Kategoritë: Shkenca

Rrezikshmëria e videove të rreme që krijohen nga inteligjenca artificiale

Videot e rreme, të krijuara nga inteligjenca artificiale – që njihen me emrin “deepfakes” – po bëhen gjithnjë e më të zakonshme dhe më të vështira për t’u dalluar. Por disa video të tilla po përdoren për një qëllim të mirë.

Një video ku Donald Trump pranon se është racist ose ajo e aktorit Tom Cruise duke pastruar kuzhinën janë video të rreme të krijuara nga inteligjenca artificiale, të cilat sipas kompanisë për sigurinë kibernetike Sensity po bëhen më të zakonshme, më të zhvilluara dhe më të vështira për t’u dalluar.

Një raport i kompanisë thotë se 90 për qind e këtyre videove kanë në shënjestër gratë, imazhi i të cilave pëdoret për krijimin e fotove dhe videove nudo.

Akvisitja për të drejtat e grave, Noelle Martin, pa veten në një video të rreme me përmbajtje të papërshtatshme, që mori mijëra klikime.

Autorët e videos së rreme nuk janë identifikuar. Kjo nxiti zonjën Martin të nisë një fushatë për të ndihmuar gratë që përballen me situata të ngjashme.

“Është e lehtë t’u thuash njerëzve, qëndroni privatë, kini kujdes në atë që postoni, mos postoni fare ose mos mbani rrjete sociale. Ky qëndrim nuk përshtatet me vitin 2021”, tha ajo.

Zonja Martin i bën thirrje qeverisë që të rregullojë këtë dukuri.

Në SHBA vetëm Nju Jorku, Kalifornia, Virxhinia, Merilendi dhe Teksasi kanë ligje për këto video.

Miratimi i një ligji federal që ndalon videot e rreme duket i vështirë, thonë ekspertët.
“Për momentin janë pesë shtete në ShBA që kanë ligje kundër videove të rreme. Megjithatë, ato janë në kontekst shumë specifik. Në disa raste, ato lidhen me mashtrime të rënda politike. Veçanërisht, nëse krijon një video të tillë për një kandidat pak ditë para zgjedhjeve. Kjo sipas ligjeve në fuqi, mund të cilësohet vepër penale”, tha Jane Kirtley nga Universiteti i Minesotës.

Së fundmi, të ashtuquajturat videot e rreme gjeografike janë një shqetësim tjetër i madh.

Ato ofrojnë pamje të rreme satelitore, që kanë për qëllim keqinformimin për ndonjë katastrofë natyrore.

Një ekip shkencëtarësh në Universitetin e Uashingtonit, po punojnë për të idetifikuar mashtrimet.

“Ato mund të përdoren për arsye të ndryshme. Mund të simulohen bombardime në zona të ndryshme. Nga aspekti teknik, mung të krijohet çdo gjë ekziston në Tokë”, tha Bo Zhao nga Universiteti i Uashingtonit.

Por jo të gjitha videot e rreme janë të rrezikshme.

Një kompani e re prezantoi një program që dublon filmat e huaj dhe emisionet televizive, ndërsa përshtat zërin me lëvizjen e buzëve të aktorëve, pasi algoritmi të ketë analizuar shprehjet e fytyrës së tyre.

“Është një mundësi e jashtëzakonshme për të tejkaluar pengesat gjuhësore. Është mundësi e jashtëzakonshme që njerëzit të kenë qasje në përmbajtje botërore, gjë që më herët pengohej nga kufizimet gjuhësore”, tha Nick Lynes, bashkëthemelues i kompanisë Flawless.

Krijuesit e programit besojnë se në këtë rast, teknologjia mund ta mund ta çojë industrinë e filmit në një nivel tjetër dhe të bëhet shembull i përdorimit të mirë dhe të efektshëm.

voa

Pajisja e vogël që po kontribuon në pastrimin e oqeanit

Një numër në rritje kompanish po zhvillojnë produkte që kanë në qendër mbrotjen e mjedisit. Korrespondetja e Zërit të Amerikës Julie Taboh na sjell më shumë detaje rreth një pajisjeje që ndihmon për gjetjen e sendeve të ndryshme, e cila është prodhuar nga mbeturina që gjenden në oqean.

Nëse i takoni atij grupi njerëzisht që humbasin shpesh sende personale, pajisja e quajtur Chipolo, e cila punon duke përdorur teknologjinë Bluetooth është krijuar për t’u ndihmuar, duke gjetur sendet e humbura.

Chipolo i vendoset një objekti sikurse një portofol apo një çantë shpine. I lidhur përmes Bluetooth-it me aplikacionin Chipolo të shkarkuar në telefon, pajisja ndihmon në gjetjen e sendit të humbur, i cili nis të tingëllojë kur ju shtypni butonin “për të gjetur vendndodhjen”.

Por tregu është i mbushur me produkte të ngjashme sikurse Tile apo konkurrentë të tjerë, përfshirë Samsung-un. Por Chipolo ka gjetur një mënyrë për të rënë në sy. Pajisja është krijuar nga mbeturina që mund t’i gjesh në oqean, sikurse rrjetat e peshkimit të riciklueshme.

“Produket tona përbëhen nga plastika. Edhe pse janë shumë të vogla dhe nuk përdorim shumë plastikë, përsëri ndjejmë se duhet të jemi të përgjegjshëm e të vetëdijshëm për mjedisin”, thotë Nika Kramžar, shefe e marketingut, Chipolo

Me ndihmën e Oceanworks, një organizatë e cila synon të shpëtojë botën nga mbeturinat plastike, plastika e nxjerrë nga sipërfaqet e cekëta të ujit përdoren për të krijuar shtresën e jashtme të produktit.

“Duke përfshirë plastikën e oqeanit në produktin e tyre, ata u dërgojnë një mesazh jo vetëm konsumatorëve, por edhe bizneseve të tjera se çdo gjë është e mundur. Mund të filloni me një gjë të vogël e të keni rezultate të mëdha”, thotë Rob Ianelli, Themelues dhe President i Oceanworks.

Kohët e fundit Chipolo i dhuroi gjithashtu 10,000 dollarë Oceanic Global, një organizate jofitimprurëse që mbështet përpjekjet për pastrimin e oqeaneve.

“Një artikull plastik kërkon mesatarisht mes 500 deri në 1000 vjet për t’u shpërbërë. Kjo është arsyeja përse është kaq e rëndësishme që kompanitë si Chipolo po gjejnë mënyra inovative për të përdorur plastikën ekzistuese”, thotë Lea d’Auriol, themeluese dhe drejtoreshë ekzekutive e Oceanic Global.

Mbeturinat plastike të dëmshme që ndodhen në oqeanet dhe detet tona po rriten me një shpejtësi alarmante. Sipas Shoqatës Ndërkombëtare të Mbetjeve të Ngurta produktet plastike njëpërdorimshe, si dhe plastikat e gjetura në pajisjet e peshkimit që kanë humbur apo janë hedhur përbëjnë rreth 70% të të gjitha mbeturinave detare.

Disa kompani po ndërhyjnë për t’u dhënë zgjidhje këtyre shqetësimeve. Adidas ka tashmë një linjë këpucësh me plastikë që nxirret nga oqeani. Ndërkohë, Chipolo ndihet mirë për kontributin e saj modest ndaj një problemi të madh global.

“Ne nuk po shesim vetëm një produkt i cili përbëhet nga materiale të marra nga rrjetat e ricikluara të peshkimit, ne gjithashtu po ndërgjegjësojmë lidhur me ndotjen e oqeanit. Në këtë mënyrë mbase po inkurajojmë kompani të tjera që të fillojnë të mendojnë për të e të prodhojnë produkte që përbëhen prej plastikës së ricikluar në vend të materialeve të papërpunuara”, thotë Nika Kramžar, shefe e marketingut, Chipolo

voa

Kush do ta ketë të drejtën e riparimit?

Që nga telefonat inteligjentë dhe deri tek traktorët, opsionet për t’i riparuar janë të kufizuara. Korrespondenti i Zërit të Amerikës, Matt Dibble, njofton se lëvizja në rritje “E drejta për të riparuar” kërkon ta ndryshojë këtë gjë dhe ajo mori një ndihmë të madhe nga Presidenti Joe Biden.

Nëse ju prishet telefoni në Berkeley të Kalifornisë, ndoshta do ta sillni për ta riparuar tek dyqani i Aashish Shresthas. I apasionuar pas riparimeve që në moshën 14 vjeçare, ai thotë se puna e tij po bëhet gjithnjë e më e vështirë.

Bateritë e kompjuterave portativë p.sh. ishin dikur lehtësisht të zëvendësueshme nga kushdo. Por jo më.

“Siç mund ta shihni nuk ka asnjë vidë. Është e gjitha e ngjitur. Të gjithë tabletët kanë po të njëjtin projektim, me ngjitje. Procesi për ta hequr baterinë bëhet shumë i gjatë”, thotë ai.

Dhe nëse ai, apo dikush që nuk është punonjës i kompanisë Apple, zëvendëson ekranin apo baterinë e një iPhone-i, klientit do t’i shfaqet një mesazh paralajmërues kur ta ndezë pajisjen.

Zoti Shrestha thotë se kompanitë e prodhimit të teknologjisë përpiqen të kontrollojnë tregun e riparimeve, ose t’i shtyjnë njerëzit drejt pajisjeve të reja. Dhe nëse kjo tendencë vazhdon…

“Dyqane riparimi si i yni do të falimentojnë në më pak se pesë vjet”, thotë ai.

Në Shtetet e Bashkuara, është bërë më e vështirë për të gjithë, me përjashtim të firmave prodhuese, që të riparojnë një gamë të gjerë pajisjesh. Në përgjigje ka lindur lëvizja e ashtuquajtur “E drejta për të riparuar”, e cila argumenton se politikat e kompanive dëmtojnë bizneset vendase dhe kontribuojnë për më shumë mbeturina.

Kompanitë e prodhimit të teknologjisë thonë se praktikat e tyre mbrojnë të dhënat dhe sigurinë e përdoruesve.

“E nxorrët produktin në treg. Më shitët makinën time të kafesë, traktorin, apo telefonin. Tani më lini ta ndreq”, thotë Kyle Wiens, drejtues në iFixit.

Kyle Wiens themeloi iFixit, një bazë udhëzimesh pa pagesë, pasi zbuloi se shumë kompani nuk i ofronin më të dhënat e tyre. Ai është tashmë ndër aktivistët kryesorë të lëvizjes “E drejta për të riparuar”.

“Ideja e ‘Të drejtës për të riparuar’ bazohet në ligjet që kemi për automjetet. Shteti Masaçusets miratoi një ligj për të drejtën e riparimit të makinave, ku parashikohet që mekanikët vendas duhet të kenë qasje në të njëjtin informacion si konçesionarët. Pra, nëse keni një Ford F150, mund ta çoni tek mekaniku i lagjes ose tek konçesionari. Zgjedhjen e bëni ju”, thotë zoti Wiens.

Para një jave, lëvizja fitoi një aleat të fuqishëm.

“Pa konkurrencë të shëndetshme, lojtarët e mëdhenj mund të ndryshojnë çfarë të duan dhe të vendosin çmimet që duan”, tha Presidenti Biden.

Në kuadrin e një përpjekjeje më të gjerë për të nxitur konkurrencën në ekonominë amerikane, Presidenti Biden urdhëroi vendosjen e rregullave të reja për të ulur kufizimet ndaj dyqaneve të pavarura apo edhe kryerjen e riparimeve vetë.

Mbi gjysma e shteteve amerikane po shqyrtojnë projekt-ligje për të Drejtën e Riparimit. Këto iniciativa janë përballur me opozitë të fortë nga disa prej korporatave më të mëdha amerikane.

Është tepër herët për të ditur ndikimin që do të kenë rregullat e reja tek pajisjet me të cilat njerëzit punojnë. Por, Kyle Wiens ka shpresë.

“Jam optimist se me një urdhër të tillë ekzekutiv, ose me një ligj, do të përgatisim terrenin për një epokë të re jetëgjatësie të produkteve. Të shpresojmë se kjo do të sjellë pak nga fryma që na ka munguar tek objektet e jetës sonë”, thotë zoti Wiens.

voa

Jeff Bezos, gati për fluturimin e parë në hapësirë

Themeluesi i kompanisë Amazon, Jeff Bezos pritet të udhëtojë në hapësirë të martën (20 korrik), në 52 vjetorin e misionit Apollo 11 në Hënë me astronautët Neil Armstrong dhe Buzz Aldrin. Do të jetë fluturimi i parë me ekuipazh i kompanisë për eksplorimin e hapësirës Blue Origin. Bezos do të udhëtojë me vëllain e tij, një 82-vjeçare që është pioniere e aviacionit dhe një 18-vjeçar që do të bëhet personi në moshën më të re që fluturon në hapësirë.

Themeluesi i kompanisë Amazon, bën udhëtimin në hapësirë disa ditë pasi miliarderi Richard Branson i kompanisë Virgin Galactic bëri të njëjtën gjë më 11 korrik.

Blue Origin mori së fundmi miratimin e qeverisë amerikane për të dërguar pasagjerë në hapësirë, përfshirë edhe vetë zotin Bezos. Ai do të shkojë me raketën New Shepard të martën nga Teksasi Perëndimor.

Kapsula e lëshuar nga raketa New Shepard arrin lartësinë 106 kilometra dhe ulet me parashutë në sipërfaqen e shkretëtirës, e ngjashme me mënyrën se si kapsulat e NASA-s Mercury, Gemini dhe Apollo uleshin në oqean.

Do të jetë udhëtimi i parë me pasagjerë për Blue Origin, e cila ashtu si Virgin Galactic e Richard Branson planifikon të fillojë të fluturojë me pasagjerë që paguajnë në muajt në vazhdim. Çmimet do të bëhet të njohura dhe biletat do të fillojnë të shiten pas flulturimit të zotit Bezos.

Ai dha dorëheqjen si shef ekzekutiv i kompanisë Amazon këtë muaj. Ai e themeloi Blue Origin në vitin 2000. Ai do të marrë me vete në fluturim vëllain e vogël Mark, një investitor dhe zjarrfikës vullnetar, si edhe astronauten pioniere, Wally Funk.

Ajo është një nga gratë që e kaloi me sukses trainimin për astronaute në vitet 1960, por kurrë nuk arritën në hapësirë – dhe as u bënë pjesë e trupës së astronautëve të NASA – s sepse ishin femra.

Në moshën 82 vjeçare, Funk do të bëhet personi më i moshuar që fluturon në hapësirë. John Glenn, kishte vendosur rekordin e mëparshëm, kur në moshën 77 vjeç fluturoi me anijen e hapësirës Discovery në vitin 1998. Një 18-vjeçar do të bëhet personi më i ri në hapësirë.

Blue Origin njoftoi të enjten se në vend të fituesit të një ankandi prej 28 milionë dollarësh që mendohej se do të fluturonte me themeluesin Jeff Bezos, mes pasagjerëve do të jetë hollandezi Oliver Daemen i cili doli i dyti në ankand.

Kompania tha që ai do të jetë pasagjeri i parë që paguan, por nuk e bëri të ditur çmimin e biletës. Të katërt ata do të nisen nga Teksasi Perëndimor mbi një raketë New Shepard për një fluturim prej 10 minutash.

Themeluesi I Virgin Galactic, Richard Branson fluturoi në hapësirë të dielën e kaluar, i shoqëruar nga pesë pjesëtarë të kompanisë së tij.

voa

Mbledhja e të dhënave gjenetike nga Kina, sfidë për politikat globale

Një kompani kineze po mbledh të dhëna gjenetike përmes testeve para lindjes nga gratë shtatëzëna në më shumë se 50 vende për hulumtime mbi prirjet e popullatave, duke ngritur shqetësimin se një bazë kaq e madhe të dhënash të ADN-së mund t’i japë Kinës një avantazh teknologjik dhe strategjik për të dominuar fushën e farmaceutikës globale.

Analistët shprehin shqetësim me zhvillimet e raportuara ekskluzivisht nga agjencia Reuters, për kompaninë kineze BGI Group të gjeneve, e cila po mbledh të dhëna gjenetike përmes testit të saj për gratë shtatzëna NiPT.

Testet, që shiten në më shumë se 50 vende, mund të zbulojnë anomali të tilla si sindroma Daun, duke marrë ADN-në nga placenta rreth javës së 10-të të shtatzanisë.

Testet shiten në 52 vende, përfshirë Gjermaninë, Spanjën dhe Danimarkën, si dhe në Britani, Kanada, Australi, Tajlandë, Indi dhe Pakistan. Ato nuk shiten në Shtetet e Bashkuara, ku “këshilltarët qeveritarë paralajmëruan në mars se të dhënat gjenetike që kompania kineze BGI po grumbullon dhe analizon përmes inteligjencës artificiale, mund t’i japin Kinës një mundësi drejt avantazhit ekonomik dhe ushtarak”, njoftoi agjencia Reuters.

Mbledhja më e madhe dhe më e larmishme e gjeneve njerëzore mund të bëjë që Kina të dominojë farmaceutikën globale. Kjo mund ta bëjë Kinën të aftë të zhvillojë një ushtar gjenetikisht superior, ose të krijojë patogjenë të programuar për të vënë në shënjestër popullatën amerikane, ose furnizimin me ushqim, thanë këshilltarët amerikanë, sipas agjencisë Reuters.

Reggie Littlejohn, themeluese dhe presidente e grupit për të drejtat e grave “Women’s Rights Without Frontiers”, “Të Drejtat e Grave pa Kufij”, tha se për shkak të strategjisë së Kinës për integrimin e interesave ushtarake dhe civile, “çdo kompani kineze mund të detyrohet nga qeveria t’ia japë informacionin e saj ushtrisë”.

Kina i shet testet e shtatzanisë si “një produkt të mirë me një kosto më të ulët, sepse ata janë në gjendje ta bëjnë këtë”, tha zonja Littlejohn. “Por ajo që njerëzit nuk e kuptojnë është se kur bëjnë këto teste gjenetike me kosto më të ulët, informacioni i mbledhur shkon për ushtrinë kineze”, i tha ajo Zërit të Amerikës përmes një interviste.

Raporti i agjencisë Reuters thotë se kompania “ka punuar me ushtrinë kineze për të përmirësuar ‘cilësinë e popullsisë’ dhe për të luftuar humbjen e dëgjimit dhe frikën nga lartësitë tek ushtarët.”

Ministria e Punëve të Jashtme të Kinës e hodhi poshtë raportin, duke i thënë agjencisë Reuters se kjo ishte “një akuzë e pabazë dhe fushatë shpifjesh”.

Dan Harris, avokat ligjor ndërkombëtar dhe që shkruan në blogun “Ligjet e Kinës”, i tha Zërit të Amerikës se ai beson se vendet demokratike, të tilla si Shtetet e Bashkuara, Japonia, Korea, Australia dhe Bashkimi Evropian, do ta kuptojnë se “duhet të miratojnë ligje të veçanta për të trajtuar Kinën dhe mbledhjen e të dhënave nga Kina”.

Crystal Grant, shkencëtare e të dhënave dhe biologe molekulare, i tha Zërit të Amerikës se ky akumulim i ADN-së do të sfidojë politikat e gjenetikës në mbarë botën.

Huang Yanzhong, ekspert për shëndetin global në Këshillin për Marrëdhëniet me Jashtë, i tha Zërit të Amerikës në një intervistë televizive në shkurt se përparimet e shpejta në gjenetikë dhe bioteknologji kanë sjellë nevojën për të shtuar rregulloret për bashkësinë ndërkombëtare për të parandaluar abuzimin e të dhënave. “Nuk është vetëm Kina. Përparimi për kornizën ligjore në këtë fushë po mbetet prapa,” tha zoti Huang. “Është jetike që bashkësia ndërkombëtare të ulet dhe të hartojë një kornizë ligjore”.

Inxhinieria gjenetike

Studiuesit në të gjithë botën në sektorët akademikë, privatë dhe qeveritarë, janë duke përmirësuar teknikat dhe njohuritë e inxhinierisë gjenetike.

Interesi i Kinës në këtë fushë nuk është diçka e re. Në vitin 2018, studiuesi He Jiankui njoftoi se ai kishte krijuar gjenetikisht dy vajza binjake që mund t’i rezistonin virusit HIV duke përdorur një teknikë redaktimi gjenetik relativisht të re, të saktë dhe shumë të shpejtë të zhvilluar nga Shtetet e Bashkuara, e njohur si metoda CRISPR.

Në vitin 2019, një gjykatë kineze e shpalli atë fajtor për përdorimin e “praktikave të paligjshme mjekësore” dhe e dënoi me tre vjet burg.

Privatësia para lindjes

Agjencia Reuters nuk gjeti asnjë provë se kompania kineze BGI kishte shkelur marrëveshje apo rregulloret e privatësisë së pacientit. “Sidoqoftë, politika e privatësisë në faqen e internetit për testin NIFTY thotë se të dhënat e mbledhura mund të ndahen kur ato janë “drejtpërdrejt të rëndësishme për sigurinë kombëtare, ose sigurinë e mbrojtjes “në Kinë”, thuhet në raport.

Kompania BGI hodhi poshtë raportin e agjencisë Reuters, duke thënë se hulumtimet e saj përmbushin kërkesat kombëtare dhe ndërkombëtare.

“Të gjitha të dhënat nga testi NIPT të mbledhura jashtë shtetit ruhen në laboratorin e BGI-së në Hong Kong dhe shkatërrohen pas pesë vjetësh, siç përcaktohet nga Rregullorja e Përgjithshme e Mbrojtjes së të Dhënave (GDPR)”, thotë kompania në një deklaratë të publikuar më 9 korrik.

Kompania BGI theksoi se e zhvilloi vetë testin NIPT, dhe jo në partneritet me ushtrinë e Kinës.

Reuters intervistoi katër gra që kanë përdorur këtë test të kompanisë BGI në Poloni, Spanjë dhe Tajlandë. Ato të gjitha kanë firmosur formularin duke pranuar që të dhënat e tyre gjenetike do të ruhen dhe përdoren për kërkime, megjithatë ato nuk ishin të vetëdijshëm që informacioni i tyre gjenetik mund të përfundojë në Kinë. Avokati Harris, i tha Zërit të Amerikës se në shumicën e rasteve, njerëzit nuk e dinin se çfarë po nënshkruanin.

Një nga gratë, një 32-vjeçare nga Polonia, i tha agjencisë Reuters se ajo do të kishte zgjedhur një test tjetër, nëse do ta dinte që të dhënat e saj mund të përfundonin në Kinë dhe do të përdoreshin ndoshta për kërkime që përfshijnë aplikime ushtarake.

Autoritetet federale amerikane kanë vrojtuar mbledhjen e të dhënave nga kompania BGI. Bill Evanina, ish-drejtori i Qendrës Kombëtare të Kundërzbulimit dhe Sigurisë së Shteteve të Bashkuara, i tha programit 60 Minuta të kanalit CBS në janar, se ishte jashtëzakonisht i shqetësuar kur BGI ofroi të jepte pajisje testimi për COVID-19 në disa shtete amerikane vitin e kaluar.

“Duke e ditur që BGI-ja është një kompani kineze, kuptohet se ku po shkojnë të dhënat” – tha zoti Evanina. Ajo është një kompani që ka treguar ndërlidhje si me shtetin komunist ashtu edhe me aparatin ushtarak”.

Edward You, agjent special me FBI-në dhe ish-biokimist, i tha të njëjtit programi televiziv se autoritetet e Pekinit po shpresojnë që grumbullimi i sasive të mëdha të ADN-së njerëzore do të provojë të jetë një strategji e suksesshme.

voa

Roboti qetëson fëmijët gjatë vizitave tek doktori dhe dentisti

Një robot i quajtur Robin po ndihmon për lehtësimin e ankthit të fëmijëve gjatë vizitës tek doktori apo në poltronën e dentistëve. Siç njofton korrespondentja e Zërit të Amerikës, Deana Mitchell, roboti po përdoret tashme në tre klinika dentale dhe katër spitale në zonën e Los Anxhelosit.

Vajtja tek dentisti mund të jetë sfiduese, veçanërisht për fëmijët. Por një kompani teknologjike shpreson t’i ndryshojë gjërat me një robot të ri miqësor të quajtur Robin.

“Përshëndetje, emri im është Robin Roboti. Si je?”, dëgjohet të thotë ai.

Robin përshëndet fëmijët me emër kur ata hyjnë tek dentisti dhe bisedon me gëzim për t’i qetësuar.

Robin ndodhet në tre zyra dentistësh dhe katër spitale në zonën e Los Anxhelosit, përfshirë në Spitalin e Fëmijëve UCLA Mattel.

“Kur e sollëm Robin, të gjithë ishim të ngazëllyer, madje edhe të rriturit kur panë që po hynte ky robot i mrekullueshëm inteligjent. Është bërë shumë më e lehtë që fëmijët të bëhen pjesë dhe ta dëshirojnë vizitën e tyre dentare në klinikën tonë”, thotë Espy Sosa, menaxhere rajonale në Grupin Dental ABC Kids.

Robin është i pajisur me katër sensorë ultrasonikë për distancat dhe sensorë për prekjen që i mundësojnë të kuptojë nëse një fëmijë po i jep një përqafim. Inteligjenca e tij artificiale është në gjendje të interpretojë fytyrat e fëmijëve – kur ata buzëqeshin ose rrudhin vetullat.

“Ai thyen akullin, duke u thënë të mos bëhen nervozë pasi gjithçka do të jetë në rregull. Dhe pastaj luan një muzikë ose u tregon fëmijëve si të lajnë dhëmbët dhe se çfarë duhet të presin nga vizita e sotme”, thotë zonja Sosa.

Përveç anglishtes, Robin flet spanjisht dhe armenisht, gjuha e krijuesve të tij.

Roboti është gjysmë-autonom, që do të thotë se mund të ketë raste kur një psikolog i çertifikuar do të flasë nëpërmjet Robinit për të ofruar mbështetje të personalizuar sociale dhe emocionale.

Expper, kompania që e krijoi Robinin, bashkëpunoi me Spitalin e Fëmijëve UCLA Mattel, i cili po kryen një studim për të vlerësuar se si teknologjia ndihmon fëmijët dhe prindërit për stresin e shtrimit në spital.

Në të ardhmen, kompania Expper thotë se Robin do të jetë i pajisur me më shumë sensorë për të punuar me të gjitha grupmoshat.

“Prandaj vetëm imagjinoni, ai do të mund të masë tensionin e gjakut, temperaturën, rrahjet e zemrës. Ky është qëllimi për të cilin po punojmë”, thotë drejtori ekzekutiv i kompanisë Expper Technologies, Karen Khachikyan.

voa

Miliarderi Richard Branson bën udhëtimin e parë në hapësirë

Miliarderi Richard Branson ndërmori të dielën aventurën e tij më të guximshme – një fluturim në hapësirë brenda anijes së hapësirës së kompanisë së tij.

Në praninë e një turme prej më shumë se 500 personash që shikonin, një avion me të cilën ishte e bashkangjitur raketa e zotit Branson, u nis për fazën e parë të fluturimit. Në bord ishin zoti Branson dhe pesë pjesëtarë ekuipazhi nga kompania e tij Virgin Galactic.

Mjeti hapësinor u shkëput nga avioni më i madh në një lartësi prej 13 kilometrash, aktivizoi motorin dhe më pas arriti në skajin e hapësirës në një lartësi prej 88 kilometrash. Pas disa minutash pa gravitet për ekuipazhin, aeroplani hapësinor u ul në pistë.

Fluturimi synonte të rriste besimin për Virgin Galactic, e cila planifikon të fillojë të marrë pasagjerë me pagesë vitin e ardhshëm.

Branson, duket se donte të fitonte garën e hapësirës ndaj miliarderit tjetër Jeff Bezos, duke u nisur për fluturimin në hapësirë nëntë ditë para tij.

Ai nuk pritej të fluturonte deri vonë këtë verë, por planifikoi udhëtimin më të hershëm pasi Bezos njoftoi planet për të fluturuar me anijen e tij nga Teksasi më 20 korrik.

Më shumë se 600 njerëz kanë bërë tashmë rezervime për një udhëtim në hapësirë me Virgin Galactic.

Blue Origins zotit Bezos ende nuk ka filluar të shesë biletave apo të bëjë të njohur çmimin e tyre, por në fund të javës së kaluar tha në Twitter se do t’i dërgonte pasagjerët në lartësi më të madhe dhe se anija e tij do të kishte dritare më të mëdha.

voa

I dehur në timon? Sensorët nuk do të lejojnë nisjen e makinës

Një shpikje e rëndësishme në parametrat e sigurisë për makinat synon të shpëtojë pothuajse 10 mijë jetët që humben që çdo vit në Shtetet e Bashkuara për shkak të ngarjes së makinës në gjendje të dehur. Për më tepër njofton korrespondentja e Zërit të Amerikës, Julie Taboh.

Shumica e njerëzve nuk mendohen shumë kur ulen në timon. Thjesht ndezin makinën dhe fillojnë udhëtimin.

Por, kjo nuk do të ndodhë më nëse janë të dehur. Një parametër i ri sigurie që po zhvillohet për makinat, përdor ajrin dhe sensorë me prekje për të matur nivelin e alkoolit në gjakun e shoferit. Nëse rezulton mbi nivelin e lejuar me ligj, makina nuk do të niset.

Sensorët për frymën, të integruar në pjesë të ndryshme të makinës, marrin nga frymëmarrja e shoferit.

Duke përdorur rreze infra të kuqe, sistemi mat përqindjen e alkoolit dhe dioksidit të karbonit në frymëmarrjen e shoferit.

Sistemi i sensorëve me prekje të pozicionuar në butonin e ndezjes ose në timon, lexon nivelin e alkoolit nën lëkurë nëpërmjet projektimit të një rrezeje infra të kuqe në gishtat e shoferit.

Programi i quajtur DADSS gëzon mbështetjen e disa kompanive kryesore të prodhimit të automjeteve dhe synon të ulë numrin prej rreth 10 mijë viktimash të shkaktuara çdo vit nga dhënia e makinave në gjendje të dehur në Shtetet e Bashkuara.

“Është objektivi ynë kryesor me këtë program – të eliminojmë çfarë mund të parandalohet dhe bashkë me to edhe dhimbjen pasuese për familjarët”, thotë Robert Strassburger, ekspert i sigurisë së makinave.

Virxhinia u bë shteti i parë amerikan ku u testua sensori për frymëmarrjen dhe u mblodhën reagime nga pjesëmarrësit.

“Kur e pamë si ekip teknologjinë, u bë shumë e qartë për mua se kjo teknologji kishte mundësinë e ndikimit që pati vendosja e rripit të sigurimit”, thotë George Bishop, nga Departamenti i Automjeteve në Virxhinia.

“Kam vetëm një fëmijë, një djalë. Dhe kjo më jep shpresë të madhe për të ardhmen, se djali im do të jetë në gjendje të jetojë në një botë pa shoferë në gjendje të dehur”, thotë zoti Bishop.

Është kjo shpresë që i shtyn studiuesit të sjellin këtë teknologji në treg.

voa

Konkurrencë e miliarderëve Branson dhe Bezos për fluturimin në hapësirë

Richard Branson i kompanisë Virgin Galactic planifikon të udhëtojë në hapësirë nëntë ditë para miliarderit tjetër Jeff Bezos. Kompania e zotit Branson njoftoi këtë javë se fluturimi i saj i ardhshëm provë do të jetë të dielën më 11 korrik dhe se themeluesi i saj do të jetë mes gjashtë personave në bord, të gjithë punonjës të kompanisë.

Anija e hapësirës do të fluturojë nga New Mexico – e para që udhëton me ekuipazh të plotë.

Në një njoftim të postuar në mediat sociale, zoti Branson që gjithmonë ka qenë në ndjekje të aventurës dhe mbush 71 vjet brenda pak javësh, tha:

“Gjithmonë kam qenë një ëndërrimtar, mamaja më mësoi të mos dorëzohem kurrë dhe të synoj yjet. Këtë korrik, ëndrra jonë do të bëhet realitet.”

Javën e kaluar, Virgin Galactic siguroi autorizimin e Administratës Federale të Aviacionit për të filluar fluturimet me pasagjerë. Më shumë se 600 persona tashmë kanë rezervuar një udhëtim në hapësirë.

Zoti Bezos ndërkohë, planifikon të niset në hapësirë nga Teksasi Perëndimor më 20 korrik, 52 vjetori i uljes në hënë të misionit Apollo 11.

Ai do të udhëtojë në fluturimin debutues të një rakete Blue Origin me pasagjerë, i shoqëruar nga vëllai i tij, një astronaute pioniere dhe fituesi e një ankandi bamirësie prej 28 milionë dollarësh.

Deri më 30 qershor, zoti Branson nuk kishte thënë se kur do të nisej raketa në hapësirë për shkak të kufizimeve të vendosura nga kompania.

Por ai theksoi se ishte i shëndetshëm dhe i aftë për të fluturuar sapo inxhinierët e tij ta miratonin një gjë të tillë.

“Ajo që mund të them është se kur inxhinierët të më thonë se mund të shkoj në hapësirë, unë jam gati, i aftë dhe i shëndetshëm për të shkuar,” i tha ai agjencisë Associated Press të mërkurën.

Virgin Galactic e lëshon raketën e vet nga një aeroplan, duke arritur një lartësi prej afërsisht 88 kilometra.

Blue Origin e lëshon raketën e saj New Shepard nga toka, dhe kapsula e saj arrin lartësinë 106 kilometra.

Të dy ato lartësi konsiderohen si skaji i hapësirës.

Ndërkohë, kompania SpaceX e Elon Musk i lëshon kapsulat – si për ekuipazh ashtu edhe për ngarkesë – në orbitë përreth botës.

Të tre kompanitë private të hapësirës kanë në plan të dërgojnë pasagjerë me pagesë në hapësirë. SpaceX do të jetë i pari që do të ketë fluturim privat në shtator.

Ndryshe nga SpaceX, Virgin Galactic dhe Blue Origin po përpiqen të dërgojnë turistë hapësinorë në udhëtime të shkurtra vertikale – jo në orbitë përreth botës.

Fluturimet e Virgin Galactic dhe Blue Origin zgjasin rreth 10 minuta, me rreth tre minuta pa gravitet.

Por kthimet janë krejt të ndryshme: Avioni raketë i Virgin Galactic ulet në një pistë, siç bënin anijet e vjetra hapësinore të NASA-s, me dy pilotë në kabinë.

Kapsulat e automatizuara të kompanisë Blue Origin hidhen me parashutë në sipërfaqen e shkretëtirës, e ngjashme me mënyrën se si kapsulat e NASA-s Mercury, Gemini dhe Apollo uleshin në oqean.

Aeroportet e tyre hapësinore janë vetëm 320 kilometra larg njëri-tjetrit.

voa

Nesher Ramla, hallka që shpjegon evolimin e njeriut

Shkencëtarët izraelitë njoftuan se kanë zbuluar një paraardhës të njeriut modern, të panjohur më parë. Zbulimi, thonë antropologët, po hedh dritë të re mbi procesin e evolimit të njeriut:

Zbulimi që ka entuziazmuar shkencëtarët është një kockë e fosilizuar e gjetur në Izraelin qendror. Shkencëtarët thonë se kocka, pjesë e nofullës së poshtme, i përkiste një paraardhësi të njeriut modern që ka jetuar 130,000 vjet më parë.

Zbulimi u raportua nga revista Science ku thuhet se specia parahistorike është pagëzuar Nesher Ramla Homo, duke marrë emrin e vendit ku u gjend kocka.

“Zbulimi i kësaj qenieje të re njerëzore ka rëndësi të madhe shkencore,” tha Israel Hershkovitz i Universitetit të Tel Avivit.

“Ky zbulim na ndihmon të kuptojmë fosilet e gjetura më parë, të cilat janë si copëzat e një panorame të paplotësuar të evolimit të njeriut. Tani po kuptojmë migrimin e njeriut nëpër botë në kohët parahistorike,” thotë Hila May, antropologe në Universitetin e Tel Avivit.

Dr Yossi Zaidner i Universitetit Hebraik e zbuloi fosilen gjatë eksplorimit të një zone minerare pranë qytetit Ramla, ku u zbuluan edhe kocka kuajsh e dreri si dhe vegla pune.

Sipas shkencëtarëve, kjo çon në përfundimin se Nesher Ramla, megjithëse më pak i evoluar se njeriut modern, mund të ketë bashkekzistuar dhe është kryqëzuar me të për më shumë se 100,000 vjet.

Sipas studiuesve, Nesher Ramla u përngjan specieve neandertale të njeriut të lashtë, që e kishin origjinën në Evropë.

“Prandaj kemi dalë me teorinë se Nesher Ramla i përket një grupimi të madh speciesh të njeriut parahistorik, nga të cilat rodhën neandertalët,” thotë Hila May, antropologe në Universitetin e Tel Avivit.

Ekspertët nuk kanë arritur të shpjegojnë përfundimisht përse gjene të njeriut modern homo sapiens janë gjetur në paraardhësit e tij më të lashtë, neandertalë, tha zonja May, duke shtuar se ekzistenca e Nesher Ramlas mund të ketë qenë hallka lidhëse mes këtyre dy popullatave.

Kocka e gjetur u analizua nga katalogët kompiuterikë gjë që vërtetoi se bëhej fjalë për një grupim të njeriut të lashtë të panjohur më parë dhe hedh dritë të re mbi procesin e evolimit të njeriut.

voa