Kategoritë: Shkenca

A janë kompjuterët apo librat më të mirë për të mësuar?

libraNdërsa teknologjia përparon, debati nëse librat apo kompjuterët janë mjete më të mira mësimore vetëm do të intensifikohet. Çështja në thelb nuk është arsimi, por varfëria dhe aksesi në arsim.

Sipas filozofit të lashtë grek, Sokrati shkrimi i gjërave do t’i bënte njerëzit të harrojnë. Tani, mijëra vjet më vonë, ne jemi në pozitën fatlume që jemi në gjendje të diskutojmë mendimin e Sokratit pikërisht sepse ai ishte shkruar.

Komentuesit shpesh thonë, se më e mira janë fjala e shkruar, librat dhe se kompjuterët ndikojnë negativisht në të mësuarit, pothuajse për të njëjtat arsye që Sokrati ishte kundër shkrimit të gjërave: harresa, kur kujtesa është një gur themeli i të mësuarit. Ju mund të pyesni veten: Çfarë kanë njerëzit kundër teknologjive të reja?

Ndërsa gjithnjë e më shumë klasa kalojnë nga librat e printuar në ato dixhitale dhe materiale të tjera, studiuesit po shqyrtojnë ndikimin në të nxënit e fëmijëve. Fusha është e re dhe provat janë të përziera – nuk ka konsensus shkencor nëse librat apo pajisjet dixhitale janë më të mira për të mësuarin e një fëmije.

Një studim në shkollat fillore në Honduras, për shembull, zbuloi se zëvendësimi i laptopëve me tekstet shkollore tek e fundit nuk bënte ndonjë ndryshim në mësimin e nxënësve – nuk ishte as pozitiv as negativ. Por a nuk është kuptimi i përbashkët që të dyja format e të mësuarit, të shtypura dhe dixhitale, mund të jenë efektive apo jo, në varësi të individit dhe situatës? Le të gërmojmë pak më thellë.

Mësimi i hershëm rilidh trurin

Është e rëndësishme të merret parasysh neuroshkenca këtu, sepse ajo mund t’i ndihmojë edukatorët të zgjedhin se cilat mjete do të përdorin në faza të ndryshme të zhvillimit të një fëmije.

Dhe neuroshkencëtarët na kanë treguar se të mësuarit dhe formimi i kujtesës rilidhin fizikisht trurin.

Truri është “elastik” – ai rritet dhe krasit lidhjet midis neuroneve ndërsa ne formojmë kujtime, mësojmë dhe harrojmë. Kjo është e vërtetë në të gjitha moshat, por truri është veçanërisht elastik gjatë fëmijërisë.

Plasticiteti i trurit varet masivisht nga përvojat dhe mjedisi ynë. Studimet kanë treguar se sa më i pasur të jetë mjedisi ynë i të mësuarit gjatë fëmijërisë, aq më shumë “gjëra” mësojmë – por ne gjithashtu ndryshojmë mënyrën se si truri ynë mëson gjëra të reja për pjesën tjetër të jetës.

Shembulli më i mirë këtu është mësimi i gjuhës. Fëmijët mësojnë një gjuhë të dytë shumë lehtë në krahasim me të rriturit sepse truri i tyre është më elastik. Për më tepër, të rriturit që kanë mësuar dy gjuhë në fëmijëri mund të mësojnë një gjuhë të tretë shumë më shpejt sesa të rriturit që kanë mësuar vetëm një gjuhë në fëmijëri – truri i tyre është i stërvitur për të mësuar gjuhë.

Në anën tjetër të spektrit, privimi i ndjesive gjatë fëmijërisë ndryshon përgjithmonë trurin për keq. Fëmijët e privuar nga përvoja të ndryshme – më pak prekje dhe ndërveprim me të rriturit, për shembull, më pak pamje dhe tinguj dhe pak akses në të mësuar – mund ta kufizojnë zhvillimin e trurit. Këto ndryshime shpesh nuk mund të kthehen më vonë në jetë.

Përfitimet e përvojave më të pasura të të mësuarit

Çfarë do të thotë kjo për arsimin? Fëmijët duhet të ekspozohen ndaj sa më shumë llojeve të ndryshme të mjeteve të të mësuarit, si dixhitale ashtu edhe fizike. Mund të nënkuptojë t’i drejtoheni librave dhe shkrimit të dorës për të formuar njohuri të qëndrueshme për diçka.

Studimet tregojnë se akti i të shkruarit kërkon që truri të jetë pjesëmarrës aktiv në procesin e marrjes së shënimeve, por se truri është më pak aktiv kur shkruan, kështu që shkrimi me dorë ia shton më shumë materialin kujtesës.

Ose përdorimi i platformave dixhitale të mësimit mund të nënkuptojë një përvojë shumë më të pasur: një pasuri filmash të animuar, aplikacione arsimore të bazuara në shpërblime, klasa virtuale dhe mjete AI si ChatGPT për të motivuar studentët të mësojnë në mënyra interaktive.

Hulumtimet tregojnë se teknologjia dixhitale është efektive në rritjen e aftësive të shkrim-leximit dhe numërimit, shkathtësisë manuale dhe kujtesës së punës vizuale-hapësinore kur përdoret në një kontekst mësimor. Rezultatet e dobishme të kësaj ndikojnë në të gjitha fushat e të mësuarit të një fëmije, duke përfshirë gjuhën, shkrim-leximin funksional, matematikën, shkencën, njohuritë e përgjithshme, të menduarit krijues – lista vazhdon.

Kompjuterët: Ndikimi në shëndetin fizik dhe mendor

Ka edhe aspekte negative të lidhura me teknologjitë dixhitale. Disa studime tregojnë se kompjuterët mund të kenë një ndikim negativ në vëmendje dhe se fëmijët përdorin kompjuterët në mënyrë pasive në vend që të jenë një mjet aktiv mësimor që angazhon trurin. Por nuk është ende e qartë nëse këto ndikime negative janë afatshkurtra apo afatgjata.

Disa studime sugjerojnë gjithashtu se përdorimi i tepërt i kompjuterëve ndikon në shëndetin fizik dhe mendor. Por kjo mund të ketë më shumë të bëjë me qëndrimin në një vend për një kohë të gjatë, sesa me vetë kompjuterët. Kjo është arsyeja pse vrapimi jashtë ose gjuajtja e topit është jetike për zhvillimin e fëmijëve dhe performancën e tyre akademike gjithashtu.

Problemi i vërtetë në arsim është varfëria

Ka shumë faktorë në edukimin e një fëmije. Mjedisi i tyre në shtëpi është po aq i rëndësishëm sa materialet dhe pajisjet që përdorin për të mësuar. Një nga problemet më të mëdha në arsim është varfëria – aksesi i dobët në libra dhe kompjutera.

Kjo çështje u bë e dukshme gjatë pandemisë COVID-19 kur fëmijët me kushte jetese të pafavorshme kishin më pak akses në kompjuterë ose libra në shtëpi gjatë kohës kur shkollat ishin të mbyllura. Një studim me bazë në Mbretërinë e Bashkuar, për shembull, zbuloi se një e treta e studentëve në zonat e privuara nuk kishin akses të përshtatshëm në mjetet  mësimore në shtëpi gjatë pandemisë.

Efekti ishte një rënie në performancën e tyre akademike. Rezultatet e të nxënit te fëmijët e moshës së shkollës së mesme kanë rënë vitet e fundit, dhe kjo është më shumë se çdo gjë tjetër për shkak të faktorëve socio-ekonomikë, sipas studimeve. Është një trend i parë në mbarë botën dhe është shoqëruar me akses të dobët në mjete më të pasura arsimore.

dw

Zbulohet vrima e dytë e zezë më e madhja në Rrugën e Qumështit

vrima e zezëAstronomët kanë zbuluar një vrimë të zezë me një masë rreth 33 herë më të madhe se ajo e diellit, më e madhja që gjendet në galaktikën tonë të njohur si “Rruga e Qumështit”. Një vrimë tjetër e zezë, supermasive, gjendet në qendër të galaktikës sonë.

 

Vrima e zezë e sapo identifikuar ndodhet rreth 2000 vite dritë nga Toka, relativisht afër në aspektin kozmik, në konstelacionin Aquila dhe ka një yll shoqërues që rrotullohet rreth saj, thanë studiuesit të martën. Një vit dritë është distanca që përshkon drita gjatë një viti, rreth 9.5 trilion km.

Vrimat e zeza janë pjesë e hapësirës në univers ku graviteti është aq i fuqishëm sa edhe drita nuk mund të shpëtojë, çka e bën të vështirë zbulimin e tyre.

Kjo vrimë e zezë u identifikua përmes vëzhgimeve të bëra nga misioni Gaia i Agjencisë Evropiane të Hapësirës, pasi shkaktoi lëkundjen e yllit që e shoqëron atë. Misioni Gaia po harton një regjistër madhor të yjeve.

Për verifikimin e masës së vrimës së zezë u përdorën të dhëna nga teleskopi shumë i madh i Observatorit Evropian Jugor me bazë në Kili dhe observatorë të tjerë tokësorë.

“Kjo vrimë e zezë nuk është vetëm shumë masive, por edhe shumë e veçantë në shumë aspekte. Në të vërtetë është diçka që kurr nuk e prisnim ta zbulonim”, thotë Pasquale Panuzzo, inxhinier kërkimor në agjencinë franceze të hulumtimeve CNRS, që punon në Observatorin e Parisit. Ai është autori kryesor i studimit të botuar në revistën “Astronomy & Astrophysics”.

Një nga veçoritë është se vrima e zezë, e quajtur Gaia BH3, dhe ylli i saj shoqërues po udhëtojnë brenda galaktikës në drejtim të kundërt të mënyrës se si yjet sillen zakonisht në orbitat e tyre në Rrugën e Qumështit.

Gaia BH3 ndoshta u formua pas shpërbërjes së një ylli që ishte rreth 40 herë më masiv se dielli, thanë studiuesit.

Vrimat e zeza që formohen nga shpërbërja e një ylli të vetëm quhen vrima të zeza yjore. Gaia BH3 është vrima e zezë yjore më e madhe që njihet deri tani, sipas astronomit dhe bashkautorit të studimit Tsevi Mazeh nga Universiteti i Tel Avivit në Izrael.

Kur ylli në fjalë shpërtheu në fund të jetëgjatësisë së tij, fenomen që njihet si supernova, një pjesë e materialeve përbërëse u përhapën në hapësirë, ndërsa pjesa e mbetur shpërtheu dhunshëm duke krijuar vrimën e zezë. Universi mendohet se ka një moshë prej 13.7 miliardë vitesh.

Ylli shoqërues i vrimës së zezë, Gaia BH3, është po aq i vjetër sa ylli tjetër që shpërtheu dhe është rreth 76% e masës së diellit dhe pak më i ftohtë, por ka një ndriçim rreth 10 herë më të lartë.

Ylli rrotullohet rreth vrimës së zezë në një orbitë eliptike në një distancë rreth 4.5 herë të madhe se ajo midis Tokës dhe Diellit, matje që quhet si njësi astronomike, shkurtimisht AU dhe 29AU. Për krahasim, Jupiteri rrotullohet rreth pesë AU nga dielli dhe Neptuni rreth 30 AU.

“Zbulimi befasues për mua ishte fakti se përbërja kimike e këtij ylli shoqërues nuk tregon asgjë të veçantë, kështu që nuk u ndikua nga shpërthimi i supernovës së vrimës së zezë”, tha astronomia dhe bashkëautorja e studimit Elisabetta Caffau, e cila punon me Observatorin e Parisit.

Shkencëtarët nuk janë të sigurt se sa të mëdha mund të jenë vrimat e zeza yjore. “Masa maksimale e një vrime të zezë yjore është çështje e debatit aktiv shkencor”, tha shkencëtari Panuzzo.

voa

Zhvillimi i sensorëve kuantikë për matje të pamundura më parë

sensorHulumtuesit në Kaliforni po zhvillojnë sensorë me ndjeshmëri të lartë me qëllimin për të zbuluar sa më shpejt të jetë e mundur ndryshimet mjedisore. Siç njofton korrespondentja e Zërit të Amerikës, Genia Dulot, shkencëtarët në Universitetin e Kalifornisë në Los Anxhelos e kanë përqendruar vëmendjen tek sensorët kuantikë që bazohen tek fenomeni i quajtur ‘ndërlidhja e kuantit’, kur një foton ‘e di ekzistencën’ e një fotoni tjetër në distanca të largëta.

 

Hulumtuesit në Universitetin e Kalifornisë në Los Anxhelos po zhvillojnë sensorë kuantikë të gjeneratës së ardhshme. Profesoresha Prineha Narang thotë se synimi është që të përmirësohet saktësia e matjes së asaj që po ndodh në ajër dhe ujë.

“Flitet për zbulimin e atyre që mund të jenë tregues të hershëm të problemeve më të mëdha, për marrjen e vendimeve që ndikojnë tek shëndeti i njeriut, kur flitet për ndryshimin e cilësisë së ajrit”.

Sergio Carbajo, hulumtues në Universitetin e Kalifornisë në Los Anxhelos, ka drejtuar mbi një molekulë dy rreze lazer me precizion të lartë, për të ‘lexuar’ karakteristikat e saj kuantike, ose siç thotë ai, gjurmën e tij unike të gishtit, që përfshin kohën dhe vendndodhjen.

“Mbledhim të dhëna nga qindra prej tyre (molekulat) dhe studiojmë informacionet individuale. Përmbledhja e të gjitha të dhënave të mbledhura na ndihmon të shohim ndërlidhjen e zhvillimeve”.

Për shkak të ndërlidhjes kuantike, fenomeni kur një foton “e di” ekzistencën e një tjetri, këta sensorë do të jenë në gjendje të matin diçka që ndodh në distanca të largëta.

Verën e kaluar, kur qyteti i Nju Jorkut u mbulua nga tymi i zjarreve në Kanada, hulumtuesit thonë se sensorët mund të kishin parashikuar zonat dhe sa do të zgjaste smogu, madje deri tek ndotësit specifikë. Hulumtuesi Dennis Kim thotë se ky është vetëm fillimi.

“Sensorët kuantikë mund të zbulojnë ndryshimet në fushat magnetike. Për shembull, në rastin e një tërmeti, madje edhe në zonat tektonike, me lloje të ndryshme tërmetesh, ku ndjeshmëria është e lartë, ne mund të parashikojmë ose ndjejmë një tërmet përpara se të ndodhë”.

Shkencëtarët parashikojnë se gjatë dhjetë viteve të ardhshme, këta sensorë do të kenë përdorim edhe më të gjerë në hulumtimet për klimën.

voa

Çfarë duhet të dini për eklipsin e plotë diellor

eklipsiBanorët që jetojnë në disa pjesë të Meksikës, Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Kandasë në datën 8 prill do të kenë mundësi të shikojnë eklipsin e plotë diellor. Hëna do të vendoset në mes të Diellit dhe Tokës, duke bllokuar një pjesë ose të gjithë dritën e tij dhe duke shkaktuar errësirën. Ekspertët paralajmërojnë se është e rëndësishme të mos e shikosh diellin pa syze mbrojtëse atë ditë, pasi rrezatimi ultra vjollcë mund të shkatërrojë indet e buta të syrit.

 

Eklipsi i plotë diellor po pritet me padurim nga shkencëtarët. Hëna do të jetë shumë afër Tokës, duke shkaktuar një periudhë të gjatë errësire dhe dielli duket se do të jetë më aktiv me shpërthimet rreth plazmës.

Eklipsi mund të shikohet në një zonë të gjerë, që nga Meksika, Shtetet e Bashkuara dhe Kanadaja.

“Një eklips total diellor ndodh zakonisht rreth dy herë në vit diku në botë. Është pasojë e faktit që hëna po rrotullohet rreth planetit tonë, Tokës. Pra, zakonisht dy herë në vit Hëna pozicionohet drejtpërdrejt në mes të Diellit dhe Tokës, duke bllokuar një pjesë ose të gjithë dritën e tij. Dhe më 8 prill, ajo që disa njerëz shumë me fat do të jenë në gjendje të shohin nëpër pjesë të botës është një eklips diellor total”, shpjegon Jake Foster, astronom në Observatorin Mbretëror “Greenwich” në Londër.

Eklipsin e plotë diellor mund ta shikojnë dhjetëra milionë njerëz në të gjithë Amerikën e Veriut. Hera e fundit që ndodhi një eklips i plotë diellor dhe që u pa në të gjithë SHBA-në ishte në vitin 2017, që zgjati 2 minuta e gjysmë.

“Pra, për fat të keq, jo të gjithë në botë mund të shohin një eklips diellor total. Kur ndodh, ju duhet të jeni në vende shumë specifike. Në fakt, nëse doni të shihni një eklips diellor total, duhet të jeni të vendosur në atë që njihet si “rruga e eklipsit të plotë”. Në thelb, ky është vendi ku hija e hënës po kalon mbi sipërfaqen e Tokës. Pra, njerëzit brenda asaj zone do të jenë ata që jetonë në disa pjesë të Meksikë, SHBA dhe në Kanada. Njerëz të tjerë jashtë këtyre rajoneve mund të shohin një eklips të pjesshëm diellor”, thotë Foster.

Dita do të kthehet në natë pasi hëna pozicionohet në mënyrë perfekte midis Tokës dhe Diellit, duke bllokuar përkohësisht rrezet e diellit.

Eklipsi do të fillojë në Paqësor, do të kalojë në Meksikë dhe më pas përmes Teksasit do të prekë 15 shtete amerikane për të vijuar më pas në Kanada dhe Atlantikun e Veriut. Në total pritet të zgjasë deri në 4 minuta e 28 sekonda në disa zona.

Shumica e pjesës tjetër të kontinentit do të shohin një eklips të pjesshëm. Zoti Foster shpjegon se është e rëndësishme të mos e shikosh diellin pa syze mbrojtëse.

“Të shikosh diellin me sy të lirë është tepër e rrezikshme. Rrezatimi ultra-vjollcë i diellit është i aftë të shkatërrojë indet e buta të syrit. Mund të shkaktojnë dëme të rënda dhe ndonjëherë të përhershme në shikimin tuaj. Pra, nëse ju jeni duke e parë drejtpërdrejt eklipsin diellor do t’ju duhen syze që përdoren për këto raste. Dhe nëse nuk i keni këto syze nuk duhet të shikoni diellin”, thotë ai.

Eklipsi tjetër i plotë diellor pritet të ndodh në vitin 2026 dhe do të prekë skajet veriore në Greonlandës, disa pjesë të Islandës dhe Spanjës. Amerika e Veriut nuk do të përjetojë përsëri një eklips të plotë diellor deri në vitin 2033.

voa

Dronë të teknologjisë së lartë hapin një epokë të re të luftës në Ukrainë

drone teknologjiaQë nga fillimi i agresionit rus ndaj Ukrainës, dronët kanë luajtur një rol të rëndësishëm në realizimin e misioneve të vëzhgimit dhe sulmeve me rreze të gjatë veprimi. Vitin e kaluar, Ukraina përdori një lloj të ri droni që po ndryshon mënyrën e betejës në vijën e parë të frontit. Korrespondenti i Zëri të Amerikës, Yan Boechat, njofton nga rajoni i Donbasit në Ukrainë, se droni që i krijon mundësi operatorit të shohë fushën e betejës sikur të ishte brenda mjetit fluturues, është kthyer në makth për ushtarët në të dy anët e fushës së betejës.

Ekipi mjekësor ushtarak ukrainas po stërvitet që të jetë edhe më i shpejtë dhe të evakuohet më me nxitim. Kjo është edhe më kritike, pasi të dyja palët po përdorin dronë që u mundësojnë operatorëve që të shohin sikur të ishin brenda mjetit të vogël fluturues me kosto të ulët dhe më vdekjeprurës. Këta dronë njihen ndryshe si FPV.

“Armiku po përdor një metodë të re; filloi rreth gjashtë muaj më parë, nëse jo më herët”, thotë një pjesëtar i forcave ukrainase.

Në pjesën jugore të Donbasit, ushtarët ukrainas po stërviten për të rritur shpejtësinë e veprimit, duke e ditur se dronët e rinj mund t’i ndjekin ata këmba-këmbës për t’i asgjësuar. Ata e kuptojnë se dislokimi i tyre i radhës në vijat e frontit mund të jetë i fundit.

“Një nga sfidat më të mëdha gjatë evakuimit është prania e dronëve FPV. Kjo çon shpesh në vonesa deri në 12 orë ose më shumë. Çdo vonesë rrezikon jetët”, thotë për Zërin e Amerikës një pjesëtar i forcave mjekësore ukrainase.

Dronët FPV janë të pajisur me kamera që transmetojnë pamje drejtpërdrejt në syzet speciale të operatorëve të tyre, të cilët e shohin fushën e betejës sikur të ishin brenda mjetit fluturues. Operatori e komandon dronin e pajisur me mjete shpërthyese, përmes një tableti dhe e përplas atë me objektivin.

Zyrtarët ukrainas i thanë Zërit të Amerikës se dronët kushtojnë rreth 300 dollarë. Dronët fluturojnë shumë ulët, duke e vështirësuar kapjen nga radarët, ndryshe nga dronët konvencionalë, të cilët gjurmohen lehtë dhe eliminohen lehtësisht nga njësitë kundërajrore.

Kostoja e ulët dhe efikasiteti i lartë ka bërë që këta dronë të përhapen gjerësisht që nga mesi i vitit 2023. Falë teknologjisë së avancuar të komunikimit dhe transmetimit të sinjalit, dronët godasin më ashpër dhe futen më thellë në territorin e armikut.

“Në skenë kanë dalë pajisje të ndryshme transmetimi, duke i rritur ndjeshëm kapacitetet e dronëve FPV. Kjo ka çuar në rritjen e efektshmërisë në fushën e betejës”, thotë komandanti i njësisë së dronëve.

Nga një dhomë e errët në thellësi të pyjeve të Donbasit, komandanti i njësitit drejton flotën e dronëve. Një operator ukrainas ka vënë në shënjestrën e dronit një automjet të blinduar rus dhe përplaset me të. Një dron tjetër gjurmon nga distanca për të konfirmuar rezultatin e sulmit.

Në dhomën tjetër, printerat 3D po prodhojnë pjesë plastike që do të montohen në motorët elektrikë të blerë në Kinë. Dhjetëra nga këta dronë dërgohen në vijat e para të frontit çdo ditë duke i shkaktuar dëme forcave ruse.

Dronët FPV mund të duken si lodra, por transportojnë bomba të afta për të shkatërruar pajisjet dhe gjymtuar personelin. Irina është specialiste në fushën e kompjuterave dhe pilote vullnetare që ka shkatërruar një numër të lartë të objektivave të armikut.

“Është një ndjenjë e çuditshme, sepse brenda automjeteve ka njerëz. Por ne po mbrojmë veten duke i eliminuar ata”, thotë operatorja ukrainase.

Ajo thotë se i pëlqejnë dronët por shpreson që lufta të përfundojë së shpejti dhe asaj të mos i duhet të përdorë më armë.

voa

Gmail ndryshoi shërbimet e postës elektronike 20 vjet më parë

gmailBashkëthemeluesve të kompanisë Google, Larry Page dhe Sergey Brin u pëlqenin shakatë, kështu që ata filluan të shpërndanin ide të çuditshme çdo vit më 1 prill, në ditën e gënjeshtrave, pak kohë pasi themeluan kompaninë e tyre më shumë se 25 vjet më parë. Një vit, Google njoftoi se kishte “hapur” një vend pune për një qendër kërkimore “Copernicus” në Hënë. Një vit tjetër, kompania tha se po planifikonte të krijonte një seksion “gërvisht dhe nuhat” në motorin e saj të kërkimit në internet.
Idetë ishin kaq jorealiste sa ishte e lehtë të kuptohej që ishin thjesht shaka dhe njerëzit u mësuan të qeshnin me idetë e kompanisë Google. Pikërisht për këtë arsye, Page dhe Brin vendosën të njoftonin diçka që askush nuk do ta besonte se ishte e mundur 20 vjet më parë, pikërisht në ditën e 1 prillit.

Bëhej fjalë për Gmail-in, një shërbim falas që ofronte 1 gigabajt kapacitet për çdo llogari, një ofertë që tani është shumë e vogël krahasuar me 1 terabajt që ofron kompania Apple për përdoruesit e telefonave inteligjentë iPhone. Por, në atë kohë 1 gigabajt tingëllonte si një kapacitet absurd i postës elektronike, që ishte i mjaftueshëm për të ruajtur rreth 13,500 emeile sepse shërbimet e tjera të postës elektronike si Yahoo dhe Microsoft ofronin kapacitetet të ulët, sa për 30 deri në 60 emeile. Pra, Gmail ofronte një kapacitet 250 deri në 500 herë më të lartë se sa rivalët e saj nga kompanitë Yahoo dhe Microsoft.

Përveç hapit gjigant të kapacitetit për të ruajtur emeile, Gmail përfshinte edhe motorin e kërkimit në internet të kompanisë Google, në mënyrë që përdoruesit të mund të merrnin shpejt informacione nga një emeil i vjetër, foto ose informacione të tjera personale të ruajtura më parë.

“Projekti origjinal kishte për qëllim të realizonte objektivin e bashkimit të tre shërbimeve, atë të ruajtjes së të dhënave, kërkimin në internet dhe shpejtësinë”, thotë Marissa Mayer, një nga ishte drejtueset ekzekutive të kompanisë Google, që ka ndihmuar në krijimi e Gmail-it dhe produkteve të tjera të kompanisë përpara se të bëhej më vonë shefe ekzekutive e kompanisë Yahoo.

Ishte një koncept kaq i mrekullueshëm saqë menjëherë pasi Associated Press publikoi një histori për Gmail-in vonë pasditen e 1 prillit 2004, lexuesit filluan të telefononin dhe të dërgonin emeile për të informuar agjencinë e lajmeve se kishte rënë në kurthin e shakave të kompanisë Google.

“Kjo ishte pjesë e kuriozitetit, krijimi i një produkti, që njerëzit nuk do ta besonin se është i vërtetë. Ai ndryshoi disi perceptimet e njerëzve për llojet e aplikacioneve që ishin të mundshme brenda një platforme të internetit”, thotë ish-inxhinieri i kompanisë Google, Paul Buchheit.

Agjencia e lajmeve Associated Press e dinte se Google nuk po bënte shaka me projektin Gmail sepse gazetari i saj ishte ftuar të vizitonte selinë e kompanisë në Kaliforni për ta parë këtë produkt të ri.

Pasi mbërriti në zyrat e kompanisë Google, gazetari i Associated Press u prit me një buzëqeshje cinike nga bashkëthemeluesi Larry Page, i cili ishte ulur para kompjuterit të tij portativ, i gatshëm për të demonstruar aftësitë e shërbimit Gmail.

Zoti Page, në atë kohë 31 vjeç, i tregoi gazetarit me mburrje si funksiononte Gmail-i duke demonstruar se sa shpejt hapej ai në programin e Microsoft-it për kërkime në internet ‘Explorer’, që sot nuk përdoret më. Po ashtu ai tregoi se si Gmail-i, nuk kishte një boton më vete për të fshirë emeilet, meqë Gmail-i, kishte një kapacitet të lartë për ruajtjen e dokumenteve dhe ato mund të kërkoheshin me lehtësi në përmbajtjen e postës elektronike. “Njerëzve do t’iu pëlqejë shumë,” u shpreh zoti Page.
Si dhe për gjëra të tjera, zoti Page pati të drejtë. Gmail aktualisht ka rreth 1.8 miliardë llogari aktive – secila me një arkiv 15 gigabajt pa pagesë, krahas Google Photos dhe Google Drive. Edhe pse kjo përbën një hapësirë arkivimi rreth 15 herë më të madhe se sa ofroi fillimisht Gmail, për shumë përdorues, që rrallë e shohin të nevojshme të pastrojnë llogaritë e tyre siç kishte shpresuar Google, ajo nuk mjafton.

Ruajtja e postës elektronike, fotografive dhe përmbajtjeve tjera është arsyeja përse kompanitë si Google, Apple dhe të tjera tani shesin kapacitet shtesë në serverat e tyre për ruajtjen e të dhënave. (Në rastin e firmës Google, kjo kompani shet 200 gigabajt për ruajtjen e të dhënave për 30 dollarë në vit, ose 250 dollarë në vit për 5 terabajt). Gmail është arsyeja përse shumë shërbime të tjera pa pagesë të postës elektronike dhe llogari të brendshme që punonjësit i përdorin për punë ofrojnë shumë më shumë hapësirë se sa ishte paramenduar 20 vjet më parë.

Gmail solli ndryshim edhe për përdorime të tjera, duke u kthyer në hapin e parë të zgjerimit të kompanisë Google përtej funksionit si motori kryesor i kërkimit në internet.

Pas Gmail-it, erdhën Google Maps dhe Google Docs. Pastaj kjo kompani bleu rrjetin YouTube, solli në treg programin për kërkim në internet Google Chrome dhe sistemin operues për Android, me të cilin funksionojnë shumica e celularëve në botë. Gmail po ashtu skanon postën elektronike për të kuptuar interesin e përdoruesve të tij, duke i mundësuar kompanisë Google që përmes këtij vëzhgimi digjital të shesë reklama për t’i ndihmuar ambicieve të kompanisë për t’u zgjeruar.

Ndonëse menjëherë joshi publikun, Gmail fillimisht pati një përdorim të kufizuar për shkak se Google pati një kapacitet kompjuterik që mund të mbështeste një grup të vogël përdoruesish.

Por ky kufizim krijoi një ndjesi eskluziviteti për Gmail-in, duke nxitur kërkesa për ftesa për të krijuar llogari email-i. Në një moment, ftesat për të hapur llogari në Gmail shiteshin për 250 dollarë. “U bë si simbol statusi, njerëzit thoshin “Hej, e kam një ftesë për Gmail, a e do një?” thotë zoti Buchheit.

Por kompania i mbajti shërbimet e postës elektronike të kufizuara deri në vitin 2007, kur kompania dërgoi një ftesë globale për ditën e Shën Valentinit, duke pranuar çdo kërkesë për një adresë emeili.

voa

BE: Facebook dhe TikTok të etiketojnë falsifikimet me AI

facbookKomisioni Evropian u kërkoi platformave të mëdha sociale si TikTok e Facebook të etiketojnë qartë reklamat politike dhe të pengojnë përmbajtje, të cilat kërcënojnë integritetin e zgjedhjeve evropiane, që të bëhen virale.

 

Në prag të zgjedhjeve evropiane që zhvillohen më 6-9 qershor Bashkimi Evropian u kërkoi Facebook-ut, TikTok-ut dhe platformave të tjera të mediave sociale që angazhohen dhe të ndërhyjnë për të penguar përhapjen e përmbajtjeve të falsifikuara përmes inteligjencës artificiale.

Parlamentarët evropianë miratuan në fillim të këtij muaji Ligjin për Tregjet Digjitale, i cili ndër të tjera merret edhe me çështjen e përmbajtjeve të gjeneruara përmes inteligjencës artificiale në platformat e mëdha të mediave sociale.

Në ligj identifikohen 22 platforma mediash sociale, ndër to Snapchat, Instagram, YouTube dhe platforma X, dikur Twitter, të cilat konsiderohen si platforma “shumë të mëdha”. Dispozitat e ligjit do të hyjnë në fuqi me disa faza. Shkelësit e ligjit mund të gjobiten që këtë vit. Komisioni Evropian publikoi edhe udhëzime për platformat e mëdha të mediave sociale, sepse Brukseli është mjaft i shqetësuar për ndikimin e “manipulimeve” dhe “dezinformacioneve” ruse ndaj zgjedhjeve evropiane.

Me këto udhëzimet ne po përdorim plotësisht të gjitha mjetet që ofron Ligji për Shërbimet Digjitale për të garantuar që platformat të përmbushin detyrimet e tyre dhe të mos keqpërdoren për të manipuluar zgjedhjet tona, duke ruajtur njëkohësisht edhe lirinë e shprehjes, tha komisioneri Thierry Breton.

 

BE: Përmbajtjet e krijuar me IA duhet të etiketohen

Komisioni i BE-së kërkon që platformat më të mëdha të mediave sociale duhet “të zbusin rreziqet specifike që lidhen me inteligjencën artificiale, për shembull duke etiketuar qartë përmbajtjen e krijuar nga IA (siç janë “deepfakes”).

Komisioni i BE-së rekomandoi që platformat e mëdha të mediave sociale të promovojnë informacionet zyrtare për zgjedhjet dhe “të reduktojnë monetizimin dhe mundësinë për t’u bërë virale të përmbajtjeve që kërcënojnë integritetin e proceseve zgjedhore” për të zvogëluar çdo rrezik.

Po ashtu Komisioni i BE-së njoftoi se reklamat politike “duhet të etiketohen qartë si të tilla”. Në vitin 2025 pritet të hyjë në fuqi një ligj më i ashpër lidhur me reklamat politike. Komisioni u bëri thirrje platformave të krijojnë mekanizma “për të zvogëluar ndikimin e incidenteve që mund të kenë një efekt të rëndësishëm në rezultatin ose pjesëmarrjen në zgjedhje evropiane.”

 

DW (Reuters, AFP)

Dhoma e Përfaqësuesve miraton ligjin kundër pronësisë kineze të TikTok-ut

tiktokDhoma e Përfaqësuesve e Kongresit amerikan, miratoi sot një projekt-ligj, sipas së cilit aplikacioni i njohur TikTok ose duhet të shkëputet nga kompania kineze ByteDance që e ka në pronësi, ose të shesë versionin amerikan të tij, që të vazhdojë të lejohet të përdoret në Shtetet e Bashkuara.

 

Projekt-ligji dypartiak i jep TikTok-ut gjashtë muaj kohë për t’u shkëputur nga kontrolli i huaj, përfshirë daljen nga pronësia e kompanisë ByteDance.

Sipas ligjvënësve amerikanë, kompania ByteDance kontrollohet nga qeveria kineze, e cila mund të kërkojë në çdo kohë të ketë qasje tek të dhënat e konsumatorëve të TikTok-ut në SHBA në çdo kohë që dëshiron.

Ky shqetësim i ka bazat tek një sërë ligjesh të sigurisë kombëtare kineze, sipas së cilave kompanitë janë të detyruara të ndihmojnë në mbledhjen e informacionit të zbulimit.

Megjithëse Dhoma e Përfaqësuesve e miratoi projekt-ligjin, fati i tij në Senat është i pasigurt.

Përse TikTok-u është vendosur në qendër të vëmendjes?

“Shqetësimi është se TikTok-u mund t’i transferojë të dhënat personale tek kompania mëmë ByteDance, e cila do t’ia kalonte ato qeverisë kineze”, i tha Zërit të Amerikës Caitlin Chin-Rothmann, studiuese në Qendrën për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare.

Ajo thotë se shqetësimet e disa prej anëtarëve të Kongresit për mundësinë e kontrollit nga Partia Komuniste Kineze të algoritmit të TikTok-ut për qëllime propagandistike nuk janë provuar ende.

“Kjo nuk do të thotë se nuk ka rrezik që në të ardhmen qeveria kineze të ushtrojë presion”, tha ajo.

Çfarë thotë TikTok-u për këtë legjislacion?

Kompania TikTok e quajti të hënën ligjin një masë ndalimi dhe ka mohuar vazhdimisht akuzat ndaj saj. Në një deklaratë të bërë javën e kaluar në rrjetin X, kompania tha se “legjislacioni ka një rezultat të paracaktuar: ndalimin e plotë të TikTok-ut në Shtetet e Bashkuara”.

Cilat kanë qenë pikëpamjet e ligjvënësve për këtë legjislacion?

Projektligji pati mbështetje të fortë nga ligjvënësit demokratë dhe republikanë, megjithëse zyrat e Kongresit kanë marrë telefonata të shumta nga amerikanë të shqetësuar për mundësinë e humbjes së këtij aplikacioni të mediave sociale.

Kryetari i Dhomës së Përfaqësuesve, Mike Johnson u tha gazetarëve javën e kaluar se “është një masë e rëndësishme me mbështetje dypartiake ndaj Kinës, kundërshtarit tonë më të madh gjeopolitik, që po dëmton në mënyrë aktive ekonominë dhe sigurinë tonë”.

Si do të pritet në Senat?

Projektligji mund të ketë shumë më tepër vështirësi për t’u miratuar në Senatin me shumicë demokrate, ku drejtuesi i shumicës Chuck Schumer ka thënë se do të shqyrtohet nga komisionet përkatëse.

“Do të dëgjoj pikëpamjet e tyre për ligjin dhe do të vendos për mënyrën më të mirë”, tha zoti Schumer në një deklaratë.

Disa senatorë demokratë, ndër ta Mark Warner, kryetar i Komisionit të Senatit për Zbulimin, kanë shprehur dyshime për ligjshmërinë e të veçuarit të një aplikacioni të caktuar të mediave sociale në një projektligj. Ai ka sugjeruar legjislacion më të gjerë për aplikacionet që mbledhin të dhëna personale.

Por senatori Warner i tha të dielën kanalit CBS News, se TikTok-u është një shqetësim serioz për sigurinë kombëtare.

“Nëse nuk mendoni se Partia Komuniste Kineze mundet ta transformojë algoritmin që t’i përshtatet dhënies së lajmeve që reflektojnë pikëpamjet e tyre, atëherë nuk mendoj se e njihni siç duhet natyrën e këtij rreziku”, tha senatori Warner.

Çfarë mendojnë për këtë ligj kandidatët kryesorë për president?

Shtëpia e Bardhë tha se e mirëpret këtë legjislacion të ri, megjithëse zyrtarët e fushatës elektorale të presidentit Biden bashkuan rishtazi forcat me TikTok-un, në kuadrin e përpjekjeve për të përçuar mesazhin tek votuesit e moshave të reja.

Sekretarja e shtypit e Shtëpisë së Bardhë, Karine Jean-Pierre, u tha gazetarëve se ligji garanton që “pronësia të mos jetë në duart e atyre që dëshirojnë të na dëmtojnë”.

Ish presidenti Donald Trump, i cili pati bërë thirrje fillimisht për ndalimin e këtij aplikacioni në vitin 2020, ka ndryshuar tashmë qëndrim dhe ka thënë se do të fuqizohej Facebook-u nëse TikTok-u nuk do të ishte më i disponueshëm.

“Ka shumë gjëra të mira dhe shumë të këqija me TikTok-un. Por ajo që nuk më pëlqen është se pa TikTok-un, do të bëhet Facebook-u edhe më i madh”, i tha ai këtë javë kanalit CNBC gjatë një interviste me telefon.

Çfarë ndodh pas miratimit në Dhomën e Përfaqësuesve?

Krahas shqetësimeve kushtetuese për pengimin e ushtrimit të lirisë së shprehjes së shtetasve amerikanë, ligji do të haste gjithashtu vështirësi në zbatimin e tij dhe do të përballet me sfida në gjykatat amerikane.

“Ligjet kineze për kontrollin e eksporteve mund të ndalojnë shitjen e algoritmit të TikTok-ut”, tha zonja Chin-Rothmann. “Shkëputja e kësaj kompanie do të ishte në përgjithësi shumë e vështirë nga pikëpamja logjistike. TikTok-u është një ndër kompanitë më të mëdha në botë. Kështu që një blerës i mundshëm duhet të jetë gjithashtu një blerës i madh. Duhet të kenë një interes strategjik për ta blerë TikTok-un, dhe blerja duhet të mos ngrejë shqetësime për krijim monopoli në Shtetet e Bashkuara”.

voa

Inteligjenca artificiale ndihmon njerëzit me çrregullime zanore

InterfaceNjë teknologji e re që përdor inteligjencën artificiale, mund të ndihmojë individët me çrregullime zanore që të flasin natyrshëm me zërin e tyre. Ky përparim mund të ofrojë një shans për miliona njerëz që të zhvillojnë biseda më të qarta.

 

Joris Casterman ka një çrregullim zanor dhe i merret goja. Në një intervistë për Zërin e Amerikës ai thotë se kur pëshpërit e folura e tij është e rrjedhshme dhe e qartë.

“Sepse kur jeni duke pëshpëritur nuk i përdorni kordat vokale”, thotë Joris Castermans, themelues i firmës “Whispp”.

Kjo shpjegon se pse individët që kanë probleme me të folurit mund të ulin çrregullimet e të folurit me rreth 85% nëse pëshpërijnë.

Ky fakt mahnitës e frymëzoi zotin Castermans që të zhvillojë aplikacionin Whispp, i cili përdor inteligjencën artificiale për të përmirësuar të folurën e individëve që kanë çrregullime të theksuara.

Një prej tyre është George Coster, i cili ka paralizë të kordave zanore. Por falë teknologjisë Whispp, zoti Coster ishte në gjendje të dëgjonte përsëri zërin që kishte para çrregullimeve shëndetësore.

Përdoruesit mund të zgjedhin ta personalizojnë zërin e tyre duke bërë regjistrime brenda aplikacionit Whispp, ose të përdorin regjistrime të hershme të zërit të tyre.

Ruud van Noorden është operuar dhe ka hequr laringun ‘kutinë e zërit’.

Por teknologjia e avancuar që ndërthur inteligjencën artificiale në aplikacionin Whispp, i ka kthyer atij në kohë reale zërin e dikurshëm dhe natyral. Përdoruesit mund të bëjnë telefonata dhe lidhje me video brenda aplikacionit.

​“Situata ideale është për një bisedë të qetë dhe të rrjedhshme, pa vonesa. Synimi është që aplikacioni ynë të jetë në çdo telefon dhe kompjuter në të gjithë botën”, thotë Joris Castermans, themeluesi i firmës Whispp.

Ai thotë se aplikacioni është ndërtuar me synimin për të transformuar jo vetëm të folurën, por edhe cilësinë e jetës së individëve me çrregullime zanore.

voa

 

Barcelonë, panairi i teknologjisë me risitë më të reja

teknologjia BarceloneNë Barcelonë të Spanjës u zhvillua panairi më i madh i teknologjisë ku morën pjesë kompani nga e gjithë bota. Por këtë vit vend kryesor zuri inteligjenca artificiale dhe kombinimi i saj në shumë aplikacione që përdoren në telefona apo në kompjutera. Ndër pajisjet e prezantuara është edhe një laptop me ekran transparent që kombinon inteligjencën artificiale dhe realitetin virtual. Kompjuteri nuk do të dal në treg së shpejti, por firma Lenovo që e prodhon atë, thotë se pajisja tregon aftësitë e përdorimit të teknologjisë.

 

Ky është një laptop i së ardhmes i prodhuar nga kompania Lenovo. Modeli “ThinkBook” ka një ekran transparent pa kornizë që shfrytëzon teknologjinë Micro-LED.

“Ekrani ushqehet me pamje nga një kamera që filmon imazhet ose objektet prapa kompjuterit. Inteligjenca artificiale e identifikon objektin ku është e fokusuar kamera dhe mund të ofrojë të dhëna rreth tij”, thotë Ag Zheng me firmën Lenovo.

Kompjuteri i të ardhmes është ende në fazën e konceptit dhe ende nuk është gati për prodhim masiv. Megjithatë, firma Lenovo thotë se kjo është teknologjia që do të përdorin në të ardhmen kompjuterat portativë.

“Kjo është prova e një koncepti për ekran transparent që e lejon përdoruesin të ndërveprojë me botën reale. Ekrani transparent e lehtëson ndërthurjen e inteligjencës artificiale me realitetin e shtuar të botës reale”, thotë Tom Butler me degën komerciale të firmës Lenovo.

Pajisja përdor teknologji që integron botën virtuale me atë reale. Duke përdorur përmbajtje të ‘prodhuara’ nga inteligjenca artificiale, në ekran mund të mbivendosen të dhëna dixhitale përkarshi objekteve fizike që filmon kamera. Lenovo thotë se kompjuteri në fjalë mund të përdoret kudo.

“Paneli që ndriçon ekranin të jep mundësinë e përdorimit të kompjuterit portativ kudo në natyrë. Mund të punoj jashtë në natyrë dhe madje të përdor edhe lapsin dixhital”, thotë zoti Butler.

Kompjuteri futurist me ekran transparent nuk do të dalë në treg së shpejti ndërsa firma Lenovo thotë se kjo është teknologjia e së ardhmes.

voa