Kategoritë: Shkenca

Facebook pezullon teknologjinë e identifikimit të fytyrës

MetaKompania Facebook thotë se po i jep fund një sistemi për identifikimin e fytyrës. Duke vënë theksin tek “shtimi i shqetësimeve mes shoqërisë” në lidhje me teknologjinë që mund të identifikojë automatikisht njerëzit në fotografi dhe video, kompania Facebook njoftoi se do të vazhdojë punën në këtë teknologji për të trajtuar problemet.

“Enti rregullator është ende në proces për të siguruar një sërë rregullash të qarta rreth përdorimit të tij”, shkroi në blog Jerome Pesenti, nënpresident i inteligjencës artificiale në kompaninë Facebook. “Mes kësaj pasigurie të vazhdueshme, ne besojmë se kufizimi i përdorimit të njohjes së fytyrës tek një grup i vogël rastesh është i përshtatshëm”.

Në bazë të vendimit, kompania Facebook do të eleminojë “shabllonet e identifimit të fytyrës” të më shumë se 1 miliardë njerëzve, njofton agjencia e lajmeve Reuters. Facebook tha se një e treta e përdoruesve të përditshmën kanë pranuar përdorimin e kësaj teknologjie. Fshirja e të dhënave do të kryhet deri në dhjetor, njoftoi kompania.

Kompania tha se një program që krijon përshkrime me zë të fotografive për personat me paaftësi shikimi do të funskionojë normalisht, por nuk do të përfshijë më emrat e individëve në foto.

Facebook, që ndryshoi emrin javën e kaluar në Meta, nuk duket se po i mbyll derën përgjithmonë teknologjisë për njohjen e fytyrës.

“Duke hedhur vështrimin nga e ardhmja, ende e shohim teknologjinë e njohjes së fytyrës si një mjet të fuqishëm, për shembull, për njerëzit që kanë nevojë të njëjtësojnë identitetin e tyre apo për të parandaluar mashtrimet dhe imitimet. Do të vazhdojmë të punojmë në këto teknologji dhe të angazhojmë ekspertë të jashtëm”, tha kompania Facebook.

voa

Automjete të drejtuara nga distanca

Të marrësh një automjet me qera në ditët e sotme nëpërmjet telefonit celular nuk është e pazakontë. Por siç njofton korrespondentja e Zërit të Amerikës Tina Trinh, një kompani në Las Vegas nëpërmjet teknologjisë së përdorur mund t’i dërgojë automjetet tek klientët pa patur nevojë për një shofer.

Në ditët e sotme për të bërë një udhëtim mund të kërkosh një automjet nëpërmjet telefonit celular dhe kjo nuk është e pazakontë.
Përveç rastit kur automjeti nuk ka nevojë për një drejtues, pra mund të shkojë vetë tek klientët.
“Po tërheqin shumë vëmendje. Të gjithë duan t’i shikojë këto automjete, t’i prekin, të provojnë këtë ndjesi”, thotë Anand Nandakumar, themelues i kompanisë “Halo”
“Halo”, është një kompani që ofron automjete të cilat nuk kanë nevjë për një drejtues. Janë elektrike, gjysmë-autonome dhe mund të kontrollohen nga distanca.
Këto automjete mund të përdoren nga qytetarët në Las Vegas, të Nevadës, ndërsa kompania ka krijuar një qendër ku rrinë shoferët që i drejtojnë nga të paktën 50 kilometra largësi.
“Ne po blejmë automjete elektrike, më pas iu vendosim atyre sensorë dhe një sistem drejtimi që na mundëson të bëjmë punën nga distanca”, thotë zoti Nandakumar.
Por cila është pjesa më e rëndësishme e makinës? Sipas drejtuesëve të kompanisë janë kamerat e instaluara që iu japin shoferëve që i drejtojnë nga distanca mundësi të kenë pamje në 360 gradë.
Një rol të rëndësishëm ka dhe rrjeti 5G i kompanisë T-Mobile.
“Për mua, kjo është një mënyrë për të treguar dhe demonstruar fuqinë e rrjetit 5G”, thotë zoti John Saw, drejtues në kompaninë T-Mobile.
Në momentin që automjeti shkon tek klienti, është ky i fundit që më pas merr drejtimin. Ekspertët thonë se ky është një hap i vogël drejt të ardhmes ku makinat plotësisht autonome mund të jenë më të përhapura.
Tani për tani, themeluesi i kompanisë “Halo” thotë se ky eskperiment mund të rrisë besimin e konsumatorit.
“Ekziston një mosbesim tek njerëzit për mjetet e trasnportit në të ardhmen, ku të gjitha automjetet potencialisht do të jenë pa shofer dhe autonomë. Pra, që ne të ndërtojmë atë besim, duhet të fillojmë diku”, thotë Anand Nandakumar, themelues i kompanisë Halo.
Ky lloj shërbimi eleminon po ashtu edhe një problem tjetër: parkimin.
“Kur ju të keni mbaruar punë, thejsht dil nga automjeti dhe mbyll derën. Më pas ne do ta drejtojmë atë”, thotë themeluesi i kompanisë “Halo”.
voa

NASA fillon misionin për të studiuar asteroidet e Jupiterit

Jupiter AsteroidsNASA nisi të shtunën misionin e parë të saj, për të studiuar asteroidet e planetit Jupiter të quajtura Trojan, dy grupe të mëdha shkëmbinjsh hapësinorë, që shkencëtarët besojnë se janë mbetje të materialit fillestar nga i cili janë formuar planetet që ndodhen më larg diellit.

Sipas NASA-s sonda hapësinore e quajtur Lucy u nis nga Stacioni i Forcave Ajrore “Cape Canaveral” në Florida mëngjesin e së shtunës.

Misioni i Lucy-t do të zgjasë 12 vjet dhe do të studiojë një numër rekord asteroidesh. Ky është misioni i parë që eksploron “Trojanët”, mijëra objekte shkëmbore që rrotullohen rreth diellit në dy grupe, njëri prej të cilëve ndodhet përpara planetit gjigant të Jupiterit dhe tjetri pas tij.

Asteroidët Trojan, më të mëdhenjtë që njihen deri tani, e të emërtuar pas luftëtarëve të mitologjisë greke, besohet të kenë një diametër prej 225 kilometrash.

Shkencëtarët shpresojnë që misioni nga afër i Lucy-t do të ofrojë të dhëna të reja mbi mënyrën se si u formuan planetet e sistemit diellor rreth 4.5 miliardë vite më parë dhe se si u krijua konfigurim i tyre i tanishëm.

Sipas NASA-s asteroidet madje mund të ofrojnë njohuri të reja mbi origjinën e materialeve organike dhe jetën në Tokë.

NASA tha gjithashtu se në historinë e eksplorimit të hapësirës ky është misioni i parë shkencor i planifikuar për të studiuar një numër kaq shumë të madh objektesh të ndryshme që rrotullohen në mënyrë të pavarur rreth diellit.

 

voa

E ardhmja e kompanisë “Apple”

Dhjetë vjet më parë, Steve Jobs humbi jetë nga kanceri i pankreasit, në moshën 56 vjeçare. Ai luajti një rol të madh që kompania “Apple” të ishte një nga kompanitë më të suksesshme në botë. Por si duket e ardhmja e Apple?

Steve Jobs ndërroi jetë më 5 tetor të viti 2011, pas një beteje të gjatë me kancerin e pakreasit. Ai ishte një njerëzit më të suksesshëm në botën e teknologjisë dhe pas vdekjes së tij, janë shkruar shumë libra e janë bërë shumë filma mbi jetën e tij.

“Ai i dha kompanisë fytyrën e tij, ai ishte sinonimi i Apple-t. Dhe natyrisht, Apple u bë personifikim i botës së re, botës dixhitale ku ne jetojmë, që ishte shumë më ndryshe përpara se ai të bëhej pjesë e saj”, thotë Robert Thompson, profesor në Universitetin “Syracuse”.

Në moshën 21-vjeçare, në vitin 1976, Jobs themeloi kompaninë “Apple” me mikun e tij Steve Wozniak. Më pas ai nxorri në treg një kompjuter të ri që e quajti “Makintosh”, shitja e të cilit i siguroi përfitime të mëdha.

Jobs u largua nga “Apple” në vitin 1985 për shkak të disa konflikteve. Ai u kthye sërish në vitin 1996, ndërsa kompania kishte humbur klientë. Me Steve Jobs në krye, Apple rifitoi kohën e humbur. Me produktet si iMac, iPod, MacBook, iPhone dhe iPad ai filloi të ndryshojë botën e teknologjisë.

“Apple nuk ishte vetëm një revolucion teknologjik, por një mënyrë jetese”, thotë Robert Thompson, profesor në Universitetin “Syracuse”.

Edhe pas vdekjes së Jobs, gjiganti i teknologjisë vazhdoi të hyjë në tregje të reja e të thyejë rekorde. Në vitin 2018, “Apple” u bë kompania e parë në botë me një kapital tregu prej një trilion dollarësh. Në vitin 2020, ky numër u dyfishua.

Krahas “iPhone-ve” kompania hodhi në treg gjithashtu produkte të reja, mes tyre kufjet pa tel (AirPods) si dhe një orë inteligjente “Apple Watch”.

Ekspertët thonë se është Tim Cook ai që duhet të marrë meritat e plota për suksesin e kompanisë në dekadën e fundit. Cook mori drejtimin e kompanisë “Apple” pas vdekjes së Steve Jobs.

“Natyrisht, Steve Jobs ishte një vizionar. Por kur ai vdiq, kompania ishte në një pikë që kishte vërtet nevojë për një njeri që merrte vendime dhe jo për një njeri vizionar. Tim Cook ishte përzgjedhja perfekte për atë fazë të jetës së Apple-t. Ai ishte gjithmonë në prapaskenën e kompanisë”, thotë Paul Meeks, analist i tregjeve financiare.

Por disa analistë financiarë thonë se trashëgimia e Steve Jobs nuk është e mjaftueshme dhe se për të mbetur një gjigant i teknologjisë “Apple” duhet të bëjë diçka të jashtëzakonshme.

“Parashikimi im për të ardhmen është se rritja e kompanisë do të ngadalësohet në mënyrë dramatike. Kështu që Apple ka nevojë të dalë me një strategji të re. Dhe problemi është se kur bëhet fjalë për një kompani kaq të madhe sukseset e vogla janë të papranueshme. Duhet diçka e madhe si dhe duhen miliarda dollarë shitje që të quhet sukses”, thotë Paul Meeks, analist i tregjeve financiare.

Sipas një njoftimi të agjencisë së lajmeve “Reuters”, synimi tjetër ambicioz i “Apple” është prodhimi i një automjeti elektrik autonom, por deri tani kjo gjë nuk është konfirmuar. Por ekspertë të kompanisë thonë se është e mundur që një ditë njerëzit të mbajnë radhë për të blerë një automjet të tillë.

voa

Simfonia e 10-të e Beethovenit përfundohet nga inteligjenca artificiale

Ausstellung Hits & Hymnen. Der Klang der Zeitgeschichte Plastikbüste Me ndihmën e algoritmeve studiuesit kanë arritur të kompozojnë deri në fund simfoninë e 10-të të Beethovenit. Janë programet kompjuterike aq kreativë sa gjenitë e muzikës?

Algoritmet janë pjesë e jetës sonë të përditshme. Qoftë tek ecja me automjet, në botën e punës e të tjera, pa inteligjencë artificiale shumë gjëra njeriu nuk bën dot më. Në këtë drejtim të paktën kreativiteti dukej sikur ishte një ekskluzivitet i trurit të njeriut. Por po shtohen shenjat se edhe ky bastion po bie. Pasi kompjuterat i përfunduan deri në fund kompozimet e Gustav Mahlerit dhe Franz Schubertit, i erdhi radha Ludwig van Beethovenit. Kur kompozitori ndërroi jetë në vitin 1827, ai e la të papërfunduar simfoninë e tij nr 10-të. Nga kjo vepër kanë mbetur skica me dorë, pjesërisht fragmente të papërnuara. Me rastin e 250 vjetorit të lindjes së Beethovenit, vepra e tij, – disi e vonuar për shkak të Coronës,- me ndihmën e inteligjencës artificiale prezantohet në 9 tetor 2021 në kuadër të Festës së Beethovenit në Bon. Për këtë koncerni Telekom, me seli po në Bon ngriti një ekip ekspertësh. Një grup kompozitorësh, studiuesish dhe informaticienësh u përpoq të analizonte stilin e kompozitorit gjeni dhe të mbaronte “të pambaruarën”.

Mësuam stilin e Beethovenit

Inteligjenca artificiale u furnizua me skica e shënime të Beethovenit si edhe partitura të kompozitorëve të kohës. “Këtë duhet ta kuptosh kështu, që Beethoveni në momentin që kishte ide të reja mbante shënime. Disa herë si fjalë, disa herë si nota muzikore”, thotë Matthias Röder, drejtor i Institutit Karajan në Salcburg. Duke u nisur nga ky material, drejtuesi i projektit me ekipin e tij bënë supozime, se “si do t’i kishte zhvilluar ai vetë gjëra të caktuara”, thotë Röder. Muzika bazohet në njësi të caktuara si gjuha. Prandaj bëhet fjalë fillimisht që inteligjenca artificiale të mësonte. Simfonitë, sonatat në piano, kuartetet në violinë iu ofruan inteligjencës artificiale rregullisht për “ta trajnuar”, Si në trurin e njeriut që ka rrjetin neuronal, kompjuteri është në gjendje të krijojë vetë lidhje të reja. Rezultatet që përshtateshin më mirë me njëra-tjetrën u rifutën në sismtem duke iu dhënë nota të reja.

Njeriu dhe makineria plotësojnë njëri-tjetrin

Kështu u krijua kompozimi i ri artificial. “Ajo që na lejon inteligjenca artificiale është mundësia e ofrimit të një sekuence në 20 apo 100 variante të ndryshme. Kjo është e mrekullueshme, sepse nëse është punuar mirë me algoritmin, atëherë çdo tentativë bën sens”, thotë Robert Levin, studiues i muzikës nga Universiteti Harvard.

Për studiuesit bashkëpunime të tilla janë mjaft interesante, sepse ato japin të dhëna si makineritë mund të mbështesin njeriun, ose të imitojnë kapacitetin kreativ. “Ne u përpoqëm të kuptonim se cila është gjendja e teknikës në zhvillimin e muzikës dhe jemi përpjekur të testojmë kufijtë. Në fund përdorëm disa module të të ashtuquajturit  Natural Language Processing, që janë frymëzuar nga përpunimi natyror i gjuhës”, thotë Ahmed Elgammal, drejtor i i Art&Art Lab të Universitetit Rutgers në Nju Jork dhe zhvillues i inteligjencës artificiale të Beethovenit. Por e kanë vlerë projekte të tilla për muzikantët?

“Mund të thuhet se kompjuteri vepron në bazë të algoritmit. Po, por njeriu e bën në bazë të përvojës dhe arsimimit. Ata nuk janë patjetër shumë larg njëri-tjetrit”, thotë profesori Levin.

Se sa ndjehet kalimi nga origjinali tek kompozimi i inteligjencës artificiale, këtë publiku mund ta kuptojë kur të ndjekë simfoninë e luajtur nga orkestra e Bonnitnën drejtimin e drejtorit të përgjithshëm muzikor të saj, Dirk Kaftan.

dw

Pajisja që prodhon ujë nga ajri

Një makineri e kushtueshme që mund të prodhojë ujë nga ajri po bëhet mjaft popullore në Kaliforninë e goditur rëndë nga thatësirat e vazhdueshme.

Sistemet që nxjerrin ujë nga ajri funksionojnë pothuajse sikurse frigoriferët, duke shfrytëzuar spiralet për ftohjen e ajrit, dhe pastaj mbledhur pikat e ujin në një rezervuar të krijuar enkas brenda makinerisë.

Ted Bowman është një prej inxhinierëve që kanë krijuar këtë makineri me firmën “Tsunami Products” me qendër në shtetin e Uashingtonit.

“Motoja jonë është, uji nga ajri nuk është magji, është shkencë, dhe kjo është me të vërtetë ajo që ne po bëjmë me këto makineri”, thotë inxhinieri.

Kjo është një nga shumë pajisjet e zhvilluara gjatë viteve të fundit me synimit për të tjetërsuar ajrin e lagësht në ujë. Të tjera përdorin rrjeta speciale, panele diellore dhe kontenierë transporti që mbledhin lagështinë nga ajri.

Inxhinieri Bowman thotë se pajisjet që prodhon kompania e tij mund të përdoren në shtëpi, zyra apo ferma. Pajisja thith lagështinë e ajrit dhe krijon ujë të filtruar duke e bërë atë të pijshëm. Në zonat me mjegull, makineria mund të prodhojë nga 800-8600 litra ujë në ditë. Por edhe në zonat bregdetare, si Kalifornia që ka ajër me lagështi, makineria funksionon mjaft mirë.

Por këto makineri kanë çmime të larta nga 30 mijë dollarë deri në 200 mijë dollarë.

Pronarët e shtëpive në Kaliforninë e goditur nga thatësira e vazhdueshme po i blejnë këto pajisje për të plotësuar nevojat, pasi në atë shtet ka kufizime. Thatësira më e theksuar e kohëve të fundit ka shterruar rezervuarët.

voa

Krijuesit e gjeneratës së re të katalizatorëve fitojnë Nobelin në kimi

Shkencëtari gjerman Benjamin List dhe ai amerikan David MacMillan fituan çmimin Nobel në kimi për vitin 2021 për krijimin e mekanizmave të reja që bëjnë të mundur ndërtimin e molekulave që ndihmojnë, jo vetëm në prodhimin e ilaçeve të reja, por edhe që mbrojnë mjedisin.

Ata do të ndajnë shpërblimin prej 1.14 milionë dollarësh, që shoqëron çmimin, për punën e tyre të pavarur, në atë që njihet si “organokataliza asimetrike”. Akademia suedeze e cilësoi atë si “një mjet të ri gjenial për ndërtimin e molekulave”.

“Katalizatorët organikë mund të përdoren për të nxitur shumë reaksione kimike”, tha Akademia Mbretërore Suedeze e Shkencave në një deklaratë. “Duke përdorur këto reaksione, studiuesit tashmë mund të ndërtojnë në mënyrë më efikase çdo gjë, nga ilaçet e reja tek molekulat që mund të kapin dritën e diellit për ta shndëruar në energji”.

Katalizatorët janë molekula që nuk ndryshojnë e që bëjnë të mundur përshpejtimin e reaksioneve kimike të kryera në laboratorë, ose në reaktorë të mëdhenj industrialë. Përpara këtij zbulimi novator, në procese të kësaj natyre përdoreshin vetëm disa lloje metalesh dhe enzimash komplekse.

Akademia tha se gjenerata e re e katalizatorëve është më miqësore ndaj mjedisit dhe më e lirë për t’u prodhuar. Ato shihen si çelësi për prodhimin e substancave të reja farmaceutike, plastike e deri tek parfumet e shijet.

Benjamin List, i institutit gjerman Max-Planck, specializuar në kërkimet kimike mbi katalizatorët dhe David MacMillan, i Universitetit Princeton në Shtetet e Bashkuara, do të ndajnë çmimin në mënyrë të barabarta për zbulimin e arritur në mënyrë të pavarur nga njëri-tjetri.

Çmimet Nobel për arritjet në shkencë, letërsi e paqe, u krijuan dhe u financuan nga shpikësi dhe biznesmeni suedez i dinamitit, Alfred Nobel. Ato jepen që nga viti 1901. Çmimi për ekonominë u dha për herë të parë në vitin 1969.

voa

 

Tre shkencëtarë nderohen me çmimin Nobel në fizikë për zbulimet në të kuptuarin e klimës

Amerikani me origjinë japoneze Syukuro Manabe, gjermani Klaus Hasselmann dhe italiani Giorgio Parisi fituan çmimin Nobel për fizikë në vitin 2021 për kontributin e tyre në të kuptuarin e sistemeve komplekse fizike, siç është ndryshimi i klimës në tokë.

Gjysma e çmimit, me vlerë 10 milion korona suedeze (1.15 milion dollarë), do të ndahet mes studiuesve Manabe, i cili është 90 vjeç, dhe Hasselmann për modelimin e klimës së tokës dhe parashikimin e saktë të ngrohjes globale.

Gjysma tjetër i jepet studiuesit Parisi për zbulimin e “rregullave të fshehta” në lëvizjet dhe qarkullimet në dukje të rastësishme në gaze ose lëngje.

“Sistemet komplekse karakterizohen nga rastësia dhe çrregullimi dhe janë të vështira për t’u kuptuar,” shprehej Akademia Suedeze e Shkencave në një deklaratë. “Çmimi i këtij viti vlerëson metoda të reja për përshkrimin e tyre dhe parashikimin e funksionimit të tyre afatgjatë.”

Manabe është aktualisht profesor në Universitetin Princeton në Shtetet e Bashkuara, Hasselmann në Institutin Meteorologjik Max Planck në Hamburg të Gjermanisë dhe Parisi në Universitetin La Sapienza të Romës.

Çmimi për fizikën është Nobeli i dytë që jepet këtë javë pasi amerikanët David Julius dhe Ardem Patapoutian fituan atë për mjekësinë të hënën për zbulimin e ndjesorëve të temperaturës dhe prekjes në lëkurë.

nobel_feature-Çmimet Nobel janë dhënë çdo vit që nga 1901, kur ato u krijuan në bazë të testamentit të investitorit dhe biznesmenit Alfred Nobel. Ka patur shumë pak vite që nuk janë dhënë, që nga viti 1901 me disa përjashtime shumë të rralla, kryesisht për shkak të dy luftërave botërore.

Për shkak të pandemisë COVID-19, laureatët do t’i marrin medaljet dhe çmimet në vendet e tyre.

Shpallja e çmimit të fizikës do të pasohet në ditët në vijim nga çmimet për kiminë, letërsinë, paqen dhe ekonominë.

Vitin e kaluar, shkencëtarët Roger Penrose, Reinhard Genzel dhe Andrea Ghez fituan çmimin Nobel të fizikës për zbulimet e tyre në lidhje me vrimat e zeza.

voa

 

Çmimi Nobel në Mjekësi për dy shkencëtarë të biologjisë molekulare: nderim për Julius dhe Patapoutian

Çmimi Nobel në Mjekësi për David Julius dhe Ardem PatapoutianPër zbulimin prej tyre të receptorëve për temperaturën dhe prekjen në trup, dy shkencëtarët David Julius dhe Ardem Patapoutian morën Çmimin Nobel të këtij viti në Mjekësi.

Çmimi Nobel i këtij viti për mjekësinë u jepet  shkencëtarëve David Julius (SHBA) dhe Ardem Patapoutian me origjinë libaneze. Ata vlerësohen për zbulimet prej tyre të receptorëve për temperaturën dhe prekjen në trup, sipas Komitetit Nobel në Stokholm.

Njohuritë e fituara nga zbulimi do të përdoren për të zhvilluar trajtime për një sërë sëmundjesh, përfshirë dhimbjet kronike, tha Komiteti i Nobelit. Zbulimet epokale të nobelistëve të këtij viti “na kanë mundësuar të kuptojmë se si nxehtësia, të ftohtit dhe forcat mekanike shkaktojnë impulse nervore, të cilat na lejojnë të perceptojmë dhe përshtatemi me botën përreth nesh,” tha komiteti. Sipas raportit, studiuesit përdorën qeliza të ndjeshme ndaj presionit për të zbuluar një klasë të re të sensorëve, që reagojnë ndaj stimujve mekanikë në lëkurë dhe organet e brendshme.

U përdor përbërje specash djegës

Julius përdori kapsaicinën, një përbërës i athët nga specat djegës, që shkakton një ndjesi djegieje, për të identifikuar një sensor në fundet nervore të lëkurës që reagon ndaj nxehtësisë.

Patapoutian-i përdori qeliza të ndjeshme ndaj presionit për të zbuluar një klasë të re të sensorëve që reagojë ndaj stimujve mekanikë në lëkurë dhe organet e brendshme. Ai lindi në Bejrut dhe shkoi në Los Angeles në moshën e adoleshencës; ai aktualisht kryen kërkime në Scripps Research në La Jolla, California.

Java e Çmimit Nobel ka filluar

Çmimi Nobel në Mjekësi shoqërohet me rreth 980.000 euro. Që nga viti 1901, këtë çmim e kanë marrë 222 vetë, përfshirë dymbëdhjetë gra. Çmimin e parë e mori bakteriologu gjerman Emil Adolf von Behring për zbulimin e një terapie kundër difterisë. Në vitin 1995, Christiane Nüsslein-Volhard u bë gruaja e parë dhe deri tani e vetmja femër gjermane që e mori çmimin. Vitin e kaluar, çmimin e morën Harvey J. Alter (SHBA), Michael Houghton (Britani e Madhe) dhe Charles M. Rice (SHBA). Ata kishin dhënë një kontribut të madh në zbulimin e virusit të hepatitit C. Çmimi Nobel konsiderohet si një nga çmimet më të rëndësishme shkencore në botë.

Java e Çmimeve Nobel fillon me shpalljen e fituesve të Çmimit Nobel në Mjekësi. Të martën dhe të mërkurën do të shpallen fituesit e çmimeve të fizikës dhe kimisë. Njoftimet për Çmimin Nobel në Letërsi dhe Çmimin Nobel për Paqen do të pasojnë të enjten dhe të premten. Seriali përfundon të hënën e ardhshme, 11 tetor, me të ashtuquajturin Çmimin Nobel në Ekonomi, të sponsorizuar nga Riksbank suedeze.

aud (dpa, tgsch)

Lituania thirrje konsumatorëve të mos përdorin dy telefona kinezë

Sipas një raporti të qeverisë lituaneze, një telefon mjaft popullor, i prodhuar në Kinë, por që qarkullon në Lituani, ka të integruar brenda tij një pajisje e cila shërben për të censuar fjalë apo fraza në internet. Pajisja i fut ato në një listë të zezë faqesh online të cilat rezultojnë të bllokuara sa herë që kërkohen. Autoritetet u kanë bërë thirrje të gjithë atyre që kanë një telefon të tillë, ta heqin nga përdorimi. Korrespondenti i “Zërit të Amerikës” Henry Ridgwell njofton.

Ministria lituaneze e Mbrojtjes ka analizuar tre telefona shumë popullorë, të cilët janë prodhuar në Kinë e që shiten aktualisht në Evropë. Bëhet fjalë për telefonat e prodhuar nga kompanitë kineze, Xiaomi, Huawei dhe OnePlus.

Autoritetet thonë se brenda telefonin (Mi 10T 5G) të kompanisë Xiaomi kanë gjetur një pajisje e cilat përdoret për të bllokuar fjalë apo fraza që një përdorues mund të kërkojë në telefonin e tij, mes tyre “Zëri i Amerikës”.

“U bë e qartë për ne se pas këtyre fjalëve kyçe qëndrojnë motive politike. Në listë përmenden fjalë të tilla si Tibeti, Tajvani, demokracia, SHBA dhe emra kompanish, mes tyre “Zëri i Amerikës”, thotë Margiris Abukevicius, zëvendës Ministër i Mbrojtjes e Lituanisë.

Xiaomi është marka më popullore e telefonave inteligjentë në Evropë. Ekspertet thonë se edhe pse pajisja ishte fikur në telefonat Xiaomi të shitur në Evropë, ajo mund të aktivizohej nga distanca. Lista e fjalëve të bllokuara duket se azhurnohet vazhdimisht. Në kohën e nisjes së hulumtimit në të kishte 449 fjalë apo fraza.

“Nëse e krahasojmë listën aktuale me atë që kemi analizuar disa muaj më parë shohim dallime. Tashmë ka shumë më tepër fjalë. Dhe ne po shohim se ata po shtojnë jo vetëm fjalë në gjuhën kineze por edhe në latinisht”, thotë Margiris Abukevicius, zëvendës Ministër i Mbrojtjes e Lituanisë.

Edhe shërbimet gjermane të sigurisë kanë nisur gjithashtu një shqyrtim teknik të telefonit të kompanisë Xiaomi.

Përfaqësuesit e kësaj të fundit nuk iu përgjigjën kërkesës së “Zërit të Amerikës” për komente. Kompania tha këtë javë se po angazhonte një ekspert të pavarur për të vlerësuar gjetjet.

Ekspertet lituanezë zbuluan se telefoni i kompanisë Huawei model (P40 5G) mblidhte të dhënat e përdoruesve, përfshirë se sa kohë kalonin në përdorimin e një aplikacioni dhe i ruante të dhënat në servera jashtë Bashkimit Evropian, përtej juridiksionit ku zbatohen ligjet e bllokut lidhur me të dhënat.

Analistët thonë se platforma zyrtare dixhitale për shkarkimin e aplikacioneve e kompanisë Huawei, e quajtur “AppGallery”, i orientonte përdoruesit tek aplikacionet që përmbajnë viruse.

Në një deklaratë, kompania Huawei i tha Zërit të Amerikës se “Huawei i është përmbajtur gjithmonë parimit të integritetit, në përputhje me ligjet dhe rregulloret e vendeve dhe rajoneve ku operon”. Më tej kompania shtonte se: “këto aplikacione janë nga burime në dispozicion të publikut, kështu që përdoruesi nuk është i detyruar t’i shkarkojë ato”.

Lituania u ka kërkuar punonjësve të qeverisë që t’i heqin nga përdorimi telefonat Xiaomi dhe Huawei.

“Për të garantuar sigurinë kombëtare, ne po kërkojmë mënyra për të mbrojtur institucionet tona shtetërore dhe ato që punojnë në fushën e sigurisë kombëtare, për t’u dhënë atyre një shans për të punuar vetëm me furnizues të besuar. Kur bëhet fjala për konsumatorët, ne u bëjmë atyre rekomandime: sikurse që të shmangin përdorimin e disa aplikacione të prodhuara nga Kina”, thotë Margiris Abukevicius, zëvendës Ministër i Mbrojtjes e Lituanisë.

Pekini nuk ka bërë ende asnjë koment mbi raportin.

Shumë vende perëndimore mes tyre Shtetet e Bashkuara nuk e kanë përfshirë kompaninë Huawei në ndërtimin e rrjeteve celulare 5G, dhe kjo për arsye sigurie.

“Unë mendoj se hulumtimi ynë është një ilustrim se si duhet të shkojmë përtej diskutimit që lidhet me sektorin e telekomunikacionit, e të mendojmë për sektorët e tjerë”, thotë Margiris Abukevicius, zëvendës Ministër i Mbrojtjes e Lituanisë.

Raporti vjen në një kohë marrëdhëniesh të tensionuara mes Lituanisë dhe Kinës. Të dy vendet kanë tërhequr ambasadorët respektivë, pasi Tajvani dhe Lituania ranë dakord të hapin zyra diplomatike në kryeqytetet e njëri-tjetrit. Kina pretendon se Tajvani është territor i saj. Pekini ka ndaluar transportin hekurudhor drejt Lituanisë dhe ka pezulluar liçencat tregtare për kompanitë lituaneze.

Këtë muaj Shtetet e Bashkuara përsëritën mbështetjen për Lituaninë përballë atyre që Uashingtoni i ka quajtur “praktika kërcënuese ekonomike” nga ana e Kinës.

voa