këtë sasi partnerëve tanë nga Carbfix për ta injektuar nën tokë. Dhe dioksidi i karbonit atje mineralizohet, duke u kthyer në gur”, thotë Jan Wurzbacher, shef ekzekutiv dhe bashkëthemelues i kompanisë Climeworks.

Shkrirja, ashtu si kapja e drejtpërdrejtë e dioksidit të karbonit në ajër, është një tjetër zhvillim i ri potencial në energjinë alternative. Shkrirja është një mënyrë për të përftuar energji pa karbon bazuar në të njëjtat parime që ngrohin diellin.

Në Francë, një eksperiment gjigant i shkrirjes që përfshinte magnetin më të madh deri tani u realizua në Reaktorin Ndërkombëtar Eksperimental Termonuklear, ose ITER, një megaprojekt ndërkombëtar i kërkimit dhe inxhinierisë së shkrirjes bërthamore. Një hap i madh, thotë ITER ndaj objektivit të tij për të prodhuar energji elektrike pa një nënprodukt radioaktiv.

“ITER-i pritet të kushtojë 20 miliardë euro, pak a shumë, të ndërtohet. Tani për tani, Evropa po importon 1 miliard Euro naftë çdo ditë. Pra, tani ata paguajnë në thelb çdo tre javë shumën e një viti”, thotë Laban Coblentz, zëdhënësi i ITER-it.

Në fillim të këtij viti, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë paralajmëroi se angazhimet aktuale për klimën nga qeveritë

mund të mos arrijnë atë që kërkohet për t’i sjellë çlirimet globale të dioksidit të karbonit të lidhura me energjinë në zero deri në vitin 2050. Laura Diaz Anadon e Universitetit të Kembrixhit.

“Nëse nuk kemi energji elektrike të pastër, çlrimi i gazeve nuk do të bjerë. Pra përparësia duhet të jetë dekarbonizimi i sektorit të energjisë, dhe kjo do të thotë se burimet e rinovueshme, magazinimi dhe disa teknologji që mund të sigurojnë kapacitete të mëdha energjie do të jetë vërtet të rëndësishme”, thotë Prof. Laura Diaz Anadone e Universitetit të Kembrixhit.

Ajay Gambhir, një studiues i Institutit Grantham për Ndryshimet Klimatike në Kolegjin Imperial në Londër, thotë se ai beson se deri më tani, dy burime energjie kanë shënuar arritje.

“Fotovoltaikët diellorë dhe turbinat e erës po depërtojnë në sistemet e energjisë mjaft shpejt në të gjithë botën për momentin; kostoja e tyre po ulet jashtëzakonisht shpejt. Pra, ata po rezultojnë shumë premtues përsa i përket alternativave me karbon të ulët”, thotë ai.

Por sfidat mbeten kur bëhet fjalë për magazinimin e energjisë në planin afatgjatë.

“Kështu, për shembull, ne kemi bërë një përparim të madh në lidhje me koston dhe efektivitetin e baterive me litium. Gjatë 10 viteve të fundit, kostoja e baterive me litium është ulur me rreth 80, 85 për qind, kryesisht për shkak të përdorimit në tregun e automjeteve elektrike”, thotë zonja Anadon.

“Nuk ka aktualisht bateri që të jenë aq ekonomike ose të mëdha, për të plotësuar të gjitha nevojat për energji elektrike që u duhen vendeve gjatë muajve të dimrit, për shembull. E kam fjalën për kohëzgjatjen e ruajtjes së energjisë. Ne tashmë e kemi një gjë të tillë për sa i përket hidrocentraleve me pompa, por më pas kemi një sërë teknologjish të tjera që janë ose ekzistuese ose janë duke u zhvilluar. Hidrogjeni ka potencial të madh për t’u përdorur si rezervë energjie.”

Konferenca e Kombeve të Bashkuara për ndryshimin e klimës 2021, ose COP26, do të mbahet në Nëntor në Glasgow, Skoci.

voa 

NASA, mision testimi për ndryshimin e trajektores së asteroidëve

asteroidNjë raketë e kompanisë SpaceX do të lëshohet nga Kalifornia sonte vonë, në kuadër të një misioni të NASA-s për të testuar sistemin e parë mbrojtës planetar, i projektuar për të devijuar një asteroid nga përplasja me Tokën. Misioni i quajtur DART do të testojë aftësinë e NASA-s për të ndryshuar trajektoren e një asteroidi me forcë kinetike, duke përplasur një sondë në të me shpejtësi të lartë dhe duke shtyrë gurin hapësinor aq sa për të shmangur përplasjen me Tokën.

Duket si një temë e filmave të Hollivudit, por kërcënimi ndaj Tokës nga asteroidët është i rrënjosur në fakte e jo trillime.

Për këtë arsye NASA do të nisë atë që konsiderohet si misioni i parë i njerëzimit për të testuar mundësinë e devijimit të trajektores së një asteroidi.

“Ne mund të mësojmë nga ky mision se si t’i gjejmë objektet hapësinore dhe gjithashtu shpresojmë si t’i shmangim ato dhe t’i largojmë nga zona e rrezikshme e Tokës”, thotë zyrtari i NASA-s, Thomas Zurbichen.

NASA njoftoi në fillim të këtij viti se Toka nuk do të jetë e kërcënuar nga asteroidët në shekullin e ardhshëm, por zoti Zurbuchen thotë se shkencëtarët besojnë se vetëm një e treta e kërcënimeve të tilla janë diktuar deri më tani.

“Është gjithashtu e vërtetë se nga të gjitha objektet hapësinore që janë të përmasave të mëdha që do të mund përplaseshin me Tokën, ne kemi vëzhguar vetëm një të tretën e tyre. Dhe, të them të drejtën, është një nga detyrat tona që të vëzhgojmë dy të tretat e tjera të asteroidëve në dekadën e ardhshme”, thotë ai.

Sonda DART, që do të lëshohet nga Baza e Forcave Hapësinore Vandenberg në Kaliforni, me një raketë të kompanisë SpaceX, do t’i ndihmojë ekspertët të përcaktojnë nëse përplasja e qëllimshme e një sonde me një asteroid është një mënyrë efektive për të ndryshuar kursin e tij.

“Ne do të përplasemi me një asteroid të madhësisë së një stadiumi futbolli, që ndodhet në orbitën e një asteroidi tjetër 5 herë më të madh. Pastaj, ne do të masim ndryshimin real të orbitës së tij rreth objektit dytësor”, thotë zoti Zurbuchen.

Shkencëtarët zgjodhën asteroidin e dyfishtë “Didymos” si objektiv të këtij misioni. Asteroidi në orbitën e tij, “Dimorphos” ka një diametër prej rreth 160 metrash. Asteroidi që çoi në zhdukjen edinosaurëve kishte një diametër prej rreth 10 kilometrash.

Kur sonda DART të mbërrijë atje në fund të shtatorit ose në fillim të tetorit të vitit të ardhshëm, ajo do të përdorë programin autonom të navigimit për t’u përplasur qëllimisht në asterodin “Dimorphos” me një shpejtësi prej afërsisht 6.6 kilometrash në sekondë.

Shkencëtarët shpresojnë se goditja do të ndryshojë shpejtësinë e orbitës së asterodit me vetëm një fraksion të 1 përqindëshit, e mjaftueshme për të ndryshuar periudhën e saj orbitale me disa minuta.

“Duke ndryshuar orbitën, duke matur ndryshimin të orbitës, ne shpresojmë të mësojmë se me çfarë force dhe më çfarë shpejtësie duhet goditur një objekt i këtij lloji për të shmangur rrezikun e përplasjes me Tokën në të ardhmen”, thotë zoti Zurbuchen.

Nëse gjithçka shkon mirë, përplasja do të ndodhë në një distancë prej vetëm 11 milionë kilometrash nga Toka, duke e bërë të mundur vëzhgimin me teleskopë tokësorë të kësaj ngjarje.

Sonda DART është planifikuar të lëshohet të martën në mbrëmje nga Baza e Forcave Hapësinore Vandenberg në Kaliforni.

voa

Simulimi i misionit në Mars në shkretëtirën Negev

Mars simulimShkencëtarët e krahasojnë formacionin shkëmbor të kraterit Ramon në shkretëtirën Negev të Izraelit me sipërfaqen e planetit Mars. Krateri njihet për shkëmbinjtë me ngjyrë të kuqe dhe të verdhë. Kohët e fundit, gjashtë astronautë nga e gjithë bota kaluan një muaj në thellësi të shkretëtirës duke simuluar një mision drejt Marsit. Korrespondentja e Zërit të Amerikës Linda Gradstein vizitoi misionin e simuluar në kraterin Ramon, ku pati rastin të shohë nga afër përpjekjet dhe të bisedojë me astronautët.

Pas 30 ditësh të izoluar, gjashtë astronautë ndërkombëtar dolën nga stacioni i improvizuar hapësinor pa kostumet speciale. Ata sapo i dhanë fund një misioni të simuluar në Mars. Për këtë mision u zgjodh krateri Ramon me shretëtirën e ashpër që i ngjason sipërfaqes marsiane.

Astronautja gjermane Anika Mehlis tha për Zërin e Amerikës se pamjet nga brendësia e stacionit të improvizuar të jepnin përshtypjen e terrenit marsian.

“Kur zgjohesh në mëngjes dhe hedh vështrimin përtej dritareve të vogla, shikon këtë peisazh të kuqerremtë pa frymë njeriu. Nuk mund të dalësh jashtë pa kostum dhe komunikimi ka vonesa kohore. Ndjehesh i izoluar dhe larg çdo gjëje. Kur del përjashta stacionit me kostumin hapësinor dhe ndjen frymëmarrjen tënde, ndjesia bëhet reale. Kuptohet që nuk je në Mars por mund ta imagjinosh në mendjen tënde”, thotë ajo.

Misioni “Amadee-20” i sponsorizuar nga Forumi Austriak i Hapësirës dhe i organizuar nga Agjencia Izraelite e Hapësirës, përfshinte më shumë se 20 eksperimente shkencore.

Të veshur me kostume hapësinore që peshonin 50 kilogramë, astronautët praktikuan eksplorimin e terrenit. Por atyre iu desh që të merreshin edhe me detyra tokësore, siç është hidrauliku.

Komandanti i Misionit, Joao Lousada, tregon për Zërin e Amerikës disa nga problemet që hasën astronautët.

“Kishim disa probleme teknike si tualeti që na u desh ta rregullonim. Kemi të njëjtin tualet në Mars dhe duhet që t’i rregullosh vet të gjitha problemet që të dalin. Nuk është e lehtë të dërgosh në Mars një tualet rezervë”, thotë Joao Lousada

Drejtori i Forumit Austriak të Hapësirës, Gernot Groemer, vlerësoi punën e astronautëve dhe tha se ka lindur njeriu i parë që do të ecë në Mars.

“Për ata astronautë, kjo ndërtesë pas meje – stacioni më modern, më kompleks i simulimit të Marsit në këtë planet, do të jetë një nga hapat e tyre të parë në një udhëtim me anije që do të zhvillohet në të ardhmen”, thotë ai.

Sipas tij ky mision ka sjell më pranë realitetit përpjekjet e njeriut për të shkuar në Mars.

voa

Kompania “Blue Origin” planifikon stacionin hapësinor komercial


Kompania e turizmit hapësinor “Blue Origin” e miliarderit Jeff Bezo ka njoftuar planet për të ndërtuar dhe për të përdorur një stacion hapësinor komercial, të quajtur Orbital Reef.

Stacioni pritet të fillojë të funksionojë në gjysmën e dytë të kësaj dekade.

Stacioni është menduar të jetë një vend ku kushdo mund të ketë adresën e tij në orbitë.

Kompania e turizmit hapësinor “Blue Origin” njoftoi kohët e fundit planet për të ndërtuar dhe për të drejtuar një stacion të ri hapësinor komercial, të quajtur Orbital Reef.

Blue Origin është në partneritet me kompaninë Sierra Space me bazë në Nevada. Projekti mbështetet nga një numër kompanish të industrisë hapësinore, duke përfshirë gjigantin amerikan të hapësirës ajrore Boeing dhe Redwire Space me bazë në Florida.

“Blue Origin” thotë se stacioni Orbital Reef do të operojë si një “hapësirë biznesi për qëllime të ndryshme”, duke ofruar një vend për studiuesit, prodhuesit dhe vizitorët.

“Të gjitha llojet e kompanive mund të bashkohen dhe të bëjnë kërkime ndërsa stacioni ofron gjithashtu mundësi për turistët që të vijnë dhe thjesht të përjetojnë hapësirën,” thotë Janet Kavandi, presidente e Sierra Space, në një video promovuese.

Stacioni pritet të fillojë funksionimin në gjysmën e dytë të kësaj dekade.

Në fillim të muajit shtator, “Blue Origin” çoi në hapësirë aktorin 90-vjeçar William Shatner.

Fluturimi, është ndër fillesat e industrisë së turizmit hapësinor me pasagjerë, në anijet e ndërtuara dhe të drejtuara nga disa prej njerëzve më të pasur në botë.

Themeluesi i kompanisë Virgin Galactic, Richard Branson shkoi në hapësirë me anijen e tij në korrik, duke u pasuar nga Bezos nëntë ditë më vonë në fluturimin e parë të anijes Blue Origin. Kompania SpaceX e Elon Musk bëri udhëtimin e saj të parë privat në mes të shtatorit, megjithëse pa Musk-un në bord.

voa

Çfarë nxjerrin në pah dokumentat e bëra publike nga kompania Facebook

FacebookKompania Facebook, gjigandi i medias sociale, po përballet me kritika publike dhe hetime nga entet rregullatore pas daljes në dritë të mijëra dokumenteve të brendshme nga një ish-punonjëse e rrjetit social.

Çfarë përmbajnë dokumentet ?

Pas përpilimit të dokumenteve, ndërsa punonte si menaxhere në kompaninë Facebook, Frances Haugen ia shpërndau ato një grupi prej 17 mediash amerikane, të cilat bashkëpunuan në një projekt për të publikuar në rrugë individuale gjetjet e tyre.

Raportet, të publikuara në një ditë të koordinuar në fund të tetorit, e portretizojnë Facebook-un si një kompani në përpjekje të rritjes së përdoruesve dhe shtimit të fitimeve, duke mos marrë parasysh mënyrën se si njerëzit po e përdornin platformën për të përhapur urrejtje dhe dizinformim.

Nga dokumentet e studiuara, del në pah se Facebook-u kishte vështirësi kryesisht tek monitorimi i gjuhës së urrejtjes, retorikës nxitëse dhe keqinformimit nga përdoruesit që postonin nga vende të caktuara. Ndër ta përfshiheshin edhe disa përdorues që Facebook-u i kishte përcaktuar se përbënin rrezik të madh për abuzime me pasoja reale.

Deshtimet ishin rezultat i sistemeve me mangësi të inteligjencës artificiale si dhe mungesa e moderatorëve të duhur që flasin shumë gjuhë të ndryshme të përdorura në Facebook.

Kush kishte qasje tek dokumetet?

Përveç dhënies së dokumenteve organeve të shtypit, zonja Haugen i vuri ato në dispozicion të agjencisë amerikane që mbikëqyr dhe zbaton ligjet kundër manipulimeve në treg si dhe Kongresit. Sinjalizuesja Haugen gjithashtu ka dëshmuar para Komisionit të Senatit për Tregtinë dhe para Parlamentit Britanik. Ajo përdori kameran e telefonit për të fotografuar dokumentet.

Pse janë të rëndësishme dokumentet?

Kompania ka shtrirje masive globale. Facebook-u kishte 2.74 miliardë përdorues aktivë në fund të shtatorit, sipas statistikave të kompanisë. Çfarë do të thotë se rreth 1 në çdo 3 njerëz në planet është përdorues. Kompania ofron gjithashtu shërbime të tjera të njohura si WhatsApp dhe Instagram.

Si reagoi kompania Facebook?

Zëdhënësja e Facebook-ut, Mavis Jones, tha përmes një deklarate se kompania po punon për të ndaluar abuzimet në platformën e saj në vendet ku ka një rrezik më të lartë konflikti dhe se ka moderatorë që flasin gjuhë të ndryshme për të rishikuar përmbajtjet e postimeve në 70 gjuhë.

Themeluesi i kompanisë, Mark Zuckerberg, foli të hënën gjatë një konference mbi fitimet tremujore dhe tha se Facebook-u po përballet me “një përpjekje të koordinuar për të përdorur në mënyrë të përzgjedhur dokumentet e dala për të paraqitur një panoramë të rreme të kompanisë ”.

Për këtë raport u përdorën disa informacione nga Associated Press, Agence France-Presse dhe Reuters.

Facebook pezullon teknologjinë e identifikimit të fytyrës

MetaKompania Facebook thotë se po i jep fund një sistemi për identifikimin e fytyrës. Duke vënë theksin tek “shtimi i shqetësimeve mes shoqërisë” në lidhje me teknologjinë që mund të identifikojë automatikisht njerëzit në fotografi dhe video, kompania Facebook njoftoi se do të vazhdojë punën në këtë teknologji për të trajtuar problemet.

“Enti rregullator është ende në proces për të siguruar një sërë rregullash të qarta rreth përdorimit të tij”, shkroi në blog Jerome Pesenti, nënpresident i inteligjencës artificiale në kompaninë Facebook. “Mes kësaj pasigurie të vazhdueshme, ne besojmë se kufizimi i përdorimit të njohjes së fytyrës tek një grup i vogël rastesh është i përshtatshëm”.

Në bazë të vendimit, kompania Facebook do të eleminojë “shabllonet e identifimit të fytyrës” të më shumë se 1 miliardë njerëzve, njofton agjencia e lajmeve Reuters. Facebook tha se një e treta e përdoruesve të përditshmën kanë pranuar përdorimin e kësaj teknologjie. Fshirja e të dhënave do të kryhet deri në dhjetor, njoftoi kompania.

Kompania tha se një program që krijon përshkrime me zë të fotografive për personat me paaftësi shikimi do të funskionojë normalisht, por nuk do të përfshijë më emrat e individëve në foto.

Facebook, që ndryshoi emrin javën e kaluar në Meta, nuk duket se po i mbyll derën përgjithmonë teknologjisë për njohjen e fytyrës.

“Duke hedhur vështrimin nga e ardhmja, ende e shohim teknologjinë e njohjes së fytyrës si një mjet të fuqishëm, për shembull, për njerëzit që kanë nevojë të njëjtësojnë identitetin e tyre apo për të parandaluar mashtrimet dhe imitimet. Do të vazhdojmë të punojmë në këto teknologji dhe të angazhojmë ekspertë të jashtëm”, tha kompania Facebook.

voa

Automjete të drejtuara nga distanca

Të marrësh një automjet me qera në ditët e sotme nëpërmjet telefonit celular nuk është e pazakontë. Por siç njofton korrespondentja e Zërit të Amerikës Tina Trinh, një kompani në Las Vegas nëpërmjet teknologjisë së përdorur mund t’i dërgojë automjetet tek klientët pa patur nevojë për një shofer.

Në ditët e sotme për të bërë një udhëtim mund të kërkosh një automjet nëpërmjet telefonit celular dhe kjo nuk është e pazakontë.
Përveç rastit kur automjeti nuk ka nevojë për një drejtues, pra mund të shkojë vetë tek klientët.
“Po tërheqin shumë vëmendje. Të gjithë duan t’i shikojë këto automjete, t’i prekin, të provojnë këtë ndjesi”, thotë Anand Nandakumar, themelues i kompanisë “Halo”
“Halo”, është një kompani që ofron automjete të cilat nuk kanë nevjë për një drejtues. Janë elektrike, gjysmë-autonome dhe mund të kontrollohen nga distanca.
Këto automjete mund të përdoren nga qytetarët në Las Vegas, të Nevadës, ndërsa kompania ka krijuar një qendër ku rrinë shoferët që i drejtojnë nga të paktën 50 kilometra largësi.
“Ne po blejmë automjete elektrike, më pas iu vendosim atyre sensorë dhe një sistem drejtimi që na mundëson të bëjmë punën nga distanca”, thotë zoti Nandakumar.
Por cila është pjesa më e rëndësishme e makinës? Sipas drejtuesëve të kompanisë janë kamerat e instaluara që iu japin shoferëve që i drejtojnë nga distanca mundësi të kenë pamje në 360 gradë.
Një rol të rëndësishëm ka dhe rrjeti 5G i kompanisë T-Mobile.
“Për mua, kjo është një mënyrë për të treguar dhe demonstruar fuqinë e rrjetit 5G”, thotë zoti John Saw, drejtues në kompaninë T-Mobile.
Në momentin që automjeti shkon tek klienti, është ky i fundit që më pas merr drejtimin. Ekspertët thonë se ky është një hap i vogël drejt të ardhmes ku makinat plotësisht autonome mund të jenë më të përhapura.
Tani për tani, themeluesi i kompanisë “Halo” thotë se ky eskperiment mund të rrisë besimin e konsumatorit.
“Ekziston një mosbesim tek njerëzit për mjetet e trasnportit në të ardhmen, ku të gjitha automjetet potencialisht do të jenë pa shofer dhe autonomë. Pra, që ne të ndërtojmë atë besim, duhet të fillojmë diku”, thotë Anand Nandakumar, themelues i kompanisë Halo.
Ky lloj shërbimi eleminon po ashtu edhe një problem tjetër: parkimin.
“Kur ju të keni mbaruar punë, thejsht dil nga automjeti dhe mbyll derën. Më pas ne do ta drejtojmë atë”, thotë themeluesi i kompanisë “Halo”.
voa

NASA fillon misionin për të studiuar asteroidet e Jupiterit

Jupiter AsteroidsNASA nisi të shtunën misionin e parë të saj, për të studiuar asteroidet e planetit Jupiter të quajtura Trojan, dy grupe të mëdha shkëmbinjsh hapësinorë, që shkencëtarët besojnë se janë mbetje të materialit fillestar nga i cili janë formuar planetet që ndodhen më larg diellit.

Sipas NASA-s sonda hapësinore e quajtur Lucy u nis nga Stacioni i Forcave Ajrore “Cape Canaveral” në Florida mëngjesin e së shtunës.

Misioni i Lucy-t do të zgjasë 12 vjet dhe do të studiojë një numër rekord asteroidesh. Ky është misioni i parë që eksploron “Trojanët”, mijëra objekte shkëmbore që rrotullohen rreth diellit në dy grupe, njëri prej të cilëve ndodhet përpara planetit gjigant të Jupiterit dhe tjetri pas tij.

Asteroidët Trojan, më të mëdhenjtë që njihen deri tani, e të emërtuar pas luftëtarëve të mitologjisë greke, besohet të kenë një diametër prej 225 kilometrash.

Shkencëtarët shpresojnë që misioni nga afër i Lucy-t do të ofrojë të dhëna të reja mbi mënyrën se si u formuan planetet e sistemit diellor rreth 4.5 miliardë vite më parë dhe se si u krijua konfigurim i tyre i tanishëm.

Sipas NASA-s asteroidet madje mund të ofrojnë njohuri të reja mbi origjinën e materialeve organike dhe jetën në Tokë.

NASA tha gjithashtu se në historinë e eksplorimit të hapësirës ky është misioni i parë shkencor i planifikuar për të studiuar një numër kaq shumë të madh objektesh të ndryshme që rrotullohen në mënyrë të pavarur rreth diellit.

 

voa

E ardhmja e kompanisë “Apple”

Dhjetë vjet më parë, Steve Jobs humbi jetë nga kanceri i pankreasit, në moshën 56 vjeçare. Ai luajti një rol të madh që kompania “Apple” të ishte një nga kompanitë më të suksesshme në botë. Por si duket e ardhmja e Apple?

Steve Jobs ndërroi jetë më 5 tetor të viti 2011, pas një beteje të gjatë me kancerin e pakreasit. Ai ishte një njerëzit më të suksesshëm në botën e teknologjisë dhe pas vdekjes së tij, janë shkruar shumë libra e janë bërë shumë filma mbi jetën e tij.

“Ai i dha kompanisë fytyrën e tij, ai ishte sinonimi i Apple-t. Dhe natyrisht, Apple u bë personifikim i botës së re, botës dixhitale ku ne jetojmë, që ishte shumë më ndryshe përpara se ai të bëhej pjesë e saj”, thotë Robert Thompson, profesor në Universitetin “Syracuse”.

Në moshën 21-vjeçare, në vitin 1976, Jobs themeloi kompaninë “Apple” me mikun e tij Steve Wozniak. Më pas ai nxorri në treg një kompjuter të ri që e quajti “Makintosh”, shitja e të cilit i siguroi përfitime të mëdha.

Jobs u largua nga “Apple” në vitin 1985 për shkak të disa konflikteve. Ai u kthye sërish në vitin 1996, ndërsa kompania kishte humbur klientë. Me Steve Jobs në krye, Apple rifitoi kohën e humbur. Me produktet si iMac, iPod, MacBook, iPhone dhe iPad ai filloi të ndryshojë botën e teknologjisë.

“Apple nuk ishte vetëm një revolucion teknologjik, por një mënyrë jetese”, thotë Robert Thompson, profesor në Universitetin “Syracuse”.

Edhe pas vdekjes së Jobs, gjiganti i teknologjisë vazhdoi të hyjë në tregje të reja e të thyejë rekorde. Në vitin 2018, “Apple” u bë kompania e parë në botë me një kapital tregu prej një trilion dollarësh. Në vitin 2020, ky numër u dyfishua.

Krahas “iPhone-ve” kompania hodhi në treg gjithashtu produkte të reja, mes tyre kufjet pa tel (AirPods) si dhe një orë inteligjente “Apple Watch”.

Ekspertët thonë se është Tim Cook ai që duhet të marrë meritat e plota për suksesin e kompanisë në dekadën e fundit. Cook mori drejtimin e kompanisë “Apple” pas vdekjes së Steve Jobs.

“Natyrisht, Steve Jobs ishte një vizionar. Por kur ai vdiq, kompania ishte në një pikë që kishte vërtet nevojë për një njeri që merrte vendime dhe jo për një njeri vizionar. Tim Cook ishte përzgjedhja perfekte për atë fazë të jetës së Apple-t. Ai ishte gjithmonë në prapaskenën e kompanisë”, thotë Paul Meeks, analist i tregjeve financiare.

Por disa analistë financiarë thonë se trashëgimia e Steve Jobs nuk është e mjaftueshme dhe se për të mbetur një gjigant i teknologjisë “Apple” duhet të bëjë diçka të jashtëzakonshme.

“Parashikimi im për të ardhmen është se rritja e kompanisë do të ngadalësohet në mënyrë dramatike. Kështu që Apple ka nevojë të dalë me një strategji të re. Dhe problemi është se kur bëhet fjalë për një kompani kaq të madhe sukseset e vogla janë të papranueshme. Duhet diçka e madhe si dhe duhen miliarda dollarë shitje që të quhet sukses”, thotë Paul Meeks, analist i tregjeve financiare.

Sipas një njoftimi të agjencisë së lajmeve “Reuters”, synimi tjetër ambicioz i “Apple” është prodhimi i një automjeti elektrik autonom, por deri tani kjo gjë nuk është konfirmuar. Por ekspertë të kompanisë thonë se është e mundur që një ditë njerëzit të mbajnë radhë për të blerë një automjet të tillë.

voa

Simfonia e 10-të e Beethovenit përfundohet nga inteligjenca artificiale

Ausstellung Hits & Hymnen. Der Klang der Zeitgeschichte Plastikbüste Me ndihmën e algoritmeve studiuesit kanë arritur të kompozojnë deri në fund simfoninë e 10-të të Beethovenit. Janë programet kompjuterike aq kreativë sa gjenitë e muzikës?

Algoritmet janë pjesë e jetës sonë të përditshme. Qoftë tek ecja me automjet, në botën e punës e të tjera, pa inteligjencë artificiale shumë gjëra njeriu nuk bën dot më. Në këtë drejtim të paktën kreativiteti dukej sikur ishte një ekskluzivitet i trurit të njeriut. Por po shtohen shenjat se edhe ky bastion po bie. Pasi kompjuterat i përfunduan deri në fund kompozimet e Gustav Mahlerit dhe Franz Schubertit, i erdhi radha Ludwig van Beethovenit. Kur kompozitori ndërroi jetë në vitin 1827, ai e la të papërfunduar simfoninë e tij nr 10-të. Nga kjo vepër kanë mbetur skica me dorë, pjesërisht fragmente të papërnuara. Me rastin e 250 vjetorit të lindjes së Beethovenit, vepra e tij, – disi e vonuar për shkak të Coronës,- me ndihmën e inteligjencës artificiale prezantohet në 9 tetor 2021 në kuadër të Festës së Beethovenit në Bon. Për këtë koncerni Telekom, me seli po në Bon ngriti një ekip ekspertësh. Një grup kompozitorësh, studiuesish dhe informaticienësh u përpoq të analizonte stilin e kompozitorit gjeni dhe të mbaronte “të pambaruarën”.

Mësuam stilin e Beethovenit

Inteligjenca artificiale u furnizua me skica e shënime të Beethovenit si edhe partitura të kompozitorëve të kohës. “Këtë duhet ta kuptosh kështu, që Beethoveni në momentin që kishte ide të reja mbante shënime. Disa herë si fjalë, disa herë si nota muzikore”, thotë Matthias Röder, drejtor i Institutit Karajan në Salcburg. Duke u nisur nga ky material, drejtuesi i projektit me ekipin e tij bënë supozime, se “si do t’i kishte zhvilluar ai vetë gjëra të caktuara”, thotë Röder. Muzika bazohet në njësi të caktuara si gjuha. Prandaj bëhet fjalë fillimisht që inteligjenca artificiale të mësonte. Simfonitë, sonatat në piano, kuartetet në violinë iu ofruan inteligjencës artificiale rregullisht për “ta trajnuar”, Si në trurin e njeriut që ka rrjetin neuronal, kompjuteri është në gjendje të krijojë vetë lidhje të reja. Rezultatet që përshtateshin më mirë me njëra-tjetrën u rifutën në sismtem duke iu dhënë nota të reja.

Njeriu dhe makineria plotësojnë njëri-tjetrin

Kështu u krijua kompozimi i ri artificial. “Ajo që na lejon inteligjenca artificiale është mundësia e ofrimit të një sekuence në 20 apo 100 variante të ndryshme. Kjo është e mrekullueshme, sepse nëse është punuar mirë me algoritmin, atëherë çdo tentativë bën sens”, thotë Robert Levin, studiues i muzikës nga Universiteti Harvard.

Për studiuesit bashkëpunime të tilla janë mjaft interesante, sepse ato japin të dhëna si makineritë mund të mbështesin njeriun, ose të imitojnë kapacitetin kreativ. “Ne u përpoqëm të kuptonim se cila është gjendja e teknikës në zhvillimin e muzikës dhe jemi përpjekur të testojmë kufijtë. Në fund përdorëm disa module të të ashtuquajturit  Natural Language Processing, që janë frymëzuar nga përpunimi natyror i gjuhës”, thotë Ahmed Elgammal, drejtor i i Art&Art Lab të Universitetit Rutgers në Nju Jork dhe zhvillues i inteligjencës artificiale të Beethovenit. Por e kanë vlerë projekte të tilla për muzikantët?

“Mund të thuhet se kompjuteri vepron në bazë të algoritmit. Po, por njeriu e bën në bazë të përvojës dhe arsimimit. Ata nuk janë patjetër shumë larg njëri-tjetrit”, thotë profesori Levin.

Se sa ndjehet kalimi nga origjinali tek kompozimi i inteligjencës artificiale, këtë publiku mund ta kuptojë kur të ndjekë simfoninë e luajtur nga orkestra e Bonnitnën drejtimin e drejtorit të përgjithshëm muzikor të saj, Dirk Kaftan.

dw