Kamionët epërsi ndaj makinave të vogla në garën e automjeteve pa shofer

Në garën për automjete pa shofer, kamionët komercialë mund të kenë epërsi përballë automjeteve të vogla. Ekspertët thonë se arsyeja është se kamionët bëjnë shpesh të njëjtën rrugë, por veprimtarë të sigurisë në autostrada shprehin shqetësim për këtë prirje.

 

Ky kamion nuk ka drejtues në sediljen e shoferit. Mjeti përshkoi kohët e fundit distancën prej 128 kilometrash nga qyteti Tucson deri në Phoenix të shtetit Arizona.

Kamionët pa shoferë ndoshta do të jenë në autostrada shumë më herët se njerëzit që udhëtojnë me makina të vogla, thonë ekspertët.

Cheng Lu është shef ekzekutiv i kompanisë TuSimple.

“Sepse kamioni bën shpesh të njëjtën rrugë. Udhëtime të mërzitshme për shoferët në autostradat amerikane”, tha ai për Zërin e Amerikës.

Transporti autonom i kamionëve po merr vrull ndërsa shtohen nevojat për të transportuar mallra në të gjithë vendin dhe bie numri i shoferëve të kamionëve, thonë kompanitë.

Por jo të gjithë janë të kënaqur kur shohin kamionë pa shoferë në korsinë pranë tyre.

Cathy Chase është me organizatën “Veprimtarët për Sigurinë e Autostradave dhe Automjeteve.

“Ne jemi në autostrada me këto automjete dhe publiku tani është pjesëmarrës pa dashje në një eksperiment shkencor të teknologjisë së lartë”, i tha ajo Zërit të Amerikës.

Por ka shqetësime se kamionët pa shoferë do të eliminojnë vendet e punës në sektorin e transportit komercial me mbi 3 milionë shoferë.

Steve Viscelli studion industrinë e kamionëve në Universitetin e Pensilvanisë.

“Shoferët janë të shqetësuar për të ardhmen e vendeve të tyre të punës. Ende nuk janë të bindur rreth mundësisë për të përmëruar punën”, thotë ai për Zërin e Amerikës.

Shumica e sensorëve të jashtëm në sistemin autonom të drejtimit të këtij kamioni janë ndërtuar në pasqyrat anësore, duke bërë të mundur që kamioni të përshtatet me automjetet e tjera në rrugë.

“Sistemi ynë nuk përgjumet kurrë, nuk lodhet, nuk e humb kurrë vëmendjen. Bën përllogaritje monitoruese disa herë në sekondë, duke bërë të mundur reagimin në një mënyrë të sigurt ndaj situatave që lindin në rrugë”, thotë Don Burnette me firmën “Kodiak Robotic”.

Ndërsa firmat e kamionëve që ngasin vetë po përpiqen të bëhen pjesë e komunikacionit, këto mjete tërësisht të pavarura së pari duhet të marrin miratimin nga organet përkatëse.

voa

Të njohurat dhe të panjohurat pas bisedës mes Vuçiqit dhe Putinit

2019 putin vucicPas bisedës mes presidentëve të Serbisë dhe Rusisë për marrëveshjen e re të gazit ndërmjet dy vendeve, publiku mësoi më shumë detaje rreth gazit nga njëra anë, ndërsa nga ana tjetër mësoi se në agjendë ishte edhe Kosova.

 

Përderisa presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, pas vizitës në depon e mallrave rezervë, vendosi të japë detaje përmes një deklarate për media, presidenti i Rusisë e ka paraqitur informacionin në një deklaratë të shkurtër në faqen zyrtare të Kremlinit.

Serbia është kryesisht e varur nga gazi rus dhe marrëveshja mes dy vendeve skadon më 31 maj. Prandaj, Vuçiqi dhe Putini biseduan në telefon më 29 maj për marrëveshjen e re dhe kushtet për Serbinë, që një prej shteteve të rralla që nuk ka vendosur sanksione ndaj Moskës zyrtare, pas pushtimit të Ukrainës.

Megjithatë, Serbia mbështeti disa rezoluta të OKB-së dhe BE-së, në të cilat dënoi agresionin kundër Ukrainës.

Për këtë shkak, por edhe për faktin që Rusia pezulloi dërgimin e gazit për Bullgarinë fqinje, si dhe për disa vende të tjera, biseda mes Vuçiqit dhe Putinit shtoi interesimin e mediave botërore.

Ja çfarë dihet pas këtij takimi, por edhe ajo që mbeti e panjohur.

Kontratë trevjeçare

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, në një deklaratë për media ka thënë se kontrata e re do të nënshkruhet për tre vjet. Marrëveshja do të nënshkruhet me kompaninë shtetërore ruse të energjisë Gazprom.

 

Të njëjtën kontratë e rinovuan edhe Hungaria dhe Moldavia. Ndërkohë që Hungaria nënshkroi një marrëveshje 15-vjeçare, Rusia u pajtua me Moldavinë për një kontratë pesëvjeçare.

Nuk dihet se çfarë ka ndikuar në afatin e dakorduar të kontratës së shpallur për Serbinë. Në një deklaratë zyrtare nga Kremlini nuk përmendet afati për të cilin është zgjatur kontrata.

Çmimi dhe sasia ende nuk dihen

Sipas asaj që ka thënë presidenti i Serbisë, me Putinin nuk ka biseduar për çmimin e gazit për Serbinë. Në nëntor të vitit 2021, Vuçiq u mor vesh me Putinin për një çmim gjashtëmujor prej 270 dollarësh për një mijë metra kub.

Më 29 maj, Vuçiqi tha se pret që çmimi i gazit për Serbinë, sipas formulës së rënë dakord, do të varet nga çmimi i naftës dhe se, madje edhe kur nafta është më e shtrenjta, çmimi i gazit që do të paguajë Serbia do të jetë nga 310 deri në 408 dollarë për një mijë metra kub gaz. Ai tha se tashmë i kishte dërguar një letër Gazpromit për të diskutuar për sasitë.

Përderisa Qeveria hungareze i mban sekrete detajet e marrëveshjes së nënshkruar me Rusinë, Moldavia njoftoi në fund të vitit 2021 se kishte rënë dakord për një çmim prej 450 dollarësh për një mijë metër kub gaz rus.

Në deklaratën e tij, presidenti i Serbisë po ashtu tha se çmimi për Serbinë do të varet nga çmimet në tregun botëror.

Çfarë thotë deklarata e Kremlinit?

Ndryshe nga presidenti i Serbisë, presidenti i Rusisë, Vladimir Putin, ka publikuar informacione për bisedën në faqen zyrtare të Kremlinit.

Në komunikatën e shkurtër, në pjesën për gazin, nuk jepen detajet e paraqitura nga Vuçiqi. Aty thuhet se është rënë dakord që Rusia “do të vazhdojë të furnizojë Serbinë me gaz natyror pa pengesë”.

 

Për Ukrainën

Që të dy, Vuçiqi dhe Putini, në deklaratë, gjegjësisht, komunikatë, kanë përmendur se kanë biseduar për situatën në Ukrainë.

Përderisa deklarata zyrtare e Kremlinit nuk përmend asgjë më shumë për këtë temë, Vuçiq u tha gazetarëve, pas bisedimeve me Putinin, se ai ia theksoi Putinit qëndrimin e Serbisë se Beogradi do të donte që “paqja në Ukrainë të vendoset sa më shpejt të jetë e mundur, ndërkaq që presidenti rus dha informacione nga këndvështrimi i vet”.

“Më tha se ka një marrëveshje të ofruar, kontratë, me të cilën ata janë njohur, e cila është në tryezë në Moskë, Kiev dhe në qendrat e tjera të Perëndimit”, tha Vuçiq.

Ai shtoi se kishte dëgjuar disa elemente të marrëveshjes, por se Serbia është një vend i vogël për t’’i zgjidhur ato probleme dhe se “vetëm shpreson se do të vendoset paqja”.

Vuçiqi nuk i shpalosi detajet e marrëveshjes.

Në komunikatën e Kremlinit, këto detaje nuk përmenden.

Për Kosovën

Në deklaratën e tij, presidenti i Serbisë nuk ka përmendur se është folur edhe Kosova.

Megjithatë, ky informacion bëhet i ditur në komunikatën e Kremlinit, ndonëse pa më shumë detaje.

 

Bisedimet për këtë temë u bënë pasi presidenti rus, Vladimir Putin, në bisedimet me Sekretarin e Përgjithshëm të OKB-së, Antonio Guterres, më 26 prill, tërhoqi një paralele midis ish-krahinës së Kosovës, e cila shpalli pavarësinë në vitin 2008 dhe pjesëve të Ukrainës që janë nën kontrollin e separatistëve pro-rusë, gjë që, ndryshe nga rasti i Kosovës, është dënuar nga shumica në bashkësinë ndërkombëtare.

Forcimi i marrëdhënieve

Në komunikatën e Kremlinit theksohet se të dy burrështetasit diskutuan gjithashtu lidhur me hapat për të zgjeruar bashkëpunimin ekonomik.

“Është rikonfirmuar gatishmëria e ndërsjellë për forcimin e vazhdueshëm të partneritetit strategjik midis Rusisë dhe Serbisë, në bazë të lidhjeve tradicionalisht të ngushta mes popujve të të dyja vendeve”, thuhet në komunikatën e Kremlinit.

Forcimi i marrëdhënieve ndërmjet Serbisë dhe Rusisë është paralajmëruar në momentin kur Rusia po përballet me paralajmërimet për pakon e gjashtë të sanksioneve të Bashkimit Evropian, për shkak të pushtimit të Ukrainës.
Serbia, deri më tash, nuk është harmonizuar me asnjë nga këto pako të sanksioneve.

A po shkon Lavrovi në Beograd?

As Putini dhe as Vuçiqi nuk e kanë komentuar informacionin e publikuar nga disa media në Serbi se ministri i Jashtëm rus, Sergei Lavrov, do të shkojë në Beograd, më 7 qershor.

Nëse ky informacion konfirmohet, do të ishte vizita e parë e tillë e nivelit të lartë nga një zyrtar rus, që nga fillimi i luftës në Ukrainë.

Tri ditë më vonë, sipas mediave gjermane, kancelari gjerman, Olaf Scholz, do të vizitojë Serbinë.

Rel / Bekim Bislimi

Bislimovski: Kemi amvisëri me 50,000 kilovat orë energji elektrike, duhet zvogëluar konsumi

marko-bislimoski“Situata me krizën energjetike është jashtëzakonisht e keqe dhe nuk presim që goditje të tilla anësore nga komunat dhe disa kompani të na shkaktojnë probleme. Për të siguruar çfarëdo stabiliteti të çmimeve, para së gjithash për amvisëritë, ESM për mendimin tim duhet të sigurojë 100 për qind të tregut të rregulluar të energjisë elektrike”, tha kreu i Komisionit Rregullativ për Energji, Marko Bislimovski.

Ai thotë se ESM aktualisht ofron një çmim prej 41 euro për megavat orë, ndërsa i njëjti në tregun e lirë është rreth 250 deri në 260 euro.

“Nëse 40 për qind e tregut të rregulluar shkon në treg të lirë, do të jetë kolaps, definitivisht shpërbërje. Atëherë nuk do të ketë nevojë që ERC të marrë vendime,” tha Bislimovski.

Bislimovski paralajmëroi se do të formohen tre deri në katër blloqe përmes të cilave do të llogaritet çmimi i ri i energjisë elektrike.

“Do të jenë tre-katër blloqe. Blloqet do të jenë të vlefshme vetëm për periudhën kur energjia elektrike është e shtrenjtë. Puna me blloqet është që të dërgohet një sinjal, që ata që kanë konsum të lartë të racionalizojnë dhe të zvogëlojnë konsumin e tyre”, tha Bislimovski.

“Ne kemi amvisëri me 50,000 kilovat orë energji elektrike”, tha Bislimovski.

“Kam dëgjuar thashetheme se ka 17 amvisëri që kanë pasur konsum të lartë rryme. Po, ata kanë konsum të lartë, por i kanë paguar shpenzimet. Është fakt që kanë pasur konsum të lartë, por kanë pasur komoditetin dhe kanë paguar shpenzimet siç duhet”, shtoi i pari i KRRE-së.

telegrafi

Shqetësime për cilësinë e produkteve bujqësore

treguQytetarët e Maqedonisë së Veriut, veçanërisht ata në kryeqytet, Shkup, kanë shprehur shqetësime për sa i përket cilësisë së produkteve bujqësore që konsumojnë, pasi pjesa më e madhe e tyre ujiten me ujin nga Lumi Vardar, në të cilin derdhen ujërat e zeza.

 

Përgjatë Lumit Vardar në fshatrat e rrethinës së Shkupit, prej nga furnizohen tregjet e gjelbra me produkte ushqimore, mund të shihen shumë ara të mbjella me speca, domate, tranguj, e produkte të tjera.

Sipas analizave të instituteve përkatëse shtetërore, Lumi Vardar është një prej lumenjve më të ndotur në Evropë, pasi pa kaluar nëpër stacione filtruese, aty përfundojnë ujërat e zeza.

Për këtë arsye, qytetarët shprehin shqetësimet e tyre lidhur me cilësinë e produkteve bujqësore.

“Të gjithë ne themi se do të blejmë lakër nga Bardovca [lagje në Shkup] pasi trualli në këtë pjesë është shumë cilësor për ta bërë lakrën e lëngshme. Por, tani ky truall është më i papastërti pasi të gjitha fekalet, përmes ujitjes, shkojnë te lakra. Dhe ne i konsumojmë ato si produkte të shëndetshme. Mjafton që vetëm një ditë qytetarët të kalojnë në këtë zonë dhe të binden se sa të rrezikshme janë këto produkte, dhe vetë era e keqe që kundërmon kur këto toka të mbjella ujiten drejtpërdrejt nga Lumi Vardar”, thotë Zhivko Arsovski, i cili jeton në një nga zonat përgjatë rrjedhës së Vardarit.

Idriz Ajeti, i cili për më shumë se 20 vjet shet pemë dhe perime në tregun e gjelbër në Shkup, thotë se blerësit janë të vetëdijshëm për cilësinë e produkteve, pasi e dinë se në cilën pjesë ato prodhohen dhe me çfarë uji ujiten ato toka.

“Njerëzit pyesin jo vetëm për qershitë që po shes sot, por edhe për produktet e tjera, veçanërisht për sallatat e gjelbra, qepët e freskëta se ku janë prodhuar dhe me cilin ujë. Por, këto pyetje i bën ajo shtresë që e di se sa e rëndësishme është cilësia e tokës dhe ujit, megjithëse pjesës më të madhe i intereson çmimi”, thotë Ajeti.

Ndërkaq, Konstadinka Veljanoska, e cila po ashtu është nga Shkupi, thotë se bashkëshorti i saj e ka pasion peshkimin, por ajo thotë se për shkak të ndotjes së madhe të Lumit Vardar, peshku që zihet në të është i pangrënshëm.

“Që si fëmijë, ne e kemi konsumuar peshkun nga lumi, pasi edhe babai im ishte peshkatarë. Por, më herët Lumi Vardar ishte i pastër. Tani ka periudha kur peshku është i mirë, por ka edhe të tilla kur peshkut i vjen një erë e rëndë, sikurse e detergjenteve, prandaj e hedhim”, thotë ajo.

Më 2021 janë marrë 34 mostra në gjashtë pika të rrjedhës së Vardarit në rajonin e Shkupit, me ç’rast është konstatuar se 88 për qind e ujit të Vardarit i përket kategorisë së pestë dhe 22 për qind, kategorisë së katërt.

Sipas rregullores për klasifikimin e ujërave, që është miratuar në vitin 1999, ujërat e kategorisë së dytë përdoren për larje, e të tretës për ujitje dhe kategoria e katërt dhe e pesë paraqesin rrezik si për larje ashtu edhe për ujitje.

Nga Qendra e Shëndetit Publik thonë se faktori njeri është fajtori kryesor për papastërtinë e Lumit Vardar, pasi në mënyrë të pakontrolluar po derdhen ujërat e zeza në rrjedhën e lumit.

Ndërkaq, në Ministrinë e Ambientit Jetësor thonë se stacionet filtruese ende nuk janë vendosur për shkak të procedurave të tenderimit.

“Jemi në fazën finale të nënshkrimit të kontratës, me të cilën edhe do të fitohet tenderi, dhe shpresojmë se deri në fund të vitit do të fillojmë ta ndërtojmë stabilimentin për trajtimin e ujërave të zeza në Shkup, që është investim prej mbi 100 milionë eurosh”, thotë për Radion Evropa e Lirë, ministri i Ambientit Jetësor, Naser Nuredini.

“Gjithashtu do të fitojmë fond edhe nga Korniza Investuese për Ballkanin Perëndimor, përkatësisht nga Bashkimi Evropian, çka do të thotë se përfundimisht këtë vit do të fillojmë me ndërtimin e stacionit pastrues në Shkup, për të zgjidhur problemin me ujërat e zeza në Shkup.Ky është proces në të cilin punojmë në tre vjetët e fundit dhe tani përfundimisht jemi në fazën finale dhe pajtohemi se kryeqyteti nuk duhet të lihet pa stabiliment për trajtimin e ujërave të zeza”, shton ai.

Specialisti i higjienës në Qendrën për Shëndet Publik, Lubço Konstadinovski, thotë se po neglizhohet ndotja në Lumin Vardar, që sipas tij paraqet arterien kryesore të zhvillimit të bujqësisë në rajonin e Shkupit, rajon në të cilin është e përqendruar pjesa më e madhe e popullsisë së Maqedonisë së Veriut.

Ai thotë se gjatë periudhave kur nuk ka shumë reshje dhe uji është më i cekët, krijohet një ambient i përshtatshëm për zhvillimin e baktereve, ndërkohë që uji i këtij lumi përdoret për ujitje.

“Sipërfaqja e Lumit Vardar i takon kategorisë së katërt dhe të pestë, që do të thotë se ndalohet për ujitje, ndërkohë që vazhdon ujitja e të mbjellave si qepëve, specave, domateve, lakrave dhe bizeleve”.

Sipas Konstadinovskit, qytetarët në mënyrë të pakontrolluar ujisin të mbjellat përmes pompave të ujit që gjenden në breg të lumit, duke ndodhur kulturat bujqësore.

rel

Mësimdhënësit rrisin pagat, por do të mbeten pa nxënës

klasaSindikata e Arsimit, Shkencës dhe Kulturës në Maqedoninë e Veriut thotë se ka arritur t’i përmbushë kërkesat e mësimdhënësve për rritjen e pagave prej 15 për qind dhe zbatimin e marrëveshjeve.

 

Marrëveshja me Qeverinë është arritur pas një greve të përgjithshme që ka zgjatur rreth tri javë.

Në Maqedoninë e Veriut, në arsimin fillor janë të punësuar rreth 20,000 mësimdhënës, ndërsa rreth 8,000 janë në arsimin e mesëm dhe më shumë se 5,000 në kopshte.

Paga mesatare e arsimtarëve në sistemin parashkollor dhe fillor sillet në rreth 21,600 denarë (350 euro), ndërsa në arsimin e mesëm 22,500 denarë (365 euro).

Nënkryetari i Sindikatës, Tafa Ameti, thotë për Radion Evropa e Lirë se arsimi në Maqedoninë e Veriut përballet edhe me sfida tjera, si uljen e numrit të nxënësve, por edhe rënien e cilësisë në mësim.

Sipas tij, për shkak të largimit të shumë familjeve nga Maqedonia e Veriut, 2,640 mësimdhënës kanë mbetur pa orë mësimore kështu që pritet t’i humbin vendet e tyre të punës.

Radio Evropa e Lirë: Sindikata e Arsimit, Shkencës dhe Kulturës (SASHK) ka aprovuar marrëveshjen me Ministrinë e Arsimit dhe Ministrinë e Punës dhe Politikës Sociale lidhur me kërkesat për rritjen e pagave dhe marrëveshjet kolektive në shkolla dhe kopshte. Sa i ka përmbushur kërkesat e Sindikatës kjo marrëveshje?

Tafa Ameti: Në bazë të të dhënave që i grumbulluam nga të gjitha rajonet, janë gjithsej 20 rajone, në mbledhjen e përgjithshme i dhamë mbështetje kreut të sindikatës që të nënshkruajë marrëveshjen e arritur me ministritë përkatëse. Në bazë të kësaj, pjesa dërrmuese e anëtarëve të sindikatës sonë janë të kënaqur me këtë që është arritur.

Radio Evropa e Lirë: Sindikata kërkonte një rritje të pagave prej 18.4 për qind në kopshte, si dhe në arsimin fillor dhe të mesëm, por edhe respektimin e marrëveshjeve kolektive ndërkohë që marrëveshja parasheh rritje prej 15 për qind. A përmbushen kërkesat e mësimdhënësve me këtë rritje?

Tafa Ameti: Gjithmonë kur hyhet në grevë të përgjithshme, nëse realizohen 50 për qind e kërkesave të sindikatave atëherë greva konsiderohet e suksesshme. Ne kemi arritur një rritje prej 15 për qind duke nisur me pagat e shtatorit. Në negociata flitet për minimumin dhe maksimumin e kërkesave dhe në fund arrihet një mes. Por, ne kemi arritur që të marrim pjesë edhe në hartimin e buxhetit për pagat në vitin 2023 dhe këtu kemi arritur të sigurojmë edhe një rritje prej 3.4 për qind. E dyta që vlen të përmendet janë marrëveshjet kolektive, të cilat për kopshtet do të nënshkruhen deri në fund të qershorit, ndërsa për shkollat në shtator. Këto marrëveshje kanë shumë risi dhe më kryesorja është se kemi arritur që punonjësit të marrin edhe rrogën e 13-të që ndryshe njihet si K-15, për pushim vjetor, ndërsa kemi arritur që të gjithë mësimdhënësve që udhëtojnë në punë t’u paguhet transporti.

Radio Evropa e Lirë: Cili është vlerësimi juaj sa i përket pozitës së mësimdhënësve, por edhe të punonjësve të kopshteve në Maqedoninë e Veriut?

Tafa Ameti: Ishim me pagat më të ulëta në Ballkan, pra më së keqi se të gjitha shtetet, mirëpo tani me këtë rritje arrijmë te rroga mesatare afër 500 euro. Kjo është pak, por këto janë mundësitë dhe duke marrë parasysh problemet e shumta e krizën ekonomike, ky ishte maksimumi që mund të arrihej.

Radio Evropa e Lirë: Me cilat probleme përballet arsimi, përveç atyre për pagat që tashmë besoni se është zgjidhur si problem?

Tafa Ameti: Problemi kryesor, me të cilin përballet arsimi dhe mësimdhënësit është ai i mungesës së nxënësve apo uljes së numrit të tyre pasi kemi një largim të familjeve të tëra nga shteti, pa marrë parasysh se çfarë etnie janë. Në bazë të të dhënave që i kemi marrë nga Ministria e Arsimit diku 2,640 mësimdhënës do të mbeten pa orë mësimore. Pra, po përballemi me problemin e dytë, atë të largimit të mësimdhënësve nga puna apo shpalljen e tyre si tepricë teknologjike.

Radio Evropa e Lirë: Po cili është niveli i arsimit në Maqedoninë e Veriut pasi të gjitha të dhënat, qoftë vendore apo ndërkombëtare, flasin për një rënie të nivelit të arsimit?

Tafa Ameti: Arsimi te ne është në një nivel shumë të ulët. Ndoshta edhe krizat e përgjithshme, me të cilat përballemi, e kanë bërë të veten, por edhe mosinteresimi i fëmijëve për dije. Ka 30 vjet që jam në arsim por niveli i njohurive që marrin fëmijët është për t’u mërzitur dhe nëse vazhdon kështu, ne do të vijmë në situatë të kemi atë analfabetizmin modern.

Radio Evropa e Lirë: Sa ka të bëjë kjo me pandeminë e koronavirusit, pasi këtu gati dy vjet fëmijët nuk shkuan në shkolla, ndërsa tani pati edhe bojkot të mësimit. A do të arrihet të kompensohen humbjet?

Tafa Ameti: Kjo punë i takon Byrosë për Zhvillimin e Arsimit dhe ajo do të vendosë, si dhe në çfarë forme do të kompensohen humbjet. Duhet të kemi parasysh se ne me dy javë vonesë e nisëm gjysmëvjetorin për shkak të pandemisë, por ne, si mësimdhënës, normalisht se pajtohemi për të kompensuar çdo ditë të humbur.

Qytetarët japin pesë milionë euro për të blerë dron për Ukrainën

Drohne Bayraktar TB2 Parada ne KiewNë një aksion të pazakontë të mbledhjes së fondeve, një stacion televiziv lituanez mblodhi disa milionë euro për Ukrainën: jo për ushqim apo tenda, por për armë. Çfarë do të ndodhë me paratë tani?

 

Që nga fillimi i luftës në Ukrainë, shumë vende perëndimore kanë transferuar dhjetëra miliarda euro në Ukrainë dhe kanë dërguar armë të shumta, por tani një stacion televiziv nga Lituania po tërheq vëmendjen me një veprim të pazakontë. Për tre ditë e gjysmë, transmetuesi në internet Laisves TV mblodhi para nga qytetarët lituanez për të blerë drone luftarake për Ukrainën. Fushata përfundoi të shtunën në mbrëmje, u mblodhën më shumë se pesë milionë euro. Lituania ka 2.8 milionë banorë.

 

“Ndoshta është hera e parë në histori, që qytetarët e një shteti mund të blejnë një armë kaq të rëndë dhe t’ia dhurojnë atë një shteti tjetër,” tha Andrias Tapinus nga Laisves TV. Sipas iniciatorëve, paratë duhet t’i dorëzohen Ministrisë së Mbrojtjes së Lituanisë, e cila duhet të blejë dronin dhe municionin shoqërues.

 

Porosia është planifikuar të bëhet në Turqi

Ministri i Mbrojtjes Arvydas Anusauskas të dielën njoftoi se zëvendësi i tij do të udhëtojë në Turqi javën e ardhshme për të nënshkruar paraprakisht porosinë. Megjithatë, ai cilësoi se do të ketë “shumë shkresa”. Megjithatë, qeveria po mbështetet në një qasje “dashamirëse” nga të gjithë të përfshirët.

 

Që nga fillimi i luftës, Ukraina ka përdorur dronin luftarak turk Bayraktar TB2, kundër tankeve dhe objektivave të tjera ruse. Droni fluturon deri në 7000 metra lartësi dhe është shumë i qetë, gjë që e bën të vështirë zbulimin. Një dron i vetëm turk kushton rreth pesë milionë euro, që është pothuajse ajo që mblodhi mbledhja e fondeve në Lituani.

 

MQ-9 ReaperDronët më të fuqishëm dhe modernë si MQ-9 Reaper nga prodhuesi amerikan General Atomics kushtojnë dukshëm më shumë në rreth 20 milionë dollarë amerikanë.

 

Një listë prej muajit prill – që nga fillimi i luftës tregon se Ukraina ndihmën më të madhe e ka marrë nga Shtetet e Bashkuara. Prandaj Uashingtoni kishte transferuar 7.6 miliardë euro si ndihmë humanitare, ushtarake ose financiare. Polonia dha shumën e dytë më të madhe me 1.0 miliardë euro, Gjermania dha 0.5 miliardë euro.

spiegel

 

Rexhep Qosja për 50 vjetorin e Drejtshkrimit, patriotët e mëhallës, privatizimin e shtetit dhe rolin e SHBA në fatin tonë historik

Rexhep Qosja ditaMe akademikun Rexhep Qosja, kam bërë disa intervista. Është privilegj për një gazetar komunikimi me një intelektual dhe krijues të madh të kalibrit të tij. Profesori ka një qëndrim sa të qartë, aq dhe konsekuent për ato që e pyesin dhe për të cilat ai flet.

Shkak i kësaj interviste në DITA është përvjetori jubilar i 50-të i Kongresit të Drejtshkrimit i vitit 1972, një arritje e natyrshme mbarëkombëtare e shkencëtarëve dhe gjuhëtarëve tanë. Profesor Qosja ka qenë një nga firmëtarët e atij Kongresi.

Përveçse për firmën e hedhur 50 vjet më parë, për sulmet ndaj gjuhës standarde, tragjikomedinë e atyre që tregojnë përralla me Enver Hoxhën dhe patriotët e mëhallës, më tej në intervistë Profesori u përgjigjet disa pyetjeve mbj aktualitetin politik shqiptar dhe mbarëkombëtar.

Ai flet për Edi Ramën, Albin Kurtin dhe shtetin e privatizuar; për të lodhurin Sali dhe rolin unik të SHBA-ve në fatin historik të shqiptarëve… Më poshtë, intervista e botuar sot në DITA

 

– Profesor, ju keni qenë nder firmëtarët e Kongresit të Drejtshkrimit, apo standardizimit të gjuhës shqipe, që është mbajtur në nëntor 1972. Pasi kanë kaluar 50 vjet nga ai Kongres, a mendoni se ajo ngjarje e ruan monumentalitetin e vet kulturor dhe historik si gur themeli për unitetin kombëtar?

– Kisha fatin të jem në Grupin e intelektualëve nga Kosova që ishin caktuar, kush në sajë të meritave studiuese, shkencore e kush në sajë të pozitës drejtuese që ushtronte në ndonjë institucion të lartë arsimor apo shkencor. E pata ndier veten shumë, shumë të nderuar që do të isha ndër firmëtarët e Kongresit të Drejtshkrimit të Gjuhës shqipe.

Kongresi i Drejtshkrimit, i mbajtur në Tiranë në vitin 1972, dhe Kongresi i Manastirit, i mbajtur në vitin 1908, në të cilin u miratua Alfabeti i Gjuhës shqipe, prej 36 shkronjash, përbëjnë dy ngjarjet më të mëdha kulturore, shkencore, kombëtare në historinë e Popullit shqiptar.

Kongresi i Drejtshkrimit e ka rëndësinë e tij kulturore, shkencore, kombëtare të paçmueshme.

Gjuha e përbashkët letrare kombëtare, domethënë gjuha shqipe standarde, është përbërësi kryesor, themelor, qendror i identitetit kombëtar shqiptar; dhe përbërësi kryesor, themelor, qendror, i kohezionit shoqëror, kulturor, moral, kombëtar i shqiptarëve. Pa këtë përbërës kryesor, themelor, qendror të identitetit e të kohezionit tonë sot, në kushtet e globalizmit të përgjithshëm, ne do të bëheshim pikë e pesë!

Për arsye të rëndësisë së tij madhështore të përtashme dhe historike kulturore, kombëtare dhe politike, 50 vjetori i Kongresit të Drejtshkrimit do të duhej të shënohej në të gjitha kryeqendrat tona shtetërore, politike e kulturore. Sa mirë e sa shumë kuptimshëm e shumë domethënshëm do të ishte sikur 50 vjetorin e Kongresit të Drejtshkrimit ta shënonim edhe vëllezërit tonë Arbëreshët në Itali.

 

– Është thënë shpesh se për atë ngjarje ka pasur mirëkuptim gjithëkombëtar midis gjuhëtarëve për standardizimin e gjuhës shqipe në atë kohë. Disa e kanë kontestuar këtë. Thënë më shkoqur: kjo arritje kulturore u bë me dëshirë apo me imponim nga Tirana zyrtare në atë kohë?

Në atë kohë është shkruar dhe është folur se gjithë shqiptarët e dëshirojnë mbajtjen e atij Kongresi në të cilin, është theksuar, do të bëhej gjuha e përbashkët, e njësuar, letrare kombëtare. Në Kosovë para atij Kongresi, më 1968, është mbajtur Konsulta Gjuhësore e Prishtinës, në të cilën morën pjesë rreth 150 intelektualë dhe studiues të gjuhës shqipe si dhe një numër i zyrtarëve politikë-shoqërorë.

Konsulta Gjuhësore e Prishtinës, shkruan albanologia e shquar, Shefkije Islamaj, në studimin Konsulta gjuhësore 1968 – marrëveshje për njësimin gjuhësor “i vuri pikë rrugës veçuese jo vetëm gjuhësore nëpër të cilën po ecnin shqiptarët. Ajo e hapi rrugën e njësimit tonë gjuhësor dhe bëri që Kongresi i Drejtshkrimit, që do të mbahet katër vjet më vonë, të quhet Kongres mbarëkombëtar”.

Në Konkluzën e tretë të Konkluzioneve të Konventës thuhet se Tubimi njohu njëzëri si gjuhë të vetën letrare gjuhën letrare të vendit amë.

Fadil Hoxha, duke qenë aso kohe kryetar i Kuvendit të Kosovës, më 14 prill, një ditë pas përfundimit të Konsultës, shkruan në studimin e sipërtheksuar, do të presë një delegacion – përfaqësues të Konsultës Gjuhësore. Në pritje Fadil Hoxha, duke miratuar pa rezervë përfundimet e Konsultës, e quajti këtë të fundit kontribut të madh për zhvillimin e kulturës.

Siç dihet nismën për mbajtjen e Konsultës Gjuhësore të Prishtinës në vitin 1968 e dha Instituti Albanologjik i Prishtinës.

Një vit para se të mbahej Konsulta Gjuhësore e Prishtinës, një intelektual krijues i këtij instituti do të botojë trajtesën Përgjegjësia gjuhësore e shkrimtarit në të cilën do të thotë, përpos të tjerash, se shkrimtarët shqiptarë sot kanë përgjegjësi të dyfishtë: njëra është historike, kurse tjetra artistike. Përgjegjësia historike, thuhet aty, mund të quhet e plotësuar në qoftë se shkrimtari është i gatshëm të përqafojë gjuhën letrare kombëtare ose, sikundër e quajnë gjuhëtarët, gjuhën e njësuar letrare dhe në qoftë se shkrimet e veta i boton në këtë gjuhë.

E dyta, përgjegjësia artistike mund të quhet e plotësuar në qoftë se shkrimtari, mbasi ta ketë pranuar përgjegjësinë historike, të gjitha përpjekjet e tij si krijues i shtrin në drejtim të zbatimit të saj sa më besnik dhe të shprehjes gjuhësore sa më të përsosur.

Më vonë në vitet e nëntëdhjetë të shekullit të kaluar dhe më pas në vitet pasuese të shekullit 21, janë paraqitur disa individë që do të fillojnë dhe do të vazhdojnë të shprehin mospajtim me frytin madhor, historik të atij Kongresi. Mospajtimi i tyre me atë Kongres mbështetet në hamendjen se ai ishte paraparë, është planifikuar, është programuar prej Tiranës zyrtare.

Disa prej tyre madje bëhen aq “profetizues” sa nuk ngurrojnë të pohojnë se Kongresi është paraparë, planifikuar dhe urdhëruar me gjithë përfundimet e tij prej vetë Enver Hoxhës. Nuk e duan, nuk e durojnë emrin Enver Hoxha, prandaj nuk mund ta durojnë as Kongresin që paska planifikuar ai, as Kongresin që paska kërkuar ai, as frytet e atij Kongresi që na paska shpikur ai!

E gjithë kjo përrallë është tragjikomike.

Po të ishte kështu, si thonë këta kundërshtarë të Kongresit, lavdia historike e diktatorit Enver Hoxha do të rritej pamatshëm shumë. Përkrahësit e kësaj lavdie do të thoshin: ja, shihni, hapini sytë mirë e shihni dhe pastrojini mirë veshët e dëgjoni: Enver Hoxha i ndërtoi themelet e unitetit të përjetshëm të shqiptarëve.

 

– Njëri nga kontestimet që janë bërë pas vitit 1990 nga disa gjuhëtarë në Tiranë e në Prishtinë, është ai se standardizimi u arrit në kohën e diktaturës komuniste. A qëndron ky argument?

Edhe ky është kontestim joserioz. Kryesorja është se gjuha e përbashkët letrare kombëtare, gjuha standarde, është arritur. Kryesorja është, pra, se ajo gjuhë standarde, ajo gjuhë e përbashkët letrare kombëtare, është bërë dhe e çmojnë, e duan, e adhurojnë, e zbatojnë në krijimtarinë e tyre shpirtërore shqiptarët kudo janë.

Popujt e Evropës, popujt e Ballkanit, i kanë krijuar gjuhët e tyre standarde shumë kohë para nesh. Disa prej tyre e kanë krijuar gjuhën standarde në “terrin” e Mesjetës dhe mburren se gjuha e tyre e përbashkët letrare është krijuar aq herët.

Disa të tjerë e kanë krijuar gjuhën e tyre standarde në kohën e shtimit të zhvillimeve dhe bashkëpunimeve ekonomike dhe po ashtu mburren pse gjuha e tyre është krijuar dhe është bërë asokohe ajo vlera e madhe që i ka mësuar të merren vesh, të bashkëpunojnë më mirë, më lehtë, më me qejf mes vete në interesin e tyre të përbashkët.

Gjuhën standarde franceze, thuhet, e ka krijuar Pallati Mbretëror dhe francezët nuk i qortojnë mbretërit e tyre, Luigjët e tyre të lavdishëm, pse ata e kanë bërë atë punë, por i lavdërojnë pamatshëm e u shprehin mirënjohje historike.

 

– Pas vitit 1990 janë bërë përpjekje për ta rishikuar atë Kongres, madje edhe për ta prishur atë standard e për të krijuar një standard tjetër. A shikoni se pas sulmeve kundër shqipes standarde ka edhe faktorë të tjerë që ndikojnë?

Nuk ka dyshim se pas sulmeve kundër shqipes standarde ka edhe disa, si i quajtët ju, “faktorë” të tjerë që ndikojnë.

Është lokalizmi, ai, si e quante Faik Konica, “patriotizmi i mëhallës”, që disa individë, disa studiues, disa çerekintelektualë i bën kundërshtarë të përbetuar të gjuhës standarde, për të cilën, e tillë si është, janë marrë vesh firmëtarët në Kongresin e Tiranës në vitin 1972.

Më pak e dukshme, më rrallë e përmendur, por, megjithatë, frymëzuese e mospajtimit me gjuhën standarde të krijuar në kohën e komunizmit është përkatësia fetare.
Shumë më e dukshme, shumë më shpesh e shprehur, shumë më agresive është përpjekja e disa publicistëve, disa gazetarëve, ndonjë studiuesi gjuhësor për të krijuar të ashtuquajturin kombin kosovar.

Të gjithë këta e shohin gjuhën standarde kosovare, që do të krijonin ata po të rrënohej gjuha e përbashkët letrare kombëtare, gjuha standarde e Kongresit të Drejtshkrimit të vitit 1972, si themel të kombit kosovar! Ata janë aq të përkushtuar ndaj iluzionit të tyre “patriotik”, lokalist, mëhallëzues, saqë nuk e lodhin mendjen aspak për pasojat që do të kishte në të sotmen dhe në të ardhmen e Kombit shqiptar ai qëllim po ta arrinin që, që është shumë e sigurt, nuk do ta arrijnë kurrë.

Dhe, nuk do ta arrijnë kurrë sepse nuk është qëllim, por iluzion në të cilin janë përmbledhur paragjykime politike, ideologjike e krahinore, në njërën anë dhe leverdi lëndore e karrieriste të supozuara si afatgjata, në anën tjetër!

Në kohë të fundit është botuar në dy vëllime një vepër me titullin Propozime për drejtshkrimin dhe është botuar prej dy institucioneve: njërit në Tiranë e tjetrit në Shkup. Nuk është i vogël numri i autorëve që paraqesin propozime për ndryshime në Drejtshkrimin e tanishëm, domethënë në gjuhën e tanishme standarde.

Disa prej këtyre propozimeve, po të pranoheshin dhe po të zbatoheshin, më pak a më shumë do ta cenonin gjuhën e bashkuar letrare kombëtare, domethënë gjuhën standarde, të miratuar në Kongresin e Drejtshkrimit në Tiranë në vitin 1972.

Shpresoj se nuk do të miratohen apo edhe po të miratohen në ndonjë tubim, sesion a simpozium nuk do ta arrijnë qëllimin e autorëve. Gjuha e përbashkët letrare kombëtare është më e fuqishme, më e mençur se gjithë kundërshtarët e saj.

Mendja ime e thotë se gjuha standarde, e miratuar në Kongresin e Drejtshkrimit në Tiranë në vitin 1972, është, është e arritura shkencore, kulturore, shoqërore, kombëtare, historike e shqiptareve, që nuk do të mohohet, nuk do të rrënohet, sepse me mohimin e me rrënimin e saj do të rrënohej statusi ekzistencial, i përtashëm dhe historik i Kombit shqiptar.

 

Dekadat e fundit e kanë faktorizuar kombin shqiptar në Ballkan si kurrë, ndonjëherë, më parë. Aktualisht kemi dy shtete shqiptare, kemi tre kryeministra shqiptarë dhe tre kryetarë parlamentesh gjithashtu shqiptarë. Mendoni se jemi edhe më pranë zgjidhjes së çështjes sonë kombëtare?

-Fundi i shekullit njëzet, i shënuar prej dhunës, terrorit dhe përpjekjeve të shtetit serb për ta pastruar etnikisht Kosovën prej shqiptarëve, që na solli shumë sakrifica, shumë viktima, shumë dhembje, në të vërtetë e filloi ndryshimin e fatit historik të shqiptarëve. Dhe, ky ndryshim i fatit tonë historik vazhdoi, duke u përforcuar, duke u bërë proces historik, në shekullin njëzet e një.

Edhe më tutje jemi popull i ndarë, në disa shtete fqinje, ashtu siç na kanë ndarë këta fqinjë me Rusinë dhe Fuqitë e Mëdha evropiane të asaj kohe pas Kongresit të Berlinit në vitin 1878, mandej në Konferencën e Londrës në vitin 1913 dhe në Konferencën Paqes në Paris në vitet 1919-1920.

Kontribut të madh, të jashtëzakonshëm, këtij ndryshimi të fatit tonë historik i është dhënë me luftën çlirimtare të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe me mirëkuptimin, me përkrahjen, me ndihmën vendimtare, me rëndësi historike, të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

Fryt i këtij ndryshimi të fatit tonë historik është sot shteti i dytë shqiptar, Kosova e lirë, e pavarur e më vete si dhe gjendja shoqërore e politike ku më pak e ku më dukshëm më e përmirësuar se përpara e shqiptarëve në Maqedoni, në Mal të Zi, në Turqi, në Itali, në Luginë të Preshevës.

Popull shumë i shpërfillur gjatë, shumë gjatë, sot i kemi dy shtete. Popull gjatë i shpërfillur sot jemi popull me tre kryeministra në tri shtete dhe me tre kryetarë të kuvendeve shtetërore në tri shtete. Popull gjatë i shpërfillur dhe i penguar për zhvillimin e ndërtimin sot jemi popull gjithnjë e më i afirmuar, gjithnjë e më i ngritur e gjithnjë e më i zhvilluar.

Është e kuptueshme, prandaj, se sot jemi më të çmuar, më të nderuar se ndonjëherë përpara jo vetëm në Ballkan, por edhe në Evropë, edhe në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, edhe në Botë në përgjithësi.

Por? Por? Por?

Me keqardhje duhet të thuhet se këtë nderim tonin të sotëm të shtuar në Botë po e cenojnë disa sjellje të disa bashkatdhetarëve tanë në diasporë dhe të disa bashkatdhetarëve tanë në dy shtetet tona!

Për këtë arsye është shumë i nevojshëm bashkëpunimi ynë me diasporat tona kudo janë. Dhe, bashkëpunimi shkencor i planifikuar i dy shteteve tona. Për këtë arsye është shumë i nevojshëm funksionimi institucional ligjor, ligjor, i drejtë, i parimshëm, demokratik, me përgjegjësi etike, i dy shteteve tona.

Për këtë arsye është shumë e nevojshme që dy shtetet tona t’i parandalojnë me politikë, me ligje, me institucionet përkatëse gjithë ato të këqija, ato padrejtësi, ato korrupsione, ato nepotizma, ato personalizime të institucioneve shtetërore e politike, ato privatizime të shtetit prej klaneve politike e shtetërore.

Vetëm ashtu, vetëm me këtë shërim të shtetit, vetëm me këtë pastrim të shtetit, vetëm me këtë shëndoshje të shtetit nga të këqijat që po na krijojnë pamje të keqe në Botë ne mund të përfitojmë përkrahjen e asaj Bote për qëllimet tona, për Idealin tonë.

Gjendja e çështjes shqiptare sot është larg më e mirë, më e pranueshme se ndonjëherë më parë. Por, çështja shqiptare nuk mund të quhet e zgjidhur, historikisht e zgjidhur. Jo.
Çështjen shqiptare do të mund ta quajmë historikisht të zgjidhur vetëm kur të bashkohen Kosova dhe Shqipëria në një shtet të përbashkët, trajtën kushtetutare juridike të të cilit do ta caktojnë bashkërisht me referendum apo me plebishit.

 

– Çfarë duhet të bëjnë më mirë se deri më sot qeveritë e Tiranës dhe Prishtinës për çështjen tonë kombëtare?

Nuk ka dyshim se politikanët kryesorë shqiptarë, kryetarët e dy shteteve, kryeministrat e dy shteteve, kryetarët e kuvendeve të dy shteteve dhe ministrat e punëve të jashtme të dy shteteve mund të bëjnë më shumë se çka po bëjnë sot për çështjen tonë kombëtare.

Dy kryeministrat e tashëm, ai i Shqipërisë, Edi Rama, dhe ai i Kosovës, Albin Kurti, kanë sjellë ide të reja, sjellje të reja, veprime të reja, mendime të reja, në politikën e tyre shtetërore, kur e kur edhe në politikën ndaj çështjes kombëtare të pazgjidhur historikisht. Ata e kanë ngritur nivelin dhe dinjitetin e politikës sonë në përgjithësi.

Posaçërisht i dukshëm është kontributi i Albin Kurtit ndaj çështjes kombëtare. Këtë që në krye të herës e ka dëshmuar edhe emri i Lëvizjes së tij: Vetëvendosje.

Por, dy kryeministrat tanë mund të bëjnë edhe më shumë për këtë çështje. Ata duhet të dinë se në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe në Bashkimin Evropian ekzistojnë intelektualë, studiues shkencorë, publicistë, që e kuptojnë dhe e përkrahin bashkimin e Kosovës me Shqipërinë.

Ata duhet të jenë të bindur se mbas pranimit të Shqipërisë e të Kosovës në Bashkimin Evropian do të fillojnë të mendojnë zyrtarët e atij Bashkimit se edhe për vetë Evropën do të jetë më e kuptueshme, më e arsyeshme, më e drejtë që në atë Bashkim të mos jenë dy shtete shqiptare –Shqipëria dhe Kosova, por të jetë një shtet shqiptar: shteti i Shqipërisë dhe i Kosovës – të bashkuar.

Qoftë edhe për këtë arsye ata, pa ngurrime, pa drojën e sotme mos po i shqetësojnë kolegët evropianë, ata, duhet t’ua shqiptojnë atyre idenë e bashkimit të Kosovës me Shqipërinë si zgjidhje e çështjes kombëtare shqiptare, që është në interesin edhe të vetë Bashkimit Evropian.

Dhe bashkë me kryetarët, kryetarët e kuvendeve dhe ministrat e Jashtëm të dy shteteve tona duhet të jenë ata që do të kërkojnë dhe do të arrijnë që në Kushtetutën e Shqipërisë dhe në Kushtetutën e Kosovës të futet paragrafi në të cilin do të shënohet se Shqipëria dëshiron të bashkohet me Kosovën dhe se Kosova dëshiron të bashkohet me Shqipërinë.

Dhe, për këtë dëshirë të tyre do të vendosë populli i Shqipërisë dhe populli i Kosovës në Referendum.
Dhe, për këtë dëshirë të tyre ata, udhëheqësit shqiptarë, do të bëjnë përpjekje politike për përkrahjen e zyrtarëve të Bashkimit Evropian dhe të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

 

– Kur bisedoj me ju, Profesor, e kam të pamundur ta shmang politikën, pavarësisht se ju mund të ndjeni bezdi. Por ngaqë e di shumë mirë se ju jeni mjaft i angazhuar dhe si rrallëkush tjetër i keni thënë mendimet tuaja për politikën publikisht dhe lexuesit tanë janë shumë të interesuar të dinë mendimin tuaj, prandaj nuk rri dot pa ju bërë pyetjen : Si i shikoni zhvillimet në Shqipëri vitin e fundit?

-Disa nga zhvillimet politike në Shqipëri (dhe në Kosovë) sot më zgjojnë mendime të ndryshme, më përkujtojnë kohë të shkuara, më përkujtojnë vende të ndryshme në kohë të ndryshme, më nxisin t’i bëj vetes pyetje të ndryshme, që më shkaktojnë më pak qetësime e shumë më tepër shqetësime dhe dyshime të ndryshme.

Uni im i heshtur i thotë unit tim publik: a nuk po sheh se demokracia, të cilën aq shumë e kemi dëshiruar, i madh e i vogël, i pasur e i varfër, i shkolluar dhe i pa shkollë, u ka dhënë mundësi dobësive tona, të vjetra e të reja, që të shfaqen, që të tregohen, që të shumëzohen, që të ashpërsohen!

Demokracia jonë pa kulturën e demokracisë po kurorëzohet kështu me ligësitë tona!

Këtë e kanë provuar dikur edhe të tjerë, por, megjithatë, jo në këtë masën dhe shpeshtësinë tonë. Shkrimtari i madh francez, Adre Zhid, e ka thënë dikur: Lirinë më lehtë e fitojmë se ç’dimë ta shfrytëzojmë si duhet. Qoftë edhe me një përqendrim të paktë do të mund të shohim se sa shumë i keqpërdorim sot shtetin, lirinë dhe demokracinë.

E shteti, liria dhe demokracia jonë janë bërë fjalët më të shpeshta të gojës sonë, me të cilat duam të mburremi para të tjerëve, sidomos para evropianëve dhe para amerikanëve.
Cilat janë ato të këqija të ndryshme, të shumëllojshme, të cilat i prodhon keqpërdorimi i shtetit, i lirisë, dhe i demokracisë, por të cilat s’duam t’i shohim!

Të gjitha të këqijat që po na mundojnë sot janë bërë të mundshme në demokracinë tonë sepse një varg zyrtarësh të niveleve të ndryshme e kanë keqkuptuar më së pari Shtetin, sepse e kanë keqkuptuar dhe keqtrajtuar Shtetin!

Shteti për ta është bërë vetëm sundim, pushtet sundues, kurse ata që marrin pjesë në të, aty ku janë kryetarë, zëvendëskryetarë, drejtorë, zëvendësdrejtorë e sekretarë, janë bërë sundimtarë të plotfuqishëm.
Duke e kuptuar ashtu shtetin, si sundim të ushtruar prej sundimtarëve e jo siç e kupton Bota moderne Perëndimore, si servis, si shërbyes, të qytetarëve, në demokracinë tonë shteti është privatizuar.

Privatizimi i shtetit, Shteti i privatizuar, është çështje e përhershme në politikën tonë, në shtetësinë tonë. Në historinë tonë, pothuaj në vazhdimësi, shteti ishte i privatizuar prej pushtetarëve, prej sundimtarëve, por njëkohësisht ishte i privatizuar edhe prej të tjerëve, prej bashkëpunëtorëve të tyre, zyrtarëve të tyre të niveleve të ndryshme kudo ishin të punësuar këta.

Dhe, kështu shteti i privatizuar, privatizimi i shtetit, është bërë perceptim, është bërë politikë, është bërë ideologji e përgjithshme, të themi gjithëpopullore. Kryetarët dhe drejtorët dhe shefat dhe sekretarët e të gjitha organizimeve institucionale, politike, ekonomike, shëndetësore, shoqërore, kulturore, shkencore, shtetërore janë sjellë dhe vazhdojnë të sillen si të ishte shteti, servisi i qytetarëve në Botën e sotme me qytetërim dhe kulturë demokratike, organizatë, institucion, bashkësi, parti, pronë e tyre private, nga baba e babagjyshi!

Dhe, kjo sot po ndodh në institucionet, organizatat, bashkësitë, partitë më të vogla, pa ndonjë prestigj politik shoqëror, kulturor, shëndetësor, ekonomik, shkencor më të lartë.
Prej të dhënave që do të jap do të shihet se çka krejt i sjellin Shqipërisë e Kosovës privatizimet e tilla të shtetit në ato organizata shtetërore të niveleve të ndryshme, çka krejt i sjell Shqipërisë e Kosovës privatizimi i përgjithshëm, “gjithëpopullor” i të gjitha niveleve shtetërore, politike, shoqërore, ekonomike, kulturore, shkencore, shëndetësore.

Nuk është e çuditshme, prandaj, pse në shtetin e privatizuar prej të tillëve demokracia kuptohet vetëm si teknologji pushtetore, si proces zgjedhor. Qëllimet demokratike, veprimet demokratike, sjelljet demokratike – të gjitha janë përbërës të atij procesi zgjedhor, pra vetëm përbërës të asaj teknologjie “demokratike” të zgjedhjeve!

Demokracia jonë është e privuar ashtu prej përmbajtjes themelore, më të rëndësishme të demokracisë: prej domethënies së saj si marrëdhënie mes njerëzve, si marrëdhënie humaniste, e njerëzishme, mes njerëzve.

Demokracia është marrëdhënie, humane, e njerëzishme mes njerëzve, mes qytetarëve ose nuk është demokraci.

Në shtetin e privatizuar, në demokracinë e rrëgjuar në proces zgjedhor, idealistët e djeshëm bëhen mitëmarrës, ryshfetmarrës, të pandalshëm të sotëm. Në shtetin e privatizuar, në demokracinë e rrëgjuar në proces zgjedhor, predikuesit e djeshëm të barazisë, bëhen heronj të korrupsionit ekonomik, financiar dhe intelektual, siç ka ndodhur qe 14 vjet në shtetin tonë privat!

Në shtetin e privatizuar që nuk pranon të jetë çka duhet të jetë: servis, shërbyes i qytetarit, i popullit, marrëdhënie e njerëzishme mes qytetarëve, e drejta dhe drejtësia janë për të përkushtuarit e sundimtarëve e jo për të gjithë! Në shtetin e privatizuar, në demokracinë e privuar prej domethënies së saj si marrëdhënie humane mes njerëzve, me dinjitet të barabartë, leverditë, lëndore e politike, punësimet ekzistojnë kryesisht për familjarët, për bashkëpartiakët, për të përkushtuarit ndaj sundimtarëve.

Për të gjitha këto arsye në shtetin e privatizuar, me gjyqësi të korruptuar, në demokracinë e rrëgjuar në proces zgjedhor, është e mundshme të jetë aq i madh sa po shohim se është numri i vrasjeve hakmarrëse, gjakmarrëse, numri i fatkeqësive në komunikacion që shkaktojnë përdoruesit e drogës dhe të alkoolit, numri i krimeve familjare, numri i grave të hedhura prej kateve të larta, numri i grave dhe vajzave të dhunuara dhe të përdhunuara dhe numri i të vrarëve e i të vrarave prej individëve, që do të duhej të veçoheshin në institucionet përkatëse për shëndetin e tyre të sëmurë mendor.

E të tjera. E të tjera.

Në shtetin e privatizuar me Demokraci të pa kulturë demokratike, në Demokraci të rrëgjuar në proces zgjedhor të quajtur demokratik, Shteti, pushteti, sundimi shfrytëzohen ashtu për përfitime personale, familjare, partiake, miqësore.

Në shtetin ashtu të privatizuar, përpos të këqijave të sipërpërmendura, vjedhja, zhvatja, plaçkitja, gënjeshtra, mashtrimi, poshtërimi, abuzimi, nderi i shpallur horrllëk, horrllëku i shpallur nder – të gjitha këto janë bërë mjete të pëlqyera të qenies më të mirë, të përparimit, të përfitimit, të shquarjes.
Në shtetin e tillë me Demokraci e me Liri të tillë e pësojnë shumë sidomos historia e popullit dhe historitë e letërsisë e të arteve të tjera.

Në kushtet e tilla e Vogla shpallet e madhe, kurse e Madhja e vogël! E Drejta shpallet e padrejtë, kurse e Padrejta e drejtë! E Mira shpallet e keqe, kurse e Keqja shpallet e mirë! E Larta shpallet e ulët, kurse e Ulëta e lartë! E Vërteta shpallet mashtrim, kurse Mashtrimi e vërtetë!

Suksesi shpallet dështim, kurse Dështimi sukses! Përparimi shpallet prapambetje, kurse Prapambetja përparim! Qartësia shpallet Verbëri, kurse Verbëria qartësi! Anakronizmi shpallet modernitet, kurse Moderniteti anakronizëm!

Rrogëtaria, servilizmi ndaj Shtetit, pushtetit e Politikës shpallet disidencë, kurse pavarësia e mendimit shpallet Tradhti. E kështu me radhë e pa radhë.

 

– Dhe, si pyetje të fundit nuk durohem pa ju pyetur: Si e shihni përpjekjen për rikthimin e Sali Berishës jo vetëm në krye të Partisë Demokratike, por edhe në pushtet, megjithëse ai është shpallur prej një viti non grata familjarisht nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës?

Ish kryeministri i Shqipërisë, ish kryetari i Shqipërisë, ish bashkëkrijuesi dhe udhëheqësi shumë shumëvjeçar i Partisë së rëndësishme politike të Shqipërisë, Partisë Demokratike, i dorëhequr dikur, në kohën e duhur dhe në mënyrën e duhur, prej politikës, po bën çmos tani, në moshën e shkuar, i lodhur, për t’u rikthyer në politikë edhe pse koha e tij për poste politike është e shkuar .

Tash e një vit, prejse Sekretari Amerikan i Shtetit, Antony Blinken, e shpalli Persona non grata, Sali Berisha po zhvillon një veprimtari të vazhdueshme e të shumëllojshme politike.

Është bërë protagonist i mbledhjeve të shpeshta me ithtarët e kahershëm të Partisë që kishte krijuar vetë shpejt pas rënies së komunizmit, i Partisë Demokratike, i tubimeve të bashkëpartiakëve e qytetarëve të tjerë të interesuar të dinë se çka mendon dhe dëshiron ai tani, i të ashtuquajturave Foltore, i tubimeve të studentëve e të rinjve të tjerë, i konferencave me mediat, i debateve politike më së shpeshti televizive, i intervistave të ndryshme në medie jo vetëm të Shqipërisë, e i paraqitjeve të tjera.

Në këto paraqitje, përpos shpjegimeve të pikëpamjeve të tij politike, ai bën përpjekje të mohojë të dhënat për korrupsionin dhe cenimin e parimeve demokratike kur ishte në postet e kryeministrit e të kryetarit të Shqipërisë në bazë të të cilave ishte shpallur person i padëshiruar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Nuk do të dijë ish kryetari dhe ish kryeministri i Shqipërisë, Sali Berisha, se ai qëndrim i shqiptuar prej Sekretarit amerikan të Shtetit është qëndrim i Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe është mirë, i pëlqeu a nuk i pëlqeu, të nderohet.

Shtetet e Bashkuara të Amerikës janë shteti fjalët e të cilit, vendimet e të cilit kanë ndikim, kanë jehonë dhe nderohen në gjithë Botën. Ato e kanë pasuruar këtë Botë me demokracinë e tyre, me Kulturën e tyre, me Qytetërimin e tyre, me Drejtësinë e tyre, me Shkencat dhe Artet e tyre.

Për të gjitha këto vlera të SHBA-së ne, shqiptarët, duhet të jemi të vetëdijshëm. Dhe, duhet të jemi të vetëdijshëm sepse Ato, Shtet e Bashkuara të Amerikës, kanë luajtur rolin më të madh në përcaktimin e fatit historik të shqiptarëve.

Nuk mund të mos shprehet keqardhje e veçantë prandaj pse ish kryetari i Shqipërisë dhe ish kryeministri i Shqipërisë, Sali Berisha, po i lejon vetes të bëjë lojë e betejë politike në Shqipëri dhe juridike në Francë kundër Shtetit mik historik të shqiptarëve – Shteteve të Bashkuara të Amerikës., që bashkë më UÇK-në ia sollën Kosovës lirinë dhe pavarësinë, betejë politike e juridike kundër Shtetit shpëtimtar – Shteteve të Bashkuara të Amerikës, që e shpëtuan Kosovën shqiptare prej pastrimit të përgjithshëm etnik, prej gjenocidit që do ta realizonte në tërësi Serbia e Sllobodan Millosheviqit po të mos ishin Ato – Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Më 23 maj të këtij viti Sali Berisha u rizgjodh kryetar i Partisë (së përçarë) Demokratike. M’u kujtuan dhe s’më vjen mirë që me atë rast m’u kujtuan: kryengritja tragjike e vitit 1997, Gërdeci, 21 janari, furnizimi i Malit të Zi me naftën nga Shqipëria me të cilën naftë Mali i Zi e furnizonte Serbinë të vënë në bllokadë ekonomike nga Organizata e Kombeve të Bashkuara për shkak se në luftërat e saj në Bosnjë e Hercegovinë, në Kosovë e më parë në Kroaci po bënte krime lufte, krime kundër njerëzimit e në Bosnjë e Kosovë edhe gjenocide!

E të tjera. E të tjera.

 

– Ju faleminderit, Profesor për këtë bashkëbisedim kaq të këndshëm dhe mirutakofshim në biseda të tjera!

 

—–

Prishtinë, 24.5.2022. Intervistoi Xhevdet Shehu. Botuar në DITA

Serbia merret vesh me Rusinë rreth furnizimit me gaz

Vucic PutinPresidenti serb, Aleksandar Vuçiç, tha të dielën se kishte rënë dakord me presidentin rus Vladimir Putin, për një kontratë të re trevjeçare për furnizimin me gaz nga Rusia.

 

Presidenti serb tha se pajtimi u arrit gjatë një bisede telefonike të dielën, por nuk dha më shumë hollësi rreth marrëveshjes e cila pritet të përmbyllet gjatë ditëve të ardhshme me kompaninë shtetërore ruse Gazprom.

Më 31 maj skadon një marrëveshje dhjetëvjeçare për gazin, ndërsa marrëveshja e re, tha presidenti serb, do t’i sigurojë Serbisë furnizim trevjeçar me çmime më të mira sesa të gjitha vendet tjera evropiane.

Që nga viti 2008 sektorët e gazit dhe naftës në Serbi janë në duart e kompanive ruse.

Presidenti serb u tha medieve në Serbi se presidenti rus e ka njoftuar për situatën rreth Ukrainës, duke nënvizuar se ka një marrëveshje që i është ofruar Kievit dhe vendeve perëndimore, por pa dhënë ndonjë hollësi.

Serbia, e cila synon të anëtarësohet në Bashkimin Evropian, është vënë nën trysni nga vendet perëndimore për të harmonizuar politikën e saj të jashtme me bllokun dhe për t’i vendosur sanksione Rusisë, për shkak të agresionit të saj në Ukrainë.

Më herët gjatë këtij muaji, shefi i politikës së Jashtme të BE-së, Josep Borrell tha se “të mbash lidhje të ngushta me regjimin e Vladimir Putinit, nuk është më në përputhje me ndërtimin e një të ardhmeje të përbashkët me Bashkimin Evropian”.

Serbia refuzon të vendosë sanksione ndaj aleates së vjetër e cila mbështetë Beogradin në qasjen e tij nga pavarësisë së Kosovës.

Presidenti serb i cili më 7 qershor pret në Beograd ministrin e Jashtëm rus, Sergey Lavrov, ritheksoi të dielën se Serbia do të vazhdojë të kundërshtojë sanksionet ndaj Rusisë, ndonëse siç tha, pret shtimin e trysnisë ditëve të vijim kur Beogradin pritet ta vizitojnë zyrtarë evropianë, përfshirë kancelarin gjerman Olaf Scholtz.

voa

Lija e majmunit, 200 raste në mbi 20 shtete

lija e majmunitOrganizata Botërore e Shëndetësisë thotë se rreth 200 raste me linë e majmunit janë raportuar në më shumë se 20 vende të botës, të cilat zakonisht nuk kanë patur raste shpërthimi të sëmundjes së pazakontë.

OBSH-ja thotë se epidemia është e kontrollueshme, ndërsa propozoi krijimin e një rezerve për të ndarë për mbarë botën në mënyrë të barabartë vaksinat dhe ilaçet e pakta.

Gjatë një konference shtypi të premten, OBSH-ja tha se ende ka shumë pyetje pa përgjigje në lidhje me arsyen e shpërthimit të paprecedentë të lisë së majmunit jashtë Afrikës, por nuk ka asnjë provë se kjo erdhi se rezultat i ndonjë ndryshimi gjenetik të virusit.

“Analizat e para të virusit tregojnë se nuk ndryshon nga llojet e virusit që gjenden në vendet endemike dhe shpërthimi ka gjasa të ketë ndodhur si rezultat i një ndryshimi në sjelljen njerëzore”, tha tha Dr. Sylvie Briand, drejtoreshë e OBSH-së për sëmundjet pandemike dhe epidemike.

Në fillim të kësaj jave, një këshilltar i lartë i OBSH-së tha se shpërthimi në Evropë, SHBA, Izrael, Australi dhe më gjerë ka të ngjarë të ketë lidhje me marrëdhëniet seksuale gjatë dy koncerteve festive në Spanjë dhe Belgjikë.

Autoritetet spanjolle thanë të premten se numri i rasteve në vend kishte shkuar në 98, përfshirë një grua, infeksioni i së cilës është “i lidhur drejtpërdrejt” me një zinxhir transmetimi që më parë ishte i kufizuar vetëm tek burrat, sipas zyrtarëve në rajonin e Madridit.

voa

Qeveria e Maqedonisë nuk i komenton deklaratat e kryeministrit bullgar për kushtëzimet për heqjen e vetos

mk bg flamujKryeministri bullgar Kiril Petkov do të mbrojë kërkesat bullgare deri në fund dhe heqja e vetos do të varet nga zgjidhja e një opsioni të përshtatshëm për Bullgarinë, me kushtin që kërkesat e Bullgarisë të jenë pjesë e kornizës negociuese për Maqedoninë.

Këtë informacion e publikoj dje mediumi bullgar “Kapital”, duke përcjellë informacione nga takimi i Petkovit me partnerët e koalicionit.

Çështja e bllokadës së Maqedonisë është bërë pjesë e agjendës së këshillit të koalicionit për shkak të dyshimeve se kryeministri Petkov mund të ndërmarrë hapa i vetëm për zhbllokimin e Maqedonisë në momentin e fundit.

Për këtë deklaratë mediat vendore kanë pyetur qeverinë e Maqedonisë nëse ishin në dijeni të qëndrimeve të Petkovit, se ultimatumet bullgare do të bëhen pjesë e kornizës negociuese.

Nga qeveria e vendit informuan se nuk merren me komentimet e deklaratave mediatike që qarkullojnë në media, sepse përderisa kryeministri bullgar nuk ka dhënë deklaratë personalisht, nuk mund të llogaritet si informacion zyrtarë.

Sipas mediave bullgare, Petkov ndau informacionin në një takim se presidenti francez Macron ishte shumë i përkushtuar për të gjetur një zgjidhje për mosmarrëveshjen, por gjithashtu se Petkov dhe Radev ndoshta do të udhëtonin në Paris në fillim të muajit të ardhshëm.